
Sukta 2.13
Gṛtsamada (traditional attribution for RV 2.13)
Triṣṭubh (likely; requires metrical verification)
ಋಗ್ವೇದ 2.13 ಗೃತ್ಸಮದ ಋಷಿಯ ತ್ರಿಷ್ಟುಭ್ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಸ್ತುತಿ; ಋತ (ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡೀಯ ಕ್ರಮ)ವನ್ನು ಧರಿಸುವ ಇಂದ್ರನನ್ನು ಕೊಂಡಾಡುತ್ತದೆ. ಅವನು ಲೋಕಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ, ಜೀವದಾಯಕ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಿ, ಆಕಾಶದ ಗರ್ಜನಾಮಯ ಪ್ರಕಾಶವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಸ್ತುತಿಯಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ನೀರುಗಳು, ಋತುಚಕ್ರ, ಹಾಗೂ ಸೋಮಸಮಾನ ‘ಮೊದಲ ಅಮೃತ’ ಎಂಬ ಜನನಶಕ್ತಿಯ ರೂಪಕಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ; ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಮೂಹ ಯಜ್ಞಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಸುಕ್ರಮಬದ್ಧ ದಾನಶೀಲತೆ, ಕೀರ್ತಿ, ಮತ್ತು ವೀರಬಲವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಬೇಕೆಂದು ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
Mantra 1
ऋतुर्जनित्री तस्या अपस्परि मक्षू जात आविशद्यासु वर्धते । तदाहना अभवत्पिप्युषी पयोंऽशोः पीयूषं प्रथमं तदुक्थ्यम् ॥
ಋತು—ಜನಿತ್ರೀ ಶಕ್ತಿ; ಅವಳ ಸುತ್ತ ಅಪಃ (ಜಲಗಳು). ಜನಿಸಿದ ತಕ್ಷಣವೇ ಅವನು ವೇಗವಾಗಿ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅವನು ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ಅವಳು ಹಾಲುಕೊಡುವ ಹಸುವಾಗಿ, ಸಮೃದ್ಧಿಯಿಂದ ಉಬ್ಬಿದಳು; ಅಂಶು (ಕಾಂಡ/ಸೋಮದಂಡ)ದ ಹಾಲು—ಮೊದಲ ಪೀಯೂಷ (ಅಮೃತ)—ಇದೇ ಸ್ತುತಿಗೆ ಯೋಗ್ಯ.
Mantra 2
सध्रीमा यन्ति परि बिभ्रतीः पयो विश्वप्स्न्याय प्र भरन्त भोजनम् । समानो अध्वा प्रवतामनुष्यदे यस्ताकृणोः प्रथमं सास्युक्थ्यः ॥
ಸಧ್ರೀ—ಏಕಸುರದಲ್ಲಿ—ಅವುಗಳು ಸುತ್ತಾಡುತ್ತವೆ, ಹಾಲಿನ ರಸ (ಪಯಃ)ವನ್ನು ಹೊತ್ತು; ವಿಶ್ವಪೋಷಕನಿಗಾಗಿ ಆನಂದದ ಭೋಜನವನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ತರುತ್ತವೆ. ಒಂದೇ ಮಾರ್ಗ—ಇಳಿಜಾರಿನ ಪ್ರವಾಹ (ಪ್ರವತ)ವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಅವು ಸಾಗುತ್ತವೆ; ಯಾರು ಮೊದಲಿಗೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದನೋ, ನೀನು ಸ್ತುತಿಗೆ ಯೋಗ್ಯ.
Mantra 3
अन्वेको वदति यद्ददाति तद्रूपा मिनन्तदपा एक ईयते । विश्वा एकस्य विनुदस्तितिक्षते यस्ताकृणोः प्रथमं सास्युक्थ्यः ॥
ಒಬ್ಬನು (ಏಕನು) ಏನು ನೀಡುತ್ತಾನೋ ಅದನ್ನೇ ಅನುಗಾಮಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಆದರೂ ಅವನು ಆ ದಾನದ ರೂಪಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಾನೆ. ಜಲಗಳಂತೆ ಏಕನು ಮಾತ್ರ ಸ್ವತಃ ಚಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಏಕನ ವಿರುದ್ಧ ಬರುವ ಎಲ್ಲ ತಳ್ಳಾಟಗಳನ್ನೂ ಪ್ರತಿಘಾತಗಳನ್ನೂ ಅವನು ಸಹಿಸಿ ತಾಳುತ್ತಾನೆ—ಯಾವನು ಮೊದಲಾಗಿ ಆ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದನೋ; ಅವನೇ ಈ ಉಕ್ತಿಯ ನಿಜವಾದ ವಿಷಯ (ಉಕಥ್ಯ) ಆಗಿದ್ದಾನೆ.
Mantra 4
प्रजाभ्यः पुष्टिं विभजन्त आसते रयिमिव पृष्ठं प्रभवन्तमायते । असिन्वन्दंष्ट्रैः पितुरत्ति भोजनं यस्ताकृणोः प्रथमं सास्युक्थ्यः ॥
ಪ್ರಜಗಳಿಗೆ ಪೋಷಣೆಯನ್ನು ಹಂಚುತ್ತಾ ಅವರು ಆಸನಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ—ಹಾಗೆಂದರೆ ಭಾರವನ್ನು ಹೊತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಲ್ಲ ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲೆ ಧನವನ್ನು ಇಡುವಂತೆ. ಅತೃಪ್ತನು ತನ್ನ ದಂತಗಳಿಂದ ಪಿತೃನ ಭೋಜನವನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಾನೆ—ಯಾವನು ಮೊದಲಾಗಿ ಆ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದನೋ; ಅವನೇ ಈ ಉಕ್ತಿಯ ನಿಜವಾದ ವಿಷಯ (ಉಕಥ್ಯ).
Mantra 5
अधाकृणोः पृथिवीं संदृशे दिवे यो धौतीनामहिहन्नारिणक्पथः । तं त्वा स्तोमेभिरुदभिर्न वाजिनं देवं देवा अजनन्त्सास्युक्थ्यः ॥
ನಂತರ ನೀನು ಭೂಮಿಯನ್ನು ದ್ಯೌ (ಆಕಾಶ)ಕ್ಕೆ ದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಸಮಪ್ರತಿರೂಪವಾಗಿಸಿದಿ; ಪ್ರಕಾಶಮಾನರಿಗಾಗಿ ಅಹಿ (ಸರ್ಪ)ನ ಸಂಹಾರಕನಾಗಿ ನೀನು ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ತೆರೆದಿ. ನಿನ್ನನ್ನು—ಸಮೃದ್ಧಿಯ ಅಶ್ವದಂತೆ—ಸ್ತೋತ್ರಗಳೂ ಉನ್ನತವಾಗಿ ಎತ್ತಿದ ಜಲಗಳೂ ಮೂಲಕ ದೇವರುಗಳು ದೇವನಾಗಿ ಜನ್ಮಕೊಟ್ಟರು; ಅವನೇ ಈ ಉಕ್ತಿಯ ನಿಜವಾದ ವಿಷಯ (ಉಕಥ್ಯ).
Mantra 6
यो भोजनं च दयसे च वर्धनमार्द्रादा शुष्कं मधुमद्दुदोहिथ । स शेवधिं नि दधिषे विवस्वति विश्वस्यैक ईशिषे सास्युक्थ्यः ॥
ಓ ದೇವಾ, ನೀನು ಅನ್ನವನ್ನೂ ವೃದ್ಧಿಯನ್ನೂ ದಯಪಾಲಿಸುತ್ತೀ; ಆರ್ಧ್ರದಿಂದ ಶುಷ್ಕವನ್ನು ಮಧುಮಯವಾಗಿ ದೋಹಿಸಿ ಹೊರತರುತ್ತೀ. ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ವಿವಸ್ವತನಲ್ಲಿ ನೀನು ನಿಧಿ—ಧನವನ್ನು—ನಿಧಾನಗೊಳಿಸುತ್ತೀ; ಸಮಸ್ತದ ಮೇಲೂ ನೀನು ಏಕನೇ ಅಧಿಪತಿ—ಅವನೇ ಈ ಉಕ್ತ್ಯದ ನಿಜ ವಿಷಯನು.
Mantra 7
यः पुष्पिणीश्च प्रस्वश्च धर्मणाधि दाने व्यवनीरधारयः । यश्चासमा अजनो दिद्युतो दिव उरुरूर्वाँ अभितः सास्युक्थ्यः ॥
ಯಾವನು ಧರ್ಮದಿಂದಲೂ ದಾನದಿಂದಲೂ ಪುಷ್ಪಿಣಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರಸವಶೀಲ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಧಾರಣೆಮಾಡಿ, ಲೋಕಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದನು. ಮತ್ತು ದಿವ್ಯದ ಅಸಮ ದಿದ್ಯುತುಗಳನ್ನು—ಮಿಂಚುಗಳನ್ನು—ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲೂ ವಿಶಾಲವಾಗಿ ಜನಿಸಿದನು—ಅವನೇ ಈ ಉಕ್ತ್ಯದ ನಿಜ ವಿಷಯನು.
Mantra 8
यो नार्मरं सहवसुं निहन्तवे पृक्षाय च दासवेशाय चावहः । ऊर्जयन्त्या अपरिविष्टमास्यमुतैवाद्य पुरुकृत्सास्युक्थ्यः ॥
ಯಾವನು ನಾರ್ಮರನನ್ನು—ಸಹವಸು, ಬಲಸಂಪನ್ನನನ್ನು—ನಿಹಂತವೆಗೆ ಪೃಕ್ಷನಿಗೂ ದಾಸವೇಶನಿಗೂ ಸಹಾಯವನ್ನು ತಂದನು. ಊರ್ಜಯಂತಿಯಾದ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಅವನು ಅಪ್ರತಿಬಂಧಿತವಾದ ಬಾಯಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು; ಹೌದು, ಇಂದಿಗೂ ನೀನು ಬಹುಕೃತ್—ಅನೇಕ ಕರ್ಮಗಳ ಕರ್ತೃ—ಅವನೇ ಈ ಉಕ್ತ್ಯದ ನಿಜ ವಿಷಯನು.
Mantra 9
शतं वा यस्य दश साकमाद्य एकस्य श्रुष्टौ यद्ध चोदमाविथ । अरज्जौ दस्यून्त्समुनब्दभीतये सुप्राव्यो अभवः सास्युक्थ्यः ॥
ನೂರು ಆಗಲಿ, ಅಥವಾ ಹತ್ತು ಒಟ್ಟಾಗಿ—ಒಬ್ಬನ ಕರೆಯಲ್ಲೇ, ಪ್ರೇರಣೆಯೊಡನೆ ನೀನು ಬಂದೆ. ಯುದ್ಧಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ದಸ್ಯುಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಬಂಧಿಸಿ ಅವರ ಗೊಂದಲ–ಭೀತಿಗಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ; ನೀನು ಸುಪ್ರಾವ್ಯ—ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರಕ್ಷಕ—ಆದೆ; ಅವನೇ ಸ್ತುತಿಯ ನಿಜ ವಿಷಯ, ಉಕ್ಥ್ಯನು.
Mantra 10
विश्वेदनु रोधना अस्य पौंस्यं ददुरस्मै दधिरे कृत्नवे धनम् । षळस्तभ्ना विष्टिरः पञ्च संदृशः परि परो अभवः सास्युक्थ्यः ॥
ಅವನ ಪೌರುಷವನ್ನು ಎಲ್ಲ ಗಡಿಗಳು ಅನುಸರಿಸಿ ಅವನಿಗೆ ನೀಡಿದವು; ಸಾಧಕನಾದ (ಕೃತ್ನವ) ಅವನಿಗಾಗಿ ಧನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದವು. ನೀನು ಆರು ವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿದೆ, ಐದು ಅನುಸಂಧಾನಗಳನ್ನು (ಸಂದೃಶ) ಕ್ರಮಗೊಳಿಸಿದೆ; ನೀನು ಪರಾತ್ಪರ—ಪರದ ಮೇಲೆಯೂ ಪರ—ಆದೆ; ಅವನೇ ಸ್ತುತಿಯ ನಿಜ ವಿಷಯ, ಉಕ್ಥ್ಯನು.
Mantra 11
सुप्रवाचनं तव वीर वीर्यं यदेकेन क्रतुना विन्दसे वसु । जातूष्ठिरस्य प्र वयः सहस्वतो या चकर्थ सेन्द्र विश्वास्युक्थ्यः ॥
ಓ ವೀರ, ನಿನ್ನ ವೀರ್ಯವು ಸುಪ್ರವಾಚನ—ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಕೀರ್ತಿಸಬಹುದಾದದ್ದು; ಏಕೆಂದರೆ ಒಂದೇ ಕ್ರತು (ಸಂಕಲ್ಪ) ಯಿಂದ ನೀನು ವಸು—ಸಂಪತ್ತನ್ನು—ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀ. ಜಾತೂಷ್ಠಿರ—ಸದಾಸ್ಥಿರ—ಮತ್ತು ಸಹಸ್ವತ—ಬಲಿಷ್ಠ—ಅವನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ತಳ್ಳುತ್ತೀ; ಓ ಇಂದ್ರ, ನೀನು ಮಾಡಿದದ್ದೆಲ್ಲಾ—ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಿಂದಲೂ ಉಕ್ಥ್ಯ, ಸ್ತುತಿಪಾತ್ರ.
Mantra 12
अरमयः सरपसस्तराय कं तुर्वीतये च वय्याय च स्रुतिम् । नीचा सन्तमुदनयः परावृजं प्रान्धं श्रोणं श्रवयन्त्सास्युक्थ्यः ॥
ತಾರಾ, ಕಂ, ತುರ್ವೀತಿ ಮತ್ತು ವಯ್ಯ ಇವರಿಗಾಗಿ ನೀನು ವೇಗಿಗಳನ್ನೂ (ರಥವಾಹಕರನ್ನೂ) ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ, ಮಾರ್ಗವನ್ನು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದೆ. ಕೆಳಗೆ ಕುಸಿದವನನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತಿದೆ; ಹಿಂದೆ ತಿರುಗಿದವನನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ತಂದೆ; ಅಂಧನಿಗೂ ಲಂಗಡನಿಗೂ ಕೇಳುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿದೆ—ಅವನೇ ಸ್ತುತಿಯ ನಿಜವಾದ ವಿಷಯ (ಉಕ್ಥ್ಯ).
Mantra 13
अस्मभ्यं तद्वसो दानाय राधः समर्थयस्व बहु ते वसव्यम् । इन्द्र यच्चित्रं श्रवस्या अनु द्यून्बृहद्वदेम विदथे सुवीराः ॥
ಹೇ ವಸು (ಇಂದ್ರ), ನಮ್ಮಿಗಾಗಿ ದಾನಾರ್ಥವಾದ ಆ ರಾಧಃ—ಆನಂದ-ಸಮೃದ್ಧಿಯ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಬಲವನ್ನು—ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತಗೊಳಿಸು; ನಿನ್ನ ವಸವ್ಯ (ಪ್ರಕಾಶಮಯ) ಸಂಪತ್ತು ಅಪಾರ. ಹೇ ಇಂದ್ರ, ನಿನ್ನ ಕೀರ್ತಿಯ ಅದ್ಭುತ ಚಿತ್ರ-ಯಶಸ್ಸನ್ನು ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಅನುಸರಿಸಿ, ನಾವು ವಿಧಥಗಳಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ (ವಿಶಾಲ) ವಾಣಿಯನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸೋಣ; ಸು-ವೀರರು (ವೀರಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಮೃದ್ಧರು) ಆಗಿರೋಣ.
Begins with generative, orderly forces—seasonality and waters—introducing a ‘first nectar’ imagery that frames divine power as life-producing and hymn-worthy.
Moves from origin-and-growth imagery to Indra’s law-sustaining action: he upholds flourishing powers, spreads out the worlds, and manifests the unequalled lightnings of heaven.
Indra is acclaimed as the true subject of praise (ukthyaḥ), the one whose cosmic feats make abundance and wide space possible for gods and humans alike.
Concludes with a direct petition: may Indra set in order for us the gift of plenitude and wealth, so that we may speak the Vast (bṛhat) in assemblies, endowed with heroic offspring/energies.
ऋतुर्जनित्री तस्या अपस्परि मक्षू जात आविशद्यासु वर्धते । तदाहना अभवत्पिप्युषी पयोंऽशोः पीयूषं प्रथमं तदुक्थ्यम् ॥यः पुष्पिणीश्च प्रस्वश्च धर्मणाधि दाने व्यवनीरधारयः । यश्चासमा अजनो दिद्युतो दिव उरुरूर्वाँ अभितः सास्युक्थ्यः ॥bṛhad vadema
It praises Indra’s power to uphold cosmic order, expand the worlds, and release life-giving forces, and it asks him for prosperity, strength, and a respected voice in the community.
Indra is closely linked with releasing the waters and with Soma. The hymn uses waters/nectar as symbols of growth, nourishment, and the energizing delight that supports Indra’s victories and gifts.
It expresses the wish to speak the ‘Vast’—a noble, truthful, and powerful utterance—in the ritual assembly, supported by Indra’s wealth and heroic vitality.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.