Sarga 56

Verse 1

अथ रात्र्यां व्यतीतायामवसुप्तमनन्तरम्।प्रबोधयामास शनैर्लक्ष्मणं रघुनन्दनः।।।।

രാത്രി കഴിഞ്ഞശേഷം, തുടർന്ന് ഉറങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്ന ലക്ഷ്മണനെ രഘുനന്ദനനായ രാമൻ മൃദുവായി പതുക്കെ ഉണർത്തി.

Verse 2

सौमित्रे श्रुणु वन्यानां वल्गु व्याहरतां स्वनम्।सम्प्रतिष्ठामहे काल प्रस्थानस्य परन्तप।।।।

ഹേ സൗമിത്രേ, വനത്തിലെ പക്ഷികളുടെ മധുരമായ കലരവം ശ്രവിക്കൂ. ഹേ പരന്തപ, ഇപ്പോൾ നമ്മുടെ പ്രസ്ഥാനത്തിനുള്ള സമയമായിരിക്കുന്നു.

Verse 3

स सुप्तस्समये भ्रात्रा लक्ष्मणः प्रतिबोधितः।जहौ निद्रां च तन्द्रीं च प्रसक्तं च पथि श्रमम्।।।।

സമയത്ത് സഹോദരൻ ഉണർത്തിയ ലക്ഷ്മണൻ എഴുന്നേറ്റു; അവൻ നിദ്രയും മയക്കവും, വഴിയിൽ ഒട്ടിപ്പറ്റിയ യാത്രാക്ലേശവും വിട്ടുകളഞ്ഞു.

Verse 4

तत उत्थाय ते सर्वे स्पृष्ट्वा नद्या श्शिवं जलम्।पन्थानमृषिणाऽदिष्टं चित्रकूटस्य तं ययुः।।।।

പിന്നീട് അവർ എല്ലാവരും എഴുന്നേറ്റ്, നദിയുടെ ശിവമായ മംഗളജലം സ്പർശിച്ച്, ഋഷി നിർദേശിച്ച ചിത്രകൂടത്തിലേക്കുള്ള പാതയിലൂടെ മുന്നേറി.

Verse 5

ततस्सम्प्रस्थितः काले रामस्सौमित्रिणा सह।सीतां कमलपत्राक्षीमिदं वचनमब्रवीत्।।।।

പിന്നീട് യഥാകാലത്ത് സൗമിത്രി (ലക്ഷ്മണൻ) സഹിതം പുറപ്പെട്ട രാമൻ, കമലപത്രസദൃശമായ കണ്ണുകളുള്ള സീതയോട് ഈ വചനം അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 6

आदिप्तानिव वैदेहि सर्वतः पुष्पितान्नगान्।स्वैः पुष्पैः किंशुकान् पश्य मालिनशिशिरात्यये।।।।

ഹേ വൈദേഹി, ശിശിരാന്ത്യത്തിൽ എല്ലാടവും പുഷ്പിച്ചിരിക്കുന്ന ഈ പർവ്വതസദൃശ വൃക്ഷങ്ങളെ നോക്കുക; സ്വന്തം പുഷ്പങ്ങളാൽ മാലപോലെ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട കിംശുകവൃക്ഷങ്ങൾ തീപിടിച്ചതുപോലെ ദീപ്തമായി ദൃശ്യമാകുന്നു.

Verse 7

पश्य भल्लातकान् फुल्लान्नरै रनुपसेवितान्।फलपत्रैरवनता न्नूनं शक्ष्याम जीवितुम्।।।।

നോക്കുക—ഈ ഭല്ലാതക വൃക്ഷങ്ങൾ പൂർണ്ണമായി പുഷ്പിച്ചിട്ടും മനുഷ്യർ അധികം സമീപിക്കാത്തവയാണ്; ഫലവും ഇലയും നിറഞ്ഞ് താഴ്ന്നു കുനിഞ്ഞിരിക്കുന്നു—നിശ്ചയം ഇവിടെ നമുക്ക് ജീവിക്കാനാകും.

Verse 8

पश्य द्रोणप्रमाणानि लम्बमानानि लक्ष्मण।मधूनि मधुकारीभि स्सम्भृतानि नगे नगे।।।।

ലക്ഷ്മണാ, നോക്കുക—ദ്രോണപരിമാണംപോലെ വലുതായ തേൻചട്ടകൾ താഴേക്ക് തൂങ്ങി നിൽക്കുന്നു; തേൻചീറ്റകൾ ഓരോ വൃക്ഷത്തിലും ആ തേൻ സംഭരിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 9

एष क्रोशति नत्यूहस्तं शिखी प्रतिकूजति।रमणीये वनोद्देशे पुष्पसंस्तरसङ्कटे।।।।

ഇവിടെ നത്യൂഹ പക്ഷി വിളിക്കുന്നു; അതിന് മയൂർൻ പ്രതിവിളിയായി കൂജിക്കുന്നു. വീണുപോയ പുഷ്പങ്ങൾ കട്ടിയായി വിരിഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഈ മനോഹര വനഭാഗത്തിൽ.

Verse 10

मातङ्गयूथानुसृतं पक्षिसंङ्घानुनादितम्।चित्रकूटमिमं पश्य प्रवृद्धशिखरं गिरिम्।।।।

ആനക്കൂട്ടങ്ങളുടെ പാത പിന്തുടർന്ന അടയാളങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതും, പക്ഷിസമൂഹങ്ങളുടെ കൂജനത്തോടെ മുഴങ്ങുന്നതുമായ, ഉയർന്നുയർന്ന ശിഖരങ്ങളുള്ള ഈ ചിത്രകൂടപർവ്വതം നോക്കുക.

Verse 11

समभूमितले रम्ये द्रुमैर्बहुभिरावृते।पुण्ये रंस्यामहे तात चित्रकूटस्य कानने।।।।

പ്രിയ സഹോദരാ, സമതലമായ മനോഹര ഭൂമിയുള്ളതും അനേകം വൃക്ഷങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ടതുമായ ചിത്രകൂടത്തിന്റെ ഈ പുണ്യകാനനത്തിൽ നാം ആനന്ദത്തോടെ വസിക്കാം.

Verse 12

ततस्तौ पादचारेण गच्छन्तौ सह सीतया।रम्यमासेदतुश्शैलं चित्रकूटं मनोरमम्।।।।

അപ്പോൾ അവർ ഇരുവരും സീതയോടുകൂടെ കാൽനടയായി നടന്ന്, മനോഹരവും രമണീയവുമായ ചിത്രകൂടപർവ്വതത്തെ പ്രാപിച്ചു.

Verse 13

तन्तु पर्वतमासाद्य नानापक्षिगणायुतम्।बहुमूलफलं रम्यं सम्पन्नं सरसोदकम्।।।।

അങ്ങനെ ആ പർവതത്തെ സമീപിച്ചു—വിവിധ പക്ഷിസമൂഹങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതും, മൂലഫലസമൃദ്ധവും, ദർശനമാത്രത്തിൽ रम്യവും, സരോവരത്തിലെ നിർമ്മലവും സുഖദവുമായ ജലസമ്പത്താൽ സമ്പന്നവുമായതിനെ കണ്ടു—രാമൻ വീണ്ടും സംസാരിച്ചു.

Verse 14

मनोज्ञोऽयं गिरिस्सौम्य नानाद्रुमलतायुतः।बहुमूलफलो रम्य स्स्वाजीवः प्रतिभाति मे।।।।

ഹേ സൗമ്യ, ഈ ഗിരി ഹൃദയത്തെ ആനന്ദിപ്പിക്കുന്നതാണ്; നാനാവിധ വൃക്ഷലതകളാൽ സമന്വിതവും, മൂലഫലസമൃദ്ധവുമായ ഇത് എനിക്ക് വാസയോഗ്യമായ ശുഭസ്ഥലമായി തോന്നുന്നു.

Verse 15

मुनयश्च महात्मानो वसन्त्यस्मि शिलोच्चये।अयं वासो भवेत्तावदत्र सौम्य रमेमहि।।।।

ഈ ശിലാമയ ഉയരത്തിൽ മഹാത്മാക്കളായ മുനിമാർ വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഹേ സൗമ്യ, ഇപ്പോൾക്കായി ഇവിടെ തന്നെയാകട്ടെ നമ്മുടെ വാസം; ഇവിടെ നാം സന്തോഷത്തോടെ പാർക്കാം.

Verse 16

इति सीता च रामश्च लक्ष्मणश्च कृताञ्जलिः।अभिगम्याऽश्रमं सर्वे वाल्मीकि मभिवादयन्।।।।

ഇങ്ങനെ സീതയും രാമനും, കൃതാഞ്ജലിയായി ലക്ഷ്മണനും—എല്ലാവരും ആശ്രമത്തെ സമീപിച്ച് മഹർഷി വാൽമീകിയെ വന്ദിച്ചു.

Verse 17

तान्महर्षि प्रमुदितः पूजयामास धर्मवित्।अस्यतामिति चोवाच स्वागन्तु निवेद्य च।।।।

ധർമ്മവിദനായ മഹർഷി ആനന്ദത്തോടെ അവരെ ആദരിച്ചു; സ്വാഗതം അറിയിച്ചു, “ഇരിക്കുവിൻ” എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 18

ततोऽब्रवीन्महाबाहुर्लक्ष्मणं लक्ष्मणाग्रजः।सन्निवेद्य यथान्याय मात्मानमृषये प्रभुः।।।।

അനന്തരം മഹാബാഹുവും ലക്ഷ്മണാഗ്രജനുമായ പ്രഭു രാമൻ ഋഷിയോട് യഥാന്യായം സ്വപരിചയം അറിയിച്ചു ശേഷം ലക്ഷ്മണനോട് സംസാരിച്ചു.

Verse 19

लक्ष्मणाऽऽनय दारूणि दृढानि च वराणि च।कुरुष्वाऽवसथं सौम्य वासे मेऽभिरतं मनः।।।।

ലക്ഷ്മണാ, ദൃഢവും ശ്രേഷ്ഠവും ആയ മരക്കഷണങ്ങൾ കൊണ്ടുവരിക. സൗമ്യനേ, എന്റെ വാസത്തിനായി ഒരു വാസസ്ഥലം പണിയുക; ഇവിടെ പാർക്കുവാൻ എന്റെ മനസ്സ് ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 20

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सौमित्रिर्विविधान् द्रुमान्।आजहार तत श्चक्रे पर्णशालामरिन्दमः।।।।

അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് സൗമിത്രി—അരിന്ദമൻ—വിവിധ വൃക്ഷങ്ങളുടെ മരക്കഷണങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്നു; പിന്നെ പർണശാല പണിതു.

Verse 21

तां निष्ठितां बद्धकटां दृष्ट्वा रामस्सुदर्शनाम्।शुश्रूषमाणमेकाग्रमिदं वचनमब्रवीत्।।।।

ദൃഢമായി സ്ഥാപിച്ച് പായകൾ കെട്ടി മതിൽ തീർത്ത, മനോഹരമായ ആ പർണശാല കണ്ടപ്പോൾ, സേവയ്ക്കായി ഏകാഗ്രനായി നിന്ന ലക്ഷ്മണനോട് രാമൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 22

ऐणेयं मांसमाहृत्य शालां यक्ष्यामहे वयम्।कर्तव्यं वास्तुशमनं सौमित्रे चिरजीविभिः।।।।

സൗമിത്രേ, നാം ഇവിടെ ദീർഘകാലം പാർക്കേണ്ടതാണെങ്കിൽ ആദ്യം ഈ ശാലയുടെ അധിഷ്ഠാതൃദേവതയെ വാസ്തുശമനയാഗംകൊണ്ട് പ്രസാദിപ്പിക്കണം; അതിനാൽ കൃഷ്ണമൃഗമാംസം കൊണ്ടുവന്ന് ഈ കുടിലിനായി യജ്ഞാർപ്പണം നടത്താം.

Verse 23

मृगं हत्वाऽऽनय क्षिप्रं लक्ष्मणेह शुभेक्षण।कर्तव्य श्शास्त्रदृष्टो हि विधिर्धर्ममनुस्मर।।।।

ശുഭദൃഷ്ടിയുള്ള ലക്ഷ്മണാ, കൃഷ്ണമൃഗത്തെ വേട്ടയാടി വേഗത്തിൽ ഇവിടെ കൊണ്ടുവരിക; ശാസ്ത്രം കാണിച്ചിരിക്കുന്ന വിധി നിർബന്ധമായി ആചരിക്കണം—ധർമ്മമാർഗം സ്മരിക്ക.

Verse 24

भ्रातुर्वचनमाज्ञाय लक्ष्मणः परवीरहा।चकार स यथोक्तं च तं राम पुनरब्रवीत्।।।।

സഹോദരന്റെ വാക്കിനെ ആജ്ഞയായി ഗ്രഹിച്ച്, ശത്രുവീരഹന്താവായ ലക്ഷ്മണൻ പറഞ്ഞതുപോലെ തന്നെയെല്ലാം ചെയ്തു; പിന്നെ രാമൻ അവനോട് വീണ്ടും പറഞ്ഞു.

Verse 25

ऐणेयं श्रपयस्वैतच्छालां यक्ष्यामहे वयम्।त्वर सौम्य मुहूर्तोऽयं ध्रुवश्च दिवसोऽप्ययम्।।।।

സൗമ്യനേ, ഈ കൃഷ്ണമൃഗമാംസം പാകം ചെയ്യുക; നാം ഈ ശാലയ്ക്കായി യജ്ഞാർപ്പണം നടത്താം. വേഗം ചെയ്യുക—ഈ മുഹൂർത്തം നിശ്ചിതമാണ്, ഈ ദിനവും വിധിക്കായി നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ടതാണ്.

Verse 26

स लक्ष्मणः कृष्णमृगं मेध्यं हत्वा प्रतापवान्।अथ चिक्षेप सौमित्रिस्समिद्धे जातवेदसि।।।।

അപ്പോൾ പ്രതാപവാനായ സൗമിത്രിയായ ലക്ഷ്മണൻ യജ്ഞയോഗ്യവും ശുദ്ധവുമായ കൃഷ്ണമൃഗത്തെ വധിച്ച്, നന്നായി ജ്വലിച്ച ജാതവേദസിയായ അഗ്നിയിൽ അതിനെ ആഹുതിയായി അർപ്പിച്ചു.

Verse 27

तन्तु पक्वं परिज्ञाय निष्टप्तं छिन्नशोणितम्।लक्ष्मण: पुरुषव्याघ्रमथ राघवमब्रवीत्।।।।

അത് പൂർണ്ണമായി പാകമായതും നന്നായി വേവിക്കപ്പെട്ടതും രക്തം ഒഴിഞ്ഞതുമെന്നു തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, ലക്ഷ്മണൻ പിന്നെ പുരുഷവ്യാഘ്രനായ രാഘവനോടു പറഞ്ഞു.

Verse 28

अयं सर्व: समस्ताग्ङ: श्रृत: कृष्णमृगो मया।देवतां देवसङ्काश यजस्व कुशलो ह्यसि।।।।

ഇത് എല്ലാ അവയവങ്ങളോടും സമ്പൂർണ്ണമായ കൃഷ്ണമൃഗം; ഞാൻ ഇതിനെ നന്നായി പാകമാക്കി. ദേവസദൃശപ്രഭയുള്ളവനേ, ദേവതയ്ക്ക് അർപ്പിക്കൂ—നീ യാഗവിധിയിൽ നിപുണനാണ്.

Verse 29

राम: स्नात्वा तु नियतो गुणवान् जप्यकोविदः।सङ्ग्रहेणाकरोत् स्रवार्न मन्त्रान् सत्रावसानिकान्।।।।

ഗുണവാനും നിയന്ത്രിതനും ജപത്തിൽ നിപുണനുമായ രാമൻ സ്നാനം ചെയ്ത് സംയമം ധരിച്ചു; പിന്നെ യാഗസമാപ്തിക്ക് യോജ്യമായ എല്ലാ മന്ത്രങ്ങളും സംക്ഷിപ്തമായി ഉച്ചരിച്ചു.

Verse 30

इष्ट्वा देवगणान्सर्वान्विवेशाऽवसथं शुचिः।बभूव च मनोह्लादो रामस्यामिततेजसः।।।।

എല്ലാ ദേവഗണങ്ങളെയും ആരാധിച്ച് ശുദ്ധനായ രാമൻ വാസസ്ഥാനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു; അളവറ്റ തേജസ്സുള്ള ആ രാമന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ആഴമുള്ള ആനന്ദം ഉദിച്ചു.

Verse 31

वैश्वदेवबलिं कृत्वा रौद्रं वैष्णव मेव च।वास्तुसंशमनीयानि मङ्गलानि प्रवर्तयन्।।।।जपं च न्यायत कृत्वा स्नात्वा नद्यां यथाविधि।पापसंशमनं राम श्चकार बलिमुत्तमम्।।।।

വൈശ്വദേവബലി അർപ്പിക്കുകയും, രൗദ്രവും വൈഷ്ണവവും ആയ അർപ്പണങ്ങളും നിർവഹിക്കുകയും ചെയ്ത്, വാസ്തുദേവനെ ശമിപ്പിക്കുന്ന മംഗളകർമ്മങ്ങൾ രാമൻ ആരംഭിച്ചു।

Verse 32

वैश्वदेवबलिं कृत्वा रौद्रं वैष्णव मेव च।वास्तुसंशमनीयानि मङ्गलानि प्रवर्तयन्।।2.56.31।।जपं च न्यायत कृत्वा स्नात्वा नद्यां यथाविधि।पापसंशमनं राम श्चकार बलिमुत्तमम्।।2.56.32।।

ശാസ്ത്രനിയമപ്രകാരം ജപം നിർവഹിച്ചു, വിധിപ്രകാരം നദിയിൽ സ്നാനം ചെയ്ത്, പാപശമനത്തിനായി രാമൻ ഉത്തമമായ ബലി അർപ്പിച്ചു।

Verse 33

वेदिस्थलविधानानि चैत्यान्यायतनानि च।आश्रमस्यानुरूपाणि स्थापयामास राघवः।।।।

ആശ്രമത്തിന് അനുയോജ്യമായി വേദിസ്ഥലങ്ങളുടെ ക്രമീകരണങ്ങളും, ചൈത്യങ്ങളും ആരാധനാലയങ്ങളും, പവിത്രപരിസരങ്ങളും രാഘവൻ സ്ഥാപിച്ചു।

Verse 34

वन्यैर्माल्यैः फलैर्मूलैः पक्वैर्मांसैर्यथाविधि।अद्भिर्जपैश्च वेदोक्तैर्दर्भैश्च ससमित्कुशैः।।।।तौ तर्पयित्वा भूतानि राघवौ सह सीतया।तदा विविशतु श्शालां सुशुभां शुभलक्षणौ।।।।

വന്യമാല്യങ്ങൾ, ഫലങ്ങൾ, മൂലങ്ങൾ, വിധിപ്രകാരം പാകം ചെയ്ത മാംസം, കൂടാതെ ജലം, വേദോക്ത ജപങ്ങൾ, ദർഭയും സമിത്തും കുശയും ചേർത്ത്—നിയമാനുസാരം—

Verse 35

तां वृक्षपर्णच्छदनां मनोज्ञां यथाप्रदेशं सुकृतां निवाताम्।वासाय सर्वे विविशुस्समेतास्सभां यथा देवगणास्सुधर्माम्।।2.56.36।।

ഇങ്ങനെ ഭूतങ്ങളെ തർപ്പണം ചെയ്ത്, സീതയോടുകൂടെ ഇരുവരും രാഘവർ—ശുഭലക്ഷണസമ്പന്നർ—അപ്പോൾ മനോഹരമായി ശോഭിച്ച കുടിലിൽ പ്രവേശിച്ചു।

Verse 36

तां वृक्षपर्णच्छदनां मनोज्ञां यथाप्रदेशं सुकृतां निवाताम्।वासाय सर्वे विविशुस्समेतास्सभां यथा देवगणास्सुधर्माम्।।।।

അപ്പോൾ എല്ലാവരും ഒരുമിച്ച് ചേർന്ന്, വൃക്ഷപത്രങ്ങളാൽ മൂടിയ മനോഹരമായ ആ കുടിലിൽ പ്രവേശിച്ചു—യഥാസ്ഥലത്തിൽ നന്നായി പണിതതും കാറ്റിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിതവുമായതു—ദേവഗണങ്ങൾ സുധർമാ സഭയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നതുപോലെ, അവിടെ വാസത്തിനായി.

Verse 37

अनेकनानामृगपक्षिसङ्कुले विचित्रपत्रस्तबकैर्द्रुमैर्युते।वनोत्तमे व्यालमृगानुनादिते तदा विजह्रु स्सुसुखं जितेन्द्रियाः।।।।

അപ്പോൾ ജിതേന്ദ്രിയരും സംയമികളുമായ അവർ ആ ശ്രേഷ്ഠവനത്തിൽ അത്യന്തം സുഖത്തോടെ വിഹരിച്ചു—അനേകംവിധ മൃഗപക്ഷികളാൽ നിറഞ്ഞതും, വർണവൈവിധ്യമുള്ള ഇലക്കുലങ്ങളുള്ള വൃക്ഷങ്ങളാൽ സമൃദ്ധവുമായതും, വന്യമൃഗങ്ങളുടെ നാദം മുഴങ്ങുന്നതുമായ വനം.

Verse 38

सुरम्यमासाद्य तु चित्रकूटं नदीं च तां माल्यवतीं सुतीर्थाम्।ननन्द हृष्टो मृगपक्षिजुष्टां जहौ च दुखं पुरविप्रवासात्।।।।

അത്യന്തം മനോഹരമായ ചിത്രകൂടത്തെയും, ഉത്തമ തീർത്ഥഘട്ടങ്ങളുള്ള മാല്യവതീ നദിയെയും പ്രാപിച്ചപ്പോൾ രാമൻ ഹർഷിതനായി; മൃഗപക്ഷികൾ നിറഞ്ഞ ആ ദേശം കണ്ടു സന്തോഷിച്ചു, നഗരവിയോഗജന്യമായ വനവാസദുഃഖം അവൻ വിട്ടുകളഞ്ഞു.