
Sukta 2.13
Gṛtsamada (traditional attribution for RV 2.13)
Triṣṭubh (likely; requires metrical verification)
ऋग्वेदस्य २।१३ सूक्तं गृत्समदस्य त्रिष्टुभ्छन्दसि कृतम्, इन्द्रं स्तौति—यः ऋतस्य धारकः, लोकान् विस्तारयति, प्राणदायिनीः शक्तीः विमोचयति, दिवः स्तनयित्नुमयीं तेजोमयीं दीप्तिं च प्रकटयति। अस्मिन् सूक्ते इन्द्रस्य महिमा आपः, ऋतवः, सोमसदृशं “प्रथमं मधु” इत्यादिभिः जननशक्तिभिः संबध्यते; अन्ते च समुदायिकेषु यज्ञकर्मसु सुव्यवस्थितां दानशीलतां, कीर्तिं, वीर्यं च याचते।
Mantra 1
ऋतुर्जनित्री तस्या अपस्परि मक्षू जात आविशद्यासु वर्धते । तदाहना अभवत्पिप्युषी पयोंऽशोः पीयूषं प्रथमं तदुक्थ्यम् ॥
ऋतुर्जनित्री; तस्याः अपः परि। मक्षू जातः आविशद् यासु वर्धते। तदा अहना अभवत् पिप्युषी; पयोऽशोः पीयूषं प्रथमं तद् उक्थ्यम्।
Mantra 2
सध्रीमा यन्ति परि बिभ्रतीः पयो विश्वप्स्न्याय प्र भरन्त भोजनम् । समानो अध्वा प्रवतामनुष्यदे यस्ताकृणोः प्रथमं सास्युक्थ्यः ॥
सध्रीमा यन्ति परि बिभ्रतीः पयः; विश्वप्स्न्याय प्र भरन्त भोजनम्। समानो अध्वा प्रवतामनुष्यदे; यस्ताकृणोः प्रथमं सास्युक्थ्यः।
Mantra 3
अन्वेको वदति यद्ददाति तद्रूपा मिनन्तदपा एक ईयते । विश्वा एकस्य विनुदस्तितिक्षते यस्ताकृणोः प्रथमं सास्युक्थ्यः ॥
अन्वेको वदति यद्ददाति तद्रूपा मीनन्तदपा एक ईयते । विश्वा एकस्य विनुदस्तितिक्षते यस्ताकृणोः प्रथमं सास्युक्थ्यः ॥
Mantra 4
प्रजाभ्यः पुष्टिं विभजन्त आसते रयिमिव पृष्ठं प्रभवन्तमायते । असिन्वन्दंष्ट्रैः पितुरत्ति भोजनं यस्ताकृणोः प्रथमं सास्युक्थ्यः ॥
प्रजाभ्यः पुष्टिं विभजन्त आसते रयिमिव पृष्ठं प्रभवन्तमायते । असिन्वन्दंष्ट्रैः पितुरत्ति भोजनं यस्ताकृणोः प्रथमं सास्युक्थ्यः ॥
Mantra 5
अधाकृणोः पृथिवीं संदृशे दिवे यो धौतीनामहिहन्नारिणक्पथः । तं त्वा स्तोमेभिरुदभिर्न वाजिनं देवं देवा अजनन्त्सास्युक्थ्यः ॥
अधाकृणोः पृथिवीं संदृशे दिवे यो धौतीनामहिहन्नारिणक्पथः । तं त्वा स्तोमेभिरुदभिर्न वाजिनं देवं देवा अजनन्त्सास्युक्थ्यः ॥
Mantra 6
यो भोजनं च दयसे च वर्धनमार्द्रादा शुष्कं मधुमद्दुदोहिथ । स शेवधिं नि दधिषे विवस्वति विश्वस्यैक ईशिषे सास्युक्थ्यः ॥
त्वं भोजनं च दयसे च वर्धनम्; आर्द्रात् शुष्कं मधुमद् दुहिथ। स शेवधिं विवस्वति निहितं दधिषे; त्वमेव विश्वस्यैक ईशिषे—स एव सास्युक्त्यः।
Mantra 7
यः पुष्पिणीश्च प्रस्वश्च धर्मणाधि दाने व्यवनीरधारयः । यश्चासमा अजनो दिद्युतो दिव उरुरूर्वाँ अभितः सास्युक्थ्यः ॥
यः पुष्पिणीश्च प्रस्वश्च धर्मणाधि दानेन च व्यवनिरधारयः। यश्चासमा अजजनो दिद्युतो दिव उरुरूर्वाँ अभितः—स एव सास्युक्त्यः।
Mantra 8
यो नार्मरं सहवसुं निहन्तवे पृक्षाय च दासवेशाय चावहः । ऊर्जयन्त्या अपरिविष्टमास्यमुतैवाद्य पुरुकृत्सास्युक्थ्यः ॥
यो नार्मरं सहवसुं निहन्तवे पृक्षाय च दासवेशाय चावहः। ऊर्जयन्त्या अपरिविष्टमास्यमुतैवाद्य पुरुकृत्—स एव सास्युक्त्यः।
Mantra 9
शतं वा यस्य दश साकमाद्य एकस्य श्रुष्टौ यद्ध चोदमाविथ । अरज्जौ दस्यून्त्समुनब्दभीतये सुप्राव्यो अभवः सास्युक्थ्यः ॥
शतं वा यस्य दश साकमाद्य एकस्य श्रुष्टौ यद्ध चोदमाविथ । अरज्जौ दस्यून्समुनब्दभीतये सुप्राव्यो अभवः सास्युक्थ्यः ॥ शतं वा दश वा सह—एकस्य श्रुष्टौ यदा चोदेन सह त्वमाविथ। रणपङ्क्तौ दस्यून् समुनब्ध्य भीतयेऽरज्जौ; सुप्राव्योऽभवः—स एव अस्य उक्थ्यः।
Mantra 10
विश्वेदनु रोधना अस्य पौंस्यं ददुरस्मै दधिरे कृत्नवे धनम् । षळस्तभ्ना विष्टिरः पञ्च संदृशः परि परो अभवः सास्युक्थ्यः ॥
विश्वेदनु रोधना अस्य पौंस्यं ददुरस्मै दधिरे कृत्नवे धनम् । षळस्तभ्ना विष्टिरः पञ्च संदृशः परि परो अभवः सास्युक्थ्यः ॥ विश्वेऽनु रोधनाः अस्य पौंस्यं ददुः; अस्मै कृत्नवे धनं दधिरे। षड् विस्तीर्णाः स्तभ्नाः, पञ्च संदृशः स्थापयः; परि परोऽभवः—स एव अस्य उक्थ्यः।
Mantra 11
सुप्रवाचनं तव वीर वीर्यं यदेकेन क्रतुना विन्दसे वसु । जातूष्ठिरस्य प्र वयः सहस्वतो या चकर्थ सेन्द्र विश्वास्युक्थ्यः ॥
सुप्रवाचनं तव वीर वीर्यं यदेकॆन क्रतुना विन्दसे वसु । जातूष्ठिरस्य प्र वयः सहस्वतो या चकर्थ सेन्द्र विश्वास्युक्थ्यः ॥ सुप्रवाचनं तव वीर वीर्यं—यद् एकेन क्रतुना वसु विन्दसे। जातूष्ठिरस्य सहस्वतो वयः प्र नयसि; या चकर्थ, सेन्द्र, विश्वास्य उक्थ्यः।
Mantra 12
अरमयः सरपसस्तराय कं तुर्वीतये च वय्याय च स्रुतिम् । नीचा सन्तमुदनयः परावृजं प्रान्धं श्रोणं श्रवयन्त्सास्युक्थ्यः ॥
ताराय कं तुर्वीतये च वय्याय च शीघ्रगामिनः समरमयः, स्रुतिं च न्यधाः। नीचं सन्तं उदनयः, परावृजं प्राणयः; अन्धं श्रोणं च श्रावयन्—स एव सास्य उक्थ्यः।
Mantra 13
अस्मभ्यं तद्वसो दानाय राधः समर्थयस्व बहु ते वसव्यम् । इन्द्र यच्चित्रं श्रवस्या अनु द्यून्बृहद्वदेम विदथे सुवीराः ॥
अस्मभ्यं तद् वसो दानाय राधः समर्थयस्व; बहु ते वसव्यम्। इन्द्र, यच्चित्रं श्रवस्या—अनु द्यून्—तदनुसृत्य वयं विदथे बृहद्वदेम, सुवीराः।
Begins with generative, orderly forces—seasonality and waters—introducing a ‘first nectar’ imagery that frames divine power as life-producing and hymn-worthy.
Moves from origin-and-growth imagery to Indra’s law-sustaining action: he upholds flourishing powers, spreads out the worlds, and manifests the unequalled lightnings of heaven.
Indra is acclaimed as the true subject of praise (ukthyaḥ), the one whose cosmic feats make abundance and wide space possible for gods and humans alike.
Concludes with a direct petition: may Indra set in order for us the gift of plenitude and wealth, so that we may speak the Vast (bṛhat) in assemblies, endowed with heroic offspring/energies.
ऋतुर्जनित्री तस्या अपस्परि मक्षू जात आविशद्यासु वर्धते । तदाहना अभवत्पिप्युषी पयोंऽशोः पीयूषं प्रथमं तदुक्थ्यम् ॥यः पुष्पिणीश्च प्रस्वश्च धर्मणाधि दाने व्यवनीरधारयः । यश्चासमा अजनो दिद्युतो दिव उरुरूर्वाँ अभितः सास्युक्थ्यः ॥bṛhad vadema
It praises Indra’s power to uphold cosmic order, expand the worlds, and release life-giving forces, and it asks him for prosperity, strength, and a respected voice in the community.
Indra is closely linked with releasing the waters and with Soma. The hymn uses waters/nectar as symbols of growth, nourishment, and the energizing delight that supports Indra’s victories and gifts.
It expresses the wish to speak the ‘Vast’—a noble, truthful, and powerful utterance—in the ritual assembly, supported by Indra’s wealth and heroic vitality.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.