Rig Veda 2.13.11 — Mandala 2, Sukta 13, Mantra 11

Sukta 2.13

Rishi: Gṛtsamada (traditional)

Devata: Indra

Chandas: Trishtubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

सुप्रवाचनं तव वीर वीर्यं यदेकेन क्रतुना विन्दसे वसु । जातूष्ठिरस्य प्र वयः सहस्वतो या चकर्थ सेन्द्र विश्वास्युक्थ्यः ॥

Transliteration

su-pravā́canaṃ táva vīra vīryàṃ yád ékena krátunā vindáse vásu | jātū́ṣṭhirasya prá váyaḥ sáhasvato yā́ cákartha sá índra viśvā́sy ukthyáḥ ||

Translation

ಓ ವೀರ, ನಿನ್ನ ವೀರ್ಯವು ಸುಪ್ರವಾಚನ—ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಕೀರ್ತಿಸಬಹುದಾದದ್ದು; ಏಕೆಂದರೆ ಒಂದೇ ಕ್ರತು (ಸಂಕಲ್ಪ) ಯಿಂದ ನೀನು ವಸು—ಸಂಪತ್ತನ್ನು—ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀ. ಜಾತೂಷ್ಠಿರ—ಸದಾಸ್ಥಿರ—ಮತ್ತು ಸಹಸ್ವತ—ಬಲಿಷ್ಠ—ಅವನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ತಳ್ಳುತ್ತೀ; ಓ ಇಂದ್ರ, ನೀನು ಮಾಡಿದದ್ದೆಲ್ಲಾ—ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಿಂದಲೂ ಉಕ್ಥ್ಯ, ಸ್ತುತಿಪಾತ್ರ.

Word by Word

• सु-प्र-वा॒चनम्: (thy) well-proclaimed praise / good utterance
• सु-प्र-वा॒चनम्: Karma
• Type: Noun (neuter) / adjectival substantive
• Root: वचन (प्रातिपदिक; √वच् ‘वदने’)

• तव: of thee / thy
• तव: Sambandha (genitive relation)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वीर: O hero
• वीर: Sambodhana
• Type: Noun (masc.)
• Root: वीर (प्रातिपदिक)

• वी॒र्यम्: heroic power / prowess
• वी॒र्यम्: Karma
• Type: Noun (neuter)
• Root: वीर्य (प्रातिपदिक; from वीर)

• यत्: which
• यत्: Karma
• Type: Relative pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• एकेन: with one / by a single
• एकेन: Karaṇa
• Type: Numeral/Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)

• क्रतुना: by (thy) resolve / power of will / counsel
• क्रतुना: Karaṇa
• Type: Noun (masc.)
• Root: क्रतु (प्रातिपदिक)

• विन्दसे: thou findest / obtainest
• विन्दसे: Kriyā (verbal action)
• Type: Verb
• Root: √विद्/√विन्द् (लभे ‘to find, obtain’)

• वसु: wealth / good (treasure)
• वसु: Karma
• Type: Noun (neuter) (collective ‘wealth/good’)
• Root: वसु (प्रातिपदिक)

• जातूष्ठिः: (thy) birth-/origin-glory; innate might (RV epithet)
• जातूष्ठिः: Kartā
• Type: Noun (fem.)
• Root: जातूष्ठि (प्रातिपदिक; RV-lexeme)

• अस्य: of him / of this (one)
• अस्य: Sambandha (genitive relation)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• प्र: forth / forward
• प्र: Upasarga/particle
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (उपसर्ग/निपात)

• वयः: vigor / strength / vital power
• वयः: Kartā
• Type: Noun (neuter)
• Root: वयस् (प्रातिपदिक)

• सहस्वतः: of the mighty one
• सहस्वतः: Sambandha (genitive relation)
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: सहस्वत् (प्रातिपदिक; ‘mighty, strong’)

• या: which (deed)
• या: Kartā
• Type: Relative pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• च: and
• च: Connector
• Type: Indeclinable
• Root: च (निपात)

• चकार्थ: thou hast done / didst make
• चकार्थ: Kriyā (verbal action)
• Type: Verb
• Root: √कृ (करणे ‘to do, make’)

• स-इन्द्र: O Indra (with companions) / O Indra together (with the Maruts etc.)
• स-इन्द्र: Sambodhana
• Type: Noun (masc.) (vocative compound)
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक) with सह- (prefix ‘with’)

• विश्वा: all (things/deeds)
• विश्वा: Karma
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• अस्य: of him / thereof
• अस्य: Sambandha (genitive relation)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• उक्थ्यः: praiseworthy / worthy of hymns (the praised one)
• उक्थ्यः: Kartā
• Type: Adjective/Noun (masc.)
• Root: उक्थ्य (प्रातिपदिक; from उक्थ ‘hymn/praise’)