Sarga 100

Verse 1

जटिलं चीरवसनं प्राञ्जलिं पतितं भुवि ।ददर्श रामो दुर्दर्शं युगान्ते भास्करंयथा ॥१॥

ラーマは、髪を結い固め樹皮の衣をまとったバラタが、合掌して地に伏しているのを見た。その姿は、劫末の太陽を見るがごとく、耐えがたいほどであった。

Verse 2

कथंचिदभिविज्ञाय विवर्णवदनं कृशम् ।भ्रातरं भरतं रामः परिजग्राह बाहुना ॥२॥

ラーマは、顔色を失い痩せ衰えた弟バラタを、ようやくのことで見分け、腕を回して抱き寄せた。

Verse 3

आघ्राय रामस्तं मूर्ध्नि परिष्वज्य च राघवः ।अङ्के भरतमारोप्य पर्यपृच्छत्समाहितः ॥३॥

ラグ族のラーマはバラタの額に口づけし、抱きしめた。ついで膝の上に座らせ、心を静めて落ち着いて問いかけた。

Verse 4

क्व नु तेऽभूत्पिता तात यदरण्यं त्वमागतः ।न हि त्वं जीवतस्तस्य वनमागन्तुमर्हसि ॥४॥

いとしい子よ、父上はどこにおられるのに、汝は森へ来たのか。父上が生きておられるうちは、荒野の林に赴くのは汝にふさわしくない。

Verse 5

चिरस्य बत पश्यामि दूराद्भरतमागतम् ।दुष्प्रतीकमरण्येऽस्मिन् किं तात वनमागतः ॥५॥

久しぶりに、ああ、遠くからバラタがこの森へ来るのが見える。やつれ、疲れ果てている。いとしい弟よ、なぜこの荒野へ来たのか。

Verse 6

कच्चिद्धारयते तात राजा यत्त्वमिहाऽगतः ।कच्चिन्न दीन स्सहसा राजा लोकान्तरं गतः ॥६॥

いとしき子よ、いまここへ来たということは、王はなおご存命か。どうか王が、ふとした落胆のあまり、他界へと逝かれたのではないように。

Verse 7

कच्चित्सौम्य न ते राज्यं भ्रष्टं बालस्य शाश्वतम् ।कच्चिच्छुश्रूषसे तात पितरं सत्यविक्रमम् ॥७॥

やさしき弟よ、まだ若くとも、国を永く失うことのないよう守っていると信じる。さらに、愛しき弟よ、真実に堅く立つゆえに真の武威を備える父上に、よく仕えていると信じる。

Verse 8

कच्चिद्धशरथो राजा कुशली सत्यसंङ्गरः ।राजसूयाश्वमेधानामाहर्ता धर्मनिश्चयः ॥८॥

ダシャラタ王はつつがなくおられるか——誓いに真実で、ラージャスーヤとアシュヴァメーダの大祭を修し、ダルマの決意に堅き御方よ。

Verse 9

स कच्चिद्ब्राह्मणो विद्वान् धर्मनित्यो महाद्युतिः ।इक्ष्वाकूणामुपाध्यायो यथावत्तात पूज्यते ॥९॥

いとし子よ、あのバラモン——博学にして常にダルマに住し、光輝ある者、イクシュヴァーク族の師——は、しかるべく相応に敬われているか。

Verse 10

सा तात कच्चित्कौसल्या सुमित्रा च प्रजावती ।सुखिनी कच्चिदार्या च देवी नन्दति कैकयी ॥१०॥

「いとしい兄上、カウサリヤはつつがないか。立派な子に恵まれたスミトラーも安らかか。さらに高貴なる王妃カイケーイーは、なお満ち足りているか。」

Verse 11

कच्चिद्विनयसम्पन्नः कुलपुत्रो बहुश्रुतः ।अनसूयुरनुद्रष्टा सत्कृतस्ते पुरोहितः ॥११॥

「そなたは家の祭官（プーローヒタ）を、しかるべく敬っているか。慎み深く、高貴の家に生まれ、聖なる学に通じ、妬みなく、そなたを導き得る者を。」

Verse 12

कच्चिदग्निषु ते युक्तो विधिज्ञो मतिमानृजुः ।हुतं च होष्यमाणं च काले वेदयते सदा ॥१२॥

「また、聖火に仕える儀礼の達人で、正しく賢明な者は、供物としてすでに捧げたものと、これから捧げるべきものとを、いつも時宜にかなってそなたに告げているか。」

Verse 13

कच्चिद्देवान्पित्रून् मातृ़र्गुरून्पितृसमानपि ।वृद्धांश्च तात वैद्यांश्च ब्राह्मणांश्चाभिमन्यसे ॥१३॥

愛しい弟よ、汝は今もなお、神々と祖霊、母たち、師たち、父に等しき人々、長老、医師、そしてバラモンを敬っているか。

Verse 14

इष्वस्त्रवरसम्पन्नमर्थशास्त्र विशारदम् ।सुधन्वानमुपाध्यायं कच्चित्त्वं तात मन्यसे ॥१४॥

愛しい弟よ、優れた弓矢と武器に通じ、またアルタ・シャーストラ（政道の学）に精通する師スダンヴァンを、汝はしかと敬っているか。

Verse 15

कच्चिदात्मसमा श्शूरा श्श्रुतवन्तो जितेन्द्रियाः ।कुलीनाश्चेङ्गितज्ञाश्च कृतास्ते तात मन्त्रिणः ॥१५॥

愛しい弟よ、汝は自らに比肩する器量の者を大臣として立てたか――勇敢にして博学、感官を制し、名門の出で、微かな徴から意図を読み取る者たちを。

Verse 16

मन्त्रो विजयमूलं हि राज्ञां भवति राघव ।सुसंवृतो मन्त्रधरैरमात्यै श्शास्त्रकोविदैः ॥१६॥

ラाघヴァよ、政（まつりごと）の勝利の根はまことに「謀（はかりごと）」にある。とりわけ、密を守る大臣たちが、シャーストラに通じてそれを堅く護るときに。

Verse 17

कच्चिन्निद्रावशं नैषीः कच्चित् कालेऽवबुध्यसे ।कच्चिच्चापररात्रेषु चिन्तियस्यर्थनैपुणम् ॥१७॥

眠りに屈してはいないか、しかるべき時に目覚めているか。さらに夜の後半には、治国の巧みな方策を省みて思惟しているか。

Verse 18

कच्चिन्मन्त्रयसे नैकः कच्चिन्न बहुभिस्सह ।कच्चित्ते मन्त्रितो मन्त्रो राष्ट्रं न परिधावति ॥१८॥

汝は独りきりでのみ謀らず、また余りに多くと同時に議することもないか。さらに、いったん国策を定めたなら、それは国中に漏れ広がらぬよう、固く秘されているか。

Verse 19

कच्चिदर्थं विनिश्चित्य लघुमूलं महोदयम् ।क्षिप्रमारभसे कर्तुं न दीर्घयसि राघव ॥१९॥

ラ―ガヴァよ、少ない資で大いなる益をもたらす策を定めたなら、むだに引き延ばさず、速やかに実行に移すか。

Verse 20

कच्चित्तु सुकृतान्येव कृतरूपाणि वा पुनः ।विदुस्ते सर्वकार्याणि न कर्तव्यानि पार्थिवाः ॥२०॥

他国の王たちは、汝の企てを、すでに成就した後、あるいは成就間近になって初めて知るのか。なすべきことが前もって漏れ聞こえぬように。

Verse 21

कच्चिन्नतर्कैर्युक्त्या वा ये चाप्यपरिकीर्तिताः ।त्वया वा तवामात्यैर्बुध्यते तात मन्त्रितम् ॥२१॥

いとしき兄弟よ、汝または汝の大臣たちが定めた謀（はかりごと）が、憶測や推理、あるいは秘された手立てによって他者に悟られぬように。

Verse 22

कच्चित्सहस्रान्मूर्खाणामेकमिच्छसि पण्डितम् ।पण्डितो ह्यर्थकृच्छ्रेषु कुर्यान्निश्रेयसं महत् ॥२२॥

千の愚か者を退けてでも、ただ一人の賢者を選ぶだろうか。困難の時、賢者は大いなる利益と最高の善をもたらす。

Verse 23

सहस्राण्यपि मूर्खाणां युद्युपास्ते महीपतिः ।अथवाप्ययुतान्येव नास्ति तेषु सहायता ॥२३॥

王が幾千の愚者、さらには幾万の愚者に支えを求めても、そこに真の助けはない。

Verse 24

एकोऽप्यमात्यो मेधावी शूरो दक्षो विचक्षणः ।राजानं राजपुत्रं वा प्रापयेन्महतीं श्रियम् ॥२४॥

たとえ一人の大臣であっても、聡明で勇敢、手腕に優れ、洞察深ければ、王を、あるいは王子をも、大いなる繁栄へと導ける。

Verse 25

कच्चिन्मुख्या महात्स्वेव मध्यमेषु च मध्यमाः ।जघन्याश्च जघन्येषु भृत्याः कर्मसु योजिताः ॥२५॥

願わくは、家臣たちを職務にふさわしく配していること：最も優れた者を最重要の務めに、中ほどの者を中ほどの役目に、劣る者を下位の仕事に。

Verse 26

अमात्यानुपधातीतान्पितृपैतामहाञ्छुचीन् ।श्रेष्ठांछ्रेष्ठेषुकच्चित्वं नियोजयसि कर्मसु ॥२६॥

願わくは、最高の責務を、賄賂に染まらず、父祖以来の奉仕で試され、行い清らかな卓越した大臣たちに任じていること。

Verse 27

कच्चिन्नोग्रेण दण्डेन भृशमुद्वेजितप्रजम् ।राष्ट्रं तवानुजानन्ति मन्त्रिणः कैकयीसुत ॥२७॥

カイケーイーの子よ、苛烈な刑罰によって国の民をひどく怯えさせることなく、汝の統治を大臣たちは認めているか。

Verse 28

कच्चित्त्वां नावजानन्ति याजकाः पतितं यथा ।उग्रप्रतिग्रहीतारं कामयानमिव स्त्रियः ॥२८॥

祭祀の司祭たちは、苛酷または不当な取り立てのゆえに、堕ちた者を見るように汝を侮ってはいないか。女たちもまた、欲に駆られる男を蔑むように汝を蔑んではいないか。

Verse 29

उपायकुशलं वैद्यं भृत्यसंदूषणे रतम् ।शूरमैश्वर्यकामं च यो न हन्ति स हन्यते ॥२९॥

学識がありながら策謀に長け、家臣を腐らせることを好み、勇敢でありつつ権勢を貪る者—王がこれを討たねば、やがて王自身が滅びる。

Verse 30

कच्चिद्धृष्टश्च शूरश्च मतिमान् धृतिमान् शुचिः ।कुलीनश्चानुरक्तश्च दक्षस्सेनापतिः कृतः ॥३०॥

軍の総帥として、胆力と勇気があり、知恵と忍耐を備え、清らかな品行で、名門の出で、忠誠深く、手際のよい者を任じたか。

Verse 31

बलवन्तश्च कच्चित्ते मुख्या युध्दविशारदाः ।दृष्टापदाना विक्रान्तास्त्वया सत्कृत्यमानिताः ॥३१॥

汝は、力強く戦に通じ、功績により証され、勇猛なる第一の兵たちを、しかるべく敬い遇して、彼らが汝の尊重を感じるようにしているか。

Verse 32

कच्चिद्बलस्य भक्तं च वेतनं च यथोचितम् ।सम्प्राप्तकालं दातव्यं ददासि न विलम्बसे ॥३२॥

汝は軍にふさわしい糧食と俸給を与え、期にかなって支給すべきものを遅らせずに施しているか。

Verse 33

कालातिक्रमणाच्चैव भक्तवेतनयोर्भृताः ।भर्तुः कुप्यन्ति दुष्यन्ति सोऽनर्थ स्सुमहान् स्मृतः ॥३३॥

糧食と俸給が期日を過ぎて遅れれば、扶持を受ける者は主に憤り、心は離れて乱れる。これはきわめて大いなる災いと伝えられている。

Verse 34

कच्चित्सर्वेऽनुरक्तास्त्वां कुलपुत्राः प्रधानतः ।कच्चित्प्राणां स्तवार्थेषु सन्त्यजन्ति समाहिताः ॥३४॥

名門の子らは皆、ことに重き地位の者たちは汝に心寄せているか。さらに、心を定めて汝のために命を捨てる覚悟があるか。

Verse 35

कच्चिज्जानपदो विद्वान्दक्षिणः प्रतिभानवान् ।यथोक्तवादी दूतस्ते कृतो भरत पण्डितः ॥३५॥

バーラタよ、汝は使者として、国の者で見識あり、好意に満ち、機知に富み、命じられたとおりに寸分違わず伝える、賢明で有能な人を任じたか。

Verse 36

कच्चिदष्टादशान्येषु स्वपक्षे दश पञ्च च ।त्रिभिस्त्रिभिरविज्ञातैर्वेत्सि तीर्थानि चारकैः ॥३६॥

見分けのつかぬ密偵を用い—要所ごとに三人ずつ配して—敵方の十八の要職と、汝の陣中の十五の要職とを、しかと把握しているか。

Verse 37

कच्चिद्व्यपास्तानहितान्प्रतियातांश्च सर्वदा ।दुर्बलाननवज्ञाय वर्तसे रिपुसूदन ॥३७॥

敵を討つ者よ、常に警戒を怠らず、かつて退けられてなお戻って来た敵を、たとえ弱く見えても侮らずにいるか。

Verse 38

कच्चिन्न लौकायतिकान्ब्राह्मणांस्तात सेवसे ॥अनर्थकुशला ह्येते बालाः पण्डितमानिनः ॥३८॥

いとしい子よ、世俗に染まり懐疑に傾くそのようなバラモンに近づいてはならぬ。彼らは幼稚でありながら学者ぶり、害をもたらすことにのみ長けている。

Verse 39

धर्मशास्त्रेषु मुख्येषु विद्यमानेषु दुर्बुधाः ।बुद्धिमान्वीक्षिकीं प्राप्य निरर्थं प्रवदन्ति ते ॥३९॥

肝要なるダルマ・シャーストラが備わっているのに、浅薄な者どもはただ論争の理屈に取りつき、むなしい言葉ばかりを語る。

Verses 40-42

वीरैरध्युषितां पूर्वमस्माकं तात पूर्वकैः ।सत्यनामां दृढ द्वारां हस्त्यश्वरथसङ्कुलाम् ॥४०॥ब्राह्मणैः क्षत्रियैर्वैश्यै स्स्वकर्मनिरतैस्सदा ।जितेन्द्रियैर्महोत्साहैर्वृतामार्यै स्सहस्रशः ॥४१॥प्रासादैर्विविधाकारैर्वृतां वैद्यजनाकुलाम् ।कच्चित्सुमुदितां स्फीतामयोध्यां परिरक्षसि ॥४२॥

いとしき者よ、汝はアヨーディヤーを守っているか——その名のとおり真実にかなう都を。かつて我らの勇ましき祖先が住み、守り抜いた都で、堅固な城門を備え、象・馬・戦車に満ち、幾千もの尊きブラーフマナ、クシャトリヤ、ヴァイシャがそれぞれのダルマに励み、克己して気概高く集う。さまざまな宮殿に飾られ、学者や医師にも富み——繁栄し、安らかであるか。

Verses 43-46

कच्चिच्चैत्यशतैर्जुष्ट स्सुनिविष्टजनाकुलः ।देवस्थानैः प्रपाभिश्च तटाकैश्चोपशोभितः ॥४३॥प्रहृष्टनरनारीकस्समाजोत्सवशोभितः ।सुकृष्टसीमा पशुमान्हिंसाभिः परिवर्जितः ॥४४॥अदेवमातृको रम्य श्श्वापदैः परिवर्जितः ।परित्यक्तो भयैस्सर्वैः खनिभिश्चोपशोभितः ॥४५॥विवर्जितो नरैः पापैर्मम पूर्वै स्सुरक्षितः ।कच्चिज्जनपदस्स्फीतः सुखं वसति राघव ॥४६॥

ラाघヴァよ、国土は栄えているであろうか。百の聖所に親しまれ、住民はよく定まり人々で満ち、寺院と施水の休憩所と池とで美しく飾られる。男女が喜ぶ集会と祭礼に輝き、境はよく耕され、家畜に富み、暴虐を離れる。雨にのみ頼らず、麗しく、野獣もなく、あらゆる恐れは退けられ、鉱山と資源に彩られる。わが祖先に守られ、罪ある者を遠ざけ、民が安楽と繁栄のうちに住むであろうか。

Verse 47

कच्चित्ते दयितास्सर्वे कृषिगोरक्षजीविनः ।वार्तायां संश्रितस्तात लोको हि सुखमेधते ॥४७॥

汝に愛される者たち、農と牛の守りによって生きる人々は皆つつがないか。いとしき者よ、民は vārttā（生産の生業）に支えられるとき、安らかに栄えるのだ。

Verse 48

तेषां गुप्तिपरीहारैः कच्चित्ते भरणं कृतम् ।रक्ष्या हि राज्ञा धर्मेण सर्वे विषयवासिनः ॥४८॥

守りを固め、艱難を退けて、彼らの生計を確かに支えているか。国に住む者は皆、王がダルマに則って護らねばならぬ。

Verse 49

कच्चिस्त्रिय स्सान्त्वयसि कच्चित्ताश्च सुरक्षिताः ।कच्चिन्न श्रद्धास्यासां कच्चिद्गुह्यं न भाषसे ॥४९॥

女たちを常に慰め、よく守っているか。さらに、彼女らの言葉を軽々しく信じず、秘事を語らぬようにしているか。

Verse 50

कच्चिन्नागवनं गुप्तं कच्चित्ते सन्ति धेनुकाः ।कच्चिन्न गणिकाश्वानां कुञ्जराणां च तृप्यसि ॥५०॥

象の森はよく守られているか。乳牛は豊かにあるか。さらに、牝馬と象について、手持ちだけに安んじず、王家の資源を十分に保っているか。

Verse 51

कच्चिद्दर्शयसे नित्यं मनुष्याणां विभूषितम् ।उत्थायोत्थाय पूर्वाह्णे राजपुत्र महापथे ॥५१॥

王子よ、毎朝早く起き、身を整えて、大路にて人々に常に姿を現しているか。

Verse 52

कच्चिन्न सर्वे कर्मान्ताः प्रत्यक्षास्तेऽविशङ्कया ।सर्वे वा पुनरुत्सृष्टा मध्यमेवात्र कारणम् ॥५२॥

すべての臣下は疑いなく率直にあなたのもとへ近づけ、しかも放縦にも隔絶にも偏らぬよう保たれているか。ここでは中道こそ正しき理である。

Verse 53

कच्चित्सर्वाणि दुर्गाणि धनधान्यायुधोदकैः ।यन्त्रैश्च परिपूर्णानि तथा शिल्पिधनुर्धरैः ॥५३॥

すべての城塞は財宝・穀物・武器・水に満ち、さらに防衛の機具を備え、工匠と弓の兵も揃っているか。

Verse 54

आयस्ते विपुलः कच्चित्कच्चिदल्पतरो व्ययः ।अपात्रेषु न ते कच्चित्कोशो गच्छति राघव ॥५४॥

ラाघヴァよ、収入は豊かで、支出は節度を保っているか。さらに、王庫が不相応な者に浪費されぬよう守っているか。

Verse 55

देवतार्थे च पित्रर्थेब्राह्मणाभ्यागतेषु च ।योधेषु मित्रवर्गेषु कच्चिद्गच्छति ते व्ययः ॥५५॥

支出は正しい務めに向けられているか――神々と祖霊への供物、ブラーフマナと客人への施し、そして武人と同盟の友への相応の備えに。

Verse 56

कच्चिदार्यो विशुद्धात्मा क्षारित श्चापरकर्मणा ।अपृष्ट श्शास्त्रकुशलैर्न लोभाद्वध्यते शुचिः ॥५६॥

高貴で心清き人が、たとえ卑しき讒言により汚名を着せられても、貪欲ゆえに、まずシャーストラに通じた者へ諮ることなく処刑されぬように。

Verse 57

गृहीतश्चैव पृष्टश्च काले दृष्टस्सकारणः ।कच्चिन्न मुच्यते चोरो धनलोभान्नरर्षभ ॥५७॥

おお人中の雄よ、時に捕らえられ、拘束され、取り調べられ、証拠によって罪が明らかな盗人が、ただ金欲しさに放免されぬことを願う。

Verse 58

व्यसने कच्चिदाढ्यस्य दुर्गतस्य च राघव ।अर्थं विरागाः पश्यन्ति तवामात्या बहुश्रुताः ॥५८॥

おおラाघヴァよ、苦難の時にも、博識なる大臣たちは、当事者が富める者であれ貧しき者であれ、偏りなく事を吟味しているか。

Verse 59

यानि मिथ्याभिशस्तानां पतन्त्यश्रूणि राघव ।तानि पुत्रान्पशून्घ्नन्ति प्रीत्यर्थमनुशासतः ॥५९॥

おおラाघヴァよ、偽りの罪を着せられた者たちの流す涙は、統治者が己の快楽のためだけに罰するなら、その王の子らと家畜を滅ぼす。

Verse 60

कच्चिद्वृद्धांश्च बालांश्च वैद्यामुख्यांश्च राघव ।दानेन मनसा वाचा त्रिभिरेतैर्बुभूषसे ॥६०॥

おおラाघヴァよ、施しと善き心とやさしい言葉、この三つによって、老人と子どもと学徳第一の人々を養い、国の安寧を求めているか。

Verse 61

कच्चिद्गुरूंश्च वृद्धांश्च तापसान् देवतातिथीन् ।चैत्यांश्च सर्वान्सिध्दार्थान्ब्राह्मणांश्च नमस्यसि ॥६१॥

師と長老、苦行の行者、神々と客人、聖なる祠、成就した人々、そしてバラモンたちに、しかるべき礼拝を捧げているか。

Verse 62

कच्चिदर्थेन वा धर्ममर्थं धर्मेण वा पुनः ।उभौ वा प्रीतिलोभेन कामेन च न बाधसे ॥६२॥

富のためにダルマを損なわず、またダルマのために富を損なわず—その両方をも—快楽への貪りと欲望によって害していないことを願う。

Verse 63

कच्चिदर्थं च धर्मं च कामं च जयतां वर ।विभज्य काले कालज्ञ सर्वान्वरद सेवसे ॥६३॥

勝者の中の最勝にして、時を知り、恩恵を授ける者よ。時を正しく分かち、ダルマ・アルタ・カーマという三つの目的すべてに仕えているか。

Verse 64

कच्चित्ते ब्राह्मणा श्शर्म सर्वशास्त्रार्थकोविदाः ।आशंसन्ते महाप्राज्ञ पौरजानपदैस्सह ॥६४॥

大いなる賢者よ、あらゆるシャーストラの義に通じたバラモンたちは、町の人々や国の民とともに、あなたの安寧と幸福を願っているか。

Verses 65-67

नास्तिक्यमनृतं क्रोधं प्रमादं दीर्घसूत्रताम् ।अदर्शनं ज्ञानवतामालस्यं पञ्चवृत्तिताम् ॥६५॥एकचिन्तनमर्थानामनर्थज्ञैश्च मन्त्रणम् ।निश्चितानामनारम्भं मन्त्रस्यापरिरक्षणम् ॥६६॥मङ्गलाद्यप्रयोगं च प्रत्युत्थानं च सर्वतः ।कच्चित्वं वर्जयस्येतान्राजदोषांश्चतुर्दश ॥६७॥

汝は王の十四の過失――不信（神を敬わぬこと）、虚言、怒り、放逸、遅延、賢者を遠ざけること、怠惰、五欲への耽溺；国事を独りで思案すること；無能なる者に諮ること；決した策を実行しないこと；密議を守らぬこと；吉祥の作法を怠ること；そして諸敵を一度に軽々しく攻めること――これらを避けているか。

Verses 68-70

दशपञ्चचतुर्वर्गान्सप्तवर्गं च तत्त्वतः ।अष्टवर्गं त्रिवर्गं च विद्यास्तिस्रश्च राघव ॥६८॥इन्द्रियाणां जयं बुद्ध्या षाड्गुण्यं दैवमानुषम् ।कृत्यं विंशतिवर्गं च तथा प्रकृतिमण्डलम् ॥६९॥यात्रादण्डविधानं च द्वियोनी सन्धिविग्रहौ ।कच्चिदेतान्महाप्राज्ञ यथावदनुमन्यसे ॥७०॥

ラ―ガヴァよ、大いなる智者よ――汝は政道と行いの諸体系、すなわち十・五・四の諸群、七群・八群・三群、三つの学（ヴィディヤー）、 बुद्धि（知性）による諸根の制御、六種の方略、天命と人為より生ずる災い、kṛtya と呼ばれる務め、二十種の分類、諸要素の輪とマンダラの圏、遠征と刑罰の規定、そして和と戦という二つの道――これらを正しく会得し、しかるべく用いているか。

Verse 71

मन्त्रिभिस्त्वं यथोद्दिष्टैश्चतुर्भिस्त्रिभिरेव वा ।कच्चित्समस्तैर्व्यस्तैश्च मन्त्रं मन्त्रयसे मिथः ॥७१॥

定められた三人、あるいは四人の大臣たちと、政の策を厳重に秘して議し、また一同とも、また個々にも、互いに相談していると信じる。

Verse 72

कच्चित्ते सफला वेदाः कच्चित्ते सफलाः क्रियाः ।कच्चित्ते सफला दाराः कच्चित्ते सफलं श्रुतम् ॥७२॥

汝のヴェーダの学びが実を結び、汝の行いが実り、汝の家の営みが円満に成り、また聖典（シャーストラ）より聞き得たことが、行に生きる智慧となっているように。

Verse 73

कच्चिदेषैव ते बुद्धिर्यथोक्ता मम राघव ।आयुष्या च यशस्या च धर्मकामार्थ संहिता ॥७३॥

ラ―ガヴァよ、汝の理解が、わたしの語ったとおりであるように――長寿と名誉を保ち、ダルマと正しき歓び、そして繁栄と調和する理解であるように。

Verse 74

यां वृत्तिं वर्तते तातो यां च नः प्रपितामहाः ।तां वृत्तिं वर्तसे कच्चिद्याच सत्पथगा शुभा ॥७४॥

わが子よ、父が守り、また我らの祖先が守ってきたその行いの道——吉祥にして正道を歩むその規範に、汝も従っているか。

Verse 75

कच्चित्स्वादु कृतं भोज्यमेको नाश्नासि राघव ।कच्चिदाशंसमानेभ्यो मित्रेभ्य स्सम्प्रयच्छसि ॥७५॥

ラाघァヴァよ、汝は美味なる食を独り占めして食してはいまいな。願い求める友らに、しかと分かち与えているか。

Verse 76

राजा तु धर्मेण हि पालयित्वा महामतिर्दण्डधरः प्रजानाम् ।अवाप्य कृत्स्नां वसुधां यथावदितश्च्युत स्स्वर्गमुपैति विद्वान् ॥७६॥

されど王は——大智にして博学、民のため正義の杖を執る者——ダルマにより正しく治め、全土の主権をしかと得て、この世を離るるとき、まことに天界へと至る。