Sarga 100
शततमः सर्गः — Rāma Questions Bharata on Rājadharma (Governance, Counsel, and Public Welfare)
अयोध्याकाण्ड
ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಂಡದ ಶತತಮ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ರಾಮನು ಭರತನನ್ನು ತಪಸ್ವಿ ವೇಷದಲ್ಲಿ—ಜಟಾಧಾರಿ, ವಲ್ಕಲಧಾರಿ, ಅತಿಕೃಶ—ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದು ಕೈಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡಿರುವವನಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ; ಅವನ ತೇಜಸ್ಸು ಪ್ರಳಯಕಾಲದ ಅಸಹ್ಯ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ವರ್ಣಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಮನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಭರತನನ್ನು ಆಲಿಂಗಿಸಿ ಎತ್ತಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿ, ಬಳಿಕ ‘ಕಚ್ಚಿತ್’ ಎಂದು ಪುನಃಪುನಃ ಹೇಳುತ್ತ ದೀರ್ಘ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರ-ಉಪದೇಶವನ್ನು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮೊದಲು ದಶರಥನ ಸ್ಥಿತಿ, ರಾಣಿಯರ ಕ್ಷೇಮ, ಹಾಗೂ ವಶಿಷ್ಠಾದಿ ಪುರೋಹಿತ-ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಯೋಗ್ಯ ಗೌರವ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆಯೇ ಎಂದು ವಿಚಾರಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ರಾಜಧರ್ಮವನ್ನು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ—ಯೋಗ್ಯ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಆಯ್ಕೆ ಮತ್ತು ಮಂತ್ರಗೋಪನ, ಸೇನಾಪತಿ ಮೊದಲಾದವರ ಸರಿಯಾದ ನೇಮಕ, ಗುಪ್ತಚರರ ಮೂಲಕ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹ, ದಂಡದ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಹಾಗೂ ಪ್ರಮಾಣಬದ್ಧ ಪ್ರಯೋಗ, ಕೋಶ-ವ್ಯಯದಲ್ಲಿ ಶಿಸ್ತು, ದುರ್ಗಗಳ ಸಿದ್ಧತೆ, ಸೈನಿಕರಿಗೆ ಸಮಯಕ್ಕೆ ವೇತನ, ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಗೋಸಂಪತ್ತಿನ ರಕ್ಷಣೆ, ರಾಜನು ಪ್ರಜೆಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಲಭ್ಯನಾಗಿರುವುದು, ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಪಾತರಹಿತ ನ್ಯಾಯ—ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ರಾಮನು ನಾಸ್ತಿಕ ಕುತರ್ಕಗಳಿಂದ ದೂರವಿರಲು ಎಚ್ಚರಿಸಿ, ರಾಜದೋಷಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಲು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ; ಶಾಸ್ತ್ರಸಮ್ಮತವಾದ ಗುಪ್ತ ಸಲಹೆಯೇ ವಿಜಯದ ಮೂಲವೆಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಈ ಸರ್ಗವು ಭ್ರಾತೃಕರුණೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾದ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ರಾಜಧರ್ಮ-ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯಾಗಿ, ಧರ್ಮಯುಕ್ತ ಆಡಳಿತ ಸ್ವರ್ಗಾರೋಹಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆಂದು ಅಂತ್ಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
Shlokas
Verse 1
जटिलं चीरवसनं प्राञ्जलिं पतितं भुवि।ददर्श रामो दुर्दर्शं युगान्ते भास्करंयथा।।।।
ರಾಮನು ಭರತನನ್ನು ಕಂಡನು—ಜಟಾಧಾರಿ, ಚೀರವಸ್ತ್ರಧಾರಿ, ಅಂಜಲಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದನು; ಯುಗಾಂತದ ಭಾಸ್ಕರನಂತೆ ನೋಡುವುದಕ್ಕೂ ದುಸ್ಸಹವಾದ ದೃಶ್ಯ.
Verse 2
कथंचिदभिविज्ञाय विवर्णवदनं कृशम्।भ्रातरं भरतं रामः परिजग्राह बाहुना।।।।
ಕಷ್ಟದಿಂದ ಗುರುತಿಸಿ—ವರ್ಣ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಮುಖವೂ ಕ್ಷೀಣ ದೇಹವೂಳ್ಳ ಸಹೋದರ ಭರತನನ್ನು—ರಾಮನು ತನ್ನ ಬಾಹುವಿನಿಂದ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಹತ್ತಿರಕ್ಕೆ ಸೆಳೆದನು.
Verse 3
आघ्राय रामस्तं मूर्ध्नि परिष्वज्य च राघवः।अङ्के भरतमारोप्य पर्यपृच्छत्समाहितः।।।।
ರಘುವಂಶದ ಶ್ರೀರಾಮನು ಭರತನ ಲಲಾಟವನ್ನು ಚುಂಬಿಸಿ, ಅವನನ್ನು ಆಲಿಂಗಿಸಿದನು; ಬಳಿಕ ಅವನನ್ನು ತನ್ನ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿ, ಸ್ಥಿರ ಹಾಗೂ ಸಮಾಧಾನಚಿತ್ತದಿಂದ ವಿಚಾರಿಸಿದನು.
Verse 4
क्व नु तेऽभूत्पिता तात यदरण्यं त्वमागतः।न हि त्वं जीवतस्तस्य वनमागन्तुमर्हसि।।।।
ಹೇ ತಾತ, ನಿನ್ನ ತಂದೆ ಎಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ, ನೀನು ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಬಂದಿರುವೆ? ಅವನು ಜೀವಂತನಿರುವಾಗ ನೀನು ವನಕ್ಕೆ ಬರುವುದು ಯುಕ್ತವಲ್ಲ.
Verse 5
चिरस्य बत पश्यामि दूराद्भरतमागतम्।दुष्प्रतीकमरण्येऽस्मिन् किं तात वनमागतः।।।।
ಅಯ್ಯೋ, ಬಹುಕಾಲದ ನಂತರ ದೂರದಿಂದ ಭರತನು ಬರುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನಾನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ—ಈ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವನ ಮುಖ ಕ್ಷೀಣಿಸಿ ದಣಿದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಪ್ರಿಯ ಸಹೋದರನೇ, ನೀನು ಈ ವನಕ್ಕೆ ಏಕೆ ಬಂದೆ?
Verse 6
कच्चिद्धारयते तात राजा यत्त्वमिहाऽगतः।कच्चिन्न दीन स्सहसा राजा लोकान्तरं गतः।।।।
ಪ್ರಿಯ ತಾತಾ! ಈಗ ನೀನು ಇಲ್ಲಿ ಬಂದಿರುವಾಗ—ರಾಜನು ಇನ್ನೂ ಜೀವಂತನಾಗಿದ್ದಾನೆಯೇ? ರಾಜನು ಅಚಾನಕ ದೀನತೆಯಿಂದ ಲೋಕಾಂತರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿಲ್ಲವಲ್ಲ?
Verse 7
कच्चित्सौम्य न ते राज्यं भ्रष्टं बालस्य शाश्वतम्।कच्चिच्छुश्रूषसे तात पितरं सत्यविक्रमम्।।।।
ಹೇ ಸೌಮ್ಯ, ನೀನು ಇನ್ನೂ ಯೌವನದಲ್ಲಿರುವೆ; ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಮರಳಿ ಸರಿಪಡಿಸಲಾಗದಂತೆ ಹಾಳುಮಾಡಿಲ್ಲವೆಂದು ನಾನು ನಂಬುತ್ತೇನೆ. ಹೇ ತಾತ, ಸತ್ಯವೇ ಶೌರ್ಯದ ಮೂಲವಾದ ನಿನ್ನ ತಂದೆಯನ್ನು ನೀನು ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಸೇವಿಸಿ ಶುಶ್ರೂಷಿಸುತ್ತೀಯೇ?
Verse 8
कच्चिद्धशरथो राजा कुशली सत्यसंङ्गरः।राजसूयाश्वमेधानामाहर्ता धर्मनिश्चयः।।।।
ದಶರಥ ರಾಜನು ಕ್ಷೇಮವಾಗಿದ್ದಾನೆಯೇ—ಸತ್ಯಪ್ರತಿಜ್ಞನಾಗಿ, ರಾಜಸೂಯ ಹಾಗೂ ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಾಗಗಳ ಕರ್ತನಾಗಿ, ಧರ್ಮನಿಶ್ಚಯದಲ್ಲಿ ದೃಢನಾಗಿ?
Verse 9
स कच्चिद्ब्राह्मणो विद्वान् धर्मनित्यो महाद्युतिः।इक्ष्वाकूणामुपाध्यायो यथावत्तात पूज्यते।।।।
ತಾತ, ಇಕ್ಷ್ವಾಕುಗಳ ಉಪಾಧ್ಯಾಯನಾದ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು—ವಿದ್ವಾಂಸ, ಧರ್ಮನಿತ್ಯ, ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ—ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಯೋಗ್ಯ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾನೆಯೇ?
Verse 10
सा तात कच्चित्कौसल्या सुमित्रा च प्रजावती।सुखिनी कच्चिदार्या च देवी नन्दति कैकयी।।।।
“ತಾತ, ಹೇಳು—ಕೌಸಲ್ಯೆ ಸುಖವಾಗಿದ್ದಾಳೆನಾ? ಸತ್ಪುತ್ರಸಂಪನ್ನಳಾದ ಸುಮಿತ್ರೆಯೂ ಕ್ಷೇಮವೇ? ಹಾಗೆಯೇ ಆರ್ಯಾದೇವಿ ಕೈಕೇಯಿಯೂ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಹರ್ಷಿಸುತ್ತಾಳೆನಾ?”
Verse 11
कच्चिद्विनयसम्पन्नः कुलपुत्रो बहुश्रुतः।अनसूयुरनुद्रष्टा सत्कृतस्ते पुरोहितः।।।।
“ವಿನಯಸಂಪನ್ನನಾದ, ಕುಲಪುತ್ರನಾದ, ಬಹುಶ್ರುತನಾದ, ಅನಸೂಯುವಾದ, ನಿನಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕನಾದ ನಿನ್ನ ಪುರೋಹಿತನನ್ನು ನೀನು ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ಸತ್ಕರಿಸುತ್ತೀಯೇ?”
Verse 12
कच्चिदग्निषु ते युक्तो विधिज्ञो मतिमानृजुः।हुतं च होष्यमाणं च काले वेदयते सदा।।।।
“ನಿನ್ನ ಅಗ್ನಿಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯುಕ್ತನಾದ ವಿಧಿಜ್ಞ, ಮತಿವಂತ, ಋಜುವಾದ ಋತ್ವಿಜನು ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಸದಾ ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆಯೇ—ಏನು ಹೋಮವಾಗಿದೆ, ಏನು ಇನ್ನೂ ಹೋಮಿಸಬೇಕಿದೆ ಎಂದು?”
Verse 13
कच्चिद्देवान्पित्रून् मातृ़र्गुरून्पितृसमानपि।वृद्धांश्च तात वैद्यांश्च ब्राह्मणांश्चाभिमन्यसे।।।।
ತಾತನೇ ಸಹೋದರ, ನೀನು ದೇವರುಗಳು, ಪಿತೃಗಳು, ಮಾತೃಗಳು, ಗುರುಗಳು, ಪಿತೃತುಲ್ಯರು, ವೃದ್ಧರು, ವೈದ್ಯರು ಹಾಗೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ಗೌರವಿಸುತ್ತೀಯೇ?
Verse 14
इष्वस्त्रवरसम्पन्नमर्थशास्त्र विशारदम्।सुधन्वानमुपाध्यायं कच्चित्त्वं तात मन्यसे।।।।
ತಾತನೇ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಇಷು-ಅಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನೂ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಶಾರದನೂ ಆದ ಉಪಾಧ್ಯಾಯ ಸುಧನ್ವಾನನನ್ನು ನೀನು ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ಗೌರವಿಸುತ್ತೀಯೇ?
Verse 15
कच्चिदात्मसमा श्शूरा श्श्रुतवन्तो जितेन्द्रियाः।कुलीनाश्चेङ्गितज्ञाश्च कृतास्ते तात मन्त्रिणः।।।।
ತಾತನೇ, ನಿನ್ನ ಸಮಾನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ—ಶೂರರು, ಶ್ರುತವಂತರು, ಜಿತೇಂದ್ರಿಯರು, ಕುಲೀನರು ಹಾಗೂ ಇಂಗಿತಜ್ಞರು—ಅವರನ್ನು ನೀನು ಮಂತ್ರಿಗಳಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದ್ದೀಯೇ?
Verse 16
मन्त्रो विजयमूलं हि राज्ञां भवति राघव।सुसंवृतो मन्त्रधरैरमात्यै श्शास्त्रकोविदैः।।।।
ಹೇ ರಾಘವ, ರಾಜರಿಗೆ ವಿಜಯದ ಮೂಲವೇ ಮಂತ್ರ; ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶಾಸ್ತ್ರಕೋವಿದರೂ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಕಾಯುವ ಅಮಾತ್ಯರಿಂದ ಅದು ಸುಸಂವೃತವಾಗಿರುವಾಗ.
Verse 17
कच्चिन्निद्रावशं नैषीः कच्चित् कालेऽवबुध्यसे।कच्चिच्चापररात्रेषु चिन्तियस्यर्थनैपुणम्।।।।
ನೀನು ನಿದ್ರಾವಶನಾಗುವುದಿಲ್ಲವಲ್ಲವೇ? ಯೋಗ್ಯ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಎಚ್ಚರಗೊಳ್ಳುತ್ತೀಯೇ? ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿಯ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಕಾರ್ಯದ ಕುಶಲೋಪಾಯಗಳನ್ನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತೀಯೇ?
Verse 18
कच्चिन्मन्त्रयसे नैकः कच्चिन्न बहुभिस्सह।कच्चित्ते मन्त्रितो मन्त्रो राष्ट्रं न परिधावति।।।।
ನೀನು ಒಬ್ಬನೇ ಮಾತ್ರ ಮಂತ್ರವಿಮರ್ಶೆ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲವೋ? ಹಾಗೆಯೇ ಅತಿಯಾದ ಜನರೊಂದಿಗೆ ಒಂದೇ ವೇಳೆ ಸಲಹೆ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲವೋ? ನೀನು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದ ಮಂತ್ರವು ರಾಜ್ಯದೆಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡದೆ ಗುಪ್ತವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿತವಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆಯೋ?
Verse 19
कच्चिदर्थं विनिश्चित्य लघुमूलं महोदयम्।क्षिप्रमारभसे कर्तुं न दीर्घयसि राघव।।।।
ಹೇ ರಾಘವ (ಭರತ)! ನೀನು ಅರ್ಥವನ್ನು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ, ಅಲ್ಪಸಾಧನದಿಂದ ಮಹಾ ಫಲ ದೊರಕುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಆರಂಭಿಸಿ ನೆರವೇರಿಸುತ್ತೀಯೋ? ಅನಾವಶ್ಯಕವಾಗಿ ದೀರ್ಘಗೊಳಿಸುವುದಿಲ್ಲವೋ?
Verse 20
कच्चित्तु सुकृतान्येव कृतरूपाणि वा पुनः।विदुस्ते सर्वकार्याणि न कर्तव्यानि पार्थिवाः।।।।
ಇತರ ರಾಜರು ನಿನ್ನ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಅವು ಸುಸಿದ್ಧವಾಗಿ ನೆರವೇರಿದ ನಂತರವೇ—ಅಥವಾ ಸಿದ್ಧಿಯ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವಾಗಲೇ—ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವರೋ? ಇನ್ನೂ ಮಾಡಬೇಕಾದದ್ದು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಬಹಿರಂಗವಾಗುವುದಿಲ್ಲವೋ?
Verse 21
कच्चिन्नतर्कैर्युक्त्या वा ये चाप्यपरिकीर्तिताः।त्वया वा तवामात्यैर्बुध्यते तात मन्त्रितम्।।।।
ಹೇ ತಾತ! ನೀನು ಅಥವಾ ನಿನ್ನ ಅಮಾತ್ಯರು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಇತರರು ತರ್ಕದಿಂದಲೋ, ಯುಕ್ತಿಯಿಂದಲೋ, ಅಥವಾ ಪ್ರಕಟವಾಗದ ಬೇರೆ ಉಪಾಯಗಳಿಂದಲೋ ಗ್ರಹಿಸಿಬಿಡುವುದಿಲ್ಲವೋ?
Verse 22
कच्चित्सहस्रान्मूर्खाणामेकमिच्छसि पण्डितम्।पण्डितो ह्यर्थकृच्छ्रेषु कुर्यान्निश्रेयसं महत्।।।।
ನೀನು ಸಾವಿರ ಮೂರ್ಖರನ್ನು ಬದಿಗಿಟ್ಟು ಒಬ್ಬನೇ ಪಂಡಿತನನ್ನಾದರೂ ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವೆಯೇ? ಏಕೆಂದರೆ ಸಂಕಟಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪಂಡಿತನು ಮಹಾ ಹಿತವನ್ನೂ ಪರಮ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನೂ ಸಾಧಿಸಬಲ್ಲನು.
Verse 23
सहस्राण्यपि मूर्खाणां युद्युपास्ते महीपतिः।अथवाप्ययुतान्येव नास्ति तेषु सहायता।।।।
ರಾಜನು ಸಾವಿರ ಮೂರ್ಖರ ಸಹಾಯವನ್ನೇ ಬೇಡಿಕೊಂಡರೂ—ಅಥವಾ ಹತ್ತು ಸಾವಿರರನ್ನೇ ಆಶ್ರಯಿಸಿದರೂ—ಅವರಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ ನೆರವು ದೊರೆಯದು.
Verse 24
एकोऽप्यमात्यो मेधावी शूरो दक्षो विचक्षणः।राजानं राजपुत्रं वा प्रापयेन्महतीं श्रियम्।।।।
ಒಬ್ಬನೇ ನನ್ನ ಅಮಾತ್ಯನು ಮೆಧಾವಿ, ಶೂರ, ದಕ್ಷ ಮತ್ತು ವಿಚಕ್ಷಣನಾಗಿದ್ದರೆ, ಅವನು ರಾಜನನ್ನಾಗಲಿ ರಾಜಪುತ್ರನನ್ನಾಗಲಿ ಮಹಾ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಗೆ ತಲುಪಿಸಬಲ್ಲನು.
Verse 25
कच्चिन्मुख्या महात्स्वेव मध्यमेषु च मध्यमाः।जघन्याश्च जघन्येषु भृत्याः कर्मसु योजिताः।।।।
ನೀನು ಭೃತ್ಯರನ್ನು ಕಾರ್ಯಾನುಸಾರ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ನಿಯೋಜಿಸಿದ್ದೀಯೆಂದು ಆಶಿಸುತ್ತೇನೆ: ಶ್ರೇಷ್ಠರನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ಮಧ್ಯಮರನ್ನು ಮಧ್ಯಮ ಕರ್ತವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಕನಿಷ್ಠರನ್ನು ಕನಿಷ್ಠ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ.
Verse 26
अमात्यानुपधातीतान्पितृपैतामहाञ्छुचीन्।श्रेष्ठांछ्रेष्ठेषुकच्चित्वं नियोजयसि कर्मसु।।।।
ಉಪಧೆಯಿಂದ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರಾದ, ಪಿತೃ-ಪೈತಾಮಹ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಸೇವಾನಿಷ್ಠರಾದ, ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಶುಚಿಯಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅಮಾತ್ಯರನ್ನು ನೀನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿಸುತ್ತೀಯೆಂದು ಆಶಿಸುತ್ತೇನೆ.
Verse 27
कच्चिन्नोग्रेण दण्डेन भृशमुद्वेजितप्रजम्।राष्ट्रं तवानुजानन्ति मन्त्रिणः कैकयीसुत।।।।
ಹೇ ಕೈಕೇಯೀಪುತ್ರನೇ! ನಿನ್ನ ಮಂತ್ರಿಗಳು ನಿನ್ನ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿರುವರೇ? ಮತ್ತು ಕಠೋರ ದಂಡದಿಂದ ಪ್ರಜೆಗಳು ಅತಿಯಾಗಿ ಕಳವಳಗೊಳ್ಳದೆ ಇರುವರೇ?
Verse 28
कच्चित्त्वां नावजानन्ति याजकाः पतितं यथा।उग्रप्रतिग्रहीतारं कामयानमिव स्त्रियः।।।।
ಯಾಜಕರು ನಿನ್ನನ್ನು ಪತಿತನಂತೆ ತಿರಸ್ಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲವೋ—ಕಠೋರ ಅಥವಾ ಅಯೋಗ್ಯ ಪ್ರತಿಗ್ರಹಣದ ಕಾರಣದಿಂದ? ಹಾಗೆಯೇ ಸ್ತ್ರೀಯರು ನಿನ್ನನ್ನು ಕಾಮಾಂಧನಂತೆ ಅಸಹ್ಯಪಡಿಸುವುದಿಲ್ಲವೋ?
Verse 29
उपायकुशलं वैद्यं भृत्यसंदूषणे रतम्।शूरमैश्वर्यकामं च यो न हन्ति स हन्यते।।।।
ಉಪಾಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನಾಗಿ, ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ವೈದ್ಯನಂತೆ ಚತುರನಾಗಿ, ಸೇವಕರನ್ನು ಭ್ರಷ್ಟಗೊಳಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಾಗಿ, ಶೂರನಾದರೂ ಐಶ್ವರ್ಯಲೋಭಿಯಾಗಿರುವವನನ್ನು ರಾಜನು ಹೊಡೆಯದೆ ಬಿಡಿದರೆ, ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾಜನೇ ನಾಶವಾಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 30
कच्चिद्धृष्टश्च शूरश्च मतिमान् धृतिमान् शुचिः।कुलीनश्चानुरक्तश्च दक्षस्सेनापतिः कृतः।।।।
ನೀನು ಸೇನಾಪತಿಯಾಗಿ ಧೃಷ್ಟನೂ ಶೂರನೂ, ಬುದ್ಧಿವಂತನೂ ಧೈರ್ಯವಂತನೂ, ಶುದ್ಧನೂ, ಕುಲೀನನೂ, ನಿಷ್ಠಾವಂತನೂ, ಕಾರ್ಯದಕ್ಷನೂ ಆದವನನ್ನು ನೇಮಿಸಿದ್ದೀಯೇ?
Verse 31
बलवन्तश्च कच्चित्ते मुख्या युध्दविशारदाः।दृष्टापदाना विक्रान्तास्त्वया सत्कृत्यमानिताः।।।।
ನಿನ್ನ ಪ್ರಮುಖರಾದ ಬಲಿಷ್ಠರು, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರು, ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಾಬೀತಾದವರು ಮತ್ತು ಪರಾಕ್ರಮಿಗಳು—ಅವರನ್ನು ನೀನು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಸತ್ಕರಿಸಿ ಗೌರವಿಸುತ್ತೀಯೇ, ಅವರು ನಿನ್ನಿಂದ ಮಾನಿತರಾಗಿರುವೆವು ಎಂದು ಭಾವಿಸುವಂತೆ?
Verse 32
कच्चिद्बलस्य भक्तं च वेतनं च यथोचितम्।सम्प्राप्तकालं दातव्यं ददासि न विलम्बसे।।।।
ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಭಕ್ತ (ಆಹಾರ-ರೇಷನ್) ಮತ್ತು ತಕ್ಕ ವೇತನವನ್ನು ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ, ವಿಳಂಬವಿಲ್ಲದೆ ನೀಡುತ್ತೀಯೇ?
Verse 33
कालातिक्रमणाच्चैव भक्तवेतनयोर्भृताः।भर्तुः कुप्यन्ति दुष्यन्ति सोऽनर्थ स्सुमहान् स्मृतः।।।।
ಭಕ್ತ ಮತ್ತು ವೇತನವು ಕಾಲ ಮೀರಿಸಿ ತಡವಾದರೆ, ಭೃತ್ಯರು ತಮ್ಮ ಭರ್ತನ ಮೇಲೆ ಕೋಪಗೊಂಡು ವಿರಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಇದನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಮಹಾ ಅನರ್ಥವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 34
कच्चित्सर्वेऽनुरक्तास्त्वां कुलपुत्राः प्रधानतः।कच्चित्प्राणां स्तवार्थेषु सन्त्यजन्ति समाहिताः।।।।
ಎಲ್ಲ ಕುಲಪುತ್ರರು—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಧಾನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವವರು—ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಅನುರಕ್ತರಾಗಿದ್ದಾರೆಯೇ? ಮತ್ತು ಅವರು ಸ್ಥಿರಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ನಿನ್ನ ಕಾರ್ಯಾರ್ಥ ಪ್ರಾಣವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಲು ಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆಯೇ?
Verse 35
कच्चिज्जानपदो विद्वान्दक्षिणः प्रतिभानवान्।यथोक्तवादी दूतस्ते कृतो भरत पण्डितः।।।।
ಹೇ ಭರತ! ನಿನ್ನ ದೂತನಾಗಿ ದೇಶೀಯನಾದ, ವಿದ್ಯಾವಂತ, ದಕ್ಷ, ಅನುಕೂಲಭಾವಿ, ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ಮತ್ತು ಹೇಳಿದಂತೆ ನಿಖರವಾಗಿ ವರದಿ ಮಾಡುವ ಪಂಡಿತನನ್ನು ನೀನು ನೇಮಿಸಿದ್ದೀಯೇ?
Verse 36
कच्चिदष्टादशान्येषु स्वपक्षे दश पञ्च च।त्रिभिस्त्रिभिरविज्ञातैर्वेत्सि तीर्थानि चारकैः।।।।
ಕಚ್ಚಿತ್ ನೀನು ಗುರುತಿಸಲಾಗದ ಗುಪ್ತಚರರನ್ನು—ಪ್ರತಿ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಮೂರು-ಮೂರು ನೇಮಿಸಿ—ಶತ್ರುಪಕ್ಷದ ಹದಿನೆಂಟು ಮತ್ತು ಸ್ವಪಕ್ಷದ ಹದಿನೈದು ಪ್ರಮುಖ ತೀರ್ಥಸ್ಥಾನ/ಪದಾಧಿಕಾರಗಳ ವಿಷಯವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು ಎಚ್ಚರದಿಂದಿರುವೆಯೇ?
Verse 37
कच्चिद्व्यपास्तानहितान्प्रतियातांश्च सर्वदा।दुर्बलाननवज्ञाय वर्तसे रिपुसूदन।।।।
ಹೇ ರಿಪುಸೂದನ, ಕಚ್ಚಿತ್ ನೀನು ಸದಾ ಎಚ್ಚರದಿಂದಿದ್ದು—ಒಮ್ಮೆ ಓಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಮತ್ತೆ ಮರಳಿದ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು, ಅವರು ದುರ್ಬಲವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿದರೂ ಸಹ, ಎಂದಿಗೂ ತಿರಸ್ಕರಿಸದೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತೀಯೇ?
Verse 38
कच्चिन्न लौकायतिकान्ब्राह्मणांस्तात सेवसे।।अनर्थकुशला ह्येते बालाः पण्डितमानिनः।।।।
ಹೇ ತಾತ, ಕಚ್ಚಿತ್ ನೀನು ಲೋಕಾಯತವಾದಿ ಸಂಶಯಪ್ರಧಾನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಸಂಗವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿಲ್ಲವಲ್ಲ? ಅವರು ಅನರ್ಥದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರು; ಬಾಲರಂತೆ ಇದ್ದರೂ ತಮಗೇ ಪಂಡಿತರೆಂದು ಭಾವಿಸುವವರು.
Verse 39
धर्मशास्त्रेषु मुख्येषु विद्यमानेषु दुर्बुधाः।बुद्धिमान्वीक्षिकीं प्राप्य निरर्थं प्रवदन्ति ते।।।।
ಪ್ರಮುಖ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಲಭ್ಯವಿದ್ದರೂ, ಆ ದುರ್ಬುದ್ಧಿಗಳು ವೀಕ್ಷಿಕಿ (ವಿತಂಡಾತರ್ಕ)ವನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ನಿರರ್ಥಕವನ್ನೇ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ.
Verse 40
वीरैरध्युषितां पूर्वमस्माकं तात पूर्वकैः।सत्यनामां दृढ द्वारां हस्त्यश्वरथसङ्कुलाम्।।।।ब्राह्मणैः क्षत्रियैर्वैश्यै स्स्वकर्मनिरतैस्सदा।जितेन्द्रियैर्महोत्साहैर्वृतामार्यै स्सहस्रशः।।।।प्रासादैर्विविधाकारैर्वृतां वैद्यजनाकुलाम्।कच्चित्सुमुदितां स्फीतामयोध्यां परिरक्षसि।।।।
ತಾತ, ನಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜ ವೀರರು ಹಿಂದೆ ವಾಸಿಸಿ ರಕ್ಷಿಸಿದ್ದ, ಸತ್ಯನಾಮೆಯಾದ ಅಯೋಧ್ಯೆಯನ್ನು ನೀನು ಕಾಪಾಡುತ್ತಿರುವೆಯೇ? ದೃಢ ದ್ವಾರಗಳಿರುವ, ಆನೆ-ಕುದುರೆ-ರಥಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವ; ಸ್ವಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸದಾ ನಿರತರಾಗಿ, ಜಿತೇಂದ್ರಿಯರೂ ಮಹೋತ್ಸವಾಹಿಗಳೂ ಆದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ-ಕ್ಷತ್ರಿಯ-ವೈಶ್ಯರಾದ ಸಾವಿರಾರು ಆರ್ಯಜನರಿಂದ ಆವರಿತ; ನಾನಾವಿಧ ಪ್ರಾಸಾದಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತ, ವೈದ್ಯರು ಹಾಗೂ ಪಂಡಿತರ ಸಮೃದ್ಧಿಯಿಂದ ತುಂಬಿದ—ಸ್ಫೀತವೂ ಸುಮುಡಿತವೂ ಆದ ಆ ಅಯೋಧ್ಯೆ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿದೆಯೇ?
Verse 41
वीरैरध्युषितां पूर्वमस्माकं तात पूर्वकैः।सत्यनामां दृढ द्वारां हस्त्यश्वरथसङ्कुलाम्।।2.100.40।।ब्राह्मणैः क्षत्रियैर्वैश्यै स्स्वकर्मनिरतैस्सदा।जितेन्द्रियैर्महोत्साहैर्वृतामार्यै स्सहस्रशः।।2.100.41।।प्रासादैर्विविधाकारैर्वृतां वैद्यजनाकुलाम्।कच्चित्सुमुदितां स्फीतामयोध्यां परिरक्षसि।।2.100.42।।
ಓ ರಾಘವ, ಜನಪದವು ಸ್ಫೀತವಾಗಿ ಸುಖದಿಂದ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದೆಯೇ? ನೂರಾರು ಚೈತ್ಯಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತ, ಸುನಿವಿಷ್ಟವಾಗಿ ಜನಸಮೂಹದಿಂದ ತುಂಬಿರುವ; ದೇವಾಲಯಗಳು, ಪ್ರಪೆಗಳು ಮತ್ತು ತಟಾಕಗಳಿಂದ ಶೋಭಿತ; ಹರ್ಷಿತ ನರ-ನಾರಿಯರಿಂದ ತುಂಬಿ ಸಮಾಜೋತ್ಸವಗಳ ಕాంతಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ; ಚೆನ್ನಾಗಿ ಉಳುಮೆಯಾದ ಸೀಮೆಗಳಿರುವ, ಪಶುಸಂಪತ್ತಿಯುಳ್ಳ ಮತ್ತು ಹಿಂಸೆಯಿಂದ ದೂರ; ರಮ್ಯ, ಮಳೆಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಲ್ಲದ, ಶ್ವಾಪದಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತ; ಎಲ್ಲ ಭಯಗಳಿಂದ ತ್ಯಕ್ತ, ಖನಿಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತ; ಪಾಪಿ ಜನರಿಂದ ವಜ್ರಿತವಾಗಿ, ನನ್ನ ಪೂರ್ವಜರ ಕಾಲದಂತೆ ಸುರಕ್ಷಿತ—ಅಂಥ ಜನಪದವು ಸುಖವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದೆಯೇ?
Verse 42
वीरैरध्युषितां पूर्वमस्माकं तात पूर्वकैः।सत्यनामां दृढ द्वारां हस्त्यश्वरथसङ्कुलाम्।।2.100.40।।ब्राह्मणैः क्षत्रियैर्वैश्यै स्स्वकर्मनिरतैस्सदा।जितेन्द्रियैर्महोत्साहैर्वृतामार्यै स्सहस्रशः।।2.100.41।।प्रासादैर्विविधाकारैर्वृतां वैद्यजनाकुलाम्।कच्चित्सुमुदितां स्फीतामयोध्यां परिरक्षसि।।2.100.42।।
ತಾತನೇ, ನಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜ ವೀರರು ಹಿಂದೆ ವಾಸಿಸಿ ರಕ್ಷಿಸಿದ್ದ, ನಾಮದಂತೆ ಸತ್ಯಸ್ವರೂಪಿಣಿಯಾದ, ದೃಢ ದ್ವಾರಗಳಿರುವ, ಆನೆ-ಕುದುರೆ-ರಥಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವ; ಬ್ರಾಹ್ಮಣ-ಕ್ಷತ್ರಿಯ-ವೈಶ್ಯರು ತಮ್ಮ ಸ್ವಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸದಾ ನಿರತರಾಗಿ, ಜಿತೇಂದ್ರಿಯರೂ ಮಹೋತ್ಸಾಹಿಗಳೂ ಆದ ಆರ್ಯರು ಸಾವಿರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವೃತವಾಗಿರುವ; ನಾನಾ ರೂಪದ ಪ್ರಾಸಾದಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿ ವೈದ್ಯಜನ-ವಿದ್ವಾಂಸರಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾದ—ಆ ಹರ್ಷಿತ, ಸ್ಫೀತ ಅಯೋಧ್ಯೆಯನ್ನು ನೀನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪರಿರಕ್ಷಿಸುತ್ತೀಯೇ?
Verse 43
कच्चिच्चैत्यशतैर्जुष्ट स्सुनिविष्टजनाकुलः।देवस्थानैः प्रपाभिश्च तटाकैश्चोपशोभितः।।।।प्रहृष्टनरनारीकस्समाजोत्सवशोभितः।सुकृष्टसीमा पशुमान्हिंसाभिः परिवर्जितः।।।।अदेवमातृको रम्य श्श्वापदैः परिवर्जितः।परित्यक्तो भयैस्सर्वैः खनिभिश्चोपशोभितः।।।।विवर्जितो नरैः पापैर्मम पूर्वै स्सुरक्षितः।कच्चिज्जनपदस्स्फीतः सुखं वसति राघव।।।।
ಓ ರಾಘವ, ಜನಪದವು ಸ್ಫೀತವಾಗಿ ಸುಖದಿಂದ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದೆಯೇ? ನೂರಾರು ಚೈತ್ಯಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತ, ಸುನಿವಿಷ್ಟವಾಗಿ ಜನಸಮೂಹದಿಂದ ತುಂಬಿರುವ; ದೇವಾಲಯಗಳು, ಪ್ರಪೆಗಳು ಮತ್ತು ತಟಾಕಗಳಿಂದ ಶೋಭಿತ; ಹರ್ಷಿತ ನರ-ನಾರಿಯರಿಂದ ತುಂಬಿ ಸಮಾಜೋತ್ಸವಗಳ ಕాంతಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ; ಚೆನ್ನಾಗಿ ಉಳುಮೆಯಾದ ಸೀಮೆಗಳಿರುವ, ಪಶುಸಂಪತ್ತಿಯುಳ್ಳ ಮತ್ತು ಹಿಂಸೆಯಿಂದ ದೂರ; ರಮ್ಯ, ಮಳೆಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಲ್ಲದ, ಶ್ವಾಪದಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತ; ಎಲ್ಲ ಭಯಗಳಿಂದ ತ್ಯಕ್ತ, ಖನಿಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತ; ಪಾಪಿ ಜನರಿಂದ ವಜ್ರಿತವಾಗಿ, ನನ್ನ ಪೂರ್ವಜರ ಕಾಲದಂತೆ ಸುರಕ್ಷಿತ—ಅಂಥ ಜನಪದವು ಸುಖವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದೆಯೇ?
Verse 44
कच्चिच्चैत्यशतैर्जुष्ट स्सुनिविष्टजनाकुलः।देवस्थानैः प्रपाभिश्च तटाकैश्चोपशोभितः।।2.100.43।।प्रहृष्टनरनारीकस्समाजोत्सवशोभितः।सुकृष्टसीमा पशुमान्हिंसाभिः परिवर्जितः।।2.100.44।।अदेवमातृको रम्य श्श्वापदैः परिवर्जितः।परित्यक्तो भयैस्सर्वैः खनिभिश्चोपशोभितः।।2.100.45।।विवर्जितो नरैः पापैर्मम पूर्वै स्सुरक्षितः।कच्चिज्जनपदस्स्फीतः सुखं वसति राघव।।2.100.46।।
ಹೇ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞ, ನೀನು ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಇಂದ್ರಿಯಜಯವನ್ನು, ದೈವ ಹಾಗೂ ಮಾನುಷ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಉಪದ್ರವಗಳ ವಿವೇಕವನ್ನು, ಷಾಡ್ಗುಣ್ಯ ನೀತಿಯನ್ನು, ಕರ್ತವ್ಯರೂಪ ರಾಜ್ಯಕರ್ಮಗಳನ್ನೂ ವಿಂಶತಿವರ್ಗವನ್ನೂ, ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಕೃತಿಮಂಡಲವನ್ನು ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಅನುಮೋದಿಸಿ ಆಚರಿಸುತ್ತೀಯೇ? ಮತ್ತು ಯಾತ್ರಾ-ದಂಡವಿಧಾನದ ಸಮ್ಯಕ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು, ಸಂಧಿ ಮತ್ತು ವಿಗ್ರಹ ಎಂಬ ದ್ವಿಮಾರ್ಗಗಳನ್ನೂ ನೀನು ಸರಿಯಾಗಿ ಅನುಸರಿಸುತ್ತೀಯೇ?
Verse 45
कच्चिच्चैत्यशतैर्जुष्ट स्सुनिविष्टजनाकुलः।देवस्थानैः प्रपाभिश्च तटाकैश्चोपशोभितः।।2.100.43।।प्रहृष्टनरनारीकस्समाजोत्सवशोभितः।सुकृष्टसीमा पशुमान्हिंसाभिः परिवर्जितः।।2.100.44।।अदेवमातृको रम्य श्श्वापदैः परिवर्जितः।परित्यक्तो भयैस्सर्वैः खनिभिश्चोपशोभितः।।2.100.45।।विवर्जितो नरैः पापैर्मम पूर्वै स्सुरक्षितः।कच्चिज्जनपदस्स्फीतः सुखं वसति राघव।।2.100.46।।
ಆ ರಮ್ಯ ಭೂಮಿ ಮಳೆಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಲ್ಲದೆ, ಶ್ವಾಪದಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿ, ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ಭಯಗಳನ್ನು ತೊರೆದು, ಖನಿಗಳಿಂದ ಮತ್ತಷ್ಟು ಶೋಭಿತವಾಗಿದೆಯೇ?
Verse 46
कच्चिच्चैत्यशतैर्जुष्ट स्सुनिविष्टजनाकुलः।देवस्थानैः प्रपाभिश्च तटाकैश्चोपशोभितः।।2.100.43।।प्रहृष्टनरनारीकस्समाजोत्सवशोभितः।सुकृष्टसीमा पशुमान्हिंसाभिः परिवर्जितः।।2.100.44।।अदेवमातृको रम्य श्श्वापदैः परिवर्जितः।परित्यक्तो भयैस्सर्वैः खनिभिश्चोपशोभितः।।2.100.45।।विवर्जितो नरैः पापैर्मम पूर्वै स्सुरक्षितः।कच्चिज्जनपदस्स्फीतः सुखं वसति राघव।।2.100.46।।
ಜನಪದವು ಪಾಪಿ ಜನರಿಂದ ವಜ್ರಿತವಾಗಿ, ನನ್ನ ಪೂರ್ವಜರಂತೆ ಸುಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ, ಮತ್ತು—ಓ ರಾಘವ—ಸ್ಫೀತವಾಗಿ ಪ್ರಜೆಗಳು ಸುಖದಿಂದ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದೆಯೇ?
Verse 47
कच्चित्ते दयितास्सर्वे कृषिगोरक्षजीविनः।वार्तायां संश्रितस्तात लोको हि सुखमेधते।।।।
ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಗೋಸಂರಕ್ಷಣೆಯಿಂದ ಜೀವನ ನಡೆಸುವ, ನಿನಗೆ ಪ್ರಿಯರಾದ ಎಲ್ಲರೂ ಸುಖವಾಗಿದ್ದಾರೆಯೇ? ತಾತ, ವಾರ್ತಾ—ಉತ್ಪಾದಕ ಜೀವನೋಪಾಯ—ಆಧಾರವಾಗಿದ್ದರೆ ಜನರು ಸುಖದಿಂದ ಸಮೃದ್ಧರಾಗುತ್ತಾರೆ.
Verse 48
तेषां गुप्तिपरीहारैः कच्चित्ते भरणं कृतम्।रक्ष्या हि राज्ञा धर्मेण सर्वे विषयवासिनः।।।।
ಅವರನ್ನು ಕಾಪಾಡಿ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ದೂರಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಅವರ ಭರಣಪೋಷಣೆಯನ್ನು ನೀನು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಮಾಡಿಸಿದ್ದೀಯೇ? ಧರ್ಮಾನುಸಾರ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ರಾಜನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು.
Verse 49
कच्चिस्त्रिय स्सान्त्वयसि कच्चित्ताश्च सुरक्षिताः।कच्चिन्न श्रद्धास्यासां कच्चिद्गुह्यं न भाषसे।।।।
ನೀನು ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನು ಸಾಂತ್ವನಪಡಿಸುತ್ತೀಯೇ, ಮತ್ತು ಅವರು ಸುರಕ್ಷಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆಯೇ? ಹಾಗೆಯೇ ಅವರ ಮಾತುಗಳಿಗೆ ಅತಿಯಾಗಿ ನಂಬಿಕೆ ಇಡದೆ, ಗುಹ್ಯ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಅವರಿಗೆ ಹೇಳದೆ ಇರುವೆಯೇ?
Verse 50
कच्चिन्नागवनं गुप्तं कच्चित्ते सन्ति धेनुकाः।कच्चिन्न गणिकाश्वानां कुञ्जराणां च तृप्यसि।।।।
ಹಸ್ತಿವನವು ಚೆನ್ನಾಗಿ ರಕ್ಷಿತವಾಗಿದೆಯೇ, ಮತ್ತು ನಿನಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಹಾಲುಕೊಡುವ ಹಸುಗಳಿವೆಯೇ? ಹಾಗೆಯೇ ಕುದುರೆಮಾದೆಗಳು ಮತ್ತು ಆನೆಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಇರುವಷ್ಟರಲ್ಲೇ ತೃಪ್ತಿಪಡದೆ, ರಾಜಸಂಪತ್ತಿಯನ್ನು ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿರುವೆಯೇ?
Verse 51
कच्चिद्दर्शयसे नित्यं मनुष्याणां विभूषितम्।उत्थायोत्थाय पूर्वाह्णे राजपुत्र महापथे।।।।
ಹೇ ರಾಜಪುತ್ರನೇ, ನೀನು ಪ್ರತಿದಿನ ಪೂರ್ವಾಹ್ನದಲ್ಲಿ ಬೇಗನೆ ಎದ್ದು, ಮಹಾಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಜನರಿಗೆ ಅಲಂಕರಿತನಾಗಿ ನಿತ್ಯ ದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತೀಯೇ?
Verse 52
कच्चिन्न सर्वे कर्मान्ताः प्रत्यक्षास्तेऽविशङ्कया।सर्वे वा पुनरुत्सृष्टा मध्यमेवात्र कारणम्।।।।
ಕಚ್ಚಿತ್ ನಿನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಸಂಶಯವಿಲ್ಲದೆ ನೇರವಾಗಿ ನಿನ್ನ ಸನ್ನಿಧಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆಯೇ? ಹಾಗೆಯೇ ಅವರನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ದೂರವಿಟ್ಟು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲವಲ್ಲ? ಇಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಮ ಮಾರ್ಗವೇ ಯುಕ್ತ ಕಾರಣ, ಧರ್ಮಸಮ್ಮತ ನೀತಿ.
Verse 53
कच्चित्सर्वाणि दुर्गाणि धनधान्यायुधोदकैः।यन्त्रैश्च परिपूर्णानि तथा शिल्पिधनुर्धरैः।।।।
ಕಚ್ಚಿತ್ ಎಲ್ಲಾ ದುರ್ಗಗಳು ಧನ, ಧಾನ್ಯ, ಆಯುಧ ಮತ್ತು ಜಲದಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿವೆಯೇ? ಹಾಗೆಯೇ ರಕ್ಷಣಾ ಯಂತ್ರಗಳು, ಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಮತ್ತು ಧನುರ್ಧರರೂ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಇರುವರೆ?
Verse 54
आयस्ते विपुलः कच्चित्कच्चिदल्पतरो व्ययः।अपात्रेषु न ते कच्चित्कोशो गच्छति राघव।।।।
ಹೇ ರಾಘವ! ಕಚ್ಚಿತ್ ನಿನ್ನ ಆದಾಯವು ಬಹಳವಾಗಿದೆಯೇ, ಮತ್ತು ವ್ಯಯವು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆಯೇ? ಹಾಗೆಯೇ ಅಪಾತ್ರರ ಮೇಲೆ ನಿನ್ನ ರಾಜಕೋಶವು ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲವಲ್ಲ?
Verse 55
देवतार्थे च पित्रर्थेब्राह्मणाभ्यागतेषु च।योधेषु मित्रवर्गेषु कच्चिद्गच्छति ते व्ययः।।।।
ಕಚ್ಚಿತ್ ನಿನ್ನ ವ್ಯಯವು ದೇವಕಾರ್ಯ ಮತ್ತು ಪಿತೃಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಹಾಗೂ ಅತಿಥಿಗಳ ಸತ್ಕಾರದಲ್ಲಿ, ಹಾಗೆಯೇ ಯೋಧರು ಮತ್ತು ಮಿತ್ರವರ್ಗದ ಯೋಗ್ಯ ಪೋಷಣದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆಯೇ?
Verse 56
कच्चिदार्यो विशुद्धात्मा क्षारित श्चापरकर्मणा।अपृष्ट श्शास्त्रकुशलैर्न लोभाद्वध्यते शुचिः।।।।
ಕಚ್ಚಿತ್ ಆರ್ಯನಾದ, ವಿಶುದ್ಧಾತ್ಮನಾದ ಶುದ್ಧ ಪುರುಷನು—ಪರರ ದುಷ್ಕರ್ಮದಿಂದ ಬಂದ ಅಪವಾದದಿಂದ ಕಳಂಕಿತನಾದರೂ—ಶಾಸ್ತ್ರಕುಶಲರನ್ನು ವಿಚಾರಿಸದೆ, ಲೋಭದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ, ಅನ್ಯಾಯವಾಗಿ ವಧಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲವಲ್ಲ?
Verse 57
गृहीतश्चैव पृष्टश्च काले दृष्टस्सकारणः।कच्चिन्न मुच्यते चोरो धनलोभान्नरर्षभ।।।।
ಹೇ ನರಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟು ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ವಿಚಾರಣೆಗೊಂಡು ಸಾಕ್ಷ್ಯದಿಂದ ದೋಷಿ ಎಂದು ನಿರ್ಣಯವಾದ ಕಳ್ಳನನ್ನು ಧನಲೋಭದಿಂದ ಬಿಡಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲವಲ್ಲ?
Verse 58
व्यसने कच्चिदाढ्यस्य दुर्गतस्य च राघव।अर्थं विरागाः पश्यन्ति तवामात्या बहुश्रुताः।।।।
ಹೇ ರಾಘವ! ವಿಪತ್ತಿನ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಧನವಂತನಾಗಲಿ ದರಿದ್ರನಾಗಲಿ—ನಿನ್ನ ಬಹುಶ್ರುತ ಅಮಾತ್ಯರು ವೈರಾಗ್ಯದಿಂದ, ಪಕ್ಷಪಾತವಿಲ್ಲದೆ ವಿಚಾರವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಾರೆಯೇ?
Verse 59
यानि मिथ्याभिशस्तानां पतन्त्यश्रूणि राघव।तानि पुत्रान्पशून्घ्नन्ति प्रीत्यर्थमनुशासतः।।।।
ಹೇ ರಾಘವ! ಸುಳ್ಳಾಗಿ ಆರೋಪಿತರಾದವರಿಂದ ಬೀಳುವ ಕಣ್ಣೀರು—ರಾಜನು ತನ್ನ ಪ್ರೀತಿಗಾಗಿ ಮಾತ್ರ ದಂಡಿಸಿದಾಗ—ಆ ಕಣ್ಣೀರು ಆ ರಾಜನ ಪುತ್ರರನ್ನೂ ಪಶುಸಂಪತ್ತನ್ನೂ ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ.
Verse 60
कच्चिद्वृद्धांश्च बालांश्च वैद्यामुख्यांश्च राघव।दानेन मनसा वाचा त्रिभिरेतैर्बुभूषसे।।।।
ಹೇ ರಾಘವ! ವೃದ್ಧರನ್ನೂ ಬಾಲರನ್ನೂ ಹಾಗೂ ವಿದ್ಯಾಮುಖ್ಯರನ್ನೂ—ದಾನದಿಂದ, ಶುಭಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ಮಧುರ ವಚನದಿಂದ—ಈ ಮೂರರಿಂದ ಪೋಷಿಸಿ ರಾಜ್ಯದ ಹಿತವನ್ನು ನೀನು ಬಯಸುತ್ತೀಯೇ?
Verse 61
कच्चिद्गुरूंश्च वृद्धांश्च तापसान् देवतातिथीन्।चैत्यांश्च सर्वान्सिध्दार्थान्ब्राह्मणांश्च नमस्यसि।।।।
ನೀನು ಗುರುಗಳಿಗೂ ವೃದ್ಧರಿಗೂ, ತಪಸ್ವಿಗಳಿಗೂ, ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಅತಿಥಿಗಳಿಗೂ, ಎಲ್ಲ ಚೈತ್ಯ-ಪವಿತ್ರಸ್ಥಳಗಳಿಗೂ, ಸಿದ್ಧಪುರುಷರಿಗೂ ಹಾಗೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೂ ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಪೂಜ್ಯಭಾವದಿಂದ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತೀಯೇ?
Verse 62
कच्चिदर्थेन वा धर्ममर्थं धर्मेण वा पुनः।उभौ वा प्रीतिलोभेन कामेन च न बाधसे।।।।
ನೀನು ಧನಕ್ಕಾಗಿ ಧರ್ಮವನ್ನು, ಅಥವಾ ಧರ್ಮಕ್ಕಾಗಿ ಧನವನ್ನು—ಅಥವಾ ಎರಡನ್ನೂ—ಸುಖಲೋಭ ಮತ್ತು ಕಾಮಾಸಕ್ತಿಯ ವಶವಾಗಿ ಹಾನಿಗೊಳಪಡಿಸುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ನಾನು ನಂಬುತ್ತೇನೆ.
Verse 63
कच्चिदर्थं च धर्मं च कामं च जयतां वर।विभज्य काले कालज्ञ सर्वान्वरद सेवसे।।।।
ಹೇ ಜಯತಾಂ ವರ, ಕಾಲವನ್ನು ಅರಿಯುವವನೇ, ವರದಾತನೇ—ನೀನು ಸಮಯವನ್ನು ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿ ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಕಾಮ ಎಂಬ ತ್ರಿವರ್ಗವನ್ನೂ ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ಪಾಲಿಸಿ ಸೇವಿಸುತ್ತೀಯೇ?
Verse 64
कच्चित्ते ब्राह्मणा श्शर्म सर्वशास्त्रार्थकोविदाः।आशंसन्ते महाप्राज्ञ पौरजानपदैस्सह।।।।
ಹೇ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞ, ಎಲ್ಲ ಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಹೊಂದಿದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು—ನಗರಜನರು ಮತ್ತು ಜನಪದದವರೊಡನೆ—ನಿನ್ನ ಕಲ್ಯಾಣ ಹಾಗೂ ಸುಖವನ್ನು ಹಾರೈಸುತ್ತಾರೆಯೇ?
Verse 65
नास्तिक्यमनृतं क्रोधं प्रमादं दीर्घसूत्रताम्।अदर्शनं ज्ञानवतामालस्यं पञ्चवृत्तिताम्।।।।एकचिन्तनमर्थानामनर्थज्ञैश्च मन्त्रणम्।निश्चितानामनारम्भं मन्त्रस्यापरिरक्षणम्।।।।मङ्गलाद्यप्रयोगं च प्रत्युत्थानं च सर्वतः।कच्चित्वं वर्जयस्येतान्राजदोषांश्चतुर्दश।।।।
ಓ ರಾಜನೇ, ನೀನು ಈ ಹದಿನಾಲ್ಕು ರಾಜದೋಷಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತೀಯೇ—ನಾಸ್ತಿಕ್ಯ, ಅಸತ್ಯ, ಕ್ರೋಧ, ಪ್ರಮಾದ, ದೀರ್ಘಸೂತ್ರತೆ, ಜ್ಞಾನಿಗಳ ದರ್ಶನವನ್ನೇ ತೊರೆದುಬಿಡುವುದು, ಆಲಸ್ಯ, ಪಂಚೇಂದ್ರಿಯವಿಷಯಾಸಕ್ತಿ; ರಾಜ್ಯಕಾರ್ಯವನ್ನು ಒಬ್ಬನೇ ಚಿಂತಿಸುವುದು; ಅನರ್ಥಜ್ಞರೊಂದಿಗೆ ಮಂತ್ರಣೆ; ನಿಶ್ಚಿತ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಆರಂಭವಿಲ್ಲದಿರುವುದು; ಮಂತ್ರವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸದೆ ಬಿಡುವುದು; ಮಂಗಳಾಚಾರದ ಉಪಯೋಗವನ್ನು ಕೈಬಿಡುವುದು; ಮತ್ತು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಒಂದೇಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶತ್ರುಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಿವೇಕದ ದಾಳಿ ಮಾಡುವುದು?
Verse 66
नास्तिक्यमनृतं क्रोधं प्रमादं दीर्घसूत्रताम्।अदर्शनं ज्ञानवतामालस्यं पञ्चवृत्तिताम्।।2.100.65।।एकचिन्तनमर्थानामनर्थज्ञैश्च मन्त्रणम्।निश्चितानामनारम्भं मन्त्रस्यापरिरक्षणम्।।2.100.66।।मङ्गलाद्यप्रयोगं च प्रत्युत्थानं च सर्वतः।कच्चित्वं वर्जयस्येतान्राजदोषांश्चतुर्दश।।2.100.67।।
ಓ ರಾಜನೇ, ನೀನು ಈ ಹದಿನಾಲ್ಕು ರಾಜದೋಷಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತೀಯೇ—ನಾಸ್ತಿಕ್ಯ, ಅಸತ್ಯ, ಕ್ರೋಧ, ಪ್ರಮಾದ, ದೀರ್ಘಸೂತ್ರತೆ, ಜ್ಞಾನಿಗಳ ದರ್ಶನವನ್ನೇ ತೊರೆದುಬಿಡುವುದು, ಆಲಸ್ಯ, ಪಂಚೇಂದ್ರಿಯವಿಷಯಾಸಕ್ತಿ; ರಾಜ್ಯಕಾರ್ಯವನ್ನು ಒಬ್ಬನೇ ಚಿಂತಿಸುವುದು; ಅನರ್ಥಜ್ಞರೊಂದಿಗೆ ಮಂತ್ರಣೆ; ನಿಶ್ಚಿತ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಆರಂಭವಿಲ್ಲದಿರುವುದು; ಮಂತ್ರವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸದೆ ಬಿಡುವುದು; ಮಂಗಳಾಚಾರದ ಉಪಯೋಗವನ್ನು ಕೈಬಿಡುವುದು; ಮತ್ತು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಒಂದೇಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶತ್ರುಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಿವೇಕದ ದಾಳಿ ಮಾಡುವುದು?
Verse 67
नास्तिक्यमनृतं क्रोधं प्रमादं दीर्घसूत्रताम्।अदर्शनं ज्ञानवतामालस्यं पञ्चवृत्तिताम्।।2.100.65।।एकचिन्तनमर्थानामनर्थज्ञैश्च मन्त्रणम्।निश्चितानामनारम्भं मन्त्रस्यापरिरक्षणम्।।2.100.66।।मङ्गलाद्यप्रयोगं च प्रत्युत्थानं च सर्वतः।कच्चित्वं वर्जयस्येतान्राजदोषांश्चतुर्दश।।2.100.67।।
ಓ ರಾಘವ, ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞನೇ! ನೀನು ತತ್ತ್ವತಃ ಈ ನೀತಿ-ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಅರಿತು ಅನುಸರಿಸುತ್ತೀಯೇ—ದಶ, ಪಂಚ, ಚತುರ್ವರ್ಗಗಳು; ಸಪ್ತವರ್ಗ, ಅಷ್ಟವರ್ಗ, ತ್ರಿವರ್ಗ; ವಿದ್ಯೆಯ ಮೂರು ಶಾಖೆಗಳು; ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಇಂದ್ರಿಯಜಯ; ಷಾಡ್ಗುಣ್ಯ ನೀತಿ; ದೈವ-ಮಾನವಕಾರಣಜನ್ಯ ವಿಪತ್ತುಗಳು; ‘ಕೃತ್ಯ’ವೆಂಬ ಕರ್ತವ್ಯಗಳು; ವಿಂಶತಿವರ್ಗ; ಪ್ರಕೃತಿಮಂಡಲ ಹಾಗೂ ಮಂಡಲಚಕ್ರ; ಯಾತ್ರಾ ಮತ್ತು ದಂಡವಿಧಾನ; ಮತ್ತು ಸಂಧಿ-ವಿಗ್ರಹ—ಶಾಂತಿ ಹಾಗೂ ಯುದ್ಧದ ಎರಡು ಮಾರ್ಗಗಳು?
Verse 68
दशपञ्चचतुर्वर्गान्सप्तवर्गं च तत्त्वतः।अष्टवर्गं त्रिवर्गं च विद्यास्तिस्रश्च राघव।।।।इन्द्रियाणां जयं बुद्ध्या षाड्गुण्यं दैवमानुषम्।कृत्यं विंशतिवर्गं च तथा प्रकृतिमण्डलम्।।।।यात्रादण्डविधानं च द्वियोनी सन्धिविग्रहौ।कच्चिदेतान्महाप्राज्ञ यथावदनुमन्यसे।।।।
ಓ ರಾಘವ, ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞನೇ! ನೀನು ತತ್ತ್ವತಃ ಈ ನೀತಿ-ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಅರಿತು ಅನುಸರಿಸುತ್ತೀಯೇ—ದಶ, ಪಂಚ, ಚತುರ್ವರ್ಗಗಳು; ಸಪ್ತವರ್ಗ, ಅಷ್ಟವರ್ಗ, ತ್ರಿವರ್ಗ; ವಿದ್ಯೆಯ ಮೂರು ಶಾಖೆಗಳು; ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಇಂದ್ರಿಯಜಯ; ಷಾಡ್ಗುಣ್ಯ ನೀತಿ; ದೈವ-ಮಾನವಕಾರಣಜನ್ಯ ವಿಪತ್ತುಗಳು; ‘ಕೃತ್ಯ’ವೆಂಬ ಕರ್ತವ್ಯಗಳು; ವಿಂಶತಿವರ್ಗ; ಪ್ರಕೃತಿಮಂಡಲ ಹಾಗೂ ಮಂಡಲಚಕ್ರ; ಯಾತ್ರಾ ಮತ್ತು ದಂಡವಿಧಾನ; ಮತ್ತು ಸಂಧಿ-ವಿಗ್ರಹ—ಶಾಂತಿ ಹಾಗೂ ಯುದ್ಧದ ಎರಡು ಮಾರ್ಗಗಳು?
Verse 69
दशपञ्चचतुर्वर्गान्सप्तवर्गं च तत्त्वतः।अष्टवर्गं त्रिवर्गं च विद्यास्तिस्रश्च राघव।।2.100.68।।इन्द्रियाणां जयं बुद्ध्या षाड्गुण्यं दैवमानुषम्।कृत्यं विंशतिवर्गं च तथा प्रकृतिमण्डलम्।।2.100.69।।यात्रादण्डविधानं च द्वियोनी सन्धिविग्रहौ।कच्चिदेतान्महाप्राज्ञ यथावदनुमन्यसे।।2.100.70।।
ಹೇ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞ, ನೀನು ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಇಂದ್ರಿಯಜಯವನ್ನು, ದೈವ ಹಾಗೂ ಮಾನುಷ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಉಪದ್ರವಗಳ ವಿವೇಕವನ್ನು, ಷಾಡ್ಗುಣ್ಯ ನೀತಿಯನ್ನು, ಕರ್ತವ್ಯರೂಪ ರಾಜ್ಯಕರ್ಮಗಳನ್ನೂ ವಿಂಶತಿವರ್ಗವನ್ನೂ, ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಕೃತಿಮಂಡಲವನ್ನು ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಅನುಮೋದಿಸಿ ಆಚರಿಸುತ್ತೀಯೇ? ಮತ್ತು ಯಾತ್ರಾ-ದಂಡವಿಧಾನದ ಸಮ್ಯಕ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು, ಸಂಧಿ ಮತ್ತು ವಿಗ್ರಹ ಎಂಬ ದ್ವಿಮಾರ್ಗಗಳನ್ನೂ ನೀನು ಸರಿಯಾಗಿ ಅನುಸರಿಸುತ್ತೀಯೇ?
Verse 70
दशपञ्चचतुर्वर्गान्सप्तवर्गं च तत्त्वतः।अष्टवर्गं त्रिवर्गं च विद्यास्तिस्रश्च राघव।।2.100.68।।इन्द्रियाणां जयं बुद्ध्या षाड्गुण्यं दैवमानुषम्।कृत्यं विंशतिवर्गं च तथा प्रकृतिमण्डलम्।।2.100.69।।यात्रादण्डविधानं च द्वियोनी सन्धिविग्रहौ।कच्चिदेतान्महाप्राज्ञ यथावदनुमन्यसे।।2.100.70।।
ಹೇ ಮಹಾರಾಜ, ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ನಾವು ಈಗ ಭುಂಜುವ ಈ ಅನ್ನವನ್ನೇ ಸ್ವೀಕರಿಸು; ಏಕೆಂದರೆ ಮನುಷ್ಯನು ಯಾವ ಅನ್ನವನ್ನು ಭೋಗಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅವನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಅದೇ ಅನ್ನ ಅರ್ಪಿತವಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 71
मन्त्रिभिस्त्वं यथोद्दिष्टैश्चतुर्भिस्त्रिभिरेव वा।कच्चित्समस्तैर्व्यस्तैश्च मन्त्रं मन्त्रयसे मिथः।।।।
ನಿಯಮಾನುಸಾರ ಮೂರು ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕು ಮಂತ್ರಿಗಳೊಂದಿಗೆ—ಒಟ್ಟಾಗಿಯೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿಯೂ—ನೀನು ಪರಸ್ಪರ ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತೀಯೇ, ನೀತಿ ಪರೀಕ್ಷಿತವಾಗಿರಲು ಮತ್ತು ಮಂತ್ರ ರಕ್ಷಿತವಾಗಿರಲು?
Verse 72
कच्चित्ते सफला वेदाः कच्चित्ते सफलाः क्रियाः।कच्चित्ते सफला दाराः कच्चित्ते सफलं श्रुतम्।।।।
ನಿನ್ನ ವೇದಾಧ್ಯಯನ ಫಲವತ್ತಾಗಿದೆಯೇ? ನಿನ್ನ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಸಫಲವಾಗಿದೆಯೇ? ನಿನ್ನ ಗೃಹಸ್ಥಧರ್ಮ ಫಲಿಸಿದೆಯೇ? ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರಶ್ರವಣದಿಂದ ಪಡೆದ ಜ್ಞಾನ ನಿನ್ನ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ವಿವೇಕವಾಗಿ ಪರಿಪಕ್ವವಾಗಿದೆಯೇ?
Verse 73
कच्चिदेषैव ते बुद्धिर्यथोक्ता मम राघव।आयुष्या च यशस्या च धर्मकामार्थ संहिता।।।।
ಓ ರಾಘವ! ನನ್ನಿಂದ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ ನಿನ್ನ ಬುದ್ಧಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆಯೇ—ಅದು ಆಯುಷ್ಯವರ್ಧಕ, ಯಶವರ್ಧಕ, ಮತ್ತು ಧರ್ಮ-ಕಾಮ-ಅರ್ಥಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮನ್ವಿತವಾದುದು?
Verse 74
यां वृत्तिं वर्तते तातो यां च नः प्रपितामहाः।तां वृत्तिं वर्तसे कच्चिद्याच सत्पथगा शुभा।।।।
ತಾತ, ನಮ್ಮ ತಂದೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಹಾಗೆಯೇ ನಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರು ಅನುಸರಿಸಿದ ಸತ್ಪಥಗಾಮಿ, ಶುಭವಾದ ಆಚಾರವನ್ನೇ ನೀನು ಕೂಡ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಪಾಲಿಸುತ್ತಿರುವೆಯೇ?
Verse 75
कच्चित्स्वादु कृतं भोज्यमेको नाश्नासि राघव।कच्चिदाशंसमानेभ्यो मित्रेभ्य स्सम्प्रयच्छसि।।।।
ಹೇ ರಾಘವ (ಭರತ), ನೀನು ರುಚಿಕರವಾದ ಭೋಜನವನ್ನು ಒಬ್ಬನೇ ತಿನ್ನುವುದಿಲ್ಲವಲ್ಲ? ಮತ್ತು ಬಯಸುವ ಮಿತ್ರರಿಗೆ ಅದನ್ನು ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ಹಂಚಿ ಕೊಡುತ್ತೀಯಲ್ಲವೆ?
Verse 76
राजा तु धर्मेण हि पालयित्वा महामतिर्दण्डधरः प्रजानाम्।अवाप्य कृत्स्नां वसुधां यथावदितश्च्युत स्स्वर्गमुपैति विद्वान्।।।।
ಆದರೆ ರಾಜನು—ಮಹಾಮತಿ, ಪ್ರಜೆಗೆ ದಂಡಧಾರಿಯಾಗಿ—ಧರ್ಮದಿಂದ ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪಾಲಿಸಿ, ಸಮಸ್ತ ವಸುಧೆಯ ಮೇಲಿನ ಸಂಪೂರ್ಣಾಧಿಕಾರವನ್ನು ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ಪಡೆದು, ಈ ಲೋಕದಿಂದ ಚ್ಯುತನಾದ ಮೇಲೆ ಜ್ಞಾನಿ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ.
Frequently Asked Questions
The pivotal action is Bharata’s self-abasing arrival in ascetic form and Rama’s compassionate embrace, followed by Rama’s ethical scrutiny of Bharata’s rule—testing whether governance remains righteous, confidential, and welfare-oriented despite dynastic upheaval.
The upadeśa is that victory and legitimacy rest on dharma-guided administration: guarded counsel, competent appointments, proportional punishment, impartial justice, and protection of livelihoods; a ruler who governs righteously secures both worldly stability and transcendent merit.
Ayodhyā and the wider janapada are mapped through civic-religious and infrastructural markers—caityas, devasthānas, prapās, taṭākas, forts, elephant preserves, and mines—signaling a culturally ordered and materially sustained polity.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.