Adhyaya 85

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र नर्मदायाः पुरातनम् । ब्रह्महत्याहरं तीर्थं वाराणस्या समं हि तत्

Śrī Mārkaṇḍeya bersabda: Kemudian, wahai raja, hendaklah pergi ke tīrtha purba di Sungai Narmadā. Tīrtha itu menghapus dosa brahmana-hatyā, dan sesungguhnya setara dengan Vārāṇasī.

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । आश्चर्यं कथ्यतां ब्रह्मन्यद्वृत्तं नर्मदातटे । वाराणस्या समं कस्मादेतत्कथय मे प्रभो

Yudhiṣṭhira berkata: Wahai Brahmana, ceritakanlah keajaiban ini—apakah yang berlaku di tebing Narmadā? Mengapakah ia setara dengan Vārāṇasī? Wahai tuan, khabarkan kepadaku.

Verse 3

निमग्नो दुःखसंसारे हृतराज्यो द्विजोत्तम । युष्मद्वाणीजलस्नातो निर्दुःखः सह बान्धवैः

Wahai dvija yang utama, seorang yang tenggelam dalam putaran saṃsāra yang penuh dukacita, lagi kehilangan kerajaannya—setelah mandi dalam air sabda sucimu—menjadi bebas daripada duka, bersama kaum kerabatnya.

Verse 4

श्रीमार्कण्डेय उवाच । साधु साधु महाबाहो सोमवंशविभूषण । पृष्टोऽस्मि दुर्लभं तीर्थं गुह्याद्गुह्यतरं परम्

Śrī Mārkaṇḍeya bersabda: “Sungguh baik, sungguh baik, wahai yang berlengan perkasa, perhiasan Wangsa Soma! Engkau telah bertanya kepadaku tentang suatu tīrtha yang sukar diperoleh—yang paling utama, dan lebih rahsia daripada apa yang dinamakan rahsia.”

Verse 5

आदौ पितामहस्तावत्समस्तजगतः प्रभुः । मनसा तस्य संजाता दशैव ऋषिपुंगवाः

Pada permulaan, Pitāmaha—Tuhan bagi seluruh jagat—melahirkan, hanya dengan mindanya, sepuluh orang resi yang paling utama.

Verse 6

मरीचिमत्र्यङ्गिरसौ पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम् । प्रचेतसं वसिष्ठं च भृगुं नारदमेव च

Marīci, Atri dan Aṅgiras, Pulastya, Pulaha, Kratu, Pracetas (Dakṣa), Vasiṣṭha, Bhṛgu, dan juga Nārada—demikianlah para resi suci itu disenaraikan.

Verse 7

जज्ञे प्राचेतसं दक्षं महातेजाः प्रजापतिः । दक्षस्यापि तथा जाताः पञ्चाशद्दुहिताः किल

Daripada Pracetas lahirlah Dakṣa, Prajāpati yang amat bercahaya. Dan dikatakan, Dakṣa juga mempunyai lima puluh orang puteri.

Verse 8

ददौ स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश । तथैव स महाभागः सप्तविंशतिमिन्दवे

Baginda mengurniakan sepuluh orang puteri kepada Dharma dan tiga belas kepada Kaśyapa. Demikian juga, insan yang amat berbahagia itu menyerahkan dua puluh tujuh orang puteri kepada Dewa Bulan (Soma).

Verse 9

रोहिणी नाम या तासामभीष्टा साभवद्विधोः । शेषासु करुणां कृत्वा शप्तो दक्षेण चन्द्रमाः

Dalam kalangan mereka, yang bernama Rohiṇī menjadi kekasih paling dicintai oleh Sang Candra (Bulan). Dengan belas kasihan terhadap yang lain, Dakṣa pun menyumpah Bulan.

Verse 10

क्षयरोग्यभवच्चन्द्रो दक्षस्यायं प्रजापतेः । स च शापप्रभावेण निस्तेजाः शर्वरीपतिः

Akibat sumpah Dakṣa, Sang Candra—keturunan Prajāpati itu—ditimpa penyakit susut (kṣaya-roga). Dengan kuasa sumpah itu, penguasa malam pun kehilangan seri cahayanya.

Verse 11

गतः पितामहं सोमो वेपमानोऽमृतांशुमान् । पद्मयोने नमस्तुभ्यं वेदगर्भ नमोऽस्तु ते । शरणं त्वां प्रसन्नोऽस्मि पाहि मां कमलासन

Soma yang sinarnya laksana amṛta pergi dengan gementar menghadap Pitāmaha Brahmā. “Wahai Padma-yoni, sembah sujud kepadamu; wahai Veda-garbha, sembah sujud kepadamu. Aku berlindung pada-Mu—berkenanlah melindungiku, wahai Kamalāsana.”

Verse 12

ब्रह्मोवाच । निस्तेजाः शर्वरीनाथ कलाहीनश्च दृश्यसे । उद्विग्नमानसस्तात संजातः केन हेतुना

Brahmā bersabda: “Wahai penguasa malam, engkau tampak tanpa seri dan kehilangan kala (fasa-fasa)mu. Wahai anakku, hatimu resah—apakah sebabnya keadaan ini terjadi?”

Verse 13

सोम उवाच । दक्षशापेन मे ब्रह्मन्निस्तेजस्त्वं जगत्पते । निर्हारश्चास्य शापस्य कथ्यतां मे पितामह

Soma berkata: “Wahai Brahman, wahai Jagatpati, kerana sumpah Dakṣa aku menjadi tanpa seri. Wahai Pitāmaha, nyatakan kepadaku jalan pelepasan daripada sumpah ini.”

Verse 14

ब्रह्मोवाच । सर्वत्र सुलभा रेवा त्रिषु स्थानेषु दुर्लभा । ओङ्कारेऽथ भृगुक्षेत्रे तथा चैवौर्वसंगमे

Brahmā bersabda: “Revā mudah ditemui di mana-mana, namun sukar didapati pada tiga tempat: di Oṅkāra, di kṣetra suci Bhṛgu, dan juga di pertemuan dengan Ūrvā.”

Verse 15

तत्र गच्छ क्षपानाथ यत्र रेवान्तरं तटम् । त्वरितोऽसौ गतस्तत्र यत्र रेवौर्विसंगमः

“Pergilah ke sana, wahai tuan malam, ke tebing tempat Revāntara—bahagian dalam Revā—berada. Dengan segera baginda pergi ke sana, ke tempat pertemuan Revā dan Ūrvā.”

Verse 16

काष्ठावस्थः स्थितः सोमो दध्यौ त्रिपुरवैरिणम् । यावद्वर्षशतं पूर्णं तावत्तुष्टो महेश्वरः

Soma kekal tidak bergerak seperti sebatang kayu, bermeditasi kepada Musuh Tripura (Śiva). Setelah genap seratus tahun berlalu, Maheśvara pun berkenan.

Verse 17

प्रत्यक्षः सोमराजस्य वृषासन उमापतिः । साष्टाङ्गं प्रणिपत्योच्चैर्जय शम्भो नमोऽस्तु ते

Di hadapan Raja Soma, Umāpati yang bersemayam di atas lembu menampakkan diri secara nyata. Soma bersujud dengan sujud aṣṭāṅga lalu berseru lantang: “Jaya Śambhu! Sembah hormat kepadamu!”

Verse 18

जय शङ्कर पापहराय नमो जय ईश्वर ते जगदीश नमः । जय वासुकिभूषणधार नमो जय शूलकपालधराय नमः

Jaya Śaṅkara, penghapus dosa—sembah hormat! Jaya Īśvara, Jagadīśa, Tuhan sekalian alam—sembah hormat! Jaya Dia yang berhias Vāsuki—sembah hormat! Jaya Pemegang trisula dan tengkorak—sembah hormat!

Verse 19

जय अन्धकदेहविनाश नमो जय दानववृन्दवधाय नमः । जय निष्कलरूप सकलाय नमो जय काल कामदहाय नमः

Jaya dan sembah sujud kepada Pemusnah jasad Andhaka; jaya dan sembah sujud kepada Pembunuh gerombolan dānava. Jaya dan sembah sujud kepada Yang Tanpa-Rupa namun menjelma sebagai segala; jaya dan sembah sujud kepada Kāla sendiri, Sang Pembakar Kāma.

Verse 20

जय मेचककण्ठधराय नमो जय सूक्ष्मनिरञ्जनशब्द नमः । जय आदिरनादिरनन्त नमो जय शङ्कर किंकरमीश भज

Jaya dan sembah sujud kepada Dia yang memikul tenggorokan berwarna gelap; jaya dan sembah sujud kepada Tuhan yang halus lagi suci tanpa noda, dikenali melalui sabda suci. Jaya dan sembah sujud kepada Yang Pertama namun tanpa awal dan tanpa akhir; jaya, wahai Śaṅkara, wahai Īśa—terimalah aku sebagai kīnkara (hamba), aku berbhakti kepada-Mu.

Verse 21

एवं स्तुतो महादेवः सोमराजेन पाण्डव । तुष्टस्तस्य नृपश्रेष्ठ शिवया शङ्करोऽब्रवीत्

Wahai Pāṇḍava, demikianlah Mahādeva dipuji oleh Raja Soma, maka Mahādeva pun berkenan. Lalu Śaṅkara, bersama Śivā (Umā), bertitah kepada raja yang paling utama itu.

Verse 22

ईश्वर उवाच । वरं प्रार्थय मे भद्र यत्ते मनसि वर्तते । साधु साधु महासत्त्व तुष्टोऽहं तपसा तव

Īśvara bertitah: “Wahai yang berbahagia, pohonlah daripada-Ku anugerah yang tersimpan di dalam hatimu. Bagus, bagus, wahai yang berhati agung—tapasmu telah membuat-Ku berkenan.”

Verse 23

सोम उवाच । दक्षशापेन दग्धोऽहं क्षीणसत्त्वो महेश्वर । शापस्योपशमं देव कुरु शर्म मम प्रभो

Soma berkata: “Wahai Maheśvara, aku hangus oleh sumpahan Dakṣa dan kekuatanku kian susut. Wahai Dewa, redakanlah sumpahan itu; wahai Prabhu, kurniakanlah kesejahteraan kepadaku.”

Verse 24

ईश्वर उवाच । तव भक्तिगृहीतोऽहमुमया सह तोषितः । निष्पापः सोमनाथस्त्वं संजातस्तीर्थसेवनात्

Īśvara bersabda: “Aku ditawan oleh bhakti-mu, dan bersama Umā Aku berkenan. Dengan berkhidmat di tīrtha, engkau menjadi tanpa dosa—sesungguhnya engkau telah menjadi ‘Somanātha’.”

Verse 25

इत्यूचे देवदेवेशः क्षणं ध्यात्वेन्दुना ततः । स्थापितं परमं लिङ्गं कामदं प्राणिनां भुवि । सर्वदुःखहरं तत्तु ब्रह्महत्याविनाशनम्

Setelah bersabda demikian, Tuhan segala dewa bersemadi seketika; lalu melalui Indu/Soma Baginda menegakkan liṅga yang tertinggi di bumi—yang menunaikan hajat makhluk, menghapus segala dukacita, dan memusnahkan bahkan dosa brahma-hatyā.

Verse 26

युधिष्ठिर उवाच । सोमनाथप्रभावं मे संक्षेपात्कथय प्रभो । दुःखार्णवनिमग्नानां त्राता प्राप्तो द्विजोत्तम

Yudhiṣṭhira berkata: “Wahai Prabhu, ceritakan kepadaku secara ringkas kebesaran Somanātha. Wahai dvija yang utama, engkau datang sebagai penyelamat bagi mereka yang tenggelam dalam lautan dukacita.”

Verse 27

श्रीमार्कण्डेय उवाच । शृणु तीर्थप्रभावं ते संक्षेपात्कथयाम्यहम् । यद्वृत्तमुत्तरे कूले रेवाया उरिसंगमे

Śrī Mārkaṇḍeya berkata: “Dengarlah; akan kuceritakan secara ringkas kemuliaan tīrtha ini—apa yang berlaku di tebing utara Revā (Narmadā), di pertemuan sungai yang bernama Urisaṅgama.”

Verse 28

शम्बरो नाम राजाभूत्तस्य पुत्रस्त्रिलोचनः । त्रिलोचनसुतः कण्वः स पापर्द्धिपरोऽभवत्

Ada seorang raja bernama Śambara; puteranya ialah Trilocana. Putera Trilocana ialah Kaṇva—yang menjadi terikat pada keuntungan berdosa dan pertambahan yang tidak suci.

Verse 29

वने नित्यं भ्रमन्सोऽथ मृगयूथं ददर्श ह । मृगयूथं हतं तत्तु त्रिलोचनसुतेन च

Kemudian, ketika dia merayau setiap hari di rimba, dia terlihat sekawan rusa. Sekawan rusa itu sesungguhnya telah dibunuh oleh putera Trilocana (Kaṇva).

Verse 30

मृगरूपी द्विजो मध्ये चरते निर्जने वने । स हतस्तेन सङ्गेन कण्वेन मुनिसत्तम

Di rimba yang sunyi itu, seorang dvija (dua kali lahir) yang mengambil rupa rusa bergerak di tengah-tengah mereka. Oleh sebab pergaulan itu, Kaṇva telah membunuhnya—wahai resi yang utama.

Verse 31

ब्रह्महत्यान्वितः कण्वो निस्तेजा व्यचरन्महीम् । व्यचरंश्चैव सम्प्राप्तो नर्मदामुरिसंगमे

Diliputi dosa brahmahatyā (membunuh brahmana), Kaṇva kehilangan seri cahayanya lalu mengembara di bumi. Dalam pengembaraannya itu, dia sampai ke Sungai Narmadā, di Urisaṅgama.

Verse 32

किंशुकाशोकबहले जम्बीरपनसाकुले । कदम्बपाटलाकीर्णे बिल्वनारङ्गशोभिते

Hutan itu lebat dengan pohon kiṃśuka dan aśoka, serta penuh sesak dengan citron (jambīra) dan nangka. Ia bertabur kadamba dan pāṭalā, serta dihiasi pohon bilva dan oren.

Verse 33

चिञ्चिणीचम्पकोपेते ह्यगस्तितरुछादिते । प्रभूतभूतसंयुक्तं वनं सर्वत्र शोभितम्

Hutan itu berlimpah dengan pohon asam jawa (ciñcinī) dan campaka, serta terlindung oleh naungan pohon agasti. Dipenuhi pelbagai makhluk, hutan itu indah di segenap penjuru.

Verse 34

चित्रकैर्मृगमार्जारैर्हिंस्रैः शम्बरशूकरैः । शशैर्गवयसंयुक्तैः शिखण्डिखरमण्डितम्

Tempat itu dihuni rusa bertompok dan kucing hutan, juga rusa śambara yang ganas serta babi hutan; disertai arnab dan gayal, serta dihiasi burung merak dan keldai.

Verse 35

प्रविष्टस्तु वने कण्वस्तृषार्तः श्रमपीडितः । स्नातो रेवाजले पुण्ये सङ्गमे पापनाशने

Setelah memasuki hutan itu, Kaṇva disiksa oleh dahaga dan ditekan oleh keletihan; beliau mandi dalam air suci Revā di tīrtha sangama, tempat pertemuan yang memusnahkan dosa.

Verse 36

अर्चितः परया भक्त्या सोमनाथो युधिष्ठिर । पपौ सुविमलं तोयं सर्वपापक्षयंकरम्

Wahai Yudhiṣṭhira, setelah memuja Somanātha dengan bhakti yang tertinggi, beliau meminum air yang amat jernih—air yang melenyapkan segala dosa.

Verse 37

फलानि च विचित्राणि चखाद सह किंकरैः । सुप्तः पादपच्छायायां श्रान्तो मृगवधेन च

Beliau memakan pelbagai jenis buah bersama para pengiring; kemudian, letih kerana memburu rusa, beliau tertidur di bawah naungan sepohon pokok.

Verse 38

तावत्तीर्थवरं विप्रः स्नानार्थं सङ्गमं गतः । मार्गगो ब्राह्मणो हर्षोद्युक्तस्तद्गतमानसः

Pada saat itu juga, seorang brāhmaṇa pergi ke tīrtha yang utama—sangama suci—untuk mandi. Ketika berjalan di jalan, brāhmaṇa itu dipenuhi sukacita, fikirannya tertumpu pada tempat keramat itu.

Verse 39

अबला तमुवाचेदं तिष्ठ तिष्ठ द्विजोत्तम । त्रस्तो निरीक्षते यावद्दिशः सर्वा नरेश्वर

Wanita yang tidak berdaya itu berkata: “Berhentilah, berhentilah, wahai brāhmaṇa yang utama!” Lalu dengan ketakutan, wahai raja, dia memandang ke segala penjuru.

Verse 40

तावद्वृक्षसमारूढां स्त्रियं रक्ताम्बरावृताम् । रक्तमाल्यां तदा बालां रक्तचन्दनचर्चिताम् । रक्ताभरणशोभाढ्यां पाशहस्तां ददर्श ह

Kemudian dia melihat seorang wanita yang memanjat pokok—berselubung pakaian merah; seorang gadis muda berhias kalungan merah, disapukan cendana merah; berseri dengan perhiasan merah, dan di tangannya memegang jerat (pāśa).

Verse 41

स्त्र्युवाच । संदेशं श्रूयतां विप्र यदि गच्छसि सङ्गमे । मद्भर्ता तिष्ठते तत्र शीघ्रमेव विसर्जय

Wanita itu berkata: “Wahai vipra (brāhmaṇa), dengarkan pesanku. Jika engkau pergi ke saṅgama yang suci, suamiku ada di sana—sampaikanlah kepadanya dengan segera.”

Verse 42

एकाकिनी च ते भार्या तिष्ठते वनमध्यगा । इत्याकर्ण्य गतो विप्रः सङ्गमं सुरदुर्लभे

“Dan isterimu seorang diri berada di tengah hutan.” Mendengar itu, brāhmaṇa tersebut pun pergi ke saṅgama yang bahkan para dewa pun sukar mencapainya.

Verse 43

वृक्षच्छायान्वितः कण्वो ब्राह्मणेनावलोकितः । उवाच तं प्रति तदा वचनं ब्राह्मणोत्तमः

Kaṇva yang duduk di bawah naungan pokok telah dilihat oleh brāhmaṇa itu. Lalu brāhmaṇa yang utama itu pun berkata-kata kepadanya.

Verse 44

ब्राह्मण उवाच । वनान्तरे मया दृष्टा बाला कमललोचना । रक्ताम्बरधरा तन्वी रक्तचन्दनचर्चिता

Brahmana itu berkata: “Di pedalaman rimba aku melihat seorang gadis muda—bermata laksana teratai, bertubuh ramping, mengenakan pakaian merah, serta disapukan pes cendana merah.”

Verse 45

रक्तमाल्या सुशोभाढ्या पाशहस्ता मृगेक्षणा । वृक्षारूढावदद्वाक्यं मद्भर्ता प्रेष्यतामिति

Berhiaskan kalungan merah, tampak sangat indah dan berseri, memegang jerat di tangan, bermata laksana rusa—duduk di atas pohon lalu berkata: “Sampaikanlah pesan ini kepada suamiku.”

Verse 46

कण्व उवाच । कस्मिन्स्थाने तु विप्रेन्द्र विद्यते मृगलोचना । कस्य सा केन कार्येण सर्वमेतद्वदाशु मे

Kaṇva berkata: “Wahai yang terbaik antara para brahmana, di tempat manakah gadis bermata rusa itu berada? Dia milik siapa, dan atas tujuan apakah dia berada di sini? Ceritakan semuanya kepadaku segera.”

Verse 47

ब्राह्मण उवाच । सङ्गमादर्धक्रोशे सा उद्यानान्ते हि विद्यते । वचनाद्ब्रह्मणस्यैषा न ज्ञाता पार्थिवेन तु

Brahmana itu berkata: “Setengah krośa dari tempat pertemuan sungai, dia berada di hujung taman. Menurut titah Brahmā, dia tidak dikenal oleh raja.”

Verse 48

तदा स कण्वभूपालः स्वकं दूतं समादिशत् कण्व उवाच । गच्छ त्वं पृच्छतां तां क्वागता क्वच गमिष्यसि । प्रेषितस्त्वरितो दूतो गतो नारीसमीपतः

Lalu Raja Kaṇva memerintahkan utusannya sendiri. Kaṇva berkata: “Pergilah, tanyakan kepadanya: ‘Dari mana engkau datang, dan ke mana engkau akan pergi?’” Utusan yang diperintah segera bergegas dan mendekati wanita itu.

Verse 49

वृक्षस्थां ददृशो बालामुवाच नृपसत्तम । मन्नाथः पृच्छति त्वां तु कासि त्वं क्व गमिष्यसि

Melihat gadis muda yang duduk di atas pokok, utusan itu berkata: “Wahai raja yang paling utama, tuanku bertanya kepadamu: siapakah engkau, dan ke manakah engkau akan pergi?”

Verse 50

कन्योवाच । गुरुरात्मवतां शास्ता राजा शास्ता दुरात्मनाम् । इह प्रच्छन्न पापानां शास्ता वैवस्वतो यमः

Gadis itu berkata: “Bagi orang yang menguasai diri, guru ialah pendisiplin; bagi yang berhati jahat, raja ialah pendisiplin. Namun di sini, bagi dosa yang tersembunyi, penghukum yang sejati ialah Yama, putera Vivasvān.”

Verse 51

ब्रह्महत्या च संजाता मृगरूपधरद्विजात् । मया युक्तोऽपि ते राजा मुक्तस्तीर्थप्रभावतः

“Dosa brahmahatyā timbul daripada seorang dwija yang menyarung rupa rusa. Namun rajamu—walau terkait denganku—telah dilepaskan oleh keampuhan suci tīrtha ini.”

Verse 52

अर्धक्रोशान्तरान्मध्ये ब्रह्महत्या न संविशेत् । सोमनाथप्रभावोऽयं वाराणस्याः समः स्मृतः

“Dalam lingkungan setengah krośa, dosa brahmahatyā tidak dapat masuk. Inilah pengaruh suci Somanātha, yang dikenang setara dengan Vārāṇasī.”

Verse 53

गच्छ त्वं प्रेष्यतां राजा शीघ्रमत्र न संशयः । गतो भृत्यस्ततः शीघ्रं वेपमानः सुविह्वलः

“Pergilah—biarkan raja dipanggil ke mari dengan segera; tiada syak.” Lalu hamba itu pun pergi dengan pantas, menggigil dan sangat gementar.

Verse 54

समस्तं कथयामास यद्वृत्तं हि पुरातनम् । तस्य वाक्यादसौ राजा पतितो धरणीतले

Dia menceritakan dengan lengkap kisah purba tentang apa yang telah berlaku. Mendengar kata-katanya, raja itu pun rebah jatuh ke bumi.

Verse 55

भृत्य उवाच । कस्मात्त्वं शोचसे नाथ पूर्वोपात्तं शुभाशुभम् । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य राजा वचनमब्रवीत्

Hamba itu berkata: “Wahai tuanku, mengapa tuanku bersedih atas baik dan buruk yang telah diperoleh pada masa lampau?” Mendengar kata-katanya, raja pun menjawab.

Verse 56

प्राणत्यागं करिष्यामि सोमनाथसमीपतः । शीघ्रमानीयतां वह्निरिन्धनानि बहूनि च

Raja berkata: “Aku akan melepaskan nyawaku di sisi Somanātha. Segera bawakan api dan banyak bahan bakar.”

Verse 57

आनीतं तत्क्षणात्सर्वं भृत्यैस्तद्वशवर्तिभिः । स्नानं कृत्वा शुभे तोये सङ्गमे पापनाशने

Segala-galanya dibawa serta-merta oleh para hamba yang taat pada perintahnya. Kemudian baginda mandi suci dalam air yang mulia di tempat pertemuan sungai—pemusnah dosa—(lalu meneruskan langkah).

Verse 58

अर्चितः परया भक्त्या सोमनाथो महीभृता । त्रिःप्रदक्षिणतः कृत्वा ज्वलन्तं जातवेदसम्

Baginda raja memuja Somanātha dengan bhakti yang tertinggi. Kemudian baginda mengelilingi api Jātavedas yang menyala-nyala sebanyak tiga kali sebagai pradakṣiṇā (dalam penghormatan).

Verse 59

प्रविष्टः कण्वराजासौ हृदि ध्यात्वा जनार्दनम् । पीताम्बरधरं देवं जटामुकुटधारिणम्

Raja Kaṇva pun memasuki api, sambil bermeditasi dalam hati kepada Janārdana—Tuhan Ilahi berselimut pakaian kuning, bertakhta mahkota jaṭā (rambut gimbal suci).

Verse 60

श्रिया युक्तं सुपर्णस्थं शङ्खचक्रगदाधरम् । सुरारिसूदनं दध्यौ सुगतिर्मे भवत्विति

Baginda bermeditasi kepada Viṣṇu, pembinasa musuh para dewa—bersatu dengan Śrī, bersemayam di atas Garuḍa, memegang sangkha, cakra dan gada—seraya berdoa, “Semoga aku memperoleh sugati, jalan yang baik.”

Verse 61

पपात पुष्पवृष्टिस्तु साधु साधु नृपात्मज । आश्चर्यमतुलं दृष्ट्वा निरीक्ष्य च परस्परम्

Hujan bunga pun turun, dan laungan “Sādhu, sādhu!” bergema, wahai putera raja. Melihat keajaiban yang tiada bandingan itu, mereka saling berpandangan dengan penuh takjub.

Verse 62

मृतं तैः पावके भृत्यैर्हृदि ध्यात्वा गदाधरम् । विमानस्थास्ततः सर्वे संजाताः पाण्डुनन्दन

Setelah baginda wafat dalam api itu—sedang para pengiring juga bermeditasi dalam hati kepada Gadādhara—maka sesudahnya mereka semua mendapati diri duduk di atas vimāna surgawi, wahai putera Pāṇḍu.

Verse 63

निष्पापास्ते दिवं याताः सोमनाथप्रभावतः । ब्राह्मणे सङ्गमे तत्र ध्यायमाने वृषध्वजम्

Dengan pengaruh Somanātha, mereka menjadi bebas dosa lalu pergi ke syurga. Di sana, di tempat pertemuan sungai itu, ketika seorang brāhmaṇa sedang bermeditasi kepada Vṛṣadhvaja (Śiva).

Verse 64

श्रीमार्कण्डेय उवाच । सोमनाथप्रभावोऽयं शृणुष्वैकमना विधिम् । अष्टम्यां वा चतुर्दश्यां सर्वकालं रवेर्दिने

Śrī Mārkaṇḍeya bersabda: “Inilah keagungan Somanātha. Dengarlah dengan hati yang satu tumpu akan tatacaranya: pada tithi kelapan atau keempat belas, pada bila-bila masa, pada hari Ahad…”

Verse 65

विशेषाच्छुक्लपक्षे चेत्सूर्यवारेण सप्तमी । उपोष्य यो नरो भक्त्या रात्रौ कुर्वीत जागरम्

Terutama jika dalam śukla-pakṣa (paruh terang) tithi ketujuh bertepatan dengan hari Ahad: sesiapa yang berpuasa dengan bhakti dan berjaga (jāgara) pada waktu malam…

Verse 66

पञ्चामृतेन गव्येन स्नापयेत्परमेश्वरम् । श्रीखण्डेन ततो गुण्ठ्य पुष्पधूपादिकं ददेत्

Hendaklah Parameśvara dimandikan dengan pañcāmṛta yang berasal daripada lembu. Kemudian disapukan pes cendana, lalu dipersembahkan bunga, dupa, dan kelengkapan pemujaan yang lain.

Verse 67

घृतेन बोधयेद्दीपं नृत्यं गीतं च कारयेत् । सोमवारे तथाष्टम्यां प्रभाते पूजयेद्द्विजान्

Nyalakan pelita dengan ghee, dan adakan tarian serta nyanyian. Pada hari Isnin, dan demikian juga pada tithi kelapan, pada waktu pagi hendaklah memuja para dvija (dua kali lahir).

Verse 68

जितक्रोधानात्मवतः परनिन्दाविवर्जितान् । सर्वाङ्गरुचिराञ्छस्तान् स्वदारपरिपालकान्

Mereka hendaklah orang yang menewaskan kemarahan, mengawal diri, dan menjauhi celaan terhadap orang lain—berakhlak mulia, elok tingkahnya, serta memelihara isteri yang sah menurut dharma.

Verse 69

गायत्रीपाठमात्रांश्च विकर्मविरतान् सदा । पुनर्भूवृषलीशूद्री चरेयुर्यस्य मन्दिरे

Dan mereka yang hanya membaca japa Gāyatrī semata-mata, namun sentiasa menjauhi perbuatan terlarang (vikarma)—di rumah siapa, bahkan wanita punarbhū (berkahwin semula), wanita terbuang, dan wanita Śūdra pun boleh keluar masuk tanpa dianggap tidak wajar.

Verse 70

दूरतोऽसौ द्विजस्त्याज्य आत्मनः श्रेय इच्छता । हीनाङ्गानतिरिक्ताङ्गान् येषां पूर्वापरं न हि

Sesiapa yang menginginkan kesejahteraan dirinya hendaklah menjauhi dari jauh ‘dwijā’ seperti itu—mereka yang cacat anggota atau mempunyai anggota yang ganjil/berlebihan, serta mereka yang tiada tahu tertib sebelum-sesudah dan adab yang wajar.

Verse 71

व्रते श्राद्धे तथा दाने दूरतस्तान् विवर्जयेत् । आयसी तरुणी तुल्या द्विजाः स्वाध्यायवर्जिताः

Dalam pelaksanaan vrata, dalam upacara śrāddha, dan juga dalam pemberian dana (sedekah suci), orang seperti itu hendaklah dijauhkan. Dwijā yang tanpa svādhyāya Weda ibarat gadis muda daripada besi—rupanya indah, namun tiada fungsi dan hasil yang sejati.

Verse 72

आत्मानं सह याज्येन पातयन्ति न संशयः । शाल्मलीनावतुल्याः स्युः षट्कर्मनिरता द्विजाः

Mereka menjatuhkan diri mereka sendiri dan juga orang yang untuknya upacara dilakukan—tiada syak lagi. Dwijā yang hanya tekun pada ṣaṭkarma (enam amalan) ibarat kapas pohon śālmalī: tampak banyak di luar, namun tiada berat hakiki.

Verse 73

दातारं च तथात्मानं तारयन्ति तरन्ति च । श्राद्धं सोमेश्वरे पार्थ यः कुर्याद्गतमत्सरः

Mereka menyelamatkan si pemberi dan diri mereka sendiri, lalu menyeberang jua. Wahai Pārtha, sesiapa yang melakukan śrāddha di Someshvara dengan membuang rasa dengki dan hasad (matsara), dia memperoleh pahala yang menyelamatkan ini.

Verse 74

प्रेतास्तस्य हि सुप्रीता यावदाभूतसम्प्लवम् । अन्नं वस्त्रं हिरण्यं च यो दद्यादग्रजन्मने

Sesungguhnya para pitṛ (nenek moyang yang telah pergi) baginya amat berkenan hingga tiba pralaya, peleburan kosmos. Sesiapa yang mendermakan makanan, pakaian dan emas kepada brāhmaṇa yang utama, dialah yang menghadiahkan kepuasan yang berkekalan kepada mereka.

Verse 75

स याति शाङ्करे लोक इति मे सत्यभाषितम् । हयं यो यच्छते तत्र सम्पूर्णं तरुणं सितम्

Dia akan pergi ke loka Śaṅkara—demikianlah kata-kataku yang benar. Dan sesiapa yang di sana mendermakan seekor kuda putih yang muda lagi sempurna, dia juga memperoleh buah yang luhur itu.

Verse 76

रक्तं वा पीतवर्णं वा सर्वलक्षणसंयुतम् । कुङ्कुमेन विलिप्ताङ्गावग्रजन्महयावपि

Biarlah persembahan itu sama ada merah atau kuning, lengkap dengan segala tanda bertuah; dan hendaklah brāhmaṇa yang utama serta kuda itu, kedua-duanya disapukan kuṅkuma (safron) pada anggota tubuh.

Verse 77

स्रग्दामभूषितौ कार्यौ सितवस्त्रावगुण्ठितौ । अङ्घ्रिः प्रदीयतां स्कन्धे मदीये हयमारुह

Hendaklah kedua-duanya dihiasi dengan kalungan dan untaian bunga, serta diselubungi kain putih. Letakkan kakimu di atas bahuku dan naiklah ke atas kuda itu.

Verse 78

आरूढे ब्राह्मणे ब्रूयाद्भास्करः प्रीयतामिति । स याति शांकरं लोकं सर्वपापविवर्जितः

Apabila brāhmaṇa telah menaiki kuda, hendaklah diucapkan: “Semoga Bhāskara (Dewa Surya) berkenan.” Terlepas daripada segala dosa, dia mencapai loka Śaṅkara.

Verse 79

उपरागे तु सोमस्य तीर्थं गत्वा जितेन्द्रियः । सत्यलोकाच्च्युतश्चापि राजा भवति धार्मिकः

Pada waktu gerhana bulan, sesiapa yang pergi ke tīrtha dengan indera terkawal; bahkan yang terjatuh dari Satyaloka pun menjadi raja yang berpegang pada Dharma.

Verse 80

तस्य वासः सदा राजन्न नश्यति कदाचन । दीर्घायुर्जायते पुत्रो भार्या च वशवर्तिनी

Wahai Raja, kediamannya tidak pernah musnah; dia dikurniai putera berumur panjang, dan isterinya menjadi seia sekata serta taat setia.

Verse 81

जीवेद्वर्षशतं साग्रं सर्वदुःखविवर्जितः । सोपवासो जितक्रोधो धेनुं दद्याद्द्विजन्मने

Dia hidup genap seratus tahun, bebas daripada segala dukacita. Dengan berpuasa dan menundukkan amarah, hendaklah dia mengurniakan sedekah seekor lembu kepada dvija (Brahmana).

Verse 82

सवत्सां क्षीरसंयुक्तां श्वेतवस्त्रावलोकिताम् । शबलां पीतवर्णां च धूम्रां वा नीलकर्बुराम्

Seekor lembu bersama anaknya, berisi susu, dipersembahkan dengan kain putih—sama ada berbintik, atau berwarna kuning, atau kelabu berasap, atau bertompok biru—boleh didermakan.

Verse 83

कपिलां वा सवत्सां च घण्टाभरणभूषिताम् । रूप्यखुरां कांस्यदोहां स्वर्णशृङ्गीं नरेश्वर

Atau, wahai penguasa manusia, dermakanlah lembu kapilā (perang keemasan) bersama anaknya, dihias dengan loceng dan perhiasan—kukunya bersalut perak, bekas memerah susu daripada gangsa, dan tanduknya bersalut emas.

Verse 84

श्वेतया वर्धते वंशो रक्ता सौभाग्यवर्धिनी । शबला पीतवर्णा च दुःखघ्न्यौ संप्रकीर्तिते

Dengan mendermakan lembu putih, keturunan berkembang; lembu merah menambah tuah dan keberkatan. Lembu berbintik dan lembu berwarna kuning—kedua-duanya dipuji sebagai pemusnah dukacita.

Verse 85

। अध्याय

Tamat bab—di sinilah berakhirnya adhyāya.

Verse 86

पक्षान्तेऽथ व्यतीपाते वै धृतौ रविसंक्रमे । दिनक्षये गजच्छायां ग्रहणे भास्करस्य च

Pada penghujung separuh bulan, ketika yoga Vyatīpāta, ketika yoga Dhṛti, saat suria beralih rasi (saṅkrama), pada akhir hari, pada waktu yang disebut ‘bayang gajah’, dan juga ketika gerhana matahari—itulah saat-saat yang amat berkesan untuk amalan suci di tīrtha.

Verse 87

ये व्रजन्ति महात्मानः सङ्गमे सुरदुर्लभे । मृदावगुण्ठयित्वा तु चात्मानं सङ्गमे विशेत्

Para mahatma yang menuju sangam suci yang bahkan para dewa pun sukar mencapainya, hendaklah menyelubungi diri dengan tanah (tanda tawaduk dan penyucian), kemudian masuk ke sangam itu untuk mandi suci.

Verse 88

हृदयान्तर्जले जाप्या प्राणायामोऽथवा नृप । गायत्री वैष्णवी चैव सौरी शैवी यदृच्छया । तेऽपि पापैः प्रमुच्यन्त इत्येवं शङ्करोऽब्रवीत्

Wahai Raja, japa dengan ‘air batin’ di dalam hati, ataupun prāṇāyāma; dan Gāyatrī—sama ada bersifat Vaiṣṇavī, Saurī atau Śaivī—apabila dilakukan spontan dengan śraddhā, maka orang demikian juga dilepaskan daripada dosa. Demikian sabda Śaṅkara.

Verse 89

जगतीं सोमनाथस्य यस्तु कुर्यात्प्रदक्षिणाम् । प्रदक्षिणीकृता तेन सप्तद्वीपा वसुंधरा

Sesiapa yang melakukan pradakṣiṇā mengelilingi jagatī suci Soma-nātha, seolah-olah dia telah mengelilingi seluruh bumi beserta tujuh benuanya.

Verse 90

ब्रह्महत्या सुरापानं गुरुदारनिषेवणम् । भ्रूणहा स्वर्णहर्ता च मुच्यन्ते नात्र संशयः

Bahkan mereka yang menanggung dosa membunuh brahmana, meminum arak, mencemari ranjang guru, membunuh janin, dan mencuri emas—di sini dibebaskan; tiada keraguan.

Verse 91

तीर्थाख्यानमिदं पुण्यं यः शृणोति जितेन्द्रियः । व्याधितो मुच्यते रोगी चारोगी सुखमाप्नुयात्

Sesiapa yang mengawal inderanya lalu mendengar kisah suci tīrtha ini—jika sakit, dia bebas daripada penyakit; jika sihat, dia memperoleh kebahagiaan.

Verse 92

यत्ते संदह्यते चेतः शृणु तन्मे युधिष्ठिर । नैकापि नृप लोकेऽस्मिन् भ्रूणहत्या सुदुस्त्यजा

Apa yang membakar hatimu, dengarkanlah daripadaku, wahai Yudhiṣṭhira. Wahai Raja, di dunia ini tiada dosa yang lebih sukar ditanggalkan daripada dosa membunuh janin (bhrūṇahatya).

Verse 93

किमु षड्विंशतिं पार्थ प्राप याः क्षणदाकरः । सोऽपि तीर्थमिदं प्राप्य तपस्तप्त्वा सुदुश्चरम्

Wahai Pārtha, apa perlunya menyebut dua puluh enam kekotoran yang ditanggung ‘pembuat malam’ (Candra)? Bahkan dia pun, setelah mencapai tīrtha ini dan menjalani tapa yang amat sukar, menjadi suci.

Verse 94

विमुक्तः सर्वपापेभ्यः शीतरश्मिरभूत्सुखी । श्रूयते नृप पौराणी गाथा गीता महर्षिभिः

Setelah bebas daripada segala dosa, Sang Bulan yang bersinar sejuk menjadi berbahagia. Wahai Raja, gāthā Purāṇa yang purba ini didengari—dinyanyikan oleh para Mahārṣi.

Verse 95

लिङ्गं प्रतिष्ठितं ह्येकं दशभ्रूणहनं भवेत् । अतो लिङ्गत्रयं सोमः स्थापयामास भारत

Sesungguhnya, satu liṅga yang dipratiṣṭhākan dapat menjadi penebus bagi sepuluh dosa pembunuhan janin. Oleh itu, wahai Bhārata, Soma telah mendirikan tiga liṅga.

Verse 96

रेवौरिसंगमे ह्याद्यं द्वितीयं भृगुकच्छके । ततः सिद्धिं परां प्राप्य प्रभासे तु तृतीयकम्

Yang pertama (amalan suci) di pertemuan Sungai Revā dengan lautan; yang kedua di Bhṛgukaccha. Kemudian, setelah memperoleh siddhi tertinggi, yang ketiga di Prabhāsa.

Verse 97

इति ते कथितं सर्वं तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम् । धर्म्यं यशस्यमायुष्यं स्वर्ग्यं संशुद्धिकृन्नृणाम्

Demikianlah seluruh kemuliaan tertinggi tīrtha ini telah diceritakan kepadamu—yang menegakkan dharma, mengurniakan kemasyhuran, umur panjang, syurga, serta penyucian batin bagi manusia.

Verse 98

पुत्रार्थी लभते पुत्रान्निष्कामः स्वर्गमाप्नुयात् । मुच्यते सर्वपापेभ्यस्तीर्थं कृत्वा परं नृप

Orang yang menginginkan anak akan memperoleh anak; orang yang tidak berkehendak akan mencapai syurga. Dan wahai Raja, setelah menunaikan ziarah tīrtha yang tertinggi ini menurut tatacara, seseorang dibebaskan daripada segala dosa.

Verse 99

एतत्ते सर्वमाख्यातं सोमनाथस्य यत्फलम् । श्रुत्वा पुत्रमवाप्नोति स्नात्वा चाष्टौ न संशयः

Segala ini telah aku jelaskan kepadamu—yakni buah pahala milik Somanātha. Dengan sekadar mendengarnya seseorang memperoleh putera; dan dengan mandi suci di sana ia meraih pahala lapan kali ganda—tiada keraguan.