Sarga 56

Verse 1

अथ रात्र्यां व्यतीतायामवसुप्तमनन्तरम्।प्रबोधयामास शनैर्लक्ष्मणं रघुनन्दनः।।।।

రాత్రి గడిచిన తరువాత రఘుకులానందకరుడు శ్రీరాముడు నిద్రిస్తున్న లక్ష్మణుణ్ణి మెల్లగా మేల్కొలిపాడు।

Verse 2

सौमित्रे श्रुणु वन्यानां वल्गु व्याहरतां स्वनम्।सम्प्रतिष्ठामहे काल प्रस्थानस्य परन्तप।।।।

హే సౌమిత్రీ! అరణ్య పక్షులు మధురంగా పలికే కూయుటను విను. హే పరంతపా! ఇప్పుడు ప్రయాణానికి సమయం; మనము బయలుదేరుదాం।

Verse 3

स सुप्तस्समये भ्रात्रा लक्ष्मणः प्रतिबोधितः।जहौ निद्रां च तन्द्रीं च प्रसक्तं च पथि श्रमम्।।।।

సమయానికి అన్నచేత మేల్కొలపబడిన లక్ష్మణుడు నిద్రను, మత్తును, అలాగే మార్గంలో అంటుకున్న అలసటను కూడా విడిచిపెట్టెను।

Verse 4

तत उत्थाय ते सर्वे स्पृष्ट्वा नद्या श्शिवं जलम्।पन्थानमृषिणाऽदिष्टं चित्रकूटस्य तं ययुः।।।।

ఆపై వారు అందరూ లేచి, నదியின் శివమైన (మంగళకరమైన) జలాన్ని స్పర్శించి, ఋషి సూచించిన చిత్రకూట మార్గంలో సాగిపోయారు।

Verse 5

ततस्सम्प्रस्थितः काले रामस्सौमित्रिणा सह।सीतां कमलपत्राक्षीमिदं वचनमब्रवीत्।।।।

ఆపై సమయోచితంగా సౌమిత్రి (లక్ష్మణుడు)తో కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించిన రాముడు, కమలపత్రనయనమైన సీతతో ఈ వచనమును పలికెను।

Verse 6

आदिप्तानिव वैदेहि सर्वतः पुष्पितान्नगान्।स्वैः पुष्पैः किंशुकान् पश्य मालिनशिशिरात्यये।।।।

హే వైదేహి, శిశిరాంతంలో అన్ని వైపులా పుష్పించిన ఈ పర్వత-వనాలను చూడు; తమ పుష్పమాలలతో అలంకరించిన కింశుక వృక్షాలు అగ్నివలె దగ్ధమై వెలిగినట్లుగా కనిపిస్తున్నాయి।

Verse 7

पश्य भल्लातकान् फुल्लान्नरै रनुपसेवितान्।फलपत्रैरवनता न्नूनं शक्ष्याम जीवितुम्।।।।

చూడుము, ఈ భల్లాతక వృక్షాలు పుష్పాలతో వికసించినవే, అయినా మనుష్యులు ఇక్కడికి రారు. ఫలపత్రభారంతో వంగి ఉన్నాయి—నిశ్చయంగా మనము ఇక్కడ జీవించగలము.

Verse 8

पश्य द्रोणप्रमाणानि लम्बमानानि लक्ष्मण।मधूनि मधुकारीभि स्सम्भृतानि नगे नगे।।।।

హే లక్ష్మణా, చూడు—ద్రోణప్రమాణమంత పెద్ద తేనెగూళ్లు వేలాడుతున్నాయి. తేనెటీగలు కొండకొండపై చెట్టుచెట్టున తేనెను దాచివేశాయి।

Verse 9

एष क्रोशति नत्यूहस्तं शिखी प्रतिकूजति।रमणीये वनोद्देशे पुष्पसंस्तरसङ्कटे।।।।

ఇక్కడ నత్యూహ పక్షి కేక వేస్తోంది; దానికి నెమలి ప్రతికేకగా కూస్తోంది. ఈ రమణీయ వనప్రదేశంలో నేలంతా రాలిన పుష్పాల దట్టమైన పరుపుతో నిండింది।

Verse 10

मातङ्गयूथानुसृतं पक्षिसंङ्घानुनादितम्।चित्रकूटमिमं पश्य प्रवृद्धशिखरं गिरिम्।।।।

ఏనుగుల గుంపుల అడుగుజాడలతో గుర్తింపబడినది, పక్షుల సమూహాల కూయింపులతో మార్మోగినది, ఎత్తైన శిఖరాలు గల ఈ చిత్రకూట పర్వతాన్ని చూడు।

Verse 11

समभूमितले रम्ये द्रुमैर्बहुभिरावृते।पुण्ये रंस्यामहे तात चित्रकूटस्य कानने।।।।

తమ్ముడా, సమతల నేలపై సుందరంగా, అనేక వృక్షాలతో నిండిన చిత్రకూటపు ఈ పుణ్య అరణ్యంలో మనం ఆనందంగా నివసిద్దాం।

Verse 12

ततस्तौ पादचारेण गच्छन्तौ सह सीतया।रम्यमासेदतुश्शैलं चित्रकूटं मनोरमम्।।।।

అనంతరం వారు ఇద్దరూ సీతతో కలిసి కాలినడకన సాగుతూ, సుందరమైన మనోహరమైన చిత్రకూట పర్వతాన్ని చేరుకున్నారు।

Verse 13

तन्तु पर्वतमासाद्य नानापक्षिगणायुतम्।बहुमूलफलं रम्यं सम्पन्नं सरसोदकम्।।।।

ఆ పర్వతాన్ని చేరి—నానావిధ పక్షిగణాలతో నిండినదాన్ని—బహు మూలఫలసంపన్నం, రమణీయం, స్వచ్ఛ మధుర జలంతో పరిపూర్ణమై ఉన్నదాన్ని చూచి—రాముడు మరల పలికెను।

Verse 14

मनोज्ञोऽयं गिरिस्सौम्य नानाद्रुमलतायुतः।बहुमूलफलो रम्य स्स्वाजीवः प्रतिभाति मे।।।।

హే సౌమ్యా! ఈ గిరి మనోహరం; నానావిధ వృక్షలతలతో నిండినది; బహు మూలఫలసంపన్నమై రమణీయంగా ఉంది; నాకు ఇది నివాసానికి అనుకూలమైన శుభస్థలంగా తోచుచున్నది।

Verse 15

मुनयश्च महात्मानो वसन्त्यस्मि शिलोच्चये।अयं वासो भवेत्तावदत्र सौम्य रमेमहि।।।।

ఈ శిలామయ శిఖరంపై మహాత్మ మునులు నివసిస్తున్నారు। హే సౌమ్యా! ఇప్పటికి ఇదే మన నివాసమగుగాక; ఇక్కడే మనము సంతోషంగా నివసిద్దాం।

Verse 16

इति सीता च रामश्च लक्ष्मणश्च कृताञ्जलिः।अभिगम्याऽश्रमं सर्वे वाल्मीकि मभिवादयन्।।।।

ఇట్లు సీతా రాములు, మరియు కృతాంజలిగా లక్ష్మణుడు—అందరూ ఆశ్రమాన్ని సమీపించి మహర్షి వాల్మీకిని నమస్కరించిరి।

Verse 17

तान्महर्षि प्रमुदितः पूजयामास धर्मवित्।अस्यतामिति चोवाच स्वागन्तु निवेद्य च।।।।

ధర్మవేత్త మహర్షి పరమానందంతో వారిని పూజించి సత్కరించాడు. ‘స్వాగతం’ అని ఆహ్వానించి, “ఆసీనులవండి” అని పలికాడు.

Verse 18

ततोऽब्रवीन्महाबाहुर्लक्ष्मणं लक्ष्मणाग्रजः।सन्निवेद्य यथान्याय मात्मानमृषये प्रभुः।।।।

అనంతరం మహాబాహువు, లక్ష్మణుని అగ్రజుడైన ప్రభువు శ్రీరాముడు యథావిధిగా ఋషికి తనను పరిచయం చేసి, లక్ష్మణునితో పలికాడు.

Verse 19

लक्ष्मणाऽऽनय दारूणि दृढानि च वराणि च।कुरुष्वाऽवसथं सौम्य वासे मेऽभिरतं मनः।।।।

లక్ష్మణా, బలమైనవి, ఉత్తమమైనవి అయిన దుంగలను తీసుకురా. ఓ సౌమ్యా, ఒక నివాసం నిర్మించు; నా మనస్సు ఇక్కడే ఉండటానికి ఆసక్తిగా ఉంది.

Verse 20

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सौमित्रिर्विविधान् द्रुमान्।आजहार तत श्चक्रे पर्णशालामरिन्दमः।।।।

ఆ మాటలు విని సౌమిత్రి—శత్రుదమనుడు లక్ష్మణుడు—వివిధ రకాల దుంగలను తెచ్చి, తరువాత పర్ణశాలను నిర్మించాడు.

Verse 21

तां निष्ठितां बद्धकटां दृष्ट्वा रामस्सुदर्शनाम्।शुश्रूषमाणमेकाग्रमिदं वचनमब्रवीत्।।।।

దృఢంగా నిలిపి, కట్టిన చాపలతో గోడలుగా చేసిన, సుందరమైన ఆ పర్ణశాలను చూసి శ్రీరాముడు సేవకు ఏకాగ్రంగా నిలిచిన లక్ష్మణునితో ఈ వాక్యాలు పలికాడు.

Verse 22

ऐणेयं मांसमाहृत्य शालां यक्ष्यामहे वयम्।कर्तव्यं वास्तुशमनं सौमित्रे चिरजीविभिः।।।।

హే సౌమిత్రీ! కృష్ణసార మృగమాంసాన్ని తెచ్చి మనం ఈ శాలకై యజ్ఞార్పణం చేద్దాం. ఇక్కడ దీర్ఘకాల నివాసానికి ముందుగా వాస్తు-శమనము, గృహదేవతా ప్రసాదనము చేయుట కర్తవ్యం.

Verse 23

मृगं हत्वाऽऽनय क्षिप्रं लक्ष्मणेह शुभेक्षण।कर्तव्य श्शास्त्रदृष्टो हि विधिर्धर्ममनुस्मर।।।।

హే శుభేక్షణ లక్ష్మణా! మృగాన్ని వధించి త్వరగా ఇక్కడికి తీసుకురా. శాస్త్రోక్త విధి తప్పక ఆచరించాలి—ధర్మమార్గాన్ని స్మరించు.

Verse 24

भ्रातुर्वचनमाज्ञाय लक्ष्मणः परवीरहा।चकार स यथोक्तं च तं राम पुनरब्रवीत्।।।।

సోదరుని వాక్యాన్ని గ్రహించిన పరవీరహా లక్ష్మణుడు చెప్పినట్లే చేసెను; ఆపై రాముడు అతనితో మరల పలికెను.

Verse 25

ऐणेयं श्रपयस्वैतच्छालां यक्ष्यामहे वयम्।त्वर सौम्य मुहूर्तोऽयं ध्रुवश्च दिवसोऽप्ययम्।।।।

హే సౌమ్యా! ఈ కృష్ణసార మృగమాంసాన్ని వండి పెట్టు; మనం ఈ శాలకై యజనం చేద్దాం. త్వరపడు—ఈ ముహూర్తం స్థిరం, ఈ దినమూ నియతం.

Verse 26

स लक्ष्मणः कृष्णमृगं मेध्यं हत्वा प्रतापवान्।अथ चिक्षेप सौमित्रिस्समिद्धे जातवेदसि।।।।

అప్పుడు ప్రతాపవంతుడైన సౌమిత్రి లక్ష్మణుడు యజ్ఞార్హమైన శుద్ధ కృష్ణమృగాన్ని వధించి, సమిధలతో బాగా ప్రజ్వలించిన జాతవేద అగ్నిలో ఆహుతిగా వేసెను.

Verse 27

तन्तु पक्वं परिज्ञाय निष्टप्तं छिन्नशोणितम्।लक्ष्मण: पुरुषव्याघ्रमथ राघवमब्रवीत्।।।।

అది పూర్తిగా ఉడికిపోయి, బాగా కాల్చబడి, రక్తం తొలగిపోయిందని తెలుసుకున్న లక్ష్మణుడు, పురుషవ్యాఘ్రమైన రాఘవునితో ఇలా పలికెను।

Verse 28

अयं सर्व: समस्ताग्ङ: श्रृत: कृष्णमृगो मया।देवतां देवसङ्काश यजस्व कुशलो ह्यसि।।।।

ఈ సమస్తాంగసంపూర్ణమైన కృష్ణమృగాన్ని నేను బాగా ఉడికించాను. దేవసమాన కాంతిగలవాడా, దీనిని దేవతకు అర్పించు; నీవు కర్మకాండలో నిపుణుడవు।

Verse 29

राम: स्नात्वा तु नियतो गुणवान् जप्यकोविदः।सङ्ग्रहेणाकरोत् स्रवार्न मन्त्रान् सत्रावसानिकान्।।।।

గుణవంతుడూ, నియమనిష్ఠుడూ, మంత్రజపంలో నిపుణుడైన రాముడు స్నానం చేసి నియమంతో నిలిచి, యాగసమాప్తికి తగిన సమస్త మంత్రాలను సంక్షేపంగా ఉచ్చరించాడు।

Verse 30

इष्ट्वा देवगणान्सर्वान्विवेशाऽवसथं शुचिः।बभूव च मनोह्लादो रामस्यामिततेजसः।।।।

సర్వ దేవగణాలను ఆరాధించి శుద్ధుడై రాముడు నివాసంలో ప్రవేశించాడు; ఆ అమితతేజస్సు గల రాముని హృదయంలో మహానందం ఉద్భవించింది।

Verse 31

वैश्वदेवबलिं कृत्वा रौद्रं वैष्णव मेव च।वास्तुसंशमनीयानि मङ्गलानि प्रवर्तयन्।।।।जपं च न्यायत कृत्वा स्नात्वा नद्यां यथाविधि।पापसंशमनं राम श्चकार बलिमुत्तमम्।।।।

రాముడు వైశ్వదేవబలిని సమర్పించి, రుద్రునికీ విష్ణువుకీ విధిపూర్వక బలిని అర్పించాడు; ఆ నివాసస్థలంలోని వాస్తుదేవతను శాంతింపజేసే మంగళకర్మలను ప్రారంభించాడు।

Verse 32

वैश्वदेवबलिं कृत्वा रौद्रं वैष्णव मेव च।वास्तुसंशमनीयानि मङ्गलानि प्रवर्तयन्।।2.56.31।।जपं च न्यायत कृत्वा स्नात्वा नद्यां यथाविधि।पापसंशमनं राम श्चकार बलिमुत्तमम्।।2.56.32।।

న్యాయబద్ధంగా నియమానుసారం జపం చేసి, విధివిధానాల ప్రకారం నదిలో స్నానం చేసి, రాముడు పాపశమనార్థం ఉత్తమమైన బలిని సమర్పించాడు।

Verse 33

वेदिस्थलविधानानि चैत्यान्यायतनानि च।आश्रमस्यानुरूपाणि स्थापयामास राघवः।।।।

రాఘవుడు ఆశ్రమానికి తగినట్లుగా వేదికాస్థలాల ఏర్పాట్లను, చైత్యాలను మరియు పూజాయతనాలను స్థాపించాడు।

Verse 34

वन्यैर्माल्यैः फलैर्मूलैः पक्वैर्मांसैर्यथाविधि।अद्भिर्जपैश्च वेदोक्तैर्दर्भैश्च ससमित्कुशैः।।।।तौ तर्पयित्वा भूतानि राघवौ सह सीतया।तदा विविशतु श्शालां सुशुभां शुभलक्षणौ।।।।

అరణ్యమాలలు, ఫలాలు, మూలాలు, విధిపూర్వకంగా సిద్ధం చేసిన మాంసం, అలాగే జలం, వేదోక్త జపములు, దర్భలు మరియు సమిధలతో కూడిన కుశ—ఇవన్నీ నియమానుసారం—

Verse 35

तां वृक्षपर्णच्छदनां मनोज्ञां यथाप्रदेशं सुकृतां निवाताम्।वासाय सर्वे विविशुस्समेतास्सभां यथा देवगणास्सुधर्माम्।।2.56.36।।

అలా అక్కడి భూతగణాలను తర్పణం చేసి, సీతతో కూడిన ఆ ఇద్దరు రాఘవులు—శుభలక్షణులు—అప్పుడు అత్యంత శోభాయమానమైన ఆ శాలలో ప్రవేశించారు।

Verse 36

तां वृक्षपर्णच्छदनां मनोज्ञां यथाप्रदेशं सुकृतां निवाताम्।वासाय सर्वे विविशुस्समेतास्सभां यथा देवगणास्सुधर्माम्।।।।

అందరూ కలిసి నివాసార్థం ఆ వృక్షపత్రాలతో కప్పబడిన మనోహరమైన, యథాస్థానంలో సుకృతంగా నిర్మితమైన, గాలికి ఆశ్రయమైన కుటీరంలో ప్రవేశించారు—దేవగణాలు సుధర్మా సభలో ప్రవేశించినట్లుగా।

Verse 37

अनेकनानामृगपक्षिसङ्कुले विचित्रपत्रस्तबकैर्द्रुमैर्युते।वनोत्तमे व्यालमृगानुनादिते तदा विजह्रु स्सुसुखं जितेन्द्रियाः।।।।

అప్పుడు ఇంద్రియజయులు, సంయములు అయిన వారు ఆ శ్రేష్ఠ వనంలో ఎంతో సుఖంగా విహరించారు—అది అనేక రకాల మృగపక్షులతో నిండినది, విచిత్రమైన ఆకుల గుచ్ఛాలు కలిగిన వృక్షాలతో సమృద్ధమైనది, మరియు వ్యాలమృగాల నాదాలతో మార్మోగినది।

Verse 38

सुरम्यमासाद्य तु चित्रकूटं नदीं च तां माल्यवतीं सुतीर्थाम्।ननन्द हृष्टो मृगपक्षिजुष्टां जहौ च दुखं पुरविप्रवासात्।।।।

అత్యంత సురమ్యమైన చిత్రకూటాన్ని, సుతీర్థములుగల మాల్యవతీ నదిని చేరి, మృగపక్షులు సంచరించే ఆ దేశాన్ని చూసి శ్రీరాముడు హర్షంతో ఆనందించాడు; నగరనిర్వాసజనిత దుఃఖాన్ని విడిచిపెట్టాడు।