Kena
เคนะอุปนิษัท (สัมพันธ์กับสามเวท และเป็นอุปนิษัทหลัก) ตั้งคำถามเรื่อง “ผู้ใดเป็นผู้ผลักดันจิต? ผู้ใดทำให้วาจากล่าวได้?” แก่นคำสอนชี้ว่า พรหมันไม่ใช่วัตถุให้รับรู้ด้วยประสาทสัมผัส แต่เป็นฐานแห่งสติรู้ที่ทำให้การได้ยิน การคิด และการพูดเป็นไปได้—“หูของหู ใจของใจ วาจาของวาจา” ดังนั้นการอ้างว่า “รู้พรหมัน” แบบจับเป็นแนวคิดจึงไม่เพียงพอ; ความรู้แท้เป็นการตระหนักแบบไม่ทำให้พรหมันเป็นวัตถุ และลดอัตตา. ในนิทานยักษะ เหล่าเทพหลงในความชนะ พรหมันเผยขีดจำกัดของพลัง: อัคนีและวายุทำอะไรไม่ได้ อินทราได้รับคำสอนจากอุมา ไหมวตีว่า ชัยชนะเป็นของพรหมันเอง เรื่องเล่านี้วิจารณ์ความทะนงและความเป็นผู้กระทำ พร้อมยืนยันพรหมันเป็นรากฐานของพลังและปัญญา อุปนิษัทยังกล่าวถึงตบะ การสำรวม และกรรมที่ชำระใจเป็นเครื่องเกื้อหนุน และชี้ว่าความรู้พรหมันนำสู่อมฤตत्व/โมกษะ.
Start ReadingKey Teachings
Inquiry into the true agent behind cognition and action (“By whom is the mind impelled?”)
Brahman as the enabling ground: “ear of the ear,” “mind of the mind,” “speech of speech”
Brahman is not an object of perception or conceptualization; it is the condition of all knowing
Paradox of knowledge: those who claim to know Brahman as an object do not know; true knowing is non-objectifying recognition
Distinction between empirical knowledge (viṣaya-jñāna) and immediate realization (aparokṣa/anubhava)
Allegory of the Yakṣa: humbling of Agni and Vāyu; Indra’s approach; Umā’s instruction—victory belongs to Brahman, not ego
Critique of pride and doership (ahaṅkāra); affirmation of instrumentality of powers and faculties
Soteriology: knowledge of Brahman leads to amṛtatva (immortality/liberation)
Preparatory disciplines: tapas, dama, and purifying karma as supports for realization
Pedagogical method: apophatic teaching, indirect indication (lakṣaṇā), and narrative instruction
Khandas
This Upanishad is organized into 4 khandas.
Khanda 1
ส่วนแรกของเคนอุปนิษัทค้นหาพลังสูงสุดอันเป็นพรหมที่อยู่เบื้องหลังอินทรีย์และจิตใจ สิ่งที่ทำให้เราพูดและคิดคือพรหม
Khanda 2
บทที่สองของเคนอุปนิษัทสำรวจปริศนาของการรู้พรหมัน: ผู้ที่คิดว่ารู้แล้วอย่างเต็มที่ยังไม่รู้จริง ส่วนผู้ที่รู้ว่าพรหมันอยู่เหนือความคิดนั้นใกล้กับความรู้แทนมากที่สุด ความเป็นอมตะบรรลุได้โดยการรู้พรหมันในทุกประสบการณ์
Khanda 3
ในภาคที่สามของเคนอุปนิษัท พรหมได้มอบชัยชนะแก่เทพเจ้าเหนืออสูร แต่เทพเจ้ากลับหยิ่งผยองและถือว่าชัยชนะเป็นของตน พรหมปรากฏเป็นยักษะลึกลับ อัคนีไม่สามารถเผาฟางข้าวได้ วายุไม่สามารถเคลื่อนมันได้ อินทราเข้าใกล้ด้วยความถ่อมตน ยักษะหายไป และเทพธิดาอุมาเปิดเผยว่านั่นคือพรหม บทเรียนคือพลังทั้งหมดมาจากพรหม และความหยิ่งผยองปกปิดความรู้แท้จริง
Khanda 4
ในส่วนที่ 4 ของ Kena Upanishad พระเจ้าอุมา ไหมมวตี เปิดเผยว่าหน่วยงานลึกลับที่เทพไม่สามารถระบุตัวตนได้คือ Brahman ผ่านชัยชนะของ Brahman เทพทั้งหลายได้รับการยกย่อง อินทราเข้าใกล้ Brahman มากที่สุด Brahman ถูกสัญลักษณ์เป็นสายฟ้าในความมืดและการเคลื่อนไหวของจิต
Verses of the Kena
34 verses with Sanskrit text, transliteration, and translation.
Verse 1
केन इषितम् पतति प्रेषितम् मनः केन प्राणः प्रथमः प्रैति युक्तः । केन इषिताम् वाचम् इमाम् वदन्ति चक्षुः श्रोत्रं क उ देवो युनक्ति ॥१॥
Verse 2
श्रोत्रस्य श्रोत्रं मनसो मनो यत् वाचः ह वाचम् स उ प्राणस्य प्राणः । चक्षुषः चक्षुः अतिमुच्य धीराः प्रेत्य अस्मात् लोकात् अमृताः भवन्ति ॥२॥
Verse 3
न तत्र चक्षुः गच्छति न वाक् गच्छति नो मनो न विद्मो न विजानीमो यथा एतत् अनुशिष्यात् अन्यत् एव तत् विदितात् अथो अविदितात् अधि । इति शुश्रुम पूर्वेषां ये नः तत् व्याचचक्षिरे ॥३॥
Verse 4
यद्वाचा अनभ्युदितं येन वागभ्युद्यते । तदेव ब्रह्म त्वं विद्धि नेदं यदिदमुपासते ॥४॥
Know as Brahman that silent Reality which no words can capture, yet by whose power all speech arises; it is not the limited object the mind turns into something to be worshipped.
Brahman as the revealer (prakāśaka) beyond speech; apophatic (neti-neti) approachVerse 5
यन्मनसा न मनुते येनाहुर्मनो मतम् । तदेव ब्रह्म त्वं विद्धि नेदं यदिदमुपासते ॥५॥
Know as Brahman that which the mind cannot conceive, yet by whose light the mind itself is known and able to think; it is not the mental image people take as God.
Ātman/Brahman as witness-consciousness (sākṣin) beyond mind (manas)Verse 6
यच्चक्षुषा न पश्यति येन चक्षूँषि पश्यति । तदेव ब्रह्म त्वं विद्धि नेदं यदिदमुपासते ॥६॥
Know as Brahman that which no eye can behold, yet by whose presence all seeing becomes possible; it is not the visible form the mind turns into an idol of the ultimate.
Brahman as the light of lights (jyotiṣām jyotiḥ) enabling perception; transcendence of sense-object knowledgeVerse 7
यत् श्रोत्रेण न श्रणोति येन श्रोत्रम् इदम् श्रुतम् । तत् एव बृह्म त्वं विद्धि न इदम् यत् इदम् उपासते ॥७॥
Verse 8
यत् प्राणेन न प्राणिति येन प्राणः प्रणीयते । तत् एव बृह्म त्वं विद्धि न इदम् यत् इदम् उपासते ॥८॥
Verse 1
यदि मन्यसे सुवेदेति दभ्रमेवापि नूनं त्वं वेत्थ ब्रह्मणो रूपम् । यदस्य त्वं यदस्य देवेष्वथ नु मीमांस्यमेव ते मन्ये विदितम् ॥१॥
If you feel, ‘I have fully understood Brahman,’ you have grasped only a fragment—what appears as ‘I’ and what appears as divine powers. So what you call knowledge must still be deepened through inquiry until it becomes direct realization.
Limits of conceptual knowledge; necessity of continued inquiry (vicāra) into Brahman beyond objectifying ‘forms’Verse 2
नाहं मन्ये सुवेदेति नो न वेदेति वेद च । यो नस्तद्वेद तद्वेद नो न वेदेति वेद च ॥२॥
ข้าพเจ้าไม่สำคัญว่า “เรารู้พระพรหมันดีแล้ว”; และก็ไม่สำคัญว่า “เราไม่รู้” ผู้ใดในหมู่เรารู้พระพรหมัน ผู้นั้นย่อมรู้ และย่อมรู้ด้วยว่า พระองค์มิใช่วัตถุที่รู้ได้ตามวิถีสามัญ
Brahman as beyond objectifying knowledge (aparokṣa-jñāna; limits of pramāṇa)Verse 3
यस्यामतं तस्य मतं मतं यस्य न वेद सः । अविज्ञातं विजानतां विज्ञातमविजानताम् ॥३॥
ผู้ใดที่พระองค์มิได้ถูกคิดเป็นวัตถุ ผู้นั้นย่อมรู้พระองค์อย่างแท้จริง; แต่ผู้ใดสำคัญว่า “เรารู้แล้ว” ผู้นั้นกลับไม่รู้ พระองค์ไม่เป็นที่รู้แก่ผู้ที่รู้พระองค์เป็นวัตถุ และเป็นที่รู้แก่ผู้ที่ไม่รู้พระองค์ในฐานะวัตถุ
Aparokṣa realization vs. parokṣa/conceptual knowledge; inobjectifiability of BrahmanVerse 4
प्रतिबोधविदितं मतममृतत्वं हि विन्दते । आत्मना विन्दते वीर्यं विद्यया विन्दतेऽमृतम् ॥४॥
ความรู้ที่แท้คือสิ่งที่รู้แจ้งได้ในทุกขณะของความตื่นรู้; ด้วยสิ่งนั้นแล บุคคลย่อมบรรลุอมฤตะคือความไม่ตาย โดยอาตมันย่อมได้พลังและความกล้าแข็ง; โดยวิทยา (ญาณ) ย่อมได้อมฤตะ
Pratibodha (immediate recognition), jñāna leading to amṛtatva (mokṣa)Verse 5
इह चेदवेदीदथ सत्यमस्ति न चेदीहावेदीन्महती विनष्टिः । भूतेषु भूतेषु विचित्य धीराः प्रेत्यास्माल्लोकादमृता भवन्ति ॥५॥
ถ้าผู้ใดรู้แจ้งพระองค์ ณ ที่นี่ ก็เป็นความจริงว่าบรรลุเป้าหมาย; แต่ถ้า ณ ที่นี่ไม่รู้แจ้ง ก็มีความพินาศใหญ่หลวง. ผู้มีปัญญาใคร่ครวญเห็นพระองค์ในสรรพสัตว์ทั้งปวง แล้วละจากโลกนี้ ย่อมเป็นอมตะ.
Moksha through Brahma-vidya; recognition of Brahman/Atman in all beingsVerse 1
ब्रह्म ह देवेभ्यो विजिग्ये तस्य ह ब्रह्मणो विजये देवा अमहीयन्त । त ऐक्षन्तास्माकमेवायं विजयः अस्माकमेवायं महिमा इति ॥१॥
แท้จริงพรหมันเป็นผู้ชนะชัยเพื่อเหล่าเทวะ; ในชัยชนะของพรหมันนั้น เหล่าเทวะก็ลิงโลดด้วยความทะนง. เขาทั้งหลายคิดว่า: “ชัยชนะนี้เป็นของเราเท่านั้น; ความรุ่งเรืองนี้เป็นของเราเท่านั้น.”
Brahman as the true source of power; critique of ego (ahaṅkāra) and divine prideVerse 2
तद्धैषां विजज्ञौ तेभ्यो ह प्रादुर्बभूव । तन्न व्यजानत किमिदं यक्षमिति ॥२॥
พระองค์นั้น (พรหมัน) ทรงรู้ความคิดของเขาทั้งหลาย แล้วทรงปรากฏต่อหน้าเขา. แต่เขาทั้งหลายไม่รู้จักว่าเป็นผู้ใด จึงกล่าวว่า: “ยักษะนี้คืออะไร?”
Avidyā regarding Brahman; Brahman’s transcendence of conceptual recognition; revelation through manifestationVerse 3
तेऽग्निमब्रुवन्—जातवेद एतद्विजानीहि किमिदं यक्षमिति। तथेति॥३॥
เหล่าเทพกล่าวแก่อัคนีว่า “โอ้ ชาตเวทัส จงพิจารณาให้รู้เถิด—ยักษะนี้คืออะไร?” เขาตอบว่า “เป็นเช่นนั้น”
Brahman (as the mysterious Yakṣa) and the limitation of deva-knowledgeVerse 4
तदभ्यद्रवत्। तमभ्यवदत्—कोऽसीति। अग्निर्वा अहमस्मीति अब्रवीत्। जातवेदाः वा अहमस्मीति॥४॥
เขาวิ่งเข้าไปหา นั้นกล่าวแก่เขาว่า “ท่านเป็นใคร?” อัคนีกล่าวว่า “เรานี่แหละคืออัคนี เรานี่แหละคือชาตเวทัส”
Avidyā/ahaṅkāra (self-assertion of limited power) contrasted with Brahman’s transcendenceVerse 5
तस्मिंस्त्वयि किं वीर्यमिति। अपि सर्वमिदं दहेयं यदिदं पृथिव्यामिति॥५॥
มันกล่าวว่า “ในท่านมีฤทธิ์อำนาจอะไร?” เขาตอบว่า “เราสามารถเผาผลาญสิ่งทั้งปวงนี้—ไม่ว่าอะไรที่อยู่บนแผ่นดิน”
Brahman as the source/measure of all śakti; limitation of deva-śakti; dependence of karma-indriya powers on the AbsoluteVerse 6
तस्मै तृणं निदधाव् एतद् दह इति । तद् उपप्रेयाय सर्वजवेन तन् न शशाक दग्धुम् । स तद् एव निववृते, नैतद् अशकद् विज्ञातुं यद् एतद् यक्षम् इति ॥६॥
แล้วพระองค์นั้นได้วางใบหญ้าหนึ่งเส้นไว้แก่เขา (อัคนี) และตรัสว่า “จงเผาสิ่งนี้” เขารีบพุ่งเข้าไปด้วยความเร็วทั้งหมด แต่ก็ไม่อาจเผามันได้ เขาจึงกลับจากความพยายามนั้นเอง ไม่อาจรู้ได้ว่า ยักษะนี้คืออะไร
Brahman as the transcendent ground beyond the powers of the devas; limitation of sense-power and ego (ahaṅkāra)Verse 7
अथ वायुम् अब्रुवन्—वायो एतद् विजानीहि किम् एतद् यक्षम् इति । तथा इति ॥७॥
แล้วพวกเขากล่าวแก่พระวายุว่า “โอ้ วายุ จงรู้ให้แน่เถิดว่า ยักษะนี้คืออะไร” เขาตอบว่า “เป็นเช่นนั้น”
Dependence of prāṇa (vital force) on Brahman; epistemic inquiry (jijñāsā)Verse 8
तद् अभ्यद्रवत् । तम् अभ्यवदत्—कः असि इति । वायुर् वा अहम् अस्मि इत्य् अब्रवीत् । मातरिश्वा वा अहम् अस्मि इति ॥८॥
เขารีบวิ่งเข้าไปหา นั้นกล่าวแก่เขาว่า “ท่านเป็นใคร” เขาตอบว่า “ข้าพเจ้าเป็นวายุแท้จริง ข้าพเจ้าเป็นมาตริศวานแท้จริง”
Ahaṅkāra (self-assertion) of cosmic functions; Brahman as the interrogator beyond names and rolesVerse 9
तस्मिन् त्वयि किं वीर्यम् इति। अपि इदं सर्वम् आददीयम्, यदिदं पृथिव्याम् इति॥९॥
พวกเขากล่าวว่า “ในท่านมีฤทธิ์เดชอันใด?” แล้วว่า “จงยกเอาทั้งสิ้นนี้เถิด คือสิ่งทั้งปวงที่มีอยู่บนแผ่นดิน”
Brahman as the hidden source of all power; limitation of deva-egoVerse 10
तस्मै तृणं निदधौ—एतदादत्स्व इति। तत् उपप्रेयाय सर्वजवेन; तन्न शशाक आदातुम्। स तदेव निववृते—नैतदशकं विज्ञातुं यदेतद् यक्षम् इति॥१०॥
แล้วพระองค์ทรงวางใบหญ้าหนึ่งเส้นไว้แก่เขา—ตรัสว่า “จงหยิบสิ่งนี้” เขาพุ่งเข้าไปด้วยความเร็วทั้งปวง แต่ก็ไม่อาจยกขึ้นได้ เขาจึงกลับมาเช่นเดิม—ไม่อาจรู้ชัดได้ว่า ยักษะนั้นคืออะไร
Dependence of all śakti on Brahman; collapse of egoic agency (kartṛtva)Verse 11
अथ इन्द्रम् अब्रुवन्—मघवन्, एतद्विजानीहि किमेतद् यक्षम् इति। तथा इति। तदभ्यद्रवत्। तस्मात् तिरोदधे॥११॥
แล้วพวกเขากล่าวแก่อินทร์ว่า “โอ้มฆวาน จงรู้ให้แน่เถิดว่ายักษะนี้คืออะไร” เขาตอบว่า “เป็นเช่นนั้น” แล้ววิ่งเข้าไปหา; แต่ยักษะนั้นก็อันตรธานไปจากเขา
Brahman’s elusiveness to objectifying pursuit; necessity of grace/teaching (upadeśa)Verse 12
स तस्मिन्नेवाकाशे स्त्रियमाजगाम बहुशोभमानामुमां हैमवतीम्। तां ह उवाच—किमेतद्यक्षमिति॥१२॥
แล้วพระอินทร์ก็ไปถึงในอากาศนั้นเอง พบสตรีผู้หนึ่งคืออุมา ไหมวตี ผู้รุ่งเรืองด้วยรัศมีอันยิ่งใหญ่ แล้วตรัสถามนางว่า “ยักษะนี้คืออะไร?”
Brahman as the unknown ground of divine power; revelation through divine instruction (upadeśa)Verse 1
सा ब्रह्मेति ह उवाच। ब्रह्मणो वा एतद्विजये महीयध्वमिति। ततो ह एव विदाञ्चकार ब्रह्मेति॥१॥
นางกล่าวว่า “นั่นคือพรหมัน” และกล่าวว่า “แท้จริง ด้วยชัยชนะของพรหมันนี่เอง พวกท่านจึงยิ่งใหญ่” ครั้นแล้วพระอินทร์ก็รู้แจ้งว่า “นั่นคือพรหมัน”
Brahman as the source of all agency and victory; true knowledge (brahmavidyā) as illuminationVerse 2
तस्माद्वा एते देवा अतितरामिव अन्यान्देवान् यदग्निर्वायुरिन्द्रः। ते ह्येनन्नेदिष्ठं पस्पृशुः। ते ह्येनत्प्रथमो विदाञ्चकार ब्रह्मेति॥२॥
เพราะเหตุนั้น เทพเหล่านี้คือ อัคนี วายุ และอินทร์ จึงประหนึ่งว่าเลิศกว่าทวยเทพอื่น เพราะพวกเขาเข้าใกล้พระองค์ (พรหมัน) มากที่สุด และพระอินทร์เป็นผู้รู้ก่อนว่า “นั่นคือพรหมัน”
Proximity to Brahman through inquiry; hierarchy of deities as symbolic of faculties approaching the Absolute; primacy of knowledge over powerVerse 3
तस्माद्वा इन्द्रोऽतितरामिवान्यान्देवान् स ह्येनन्नेदिष्ठं पस्पर्श । स ह्येनत्प्रथमो विदाञ्चकार ब्रह्मेति ॥३॥
เพราะเหตุนั้น อินทราจึงประหนึ่งว่าเหนือกว่าเทพอื่นทั้งหลาย; เพราะท่านได้สัมผัสพระสภาวะนั้นใกล้ที่สุด และท่านเป็นผู้แรกที่รู้แจ้งว่า ‘นั่นคือพรหมัน’
Brahma-jñāna (recognition of Brahman) and adhikāra (fitness/priority through proximity)Verse 4
तस्यैष आदेशो यदेतद्विद्युतो विद्युतदिति न्यमीमिषदिति । अधिदैवतम् ॥४॥
นี่คือเครื่องชี้ของพระสภาวะนั้น: ดุจสายฟ้า—เป็นเพียงวาบหนึ่ง; ดุจการกะพริบตา—ปรากฏแล้วดับไป. ข้อนี้กล่าวในระดับอธิไทวตะ (ฝ่ายเทพ)
Ādeśa (indirect indication of Brahman); Brahman’s elusiveness and immediacy beyond graspVerse 5
अथाध्यात्मं यदेतद्गच्छतीव च मनोऽनेन चैतदुपस्मरत्यभीक्ष्णं सङ्कल्पः ॥५॥
บัดนี้ในระดับอธยาตมะ (ภายในตน): สิ่งที่ทำให้จิตประหนึ่งว่าเคลื่อนไปสู่อารมณ์ทั้งหลาย และสิ่งที่ทำให้ระลึกถึงสิ่งนี้ซ้ำแล้วซ้ำเล่า—นั่นคือสังกัลปะ คือเจตจำนง/ความตั้งใจ
Adhyātma-upadeśa; saṅkalpa (intentionality) as a pointer to the inner instrument; Brahman indicated through the witness of mental movementVerse 6
तद्ध तद्वनं नाम तद्वनमित्युपासितव्यं स य एतदेवं वेदाभि ह एनं सर्वाणि भूतानि संवाञ्छन्ति ॥६॥
สิ่งนั้นแลเรียกว่า ‘ตัทวนัม’ พึงเจริญภาวนาและบูชาโดยน้อมใจว่า ‘ตัทวนัม’ ผู้ใดรู้ดังนี้ สรรพสัตว์ทั้งปวงย่อมปรารถนาและมุ่งเข้าหาผู้นั้นแท้จริง
Brahman as the supreme object of love/aspiration; upāsanā leading to recognition of BrahmanVerse 7
उपनिषदं भो ब्रूहीत्युक्ता त उपनिषद्ब्राह्मीम् वाव त उपनिषदमब्रूम इति ॥७॥
เมื่อถูกทูลว่า “ข้าแต่ท่าน โปรดกล่าวอุปนิษัทเถิด” ท่านจึงกล่าวว่า “อุปนิษัทพราหมีนั้นแล เราได้ประกาศแก่ท่านแล้ว”
Upaniṣad as brahma-vidyā (esoteric liberating instruction)Verse 8
तस्यै तपो दमः कर्मेति प्रतिष्ठा वेदाः सर्वाङ्गानि सत्यमायतनम् ॥८॥
สำหรับความรู้พราหมีนั้น ตบะ ความสำรวม และการกระทำอันชอบธรรมเป็นฐานตั้งมั่น; พระเวททั้งหลายเป็นดุจอวัยวะทั้งปวง; และสัจจะเป็นที่พำนักของมัน
Sādhana for brahma-vidyā: tapas–dama–karma; satya as the sustaining groundVerse 9
यो वा एतामेवम् वेद, अपहत्य पाप्मानम्, अनन्ते स्वर्गे लोके ज्येये प्रतितिष्ठति, प्रतितिष्ठति ॥९॥
ผู้ใดรู้พระองค์ (พรหมัน) ดังนี้—สลัดบาปออกแล้ว—ย่อมตั้งมั่นในโลกสวรรค์อันไม่สิ้นสุด ในภูมิอันสูงสุด; เขาย่อมตั้งมั่นอย่างมั่นคง
Moksha (liberating knowledge) / Brahma-vidya and the removal of pāpa (impurity)Ask anything about the Kena Upanishad
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Upanishads in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.