Valmiki Ramayana 2.56.28: Ayodhya Kanda, Sarga 56, Shloka 28

चित्रकूटगमनम् तथा पर्णशालाप्रवेशः

Arrival at Chitrakuta and Establishing the Leaf-Hut

Devanagari script

अयं सर्व: समस्ताग्ङ: श्रृत: कृष्णमृगो मया।देवतां देवसङ्काश यजस्व कुशलो ह्यसि।।।।

Sanskrit recitationValmiki Ramayana 2.56.28

Transliteration

ayaṃ sarvaḥ samastāṅgaḥ śrutaḥ kṛṣṇamṛgo mayā | devatāṃ devasaṅkāśa yajasva kuśalo hy asi ||

Translation

ఈ సమస్తాంగసంపూర్ణమైన కృష్ణమృగాన్ని నేను బాగా ఉడికించాను. దేవసమాన కాంతిగలవాడా, దీనిని దేవతకు అర్పించు; నీవు కర్మకాండలో నిపుణుడవు।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अयम्: this
• अयम्: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: इदम् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• सर्वः: entire/complete
• सर्वः: Karta (कर्ता/Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: विशेषण, पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; अयम् इत्यस्य विशेषणम्

• समस्ताङ्गः: with all limbs intact
• समस्ताङ्गः: Karta (कर्ता/Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: समस्त + अङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: समासः बहुव्रीहिः (समस्तानि अङ्गानि यस्य), पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; अयम् इत्यस्य विशेषणम्

• श्रृतः: well-cooked/boiled
• श्रृतः: Karta (कर्ता/Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: श्रुत (प्रातिपदिक; श्रु/शृ धातोः क्त, here ‘cooked’ sense from √श्रि/शृ?; conventional reading: शृतः from √श्रि/शृ ‘to cook’)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; अयम् इत्यस्य विशेषणम्

• कृष्णमृगः: black antelope
• कृष्णमृगः: Karta (कर्ता/Subject apposition)
• Type: Noun
• Root: कृष्ण + मृग (प्रातिपदिक)
• Form: समासः कर्मधारयः, पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; अयम् इत्यस्य अप्पोजिशन

• मया: by me
• मया: Karana (करण/Instrument; agent in passive sense)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, त्रितीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• देवताम्: the deity/deities
• देवताम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: देवता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; यजस्व इत्यस्य कर्म

• देवसङ्काश: O godlike one
• देवसङ्काश: Sambodhana (सम्बोधन/Address)
• Type: Noun
• Root: देव + सङ्काश (प्रातिपदिक)
• Form: समासः तत्पुरुषः (देवस्य सङ्काशः = देवसदृशः), पुल्लिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन

• यजस्व: perform sacrifice/worship
• यजस्व: Kriyā (क्रिया/Predicate)
• Type: Verb
• Root: यज् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), आत्मनेपद, मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन

• कुशलः: skilled/proficient
• कुशलः: Karta (कर्ता/Subject complement)
• Type: Adjective
• Root: कुशल (प्रातिपदिक)
• Form: विशेषण, पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; त्वम् (implicit) इत्यस्य विशेषणम्

• हि: indeed
• हि: Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय, निश्चयार्थक/हेतौ (emphatic particle)

• असि: you are
• असि: Kriyā (क्रिया/Copula)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद, मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन

Context

This black antelope with all its limbs is well-cooked. O divine sire, you may make theoffering to Vastu devata in which you are proficient.

Characters & Entities

• Lakṣmaṇa
• Rāma
• devatā (deity of the dwelling/rite)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is cooperative duty: one prepares what is needed and entrusts the sacred act to the one qualified, honoring competence and rightful roles.

What is the narrative situation?

Lakṣmaṇa reports the offering is ready and invites Rāma to perform the actual worship/oblation to the deity.

Which character virtue is emphasized?

Lakṣmaṇa’s humility and service; Rāma’s recognized proficiency in mantra and rite.