Opening the text

चित्रकूटगमनम् तथा पर्णशालाप्रवेशः (Arrival at Chitrakuta and Establishing the Leaf-Hut)
अयोध्याकाण्ड
ರಾತ್ರಿ ಕಳೆದ ಬಳಿಕ ಶ್ರೀರಾಮನು ಸೌಮ್ಯವಾಗಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಿ, ಅರಣ್ಯದ ಮಂಗಳಧ್ವನಿಗಳ ನಡುವೆ ಪ್ರಯಾಣಕಾಲವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬಳಿಕ ಮುನಿ (ಭಾರದ್ವಾಜ) ಸೂಚಿಸಿದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅವರು ಚಿತ್ರಕೂಟದತ್ತ ಸಾಗುತ್ತಾರೆ. ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ರಾಮನು ಸೀತೆಗೆ ಋತುಸೌಂದರ್ಯದಿಂದ ತುಂಬಿದ ವನಸಂಪತ್ತನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ—ಪುಷ್ಪಿತ ವೃಕ್ಷಗಳು, ಜೇನುಗೂಡುಗಳು, ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಗಜಗಳು—ಇದು ಆಶ್ರಯವೂ, ನಿಯಮಿತ ತಪೋವಾಸಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ವಾಸಸ್ಥಾನವೂ ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಚಿತ್ರಕೂಟ ಪರ್ವತವನ್ನು ತಲುಪಿದ ಮೇಲೆ, ಜಲ, ಮೂಲ-ಫಲಗಳ ಸಮೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಮಹರ್ಷಿಗಳ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯ ಇರುವುದರಿಂದ ಅದು ನಿವಾಸಯೋಗ್ಯವೆಂದು ರಾಮನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವರು ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಋಷಿ ಸತ್ಕರಿಸಿ ಆಸನಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ರಾಮನು ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೆ ದೃಢವಾದ ಪರ್ಣಶಾಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಆಜ್ಞಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪರ್ಣಶಾಲೆ ಪೂರ್ಣವಾದ ಮೇಲೆ ವಾಸ್ತು-ಶಮನ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾನೆ—ಮೃಗಮಾಂಸದ ನೈವೇದ್ಯ, ಮಂತ್ರಜಪ, ಸ್ನಾನ, ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವದೇವರು, ರುದ್ರ, ವಿಷ್ಣು ಮೊದಲಾದ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಬಲಿ. ಆಶ್ರಮೋಚಿತವಾಗಿ ವೇದಿಗಳು, ಅಗ್ನಿಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಅರಣ್ಯಾರ್ಪಣಗಳಿಂದ ವನದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಭೂತಗಣಗಳನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮೂವರೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕುಟೀರ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ—ದೇವರುಗಳು ಸುಧರ್ಮಾ ಸಭೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವಂತೆ—ಸಮೃದ್ಧ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಾಂತವಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ।
Verse 1
अथ रात्र्यां व्यतीतायामवसुप्तमनन्तरम्।प्रबोधयामास शनैर्लक्ष्मणं रघुनन्दनः।।।।
ರಾತ್ರಿ ಕಳೆದ ಬಳಿಕ, ತದನಂತರ ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನು ರಘುನಂದನನಾದ ರಾಮನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಎಬ್ಬಿಸಿದನು.
Verse 2
सौमित्रे श्रुणु वन्यानां वल्गु व्याहरतां स्वनम्।सम्प्रतिष्ठामहे काल प्रस्थानस्य परन्तप।।।।
ಹೇ ಸೌಮಿತ್ರೇ, ಅರಣ್ಯದ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಮಧುರ ಕಲರವವನ್ನು ಕೇಳು. ಹೇ ಪರಂತಪ, ಈಗ ನಮ್ಮ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಹೊರಡುವ ಕಾಲ ಬಂದಿದೆ.
Verse 3
स सुप्तस्समये भ्रात्रा लक्ष्मणः प्रतिबोधितः।जहौ निद्रां च तन्द्रीं च प्रसक्तं च पथि श्रमम्।।।।
ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸಹೋದರನು ಎಬ್ಬಿಸಿದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಎಚ್ಚರಗೊಂಡು, ನಿದ್ರೆಯನ್ನೂ ತಂದ್ರೆಯನ್ನೂ ಹಾಗೂ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಪ್ರಯಾಣಶ್ರಮವನ್ನೂ ತೊರೆದನು.
Verse 4
तत उत्थाय ते सर्वे स्पृष्ट्वा नद्या श्शिवं जलम्।पन्थानमृषिणाऽदिष्टं चित्रकूटस्य तं ययुः।।।।
ನಂತರ ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ಎದ್ದು, ನದಿಯ ಶಿವಮಂಗಳಕರ ಜಲವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ, ಋಷಿಯು ಸೂಚಿಸಿದ ಚಿತ್ರಕೂಟದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಹೊರಟರು.
Verse 5
ततस्सम्प्रस्थितः काले रामस्सौमित्रिणा सह।सीतां कमलपत्राक्षीमिदं वचनमब्रवीत्।।।।
ನಂತರ ಯೋಗ್ಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸೌಮಿತ್ರಿ (ಲಕ್ಷ್ಮಣ) ಜೊತೆಗೆ ಹೊರಟ ರಾಮನು, ಕಮಲಪತ್ರದಂತ ಕಣ್ಣುಗಳಿರುವ ಸೀತೆಗೆ ಈ ವಚನವನ್ನು ಹೇಳಿದರು.
Verse 6
आदिप्तानिव वैदेहि सर्वतः पुष्पितान्नगान्।स्वैः पुष्पैः किंशुकान् पश्य मालिनशिशिरात्यये।।।।
ಹೇ ವೈದೇಹಿ, ಶಿಶಿರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪುಷ್ಪಿತವಾಗಿರುವ ಈ ಪರ್ವತಸಮಾನ ವೃಕ್ಷಗಳನ್ನು ನೋಡು; ತಮ್ಮದೇ ಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ಮಾಲೆಯಂತೆ ಅಲಂಕರಿತವಾದ ಕಿಂಶುಕ ವೃಕ್ಷಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ದೀಪ್ತವಾಗಿರುವ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿವೆ.
Verse 7
पश्य भल्लातकान् फुल्लान्नरै रनुपसेवितान्।फलपत्रैरवनता न्नूनं शक्ष्याम जीवितुम्।।।।
ಲಕ್ಷ್ಮಣಾ, ನೋಡು—ಈ ಭಲ್ಲಾತಕ ವೃಕ್ಷಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣ ಪುಷ್ಪಿತವಾಗಿವೆ, ಮಾನವರಿಂದ ಅಸೇವಿತವಾಗಿವೆ; ಫಲಪತ್ರಗಳಿಂದ ತಗ್ಗಿ ಬಾಗಿವೆ—ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ನಾವು ಜೀವನ ಸಾಗಿಸಬಲ್ಲೆವು.
Verse 8
पश्य द्रोणप्रमाणानि लम्बमानानि लक्ष्मण।मधूनि मधुकारीभि स्सम्भृतानि नगे नगे।।।।
ಲಕ್ಷ್ಮಣಾ, ನೋಡು—ದ್ರೋಣಪ್ರಮಾಣದಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾದ ಜೇನುಗೂಡುಗಳು ಕೆಳಗೆ ತೂಗುತ್ತಿವೆ; ಜೇನುನೊಣಗಳು ಮರಮರದಲ್ಲಿ ಆ ಮಧುವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿವೆ.
Verse 9
एष क्रोशति नत्यूहस्तं शिखी प्रतिकूजति।रमणीये वनोद्देशे पुष्पसंस्तरसङ्कटे।।।।
ಇಲ್ಲಿ ನತ್ಯೂಹ ಪಕ್ಷಿ ಕೂಗುತ್ತದೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಮಯೂರನು ಪ್ರತಿಕೂಜನದಿಂದ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಈ ರಮಣೀಯ ವನಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲವು ಬಿದ್ದ ಹೂವಿನ ಹಾಸಿನಿಂದ ದಟ್ಟವಾಗಿದೆ.
Verse 10
मातङ्गयूथानुसृतं पक्षिसंङ्घानुनादितम्।चित्रकूटमिमं पश्य प्रवृद्धशिखरं गिरिम्।।।।
ಮಾತಂಗಗಳ ಗುಂಪುಗಳ ಹಾದಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದಂತೆ ಗುರುತುಬಿದ್ದೂ, ಪಕ್ಷಿಗಳ ಸಮೂಹಗಳ ನಾದದಿಂದ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುವುದೂ ಆದ, ಎತ್ತರವಾಗಿ ಬೆಳೆದ ಶಿಖರಗಳಿರುವ ಈ ಚಿತ್ರಕೂಟ ಪರ್ವತವನ್ನು ನೋಡು.
Verse 11
समभूमितले रम्ये द्रुमैर्बहुभिरावृते।पुण्ये रंस्यामहे तात चित्रकूटस्य कानने।।।।
ತಾತಾ (ಸಹೋದರನೇ), ಸಮಭೂಮಿಯಲ್ಲಿರುವ, ಮನೋಹರವಾಗಿಯೂ ಅನೇಕ ವೃಕ್ಷಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿಯೂ ಇರುವ ಚಿತ್ರಕೂಟದ ಈ ಪುಣ್ಯ ಕಾನನದಲ್ಲಿ ನಾವು ಸಂತೋಷದಿಂದ ವಾಸಿಸೋಣ.
Verse 12
ततस्तौ पादचारेण गच्छन्तौ सह सीतया।रम्यमासेदतुश्शैलं चित्रकूटं मनोरमम्।।।।
ನಂತರ ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಸೀತೆಯೊಂದಿಗೆ ಪಾದಚಾರಿಯಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಾ, ಮನೋಹರವೂ ಸುಂದರವೂ ಆದ ಚಿತ್ರಕೂಟ ಪರ್ವತವನ್ನು ತಲುಪಿದರು.
Verse 13
तन्तु पर्वतमासाद्य नानापक्षिगणायुतम्।बहुमूलफलं रम्यं सम्पन्नं सरसोदकम्।।।।
ಆ ಪರ್ವತವನ್ನು ತಲುಪಿ—ನಾನಾವಿಧ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ—ಮೂಲಫಲಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧ, ನೋಡುವುದಕ್ಕೆ रम್ಯ, ಮತ್ತು ಸರೋವರದ ನಿರ್ಮಲ ಸುಖದ ಜಲದಿಂದ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿದ್ದುದನ್ನು ಕಂಡು ರಾಮನು ಮುಂದುವರೆದು ಮಾತನಾಡಿದನು.
Verse 14
मनोज्ञोऽयं गिरिस्सौम्य नानाद्रुमलतायुतः।बहुमूलफलो रम्य स्स्वाजीवः प्रतिभाति मे।।।।
ಹೇ ಸೌಮ್ಯ, ಈ ಪರ್ವತ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಆನಂದಕರವಾಗಿದೆ; ನಾನಾವಿಧ ವೃಕ್ಷ-ಲತಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತ, ಮೂಲ-ಫಲಗಳಿಂದ ಬಹು ಸಮೃದ್ಧ—ನನಗೆ ಇದು ವಾಸಕ್ಕೆ ಹಿತಕರ ಸ್ಥಳವೆಂದು ತೋರುತ್ತದೆ.
Verse 15
मुनयश्च महात्मानो वसन्त्यस्मि शिलोच्चये।अयं वासो भवेत्तावदत्र सौम्य रमेमहि।।।।
ಈ ಶಿಲಾಮಯ ಉನ್ನತಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಾತ್ಮ ಮುನಿಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಹೇ ಸೌಮ್ಯ, ಈಗಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ವಾಸವಾಗಲಿ; ಇಲ್ಲಿ ನಾವು ಸಂತೋಷದಿಂದ ನೆಲೆಸೋಣ.
Verse 16
इति सीता च रामश्च लक्ष्मणश्च कृताञ्जलिः।अभिगम्याऽश्रमं सर्वे वाल्मीकि मभिवादयन्।।।।
ಹೀಗೆಂದು ಸೀತೆಯೂ ರಾಮನೂ, ಕೈಜೋಡಿಸಿದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನೂ—ಎಲ್ಲರೂ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ಸಮೀಪಿಸಿ ಮಹರ್ಷಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿಗೆ ವಂದನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.
Verse 17
तान्महर्षि प्रमुदितः पूजयामास धर्मवित्।अस्यतामिति चोवाच स्वागन्तु निवेद्य च।।।।
ಧರ್ಮಜ್ಞ ಮಹರ್ಷಿಯು ಹರ್ಷದಿಂದ ಅವರನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ಸ್ವಾಗತಿಸಿ, “ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಿರಿ” ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.
Verse 18
ततोऽब्रवीन्महाबाहुर्लक्ष्मणं लक्ष्मणाग्रजः।सन्निवेद्य यथान्याय मात्मानमृषये प्रभुः।।।।
ನಂತರ ಮಹಾಬಾಹು, ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಅಗ್ರಜನಾದ ಪ್ರಭು ರಾಮನು ಋಷಿಗೆ ಯಥಾವಿಧಿ ತನ್ನ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೆ ಮಾತಾಡಿದನು.
Verse 19
लक्ष्मणाऽऽनय दारूणि दृढानि च वराणि च।कुरुष्वाऽवसथं सौम्य वासे मेऽभिरतं मनः।।।।
ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಬಲಿಷ್ಠವೂ ಉತ್ತಮವೂ ಆದ ಮರದ ದಿಂಡಿಗಳನ್ನು ತಂದುಕೊ. ಸೌಮ್ಯನೇ, ನನ್ನ ವಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದು ಆಶ್ರಮವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸು; ಇಲ್ಲಿ ನೆಲಸಲು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಆಸಕ್ತವಾಗಿದೆ.
Verse 20
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सौमित्रिर्विविधान् द्रुमान्।आजहार तत श्चक्रे पर्णशालामरिन्दमः।।।।
ಅವನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಸೌಮಿತ್ರಿ—ಅರಿಂದಮನು—ವಿವಿಧ ಮರಗಳನ್ನು ತಂದು, ನಂತರ ಪರ್ಣಶಾಲೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿದನು.
Verse 21
तां निष्ठितां बद्धकटां दृष्ट्वा रामस्सुदर्शनाम्।शुश्रूषमाणमेकाग्रमिदं वचनमब्रवीत्।।।।
ದೃಢವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸಿ, ಕಟ್ಟಿದ ಚಾಪೆಗಳ ಗೋಡೆಯುಳ್ಳ ಸುಂದರವಾದ ಆ ಪರ್ಣಶಾಲೆಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಸೇವೆಗೆ ಏಕಾಗ್ರನಾಗಿ ನಿಂತ ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೆ ರಾಮನು ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು.
Verse 22
ऐणेयं मांसमाहृत्य शालां यक्ष्यामहे वयम्।कर्तव्यं वास्तुशमनं सौमित्रे चिरजीविभिः।।।।
ಸೌಮಿತ್ರೇ, ನಾವು ಇಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ವಾಸಿಸಬೇಕಾದರೆ ಮೊದಲು ಈ ಶಾಲೆಯ ಅಧಿಷ್ಠಾತೃ ದೇವತೆಯನ್ನು ವಾಸ್ತುಶಮನದಿಂದ ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಬೇಕು; ಆದಕಾರಣ ಕೃಷ್ಣಮೃಗದ ಮಾಂಸವನ್ನು ತಂದು ಈ ಕುಟೀರಕ್ಕೆ ಯಜ್ಞಾರ್ಪಣೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸೋಣ.
Verse 23
मृगं हत्वाऽऽनय क्षिप्रं लक्ष्मणेह शुभेक्षण।कर्तव्य श्शास्त्रदृष्टो हि विधिर्धर्ममनुस्मर।।।।
ಶುಭದೃಷ್ಟಿಯ ಲಕ್ಷ್ಮಣನೇ, ಕೃಷ್ಣಮೃಗವನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡಿ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ತಂದುಕೊ; ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ದೃಷ್ಟವಾದ ವಿಧಿಯನ್ನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು—ಧರ್ಮಮಾರ್ಗವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸು.
Verse 24
भ्रातुर्वचनमाज्ञाय लक्ष्मणः परवीरहा।चकार स यथोक्तं च तं राम पुनरब्रवीत्।।।।
ಅಣ್ಣನ ವಚನವನ್ನು ಆಜ್ಞೆಯೆಂದು ತಿಳಿದು, ಪರವೀರಹಾ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಹೇಳಿದಂತೆಲೇ ನೆರವೇರಿಸಿದನು; ಅನಂತರ ರಾಮನು ಅವನಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಹೇಳಿದರು.
Verse 25
ऐणेयं श्रपयस्वैतच्छालां यक्ष्यामहे वयम्।त्वर सौम्य मुहूर्तोऽयं ध्रुवश्च दिवसोऽप्ययम्।।।।
ಸೌಮ್ಯನೇ, ಈ ಕೃಷ್ಣಮೃಗದ ಮಾಂಸವನ್ನು ಬೇಯಿಸು; ನಾವು ಈ ಶಾಲೆಗೆ ಯಜ್ಞಾರ್ಪಣೆಯನ್ನು ಮಾಡೋಣ. ತ್ವರೆಯಾಗಿ—ಈ ಮುಹೂರ್ತ ನಿಶ್ಚಿತ, ಈ ದಿನವೂ ವಿಧಿಗೆ ನಿಯೋಜಿತವಾಗಿದೆ.
Verse 26
स लक्ष्मणः कृष्णमृगं मेध्यं हत्वा प्रतापवान्।अथ चिक्षेप सौमित्रिस्समिद्धे जातवेदसि।।।।
ಆಗ ಪ್ರತಾಪವಂತನಾದ ಸೌಮಿತ್ರಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಯಜ್ಞಯೋಗ್ಯವಾದ ಶುದ್ಧ ಕೃಷ್ಣಮೃಗವನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡಿ, ಸಮಿದ್ಧವಾದ ಜಾತವೇದಸಿ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಆಹುತಿಯಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸಿದನು.
Verse 27
तन्तु पक्वं परिज्ञाय निष्टप्तं छिन्नशोणितम्।लक्ष्मण: पुरुषव्याघ्रमथ राघवमब्रवीत्।।।।
ಅದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪಕ್ವವಾಗಿ, ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೇಯಿಸಿ ರಕ್ತವು ಹೊರಹೋಗಿರುವುದನ್ನು ತಿಳಿದು, ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಬಳಿಕ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರನಾದ ರಾಘವನಿಗೆ ಹೀಗೆಂದನು.
Verse 28
अयं सर्व: समस्ताग्ङ: श्रृत: कृष्णमृगो मया।देवतां देवसङ्काश यजस्व कुशलो ह्यसि।।।।
ಇದು ಎಲ್ಲಾ ಅಂಗಗಳಿಂದ ಸಮ್ಪೂರ್ಣವಾದ ಕೃಷ್ಣಮೃಗ; ನಾನು ಇದನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪಕ್ವಗೊಳಿಸಿದ್ದೇನೆ. ದೇವಸಮಾನ ಪ್ರಕಾಶವಿರುವವನೇ, ದೇವತೆಗೆ ಅರ್ಪಿಸು—ನೀನು ವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಕುಶಲನಾಗಿದ್ದೀಯೆ.
Verse 29
राम: स्नात्वा तु नियतो गुणवान् जप्यकोविदः।सङ्ग्रहेणाकरोत् स्रवार्न मन्त्रान् सत्रावसानिकान्।।।।
ಗುಣವಂತನೂ ನಿಯಮನಿಷ್ಠನೂ ಜಪದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನೂ ಆದ ರಾಮನು ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ಸಂಯಮಗೊಂಡು, ನಂತರ ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಸತ್ರಸಮಾಪ್ತಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಎಲ್ಲ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿದನು.
Verse 30
इष्ट्वा देवगणान्सर्वान्विवेशाऽवसथं शुचिः।बभूव च मनोह्लादो रामस्यामिततेजसः।।।।
ಎಲ್ಲ ದೇವಗಣಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ಶುದ್ಧನಾದ ರಾಮನು ವಾಸಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು; ಮತ್ತು ಅಮಿತತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಆ ರಾಮನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಆನಂದವು ಉಕ್ಕಿಬಂದಿತು.
Verse 31
वैश्वदेवबलिं कृत्वा रौद्रं वैष्णव मेव च।वास्तुसंशमनीयानि मङ्गलानि प्रवर्तयन्।।।।जपं च न्यायत कृत्वा स्नात्वा नद्यां यथाविधि।पापसंशमनं राम श्चकार बलिमुत्तमम्।।।।
ವೈಶ್ವದೇವರಿಗೆ ಬಲಿಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ, ರೌದ್ರ ಹಾಗೂ ವೈಷ್ಣವ ಅರ್ಪಣಗಳನ್ನೂ ನೆರವೇರಿಸಿ, ರಾಮನು ನಿವಾಸದ ವಾಸ್ತು ದೇವತೆಯನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುವ ಮಂಗಳ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು।
Verse 32
वैश्वदेवबलिं कृत्वा रौद्रं वैष्णव मेव च।वास्तुसंशमनीयानि मङ्गलानि प्रवर्तयन्।।2.56.31।।जपं च न्यायत कृत्वा स्नात्वा नद्यां यथाविधि।पापसंशमनं राम श्चकार बलिमुत्तमम्।।2.56.32।।
ನಂತರ ನಿಯಮಾನುಸಾರ ನ್ಯಾಯಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಜಪವನ್ನು ಮಾಡಿ, ವಿಧಿಯಂತೆ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ರಾಮನು ಪಾಪಶಮನಾರ್ಥವಾಗಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬಲಿಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದನು।
Verse 33
वेदिस्थलविधानानि चैत्यान्यायतनानि च।आश्रमस्यानुरूपाणि स्थापयामास राघवः।।।।
ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ವೇದಿಸ್ಥಳಗಳ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳನ್ನು, ಚೈತ್ಯ ಹಾಗೂ ಆರಾಧನಾಲಯಗಳನ್ನೂ, ಪವಿತ್ರ ಆವರಣಗಳನ್ನೂ ರಾಘವನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು।
Verse 34
वन्यैर्माल्यैः फलैर्मूलैः पक्वैर्मांसैर्यथाविधि।अद्भिर्जपैश्च वेदोक्तैर्दर्भैश्च ससमित्कुशैः।।।।तौ तर्पयित्वा भूतानि राघवौ सह सीतया।तदा विविशतु श्शालां सुशुभां शुभलक्षणौ।।।।
ಅರಣ್ಯದ ಮಾಲ್ಯಗಳು, ಫಲಗಳು, ಮೂಲಗಳು, ವಿಧಿಯಂತೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಪಕ್ವ ಮಾಂಸ, ಹಾಗೆಯೇ ಜಲ, ವೇದೋಕ್ತ ಜಪಗಳು, ದರ್ಭ ಮತ್ತು ಸಮಿತ್-ಕುಶಗಳೊಂದಿಗೆ—ನಿಯಮಾನುಸಾರ—
Verse 35
तां वृक्षपर्णच्छदनां मनोज्ञां यथाप्रदेशं सुकृतां निवाताम्।वासाय सर्वे विविशुस्समेतास्सभां यथा देवगणास्सुधर्माम्।।2.56.36।।
ಹೀಗೆ ಭೂತಗಣಗಳನ್ನು ತರ್ಪಣ ಮಾಡಿ, ಸೀತೆಯೊಂದಿಗೆ ಇಬ್ಬರೂ ರಾಘವರು—ಶುಭಲಕ್ಷಣಯುತರು—ಆಮೇಲೆ ಸುಂದರವಾಗಿ ಶೋಭಿಸಿದ ಶಾಲೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು।
Verse 36
तां वृक्षपर्णच्छदनां मनोज्ञां यथाप्रदेशं सुकृतां निवाताम्।वासाय सर्वे विविशुस्समेतास्सभां यथा देवगणास्सुधर्माम्।।।।
ನಂತರ ಎಲ್ಲರೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೇರಿ, ಮರದ ಎಲೆಗಳಿಂದ ಛಾವಣಿಯಿಟ್ಟ ಮನೋಹರ ಕುಟೀರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು—ಯಥಾಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸುಕೃತವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದುದು, ಗಾಳಿಯಿಂದ ನಿರ್ವಾತವಾದುದು—ದೇವಗಣಗಳು ಸುಧರ್ಮಾ ಸಭಾಮಂಟಪಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವಂತೆ, ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಾರ್ಥವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು.
Verse 37
अनेकनानामृगपक्षिसङ्कुले विचित्रपत्रस्तबकैर्द्रुमैर्युते।वनोत्तमे व्यालमृगानुनादिते तदा विजह्रु स्सुसुखं जितेन्द्रियाः।।।।
ನಂತರ ಜಿತೇಂದ್ರಿಯರಾದ, ಸಂಯಮಿಗಳಾದ ಅವರು ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವನದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸುಖದಿಂದ ವಿಹರಿಸಿದರು—ಅನೇಕ ವಿಧದ ಮೃಗಪಕ್ಷಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ, ವಿಚಿತ್ರ ಎಲೆಗುಚ್ಛಗಳಿರುವ ವೃಕ್ಷಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧ, ಮತ್ತು ವ್ಯಾಳಮೃಗಗಳ ನಾದದಿಂದ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುವುದು.
Verse 38
सुरम्यमासाद्य तु चित्रकूटं नदीं च तां माल्यवतीं सुतीर्थाम्।ननन्द हृष्टो मृगपक्षिजुष्टां जहौ च दुखं पुरविप्रवासात्।।।।
ಅತಿರಮಣೀಯವಾದ ಚಿತ್ರಕೂಟವನ್ನೂ, ಸುತೀರ್ಥಗಳಿರುವ ಮಾಲ್ಯವತೀ ನದಿಯನ್ನೂ ತಲುಪಿದ ರಾಮನು ಹರ್ಷದಿಂದ ಉಲ್ಲಾಸಗೊಂಡನು; ಮೃಗಪಕ್ಷಿಗಳಿಂದ ಸೇವಿತವಾದ ಆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕಂಡು, ನಗರದಿಂದ ದೂರವಾದ ವನವಾಸಜನ್ಯ ದುಃಖವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದನು.
The central action is the deliberate establishment of a lawful residence in exile: Rāma insists that even in the forest, habitation must be ritually and ethically ordered (vāstu-śamana and prescribed offerings), showing that dharma governs circumstance rather than being suspended by hardship.
The chapter teaches that serenity arises from right practice: attunement to nature’s auspicious signs, humility toward sages, and scripturally guided rites together transform exile from mere deprivation into a disciplined, meaningful mode of life.
Key landmarks include Mount Citrakūṭa and the Mālyavatī river, framed as sacred and resource-rich; culturally, the hermitage system (Vālmīki’s āśrama), leaf-hut architecture, and Vedic-style bali/mantra observances map the forest as a regulated sacred geography.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.