Valmiki Ramayana 2.56.19 — Ayodhya Kanda, Sarga 56, Shloka 19

चित्रकूटगमनम् तथा पर्णशालाप्रवेशः

Arrival at Chitrakuta and Establishing the Leaf-Hut

Devanagari script

लक्ष्मणाऽऽनय दारूणि दृढानि च वराणि च।कुरुष्वाऽवसथं सौम्य वासे मेऽभिरतं मनः।।।।

Transliteration

lakṣmaṇa ānaya dārūṇi dṛḍhāni ca varāṇi ca | kuruṣvāvasathaṁ saumya vāse me ’bhirataṁ manaḥ ||

Translation

లక్ష్మణా, బలమైనవి, ఉత్తమమైనవి అయిన దుంగలను తీసుకురా. ఓ సౌమ్యా, ఒక నివాసం నిర్మించు; నా మనస్సు ఇక్కడే ఉండటానికి ఆసక్తిగా ఉంది.

Word by Word

• लक्ष्मण: O Lakshmana
• लक्ष्मण: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन (8th/Vocative); एकवचन

• आनय: bring
• आनय: Prayojaka (प्रयोजक/आदेश)
• Type: Verb
• Root: आ-नी (धातु)
• Form: लोट् (Imperative); मध्यमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद

• दारूणि: logs/wood pieces
• दारूणि: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: दारु (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; बहुवचन

• दृढानि: strong
• दृढानि: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दृढ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; बहुवचन; ‘दारूणि’ इत्यस्य विशेषणम्

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• वराणि: good/choice
• वराणि: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; बहुवचन; ‘दारूणि’ इत्यस्य विशेषणम्

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• कुरुष्व: make/build
• कुरुष्व: Prayojaka (प्रयोजक/आदेश)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लोट् (Imperative); मध्यमपुरुष; एकवचन; आत्मनेपद

• अवसथम्: dwelling
• अवसथम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: अवसथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन

• सौम्य: O gentle one
• सौम्य: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सौम्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन; एकवचन; स्नेहसम्बोधन

• वासे: in staying/dwelling
• वासे: Adhikarana (अधिकरण/स्थान)
• Type: Noun
• Root: वास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी (7th/Locative); एकवचन

• मे: my
• मे: Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/Genitive); एकवचन; सर्वनाम

• अभिरतम्: eager/delighted
• अभिरतम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अभि-रत (प्रातिपदिक); रम् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; ‘मनः’ इत्यस्य विशेषणम्

• मनः: mind
• मनः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन

Context

Listen to the songs of the forest birds, O son of Sumitra! O tormentor of foes! it is time we set out.

Characters & Entities

• Rama
• Lakshmana

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is orderly living even in hardship: establishing a simple shelter reflects responsibility, moderation, and readiness to continue righteous living without dependence or complaint.

What is the narrative situation?

Rama instructs Lakshmana to fetch solid wood and construct a hut, indicating his decision to stay there.

Which character virtue is emphasized?

Lakshmana’s service-oriented readiness is implied, and Rama’s steadiness in decision-making is explicit.