Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 38

तावत्तीर्थवरं विप्रः स्नानार्थं सङ्गमं गतः । मार्गगो ब्राह्मणो हर्षोद्युक्तस्तद्गतमानसः

tāvattīrthavaraṃ vipraḥ snānārthaṃ saṅgamaṃ gataḥ | mārgago brāhmaṇo harṣodyuktastadgatamānasaḥ

Pada saat itu juga, seorang brāhmaṇa pergi ke tīrtha yang utama—sangama suci—untuk mandi. Ketika berjalan di jalan, brāhmaṇa itu dipenuhi sukacita, fikirannya tertumpu pada tempat keramat itu.

तावत्then/at that time
तावत्:
Kala (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootतावत् (अव्यय/सर्वनाम-निपात)
Formकाल/परिमाणवाचक-अव्ययम्; ‘then/at that time’
तीर्थवरम्the excellent sacred ford/place
तीर्थवरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतीर्थ + वर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; कर्मधारयः (वरं तीर्थम्); accusative singular
विप्रःthe brāhmaṇa
विप्रः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; nominative singular
स्नानार्थम्for bathing
स्नानार्थम्:
Prayojana (Purpose)
TypeIndeclinable
Rootस्नान + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावसमासः; द्वितीया-एकवचनरूपेण अव्ययवत्; purpose: ‘for bathing’
सङ्गमम्the confluence
सङ्गमम्:
Karma (Goal/कर्म)
TypeNoun
Rootसङ्गम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; accusative singular
गतःwent
गतः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√गम् (धातु) क्त-प्रत्ययान्त (गत)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्तः, कर्तरि; finite sense: ‘went’
मार्गगःgoing on the path / on the way
मार्गगः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमार्ग + ग (प्रातिपदिक; √गम् (धातु) अण्/क-प्रत्ययान्त ‘ग’)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; तत्पुरुषः (मार्गे गः); nominative singular; qualifying ब्राह्मणः
ब्राह्मणःthe brāhmaṇa
ब्राह्मणः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootब्राह्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; nominative singular; apposition to विप्रः
हर्ष-उद्युक्तःeager with joy
हर्ष-उद्युक्तः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootहर्ष + उद्युक्त (प्रातिपदिक; √युज् (धातु) क्त-प्रत्ययान्त)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; तत्पुरुषः (हर्षेण उद्युक्तः/हर्षात् उद्युक्तः); nominative singular
तद्गतमानसःwhose mind was fixed on that (place/goal)
तद्गतमानसः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + गत + मानस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; बहुव्रीहिः (यस्य मानसं तद्गतम्); nominative singular

Unknown (narrative voice)

Tirtha: Revā-saṅgama (tīrtha-vara)

Type: sangam

Listener: Yudhiṣṭhira

Scene: A brāhmaṇa traveler walks a forest path toward the shining confluence, face bright with joy; the saṅgama’s waters glimmer ahead like a sacred threshold.

B
Brāhmaṇa
S
Saṅgama (sacred confluence)

FAQs

Joyful, intentional movement toward a tīrtha—especially for snāna—is portrayed as dharmic orientation of the mind and a gateway to merit.

A ‘tīrtha-vara’ identified as a ‘saṅgama’ (sacred confluence), within the Revā Khaṇḍa’s pilgrimage topography.

Snāna (ritual bathing) at the saṅgama tīrtha.