Adhyaya 71: Vision of the Trimūrti in Rudra, the Gautama Curse, the Manifestation of the Godāvarī, and the Niḥśvāsa-saṃhitā Account

Verse 1

अगस्त्य उवाच । एवमुक्तस्ततो देवा ऋषयश्च पिनाकिना । अहं च नृपते तस्य देवस्य प्रणतोऽभवम् ॥ ७१.१ ॥

अगस्त्य उवाच—पिनाकिधरस्य देवस्य एवमुक्ते, देवा ऋषयश्च, अहं च हे नृपते, तस्मै देवाय प्रणतोऽभवम्।

Verse 2

प्रणम्य शिरसा देवं यावत् पश्यामहे नृप । तावत् तस्यैव रुद्रस्य देहस्थं कमलासनम् ॥ ७१.२ ॥

हे नृप, शिरसा देवं प्रणम्य यावद् वयं तं पश्यामः, तावत्तस्यैव रुद्रस्य देहे कमलासनं ब्रह्माणं देहस्थं ददृशिम।

Verse 3

नारायणं च हृदये त्रसरेणुसुसूक्ष्मकं । ज्वलद्भास्करवर्णाभं पश्याम भवदेहतः ॥ ७१.३ ॥

हृदये च नारायणं त्रसरेणुसुसूक्ष्मकं, ज्वलद्भास्करवर्णाभं, भवदेहतः पश्यामः।

Verse 4

तं दृष्ट्वा विस्मिताः सर्वे याजका ऋषयो मम । जयशब्दरवांश्चक्रुः सामऋग्यजुषां स्वनम् ॥ ७१.४ ॥

तं दृष्ट्वा सर्वे विस्मिताः—मम याजका ऋषयश्च—जयशब्दरवान् चक्रुः, सामऋग्यजुषां स्वनं च प्रचक्रुः।

Verse 5

कृत्वोचुस्ते तदा देवं किमिदं परमेश्वर । एकस्यामेव मूर्तौ ते लक्ष्यन्ते च त्रिमूर्त्तयः ॥ ७१.५ ॥

तदा ते देवं प्रोचुः— “किमिदं परमेश्वर? एकस्यामेव तव मूर्तौ त्रिमूर्तयः अपि लक्ष्यन्ते।”

Verse 6

रुद्र उवाच । यज्ञेऽस्मिन् यद्धुतं हव्यं मामुद्दिश्य महर्षयः । ते त्रयोऽपि वयं भागं गृहीणीमः कविसत्तमाः ॥ ७१.६ ॥

रुद्र उवाच— “अस्मिन् यज्ञे यद्धुतं हव्यं महर्षयः मामुद्दिश्य कुर्वन्ति, तस्य भागं वयं त्रयोऽपि गृह्णीमः, हे कविसत्तमाः।”

Verse 7

नास्माकं विविधो भावो वर्तते मुनिसत्तमाः । सम्यग्दृशः प्रपश्यन्ति विपरीतेष्वनेकशः ॥ ७१.७ ॥

“नास्माकं विविधो भावो वर्तते, हे मुनिसत्तमाः; सम्यग्दृशः तु विपरीतेष्वपि अनेकशः सत्यं प्रपश्यन्ति।”

Verse 8

एवमुक्ते तु रुद्रेण सर्वे ते मुनयो नृप । पप्रच्छुः शङ्करं देवं मोहशास्त्रप्रयोजनम् ॥ ७१.८ ॥

एवमुक्ते तु रुद्रेण सर्वे ते मुनयो, हे नृप, शङ्करं देवं मोहशास्त्रस्य प्रयोजनं पप्रच्छुः।

Verse 9

ऋषय ऊचुः । मोहनार्थं तु लोकानां त्वया शास्त्रं पृथक् कृतम् । तत् त्वया हेतुना केन कृतं देव वदस्व नः ॥ ७१.९ ॥

ऋषय ऊचुः— “लोकानां मोहनार्थं त्वया शास्त्रं पृथक् कृतम्; तत् त्वया केन हेतुना कृतं, हे देव, अस्मान् वद।”

Verse 10

रुद्र उवाच । अस्ति भारतवर्षेण वनं दण्डकसंज्ञितम् । तत्र तीव्रं तपो घोरं गौतमो नाम वै द्विजः ॥ ७१.१० ॥

रुद्र उवाच— भारतवर्षे दण्डकसंज्ञितं वनमस्ति। तत्र गौतमो नाम द्विजः तीव्रं घोरं तपश्चकार॥

Verse 11

चकार तस्य ब्रह्मा तु परितोषं गतः प्रभुः । उवाच तं मुनिं ब्रह्मा वरं ब्रूहि तपोधन ॥ ७१.११ ॥

तस्य तपसा प्रभुः ब्रह्मा परितोषं गतः। ब्रह्मा तं मुनिमुवाच— हे तपोधन, वरं ब्रूहि॥

Verse 12

एवमुक्तस्तदा तेन ब्रह्मणा लोककर्तृणा । उवाच सद्यः पङ्क्तिं मे धान्यानां देहि पद्मज ॥ ७१.१२ ॥

तदा लोककर्त्रा ब्रह्मणा एवमुक्तः स मुनिरुवाच— हे पद्मज, मे धान्यानां पङ्क्तिं सद्य एव देहि॥

Verse 13

एवमुक्तो ददौ तस्य तमेवार्थं पितामहः । लब्ध्वा तु तं वरं विप्रः शतशृङ्गे महाश्रमम् ॥ ७१.१३ ॥

एवमुक्तः पितामहः तस्य तमेवार्थं ददौ। तं वरं लब्ध्वा स विप्रः शतशृङ्गे महाश्रमं प्राप॥

Verse 14

चकार तस्योषसि च पाकान्ते शालयो द्विजाः । लूयन्ते तेन मुनिना मध्याह्ने पच्यते तथा । सर्वातिथ्यमसौ विप्रो ब्राह्मणेभ्यो ददात्यलम् ॥ ७१.१४ ॥

स विप्रः उषसि शालयः चकार; पाकान्ते ताः द्विजैः लूयन्ते, तेन मुनिना मध्याह्ने पच्यते च। स सर्वातिथ्यं कृत्वा ब्राह्मणेभ्यः पर्याप्तं ददाति॥

Verse 15

कस्यचित्त्वथ कालस्य महती द्वादशाब्दिका । अनावृष्टिर्द्विजवरा अभवल्लोमहर्षिणी ॥ ७१.१५ ॥

कस्मिंश्चित्काले, हे द्विजवर, द्वादशवर्षपर्यन्ता महती अनावृष्टिः समभवत्—लोमहर्षिणी भयङ्करी च।

Verse 16

तां दृष्ट्वा मुनयः सर्वे अनावृष्टिं वनेचराः । क्षुधया पीड्यमानास्तु प्रययुर्गौतमं तदा ॥ ७१.१६ ॥

तामनावृष्टिं दृष्ट्वा सर्वे वनेचराः मुनयः क्षुधया पीड्यमानाः तदा गौतमं प्रति प्रययुः।

Verse 17

अथ तानागतान् दृष्ट्वा गौतमः शिरसा नतः । उवाच स्थीयतां मह्यं गृहे मुनिवरात्मजाः ॥ ७१.१७ ॥

अथ तानागतान् दृष्ट्वा गौतमः शिरसा नत्वा उवाच—“मम गृहे स्थीयतां, हे मुनिवरात्मजाः।”

Verse 18

एवमुक्तास्तु ते तेन तस्थुर्विविधभोजनम् । भुञ्जमाना अनावृष्टिर्यावत्सा निवृताऽभवत् ॥ ७१.१८ ॥

एवमुक्तास्तु ते तेन तत्रैव तस्थुः; विविधभोजनं भुञ्जानाः यावत्सा अनावृष्टिः निवृत्ता अभवत्।

Verse 19

निवृत्तायां तु वै तस्यामनावृष्ट्यां तु ते द्विजाः । तीर्थयात्रानिमित्तं तु प्रयातुं मनसोऽभवन् ॥ ७१.१९ ॥

तस्यामनावृष्ट्यां निवृत्तायां तु ते द्विजाः तीर्थयात्रानिमित्तं कृत्वा प्रयातुं मनसा अभवन्।

Verse 20

तत्र शाण्डिल्यनामानं तापसं मुनिसत्तमम् । प्रत्युवाचेतिसंचिन्त्य मिरीचः परमो मुनिः ॥ ७१.२० ॥

तत्र विचार्य परमर्षिर्मरीचः शाण्डिल्यनामानं तापसं मुनिसत्तमं प्रत्युवाच।

Verse 21

मारीच उवाच । शाण्डिल्य शोभनं वक्ष्ये पिता ते गौतमो मुनिः । तम् अनुक्त्वा न गच्छामस् तपश् चर्तुं तपोवनम् ॥ ७१.२१ ॥

मारीच उवाच—शाण्डिल्य, शोभनं वक्ष्ये; पिता ते गौतमो मुनिः। तमनुक्त्वा न गच्छामस्तपोवनं तपश्चरितुम्।

Verse 22

एवमुक्तेऽथ जहसुः सर्वे ते मुनयस्तदा । किमस्माभिः स्वको देहो विक्रीतोऽस्य अन्नभक्षणात् ॥ ७१.२२ ॥

एवमुक्ते तदा सर्वे मुनयः जहसुः—किमस्माभिः स्वको देहोऽस्य अन्नभक्षणादिव विक्रीतः?

Verse 23

एवमुक्त्वा पुनश्चोचुः सोपाधिगमनं प्रति । कृत्वा मायामयीं गां तु तच्छालौ ते व्यसर्जयन् ॥ ७१.२३ ॥

एवमुक्त्वा पुनश्चोचुः सोपाधिगमनं प्रति; मायामयीं गां कृत्वा तच्छालौ ते व्यसर्जयन्।

Verse 24

तां चरन्तीं ततो दृष्ट्वा शालौ गां गौतमो मुनिः । गृहीत्वा सलिलं पाणौ याहि रुद्रेtyभाषत । ततो मायामयी सा गौः पपात जलबिन्दुभिः ॥ ७१.२४ ॥

तां शालौ चरन्तीं दृष्ट्वा गौतमो मुनिः पाणौ सलिलं गृहीत्वा ‘याहि रुद्र’ इत्यभाषत; ततः सा मायामयी गौर्जलबिन्दुभिः पपात।

Verse 25

निहतां तां ततो दृष्ट्वा मुनीन् जिगमिषूंस्तथा । उवाच गौतमो धीमांस्तान् मुनीन् प्रणतः स्थितः ॥ ७१.२५ ॥

तां निहतां ततो दृष्ट्वा तथा मुनीन् जिगमिषून् निरीक्ष्य च। धीमान् गौतमो नम्रः प्रणतः स्थित्वा तान् मुनीन् उवाच॥

Verse 26

किमर्थं गम्यते विप्राः साधु शंसत माचिरम् । मां विहाय सदा भक्तं प्रणतं च विशेषतः ॥ ७१.२६ ॥

किमर्थं गम्यते विप्राः? साधु शंसत माचिरम्। मां विहाय सदा भक्तं विशेषतः प्रणतं च॥

Verse 27

ऋषय ऊचुः । गोवध्येमिह ब्रह्मन् यावत् तव शरीरगा । तावदन्नं न भुञ्जामो भवतोऽन्नं महामुने ॥ ७१.२७ ॥

ऋषय ऊचुः—ब्रह्मन्, यावत् तव शरीरगा वयं तावत् अन्नं न भुञ्जामः; भवतोऽन्नं तु विशेषतः, महामुने॥

Verse 28

एवमुक्तो गौतमोऽथ तान् मुनीन् प्राह धर्मवित् । प्रायश्चित्तं गोवध्याया दीयतां मे तपोधनाः ॥ ७१.२८ ॥

एवमुक्तो गौतमो धर्मवित् तान् मुनीन् प्राह—तपोधनाः, गोवध्यायाः प्रायश्चित्तं मे दीयताम्॥

Verse 29

इयं गौरमृता ब्रह्मन् मूर्च्छितेव व्यवस्थिताः । गङ्गाजलप्लुता चेयमुत्थास्यति न संशयः ॥ ७१.२९ ॥

ब्रह्मन्, इयं गौः मृता इव मूर्च्छिता व्यवस्थिताः। गङ्गाजलप्लुता चेयं पुनरुत्थास्यति, न संशयः॥

Verse 30

प्रायश्चित्तं मृतायाः स्यादमृतायाः कृतं त्विदम् । व्रतं वा मा कृथाः कोपमित्युक्त्वा प्रययुस्तु ते ॥ ७१.३० ॥

मृतायाः प्रायश्चित्तं स्यात्; अमृतायाः तु एतत् कृतम्। अथवा व्रतत्वेनैव गृह्यताम्। ‘मा कोपं कृथाः’ इत्युक्त्वा ते ततः प्रययुः॥

Verse 31

गतैस्तैर्गौतमो धीमान् हिमवन्तं महागिरिम् । मामाराधयिषुः प्रायात् तप्तुं चाशु महत् तपः ॥ ७१.३१ ॥

तेषु गतेषु धीमान् गौतमो हिमवन्तं महागिरिम् प्रायात्। मां आराधयितुं चाशु महत्तपः कर्तुं समुपचक्रमे॥

Verse 32

शतमेकं तु वर्षाणामहमाराधितोऽभवम् । तुष्टेन च मया प्रोक्तो वरं वरय सुव्रत ॥ ७१.३२ ॥

शतं वर्षाणामेकं तु अहं तेन आराधितोऽभवम्। तुष्टेन मया प्रोक्तम्—‘वरं वरय, सुव्रत’ इति॥

Verse 33

सोऽब्रवीन्मां जकटासंस्थां देहि गङ्गां तपस्विनीम् । मया सार्धं प्रयात्वेषा पुण्या भागीरथी नदी ॥ ७१.३३ ॥

स मामब्रवीत्—‘जटासंस्थां तपस्विनीं गङ्गां देहि। एषा पुण्या भागीरथी नदी मया सार्धं प्रयातु’ इति॥

Verse 34

एवमुक्ते जटाखण्डमेकं स प्रददौ शिवः । तां गृहीत्वा गतवान् सोऽपि यत्रास्ते सा तु गौर्मृता ॥ ७१.३४ ॥

एवमुक्ते शिवः जटाखण्डमेकं प्रददौ। तं गृहीत्वा सोऽपि यत्र सा आसीत् तत्र गतवान्; सा तु गौर्मृता आसीत्॥

Verse 35

तज्जलप्लाविता सा गौर्गता चोत्थाय भामिनी । नदी च महती जाता पुण्यतोया शुचिह्रदा ॥ ७१.३५ ॥

तज्जलेन प्लाविता सा गौः उत्थाय, हे भामिनि, निर्गता; तत्र च महती नदी जाता, पुण्यतोया शुचिह्रदा।

Verse 36

तं दृष्ट्वा महदाश्चर्यं तत्र सप्तर्षयोऽमलाः । आजग्मुः खे विमानस्थाः साधुः साध्विति वादिनः ॥ ७१.३६ ॥

तन्महदाश्चर्यं दृष्ट्वा तत्रामलाः सप्तर्षयः खे विमानस्थाः आजग्मुः, “साधु साधु” इति वदन्तः।

Verse 37

साधु गौतम साधूनां कोऽन्योऽस्ति सदृशस्तव । यदेवं जाह्नवीं देवीं दण्डके चावतारयत् ॥ ७१.३७ ॥

साधु गौतम! साधूनां मध्ये कोऽन्यः तव सदृशः? यत् एवं जाह्नवीं देवीं दण्डकेऽपि अवतारयः।

Verse 38

एवमुक्तस्तदा तैस्तु गौतमः किमिदं त्विति । गोवध्याकारणं मह्यं तावत् पश्यति गौतमः ॥ ७१.३८ ॥

एवमुक्तः तैस्तदा गौतमः “किमिदं त्विति” इत्यब्रवीत्; ततः स गौतमः गोवध्याकारणं यथावत् अपश्यत्।

Verse 39

ऋषीणां मायया सर्वमिदं जातं विचिन्त्य वै । शशाप तान् जटाभस्ममिथ्याव्रतधरास्तथा । भविष्यथ त्रयीबाह्या वेदकर्मबहिष्कृताः ॥ ७१.३९ ॥

ऋषीणां मायया सर्वमिदं जातमिति विचिन्त्य सः तान् शशाप—“जटाभस्मधराः, मिथ्याव्रतधराश्च, त्रयीबाह्या भविष्यथ; वेदकर्मभ्यः बहिष्कृताश्च।”

Verse 40

तच्छ्रुत्वा क्रूरवचनं गौतमस्य महामुनेः । ऊचुः सप्तर्षयो मैवं सर्वकालं द्विजोत्तमाः । भवन्तु किं तु ते वाक्यं मोघं नास्त्यत्र संशयः ॥ ७१.४० ॥

तच्छ्रुत्वा गौतमस्य महामुनेः क्रूरवचनं सप्तर्षय ऊचुः— मा एवं भवतु, हे द्विजोत्तम; किंतु तव वाक्यं मोघं न भविष्यति, अत्र संशयो नास्ति।

Verse 41

यदि नाम कलौ सर्वे भविष्यन्ति द्विजोत्तमाः । उपकारीणि ये ते हि अपकर्तार एव हि । इत्थंभूता अपि कलौ भक्तिभाजो भवन्तु ते ॥ ७१.४१ ॥

यदि नाम कलौ सर्वे द्विजोत्तमा इव भविष्यन्ति, ये उपकारीण इव दृश्यन्ते ते ह्यपकर्तार एव; तथापि कलौ इत्थंभूताः सन्तोऽपि ते भक्तिभाजो भवन्तु।

Verse 42

त्वद्वाक्यवह्निनिर्दग्धाः सदा कलियुगे द्विजाः । भविष्यन्ति क्रियाहीना वेदकर्मबहिष्कृताः ॥ ७१.४२ ॥

त्वद्वाक्यवह्निना निर्दग्धा इव कलियुगे सदा द्विजा भविष्यन्ति; ते क्रियाहीना वेदकर्मभ्यः बहिष्कृता भविष्यन्ति।

Verse 43

अस्याश्च गौणं नामेह नदी गोदावरीति च । गौर्दत्ता वरदानाच्च भवेद् गोदावरी नदी ॥ ७१.४३ ॥

अस्याः नदीयाः गौणं नामेह ‘गोदावरी’ इति; गौर्दत्ता वरदानाच्च सा नदी ‘गोदावरी’ इति प्रसिद्धिं गच्छति।

Verse 44

एतां प्राप्य कलौ ब्रह्मन् गां ददन्ति जनाश्च ये । यथाशक्त्या तु दानानि मोदन्ते त्रिदशैः सह ॥ ७१.४४ ॥

एतां प्राप्य कलौ, हे ब्रह्मन्, ये जनाः गां ददन्ति, ते यथाशक्ति दानानि कृत्वा त्रिदशैः सह मोदन्ते।

Verse 45

सिंहस्थे च गुरौ तत्र यो गच्छति समाहितः । स्नात्वा च विधिना तत्र पितॄन् स्तर्पयते तथा ॥ ७१.४५ ॥

सिंहस्थे गुरौ यः समाहितचित्तः तत्र गच्छति, विधिवत् स्नात्वा तत्र पितॄन् तर्पयति च।

Verse 46

स्वर्गं गच्छन्ति पितरो निरये पतिता अपि । स्वर्गस्थाः पितरस्तस्य मुक्तिभाजो न संशयः ॥ ७१.४६ ॥

निरये पतिता अपि पितरः स्वर्गं गच्छन्ति; तस्य स्वर्गस्थाः पितरः मुक्तिभाजो भवन्ति, न संशयः।

Verse 47

त्वं ख्यातिं महतीं प्राप्य मुक्तिं यास्यसि शाश्वतीम् । एवमुक्त्वाऽथ मुनयो ययुः कैलासपर्वतम् । यत्राहमुमया सार्धं सदा तिष्ठामि सत्तमाः ॥ ७१.४७ ॥

महतीं ख्यातिं प्राप्य त्वं शाश्वतीं मुक्तिं यास्यसि। इत्युक्त्वा मुनयः कैलासपर्वतं ययुः, यत्राहम् उमया सार्धं सदा तिष्ठामि, सत्तमाः।

Verse 48

ऊचुर्मां ते च मुनयो भवितारो द्विजोत्तमाः । कलौ त्वद्रूपिणः सर्वे जटामुकुटधारिणः । स्वेच्छया प्रेतवेषाश्च मिथ्यालिङ्गधराः प्रभो ॥ ७१.४८ ॥

ते मुनयो मामूचुः—कलौ सर्वे त्वद्रूपिणो जटामुकुटधारिणो भविष्यन्ति; स्वेच्छया प्रेतवेषा मिथ्यालिङ्गधराश्च, प्रभो।

Verse 49

तेषामनुग्रहार्थाय किञ्चिच्छास्त्रं प्रदीयताम् । येनास्मद्वंशजाः सर्वे वर्तेयुः कलिपीडिताः ॥ ७१.४९ ॥

तेषामनुग्रहार्थाय किञ्चित् शास्त्रं प्रदीयताम्, येन कलिपीडिताः अस्मद्वंशजाः सर्वे वर्तेरन्।

Verse 50

एवमभ्यर्थितस्तैस्तु पुराऽहं द्विजसत्तमाः । वेदक्रियासमायुक्तां कृतवानस्मि संहिताम् ॥ ७१.५० ॥

एवमभ्यर्थितोऽहं तैः पुरा, हे द्विजसत्तमाः, वेदक्रियासमायुक्तां संहितां कृतवानस्मि॥

Verse 51

निःश्वासाख्यां ततस्तस्यां लीना बाभ्रव्यशाण्डिलाः । अल्पापराधाच्छ्रुत्वैव गता बैडालिका भवन ॥ ७१.५१ ॥

ततः तस्यां निःश्वासाख्यायां लीना बाभ्रव्यशाण्डिलाः; अल्पापराधं श्रुत्वैव बैडालिकं भवनं गताः॥

Verse 52

मयैव मोहितास्ते हि भविष्यं जानता द्विजाः । लौल्यार्थिनस्तु शास्त्राणि करिष्यन्ति कलौ नराः ॥ ७१.५२ ॥

मयैव ते द्विजा मोहिताः, भविष्यं जानन्तोऽपि; कलौ तु नराः लौल्यार्थिनः शास्त्राणि करिष्यन्ति॥

Verse 53

निःश्वाससंहितायां हि लक्षमात्रं प्रमाणतः । सैव पाशुपती दीक्षा योगः पाशुपतस्त्विह ॥ ७१.५३ ॥

निःश्वाससंहितायां हि लक्षमात्रं प्रमाणतः; सैव पाशुपती दीक्षा, योगः पाशुपतोऽत्र॥

Verse 54

एतस्माद्वेदमार्गाद्धि यदन्यदिह जायते । तत्क्षुद्रकर्म विज्ञेयं रौद्रं शौचविवर्जितम् ॥ ७१.५४ ॥

एतस्माद्वेदमार्गाद्यदन्यदिह जायते, तत्क्षुद्रकर्म विज्ञेयं रौद्रं शौचविवर्जितम्॥

Verse 55

ये रुद्रमुपजीवन्ति कलौ वैडालिका नराः । लौल्यार्थिनः स्वशास्त्राणि करिष्यन्ति कलौ नराः । उच्छुष्मरुद्रास्ते ज्ञेया नाहं तेषु व्यवस्थितः ॥ ७१.५५ ॥

कलियुगे ये वैडालिका नराः रुद्रमुपजीवन्ति, ते लौल्यार्थिनः स्वशास्त्राणि रचयिष्यन्ति। ते उच्छुष्मरुद्राः ज्ञेयाः; अहं तेषु न व्यवस्थितः॥

Verse 56

भैरवेण स्वरूपेण देवकार्ये यदा पुरा । नर्तितं तु मया सोऽयं सम्बन्धः क्रूरकर्मणाम् ॥ ७१.५६ ॥

पुरा देवकार्ये यदा भैरवरूपेण मया नर्तनं कृतम्, तस्मात् अयं क्रूरकर्मणां सम्बन्धः समुत्पन्नः॥

Verse 57

क्षयं निनीषता दैत्यानट्टहासो मया कृतः । यः पुरा तत्र ये मह्यं पतिता अश्रुबिन्दवः । असंख्यातास्तु ते रौद्रा भवितारो महीतले ॥ ७१.५७ ॥

दैत्यानां क्षयं निनीषता मया अट्टहासः कृतः। तत्र मम येऽश्रुबिन्दवः पतिताः, ते असंख्याताः रौद्राः महीतले भवितारः॥

Verse 58

uchChuShmaniratA raudrAH surAmAMsapriyAH sadA | strIlolAH pApakarmANaH saMbhUtA bhUtaleShu te || 71.58 ||

उच्छुष्मनिरताः रौद्राः सुरामांसप्रियाः सदा। स्त्रीलोलाः पापकर्माणः ते भूतलेषु सम्भूताः॥

Verse 59

तेषां गौतमशापाद्धि भविष्यन्त्यन्वये द्विजाः । तेषां मध्ये सदाचाराः ये ते मच्छासने रताः ॥ ७१.५९ ॥

तेषां गौतमशापात् अन्वये द्विजाः भविष्यन्ति। तेषां मध्ये ये सदाचाराः मच्छासने रताः, ते सन्ति॥

Verse 60

स्वर्गं चैवापवर्गं च इति वै संशयात् पुरा । वैडालिका अधो यास्यन्ति मम संततिदूषकाः ॥ ७१.६० ॥

पुरा स्वर्गापवर्गयोः संशय एवाभवत्—“स्वर्गं चापवर्गं च” इति। मम संततिदूषका वैडालिकाः अधो गमिष्यन्ति।

Verse 61

प्राग्गौतमाग्निना दग्धाः पुनर्मद्वचनाद्द्विजाः । नरकं तु गमिष्यन्ति नात्र कार्या विचारणा ॥ ७१.६१ ॥

प्राक् गौतमाग्निना दग्धा द्विजाः; पुनर्मद्वचनात् ते नरकं गमिष्यन्ति—अत्र न विचारणा कार्या।

Verse 62

रुद्र उवाच । एवं मया ब्रह्मसुताः प्रोक्ता जग्मुर्यथागतम् । गौतमोऽपि स्वकं गेहं जगामाशु परंतपः ॥ ७१.६२ ॥

रुद्र उवाच—एवं मया प्रोक्ता ब्रह्मसुताः यथागतम् जग्मुः। गौतमोऽपि परंतपः शीघ्रं स्वगृहं जगाम।

Verse 63

एतद्वः कथितं विप्रा मया धर्मस्य लक्षणम् । एतस्माद्विपरीतो यः स पाषण्डरतो भवेत् ॥ ७१.६३ ॥

एतद्वो विप्राः मया धर्मलक्षणं कथितम्। एतस्माद् विपरीतो यः स पाषण्डरतो भवेत्।