Sukta 13

Mantra 1

ऋतुर्जनित्री तस्या अपस्परि मक्षू जात आविशद्यासु वर्धते । तदाहना अभवत्पिप्युषी पयोंऽशोः पीयूषं प्रथमं तदुक्थ्यम् ॥

਋ਤੁ—ਜਨਿਤ੍ਰੀ ਸ਼ਕਤੀ; ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਅਪਃ (ਜਲ)। ਜਨਮ ਲੈਂਦਿਆਂ ਹੀ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਤਦ ਉਹ ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਬਣੀ, ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨਾਲ ਫੂਲ ਉਠੀ; ਅੰਸ਼ੁ (ਡੰਡੀ/ਸੋਮਦੰਡ) ਦਾ ਦੁੱਧ—ਪਹਿਲਾ ਪੀਯੂਸ਼ (ਅਮ੍ਰਿਤ)—ਇਹੀ ਸਤੁਤੀ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ।

Mantra 2

सध्रीमा यन्ति परि बिभ्रतीः पयो विश्वप्स्न्याय प्र भरन्त भोजनम् । समानो अध्वा प्रवतामनुष्यदे यस्ताकृणोः प्रथमं सास्युक्थ्यः ॥

ਸਧ੍ਰੀ—ਇਕਸੁਰ ਹੋ ਕੇ—ਉਹ ਚੱਕਰ ਲਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਦੁੱਧ-ਰਸ (ਪਯਃ) ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ; ਸਰਵ-ਪੋਸ਼ਕ ਲਈ ਆਨੰਦਦਾਇਕ ਭੋਜਨ ਅੱਗੇ ਲਿਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕੋ ਹੀ ਰਾਹ—ਢਲਾਨੀ ਪ੍ਰਵਾਹ (ਪ੍ਰਵਤ) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ; ਜਿਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਐਸਾ ਬਣਾਇਆ, ਉਹ ਤੂੰ ਸਤੁਤੀ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈਂ।

Mantra 3

अन्वेको वदति यद्ददाति तद्रूपा मिनन्तदपा एक ईयते । विश्वा एकस्य विनुदस्तितिक्षते यस्ताकृणोः प्रथमं सास्युक्थ्यः ॥

ਜੋ ਇਕ (ਏਕ) ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਉਹ ਉਸ ਦਾਨ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਜਲਾਂ ਵਾਂਗ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਭ ਧੱਕੇ ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਘਾਤ ਉਹ ਸਹਿੰਦਾ ਤੇ ਝੱਲਦਾ ਹੈ—ਜਿਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਘੜੀਆਂ; ਉਹੀ ਇਸ ਉਕਥ ਦਾ ਸੱਚਾ ਵਿਸ਼ਾ (ਉਕਥ੍ਯ) ਹੈ।

Mantra 4

प्रजाभ्यः पुष्टिं विभजन्त आसते रयिमिव पृष्ठं प्रभवन्तमायते । असिन्वन्दंष्ट्रैः पितुरत्ति भोजनं यस्ताकृणोः प्रथमं सास्युक्थ्यः ॥

ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੋਸ਼ਣ ਵੰਡਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਬੈਠਦੇ ਹਨ—ਜਿਵੇਂ ਭਾਰ ਝੱਲ ਕੇ ਵਧਾ ਸਕਣ ਵਾਲੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਧਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤ੍ਰਿਪਤ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਪਿਤਾ ਦਾ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦਾ ਹੈ—ਜਿਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਘੜੀਆਂ; ਉਹੀ ਇਸ ਉਕਥ ਦਾ ਸੱਚਾ ਵਿਸ਼ਾ (ਉਕਥ੍ਯ) ਹੈ।

Mantra 5

अधाकृणोः पृथिवीं संदृशे दिवे यो धौतीनामहिहन्नारिणक्पथः । तं त्वा स्तोमेभिरुदभिर्न वाजिनं देवं देवा अजनन्त्सास्युक्थ्यः ॥

ਫਿਰ ਤੂੰ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦ੍ਯੌ (ਆਕਾਸ਼) ਦੇ ਸਮਾਨ ਦਰਸ਼ਨ-ਰੂਪ ਬਣਾਇਆ; ਚਮਕਦਾਰਾਂ ਲਈ ਅਹਿ (ਸਰਪ) ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ ਹੋ ਕੇ ਤੂੰ ਰਾਹ ਖੋਲ੍ਹੇ। ਤੈਨੂੰ—ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇ ਘੋੜੇ ਵਾਂਗ—ਸਤੋਤਰਾਂ ਅਤੇ ਉੱਠੇ ਹੋਏ ਜਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਦੇਵ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮਾਇਆ; ਉਹੀ ਇਸ ਉਕਥ ਦਾ ਸੱਚਾ ਵਿਸ਼ਾ (ਉਕਥ੍ਯ) ਹੈ।

Mantra 6

यो भोजनं च दयसे च वर्धनमार्द्रादा शुष्कं मधुमद्दुदोहिथ । स शेवधिं नि दधिषे विवस्वति विश्वस्यैक ईशिषे सास्युक्थ्यः ॥

ਹੇ ਦੇਵ, ਤੂੰ ਭੋਜਨ ਵੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈਂ ਅਤੇ ਵਾਧਾ ਵੀ; ਆਰਦ੍ਰ ਤੋਂ ਤੂੰ ਸ਼ੁਸ਼ਕ ਨੂੰ ਮਧੁਮਯ ਕਰਕੇ ਦੋਹ ਕੇ ਕੱਢ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਤੇਜਸਵੀ ਵਿਵਸਵਤ ਵਿੱਚ ਨਿਧਿ—ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ—ਟਿਕਾਂਦਾ ਹੈਂ; ਸਾਰੇ ਉੱਤੇ ਤੂੰ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈਂ—ਉਹੀ ਇਸ ਉਕਥ ਦਾ ਸੱਚਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ।

Mantra 7

यः पुष्पिणीश्च प्रस्वश्च धर्मणाधि दाने व्यवनीरधारयः । यश्चासमा अजनो दिद्युतो दिव उरुरूर्वाँ अभितः सास्युक्थ्यः ॥

ਜਿਸ ਨੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਅਤੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਫੁੱਲਦੀਆਂ ਤੇ ਪ੍ਰਸਵਸ਼ੀਲ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਧਾਰਿਆ, ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਫੈਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੀਆਂ ਅਤੁਲ ਦਿਦ੍ਯੁਤਾਂ—ਬਿਜਲੀਆਂ—ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਰਕੇ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ—ਉਹੀ ਇਸ ਉਕਥ ਦਾ ਸੱਚਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ।

Mantra 8

यो नार्मरं सहवसुं निहन्तवे पृक्षाय च दासवेशाय चावहः । ऊर्जयन्त्या अपरिविष्टमास्यमुतैवाद्य पुरुकृत्सास्युक्थ्यः ॥

ਜਿਸ ਨੇ ਨਾਰਮਰ—ਸਹਵਸੁ, ਬਲ-ਸੰਪੰਨ—ਨੂੰ ਨਿਹੰਤਵੇ ਲਈ ਪૃਕ੍ਸ਼ ਅਤੇ ਦਾਸਵੇਸ਼ ਲਈ ਸਹਾਇਤਾ ਲਿਆਈ। ਊਰਜਯੰਤੀਆ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਅਪਰਿਵਿਸ਼ਟ ਮੂੰਹ (ਆਸ੍ਯਮ) ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ; ਹਾਂ, ਅੱਜ ਵੀ ਤੂੰ ਪੁਰੁਕ੍ਰਿਤ—ਅਨੇਕ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਕਰਤਾ—ਉਹੀ ਇਸ ਉਕਥ ਦਾ ਸੱਚਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ।

Mantra 9

शतं वा यस्य दश साकमाद्य एकस्य श्रुष्टौ यद्ध चोदमाविथ । अरज्जौ दस्यून्त्समुनब्दभीतये सुप्राव्यो अभवः सास्युक्थ्यः ॥

ਸੌ ਹੋਣ ਜਾਂ ਦਸ ਇਕੱਠੇ—ਇੱਕ ਦੇ ਸੱਦੇ ਉੱਤੇ, ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਤੂੰ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਜੰਗ ਦੀ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਦਸ੍ਯੂਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਘਬਰਾਹਟ ਤੇ ਹਾਰ ਲਈ; ਤੂੰ ਸੁਪ੍ਰਾਵ੍ਯ—ਸਰਵੋਤਮ ਰੱਖਿਆਕ—ਬਣਿਆ; ਉਹੀ ਤਾਂ ਸਤੁਤੀ ਦਾ ਸੱਚਾ ਵਿਸ਼ਾ, ਉਕਥ੍ਯ ਹੈ।

Mantra 10

विश्वेदनु रोधना अस्य पौंस्यं ददुरस्मै दधिरे कृत्नवे धनम् । षळस्तभ्ना विष्टिरः पञ्च संदृशः परि परो अभवः सास्युक्थ्यः ॥

ਉਸ ਦੇ ਪੌਰੁਸ਼ ਨੂੰ ਸਭ ਹੱਦਾਂ ਨੇ ਅਨੁਸਰਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ; ਕਰਤਾਰ (ਕ੍ਰਿਤ੍ਨਵ) ਲਈ ਧਨ ਟਿਕਾਇਆ। ਤੂੰ ਛੇ ਵਿਸਤਾਰਾਂ ਨੂੰ ਥੰਮ੍ਹਿਆ, ਪੰਜ ਅਨੁਰੂਪਤਾਵਾਂ (ਸੰਦ੍ਰਿਸ਼) ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਆ; ਤੂੰ ਪਰਾਤਪਰ—ਪਰ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰ—ਬਣਿਆ; ਉਹੀ ਸਤੁਤੀ ਦਾ ਸੱਚਾ ਵਿਸ਼ਾ, ਉਕਥ੍ਯ ਹੈ।

Mantra 11

सुप्रवाचनं तव वीर वीर्यं यदेकेन क्रतुना विन्दसे वसु । जातूष्ठिरस्य प्र वयः सहस्वतो या चकर्थ सेन्द्र विश्वास्युक्थ्यः ॥

ਹੇ ਵੀਰ, ਤੇਰਾ ਵੀਰ੍ਯ ਸੁਪ੍ਰਵਾਚਨ—ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਾਇਆ ਜਾਣ ਯੋਗ—ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਕੋ ਕ੍ਰਤੁ (ਸੰਕਲਪ) ਨਾਲ ਤੂੰ ਵਸੁ—ਧਨ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ—ਲੱਭ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ। ਜਾਤੂਸ਼ਠਿਰ—ਸਦਾ-ਸਥਿਰ—ਅਤੇ ਸਹਸ੍ਵਤ—ਬਲਵਾਨ—ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਤੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਂਦਾ ਹੈਂ; ਹੇ ਇੰਦਰ, ਤੂੰ ਜੋ ਕੀਤਾ ਹੈ—ਉਹ ਸਭ ਪਾਸੋਂ ਉਕਥ੍ਯ, ਸਤੁਤੀਯੋਗ ਹੈ।

Mantra 12

अरमयः सरपसस्तराय कं तुर्वीतये च वय्याय च स्रुतिम् । नीचा सन्तमुदनयः परावृजं प्रान्धं श्रोणं श्रवयन्त्सास्युक्थ्यः ॥

ਤਾਰਾ ਲਈ, ਕਂ ਲਈ, ਤੁਰਵੀਤੀ ਲਈ ਅਤੇ ਵਯ੍ਯ ਲਈ ਤੂੰ ਤੇਜ਼ (ਰਥਵਾਲਿਆਂ) ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰਾਹ/ਗਤੀ ਨਿਯਤ ਕੀਤੀ। ਜੋ ਨੀਵਾਂ ਡਿੱਗਿਆ ਸੀ ਉਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕਿਆ; ਜੋ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜਿਆ ਸੀ ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲਿਆਇਆ; ਅੰਨ੍ਹੇ ਅਤੇ ਲੰਗੜੇ ਨੂੰ ਵੀ ਤੂੰ ਸੁਣਨ ਜੋਗ ਬਣਾਇਆ—ਉਹੀ ਤਾਂ ਸਤੁਤੀ ਦਾ ਸੱਚਾ ਵਿਸ਼ਾ (ਉਕਥ੍ਯ) ਹੈ।

Mantra 13

अस्मभ्यं तद्वसो दानाय राधः समर्थयस्व बहु ते वसव्यम् । इन्द्र यच्चित्रं श्रवस्या अनु द्यून्बृहद्वदेम विदथे सुवीराः ॥

ਹੇ ਵਸੁ (ਇੰਦਰ), ਸਾਡੇ ਲਈ ਦਾਨ ਲਈ ਉਹ ਰਾਧਃ—ਆਨੰਦ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੀ ਪੂਰਨ ਸ਼ਕਤੀ—ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕਰ; ਤੇਰੀ ਵਸਵ੍ਯ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ) ਦੌਲਤ ਬਹੁਤ ਹੈ। ਹੇ ਇੰਦਰ, ਤੇਰੀ ਕੀਰਤੀ ਦਾ ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਚਿਤ੍ਰ-ਯਸ਼—ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਅਨੁਸ੍ਰਿਤੀ ਕਰਦਿਆਂ—ਅਸੀਂ ਵਿਦਥਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਹਤ (ਵਿਸ਼ਾਲ) ਬਾਣੀ ਬੋਲੀਂਏ, ਸੁਵੀਰ (ਵੀਰ-ਊਰਜਾ ਨਾਲ ਸਮਰੱਥ) ਬਣ ਕੇ।