Rig Veda 2.13.6 — Mandala 2, Sukta 13, Mantra 6

Sukta 2.13

Rishi: Gṛtsamada (traditional)

Devata: Indra

Chandas: Trishtubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

यो भोजनं च दयसे च वर्धनमार्द्रादा शुष्कं मधुमद्दुदोहिथ । स शेवधिं नि दधिषे विवस्वति विश्वस्यैक ईशिषे सास्युक्थ्यः ॥

Transliteration

yó bhójanam ca dáyase ca várdhanam ārdrā́d ā́ śúṣkaṃ mádhumad dudóhitha | sá śevadhíṃ ní dadhiṣe vivásvati viśvásyaika īśiṣe sá āsy ukthyáḥ ||

Translation

ಓ ದೇವಾ, ನೀನು ಅನ್ನವನ್ನೂ ವೃದ್ಧಿಯನ್ನೂ ದಯಪಾಲಿಸುತ್ತೀ; ಆರ್ಧ್ರದಿಂದ ಶುಷ್ಕವನ್ನು ಮಧುಮಯವಾಗಿ ದೋಹಿಸಿ ಹೊರತರುತ್ತೀ. ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ವಿವಸ್ವತನಲ್ಲಿ ನೀನು ನಿಧಿ—ಧನವನ್ನು—ನಿಧಾನಗೊಳಿಸುತ್ತೀ; ಸಮಸ್ತದ ಮೇಲೂ ನೀನು ಏಕನೇ ಅಧಿಪತಿ—ಅವನೇ ಈ ಉಕ್ತ್ಯದ ನಿಜ ವಿಷಯನು.

Word by Word

• यः: who (he who)
• यः: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: यद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• भोजनम्: nourishment, food
• भोजनम्: Karma
• Type: Noun
• Root: भोजन- (भुज् ‘भुङ्क्ते’ इत्यस्मात् नाम)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च (निपात)

• दयसे: you give, you bestow
• दयसे: Kriyā
• Type: Verb
• Root: दय् (धातु) / दयस्- (नाम) — वैदिक प्रयोगः

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च (निपात)

• वर्धनम्: increase, growth, strengthening
• वर्धनम्: Karma
• Type: Noun
• Root: वर्धन- (वृध् ‘वर्धते’ इत्यस्मात् नाम)

• आर्द्रात्: from the moist (state/source)
• आर्द्रात्: Apādāna
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: आर्द्र- (प्रातिपदिक)

• आ: forth, to, from (as preverb/intensifier)
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/अव्यय)

• शुष्कम्: the dry (one/thing)
• शुष्कम्: Karma
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: शुष्क- (प्रातिपदिक)

• मधुमत्: honeyed, sweet
• मधुमत्: Karma
• Type: Adjective
• Root: मधुमत्- (प्रातिपदिक; मधु + मतुप्)

• दुदोहिथ: you have milked out, you drew (as milk)
• दुदोहिथ: Kriyā
• Type: Verb
• Root: दुह् (धातु) + उपसर्गः दु- (पुनरुक्ति/अभ्यासः) — परिपूर्ण-रूपम्

• सः: he
• सः: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: तद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• शेवधिम्: treasure, store
• शेवधिम्: Karma
• Type: Noun
• Root: शेवधि- (प्रातिपदिक)

• नि: down, into; firmly
• नि: —
• Type: Indeclinable
• Root: नि (उपसर्ग/अव्यय)

• दधिषे: you place, you establish
• दधिषे: Kriyā
• Type: Verb
• Root: धा (धातु) — नि + धा

• विवस्वति: to Vivasvat (the shining one / Sun)
• विवस्वति: Sampradāna
• Type: Noun (proper/epithet)
• Root: विवस्वत्- (प्रातिपदिक)

• विश्वस्य: of all, of the whole
• विश्वस्य: Sambandha
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: विश्व- (प्रातिपदिक)

• एकः: alone, sole
• एकः: Kartā
• Type: Adjective
• Root: एक- (प्रातिपदिक)

• ईशिषे: you rule, you have mastery
• ईशिषे: Kriyā
• Type: Verb
• Root: ईश् (धातु)

• सास्युक्थ्यः: worthy of praise/recitation (ukthya), laudable
• सास्युक्थ्यः: Kartā
• Type: Adjective (epithet)
• Root: सास्युक्थ्य- (प्रातिपदिक; वैदिक समास/विशेषण)