Adhyaya 71: Vision of the Trimūrti in Rudra, the Gautama Curse, the Manifestation of the Godāvarī, and the Niḥśvāsa-saṃhitā Account

Verse 1

अगस्त्य उवाच । एवमुक्तस्ततो देवा ऋषयश्च पिनाकिना । अहं च नृपते तस्य देवस्य प्रणतोऽभवम् ॥ ७१.१ ॥

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—പിനാകധാരിയായ ദേവൻ ഇങ്ങനെ അരുളിച്ചെയ്തപ്പോൾ, ദേവന്മാരും ഋഷിമാരും ഞാനും, ഹേ രാജാവേ, ആ ദേവനോടു പ്രണതനായി।

Verse 2

प्रणम्य शिरसा देवं यावत् पश्यामहे नृप । तावत् तस्यैव रुद्रस्य देहस्थं कमलासनम् ॥ ७१.२ ॥

ഹേ രാജാവേ, ദേവനെ ശിരസാ നമസ്കരിച്ചു ഞങ്ങൾ എത്രനേരം അവനെ ദർശിച്ചുവോ, അത്രനേരം തന്നെ ആ രുദ്രന്റെ ദേഹത്തിനുള്ളിൽ കമലാസനനായ ബ്രഹ്മാവിനെ വസിക്കുന്നതായി കണ്ടു।

Verse 3

नारायणं च हृदये त्रसरेणुसुसूक्ष्मकं । ज्वलद्भास्करवर्णाभं पश्याम भवदेहतः ॥ ७१.३ ॥

ഹൃദയത്തിനുള്ളിൽ ഞങ്ങൾ നാരായണനെ ദർശിക്കുന്നു—ത്രസരേണുവിനേക്കാളും അതിസൂക്ഷ്മൻ—ജ്വലിക്കുന്ന സൂര്യന്റെ വർണ്ണ-പ്രഭപോലെ ദീപ്തനായവൻ, നിങ്ങളുടെ ദേഹാന്തരത്തിൽ നിന്നുതന്നെ പ്രത്യക്ഷനായി।

Verse 4

तं दृष्ट्वा विस्मिताः सर्वे याजका ऋषयो मम । जयशब्दरवांश्चक्रुः सामऋग्यजुषां स्वनम् ॥ ७१.४ ॥

അവനെ കണ്ടപ്പോൾ എല്ലാവരും വിസ്മയിച്ചു—എന്റെ യാജകരും ഋഷിമാരും പോലും; അവർ ‘ജയ’ എന്ന ഘോഷം മുഴക്കി, സാമ-ഋക്-യജുസ് പാരായണങ്ങളുടെ ഗംഭീര നാദം ഉയർത്തി।

Verse 5

कृत्वोचुस्ते तदा देवं किमिदं परमेश्वर । एकस्यामेव मूर्तौ ते लक्ष्यन्ते च त्रिमूर्त्तयः ॥ ७१.५ ॥

അപ്പോൾ അവർ ദേവനോടു പറഞ്ഞു— “ഹേ പരമേശ്വരാ, ഇതെന്ത്? നിന്റെ ഒരേയൊരു രൂപത്തിൽ തന്നെ ത്രിമൂർത്തികളുടെ രൂപങ്ങളും ദൃശ്യമാകുന്നു.”

Verse 6

रुद्र उवाच । यज्ञेऽस्मिन् यद्धुतं हव्यं मामुद्दिश्य महर्षयः । ते त्रयोऽपि वयं भागं गृहीणीमः कविसत्तमाः ॥ ७१.६ ॥

രുദ്രൻ പറഞ്ഞു— “ഈ യജ്ഞത്തിൽ മഹർഷിമാർ എന്നെ ഉദ്ദേശിച്ച് അർപ്പിക്കുന്ന ഹവ്യം ഏതായാലും, അതിലെ പങ്ക് ഞങ്ങൾ മൂവരും നമ്മുടെ വിഹിതമായി സ്വീകരിക്കുന്നു, ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠരേ.”

Verse 7

नास्माकं विविधो भावो वर्तते मुनिसत्तमाः । सम्यग्दृशः प्रपश्यन्ति विपरीतेष्वनेकशः ॥ ७१.७ ॥

“ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠരേ, ഞങ്ങളിൽ വിഭിന്നമായ ഭാവം ഇല്ല; സമ്യക് ദൃഷ്ടിയുള്ളവർ വിരുദ്ധമായി തോന്നുന്ന കാര്യങ്ങളിലുപോലും പലവിധത്തിൽ സത്യത്തെ ദർശിക്കുന്നു.”

Verse 8

एवमुक्ते तु रुद्रेण सर्वे ते मुनयो नृप । पप्रच्छुः शङ्करं देवं मोहशास्त्रप्रयोजनम् ॥ ७१.८ ॥

രുദ്രൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ഹേ രാജാവേ, ആ എല്ലാ മുനിമാരും ദേവൻ ശങ്കരനോട് ‘മോഹ-ശാസ്ത്ര’ത്തിന്റെ ഉദ്ദേശ്യം സംബന്ധിച്ച് ചോദിച്ചു.

Verse 9

ऋषय ऊचुः । मोहनार्थं तु लोकानां त्वया शास्त्रं पृथक् कृतम् । तत् त्वया हेतुना केन कृतं देव वदस्व नः ॥ ७१.९ ॥

ഋഷിമാർ പറഞ്ഞു— “ലോകങ്ങളെ മോഹിപ്പിക്കാനായി നിങ്ങൾ ഒരു പ്രത്യേക ശാസ്ത്രം രചിച്ചു. ഹേ ദേവാ, ഏതു കാരണത്താൽ നിങ്ങൾ അത് രചിച്ചു? ഞങ്ങളോട് പറയുക.”

Verse 10

रुद्र उवाच । अस्ति भारतवर्षेण वनं दण्डकसंज्ञितम् । तत्र तीव्रं तपो घोरं गौतमो नाम वै द्विजः ॥ ७१.१० ॥

രുദ്രൻ പറഞ്ഞു— ഭാരതവർഷത്തിൽ ദണ്ഡകമെന്നൊരു വനമുണ്ട്. അവിടെ ഗൗതമൻ എന്ന ദ്വിജ മുനി അതിതീവ്രവും ഘോരവുമായ തപസ്സു ചെയ്തു.

Verse 11

चकार तस्य ब्रह्मा तु परितोषं गतः प्रभुः । उवाच तं मुनिं ब्रह्मा वरं ब्रूहि तपोधन ॥ ७१.११ ॥

അവന്റെ തപസ്സിൽ പ്രഭു ബ്രഹ്മാവ് പരമസന്തുഷ്ടനായി. ബ്രഹ്മാവ് ആ മുനിയോട് പറഞ്ഞു— ‘ഹേ തപോധന, വരം പറയുക.’

Verse 12

एवमुक्तस्तदा तेन ब्रह्मणा लोककर्तृणा । उवाच सद्यः पङ्क्तिं मे धान्यानां देहि पद्मज ॥ ७१.१२ ॥

ലോകകർത്താവായ ബ്രഹ്മാവ് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ മുനി ഉടൻ പറഞ്ഞു— ‘ഹേ പദ്മജാ, എനിക്ക് ധാന്യങ്ങളുടെ ഒരു നിര ഉടൻ ദാനം ചെയ്യുക.’

Verse 13

एवमुक्तो ददौ तस्य तमेवार्थं पितामहः । लब्ध्वा तु तं वरं विप्रः शतशृङ्गे महाश्रमम् ॥ ७१.१३ ॥

ഇങ്ങനെ അപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ പിതാമഹൻ അവന് അതേ വരം നൽകി. ആ വരം ലഭിച്ച ആ വിപ്രൻ ശതശൃംഗത്തിലെ മഹാശ്രമം പ്രാപിച്ചു.

Verse 14

चकार तस्योषसि च पाकान्ते शालयो द्विजाः । लूयन्ते तेन मुनिना मध्याह्ने पच्यते तथा । सर्वातिथ्यमसौ विप्रो ब्राह्मणेभ्यो ददात्यलम् ॥ ७१.१४ ॥

ആ വിപ്രൻ പ്രഭാതത്തിൽ ശാലിധാന്യക്കൃഷി ക്രമീകരിച്ചു; വിളവ് പാകമായപ്പോൾ ആ മുനി ദ്വിജന്മാരെക്കൊണ്ട് കൊയ്ത്തു നടത്തിച്ചു, അതുപോലെ മധ്യാഹ്നത്തിൽ പാചകവും ചെയ്തു. അവൻ എല്ലാ അതിഥികൾക്കും അതിഥിസത്കാരം നടത്തി ബ്രാഹ്മണർക്കു മതിയായ ദാനം നൽകി.

Verse 15

कस्यचित्त्वथ कालस्य महती द्वादशाब्दिका । अनावृष्टिर्द्विजवरा अभवल्लोमहर्षिणी ॥ ७१.१५ ॥

ഒരു സമയത്ത്, ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, പന്ത്രണ്ടു വർഷം നീണ്ടുനിന്ന മഹാ അനാവൃഷ്ടി (മഴയില്ലായ്മ) സംഭവിച്ചു; അത് രോമാഞ്ചകരവും ഭയാനകവുമായിരുന്നു.

Verse 16

तां दृष्ट्वा मुनयः सर्वे अनावृष्टिं वनेचराः । क्षुधया पीड्यमानास्तु प्रययुर्गौतमं तदा ॥ ७१.१६ ॥

ആ അനാവൃഷ്ടി കണ്ടിട്ട്, വനവാസികളായ എല്ലാ മുനിമാരും വിശപ്പാൽ പീഡിതരായി അപ്പോൾ ഗൗതമന്റെ അടുക്കൽ പോയി.

Verse 17

अथ तानागतान् दृष्ट्वा गौतमः शिरसा नतः । उवाच स्थीयतां मह्यं गृहे मुनिवरात्मजाः ॥ ७१.१७ ॥

അവർ വന്നെത്തിയതു കണ്ട ഗൗതമൻ ശിരസ്സ് നമിച്ച് പറഞ്ഞു—“ഹേ മുനിവരന്മാരുടെ പുത്രന്മാരേ, എന്റെ ഗൃഹത്തിൽ തന്നെ താമസിക്കുവിൻ.”

Verse 18

एवमुक्तास्तु ते तेन तस्थुर्विविधभोजनम् । भुञ्जमाना अनावृष्टिर्यावत्सा निवृताऽभवत् ॥ ७१.१८ ॥

അവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ അവർ അവിടെ തന്നെ പാർത്തു; വിവിധ ഭോജനങ്ങൾ ആസ്വദിച്ചു കൊണ്ടു, ആ അനാവൃഷ്ടി അവസാനിക്കുന്നതുവരെ തുടര്ന്നു.

Verse 19

निवृत्तायां तु वै तस्यामनावृष्ट्यां तु ते द्विजाः । तीर्थयात्रानिमित्तं तु प्रयातुं मनसोऽभवन् ॥ ७१.१९ ॥

ആ അനാവൃഷ്ടി അവസാനിച്ചപ്പോൾ, ആ ദ്വിജന്മാർ തീർത്ഥയാത്രയെ നിമിത്തമാക്കി മനസ്സിൽ അവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെടാൻ ആഗ്രഹിച്ചു.

Verse 20

तत्र शाण्डिल्यनामानं तापसं मुनिसत्तमम् । प्रत्युवाचेतिसंचिन्त्य मिरीचः परमो मुनिः ॥ ७१.२० ॥

അവിടെ ആലോചിച്ച് പരമമുനി മാരീചൻ, ശാണ്ഡില്യനാമനായ തപസ്വി—മുനിശ്രേഷ്ഠനെക്കുറിച്ച് മറുപടി പറഞ്ഞു।

Verse 21

मारीच उवाच । शाण्डिल्य शोभनं वक्ष्ये पिता ते गौतमो मुनिः । तम् अनुक्त्वा न गच्छामस् तपश् चर्तुं तपोवनम् ॥ ७१.२१ ॥

മാരീചൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ശാണ്ഡില്യാ, ഞാൻ നിനക്കൊരു മംഗളവാക്ക് പറയുന്നു: നിന്റെ പിതാവ് മുനി ഗൗതമനാണ്. അദ്ദേഹത്തെ അറിയിക്കാതെ ഞങ്ങൾ തപസ്സിനായി തപോവനത്തിലേക്ക് പോകുകയില്ല।

Verse 22

एवमुक्तेऽथ जहसुः सर्वे ते मुनयस्तदा । किमस्माभिः स्वको देहो विक्रीतोऽस्य अन्नभक्षणात् ॥ ७१.२२ ॥

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ആ എല്ലാ മുനികളും ചിരിച്ചു—“ഇവന്റെ അന്നം ഭക്ഷിച്ചതിനാൽ മാത്രം നമ്മുടെ ദേഹം വിറ്റുപോയതുപോലെ ആകുമോ?”

Verse 23

एवमुक्त्वा पुनश्चोचुः सोपाधिगमनं प्रति । कृत्वा मायामयीं गां तु तच्छालौ ते व्यसर्जयन् ॥ ७१.२३ ॥

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട് അവർ വീണ്ടും ഒരു ഉപാധിയോടെ അവനെ സമീപിക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞു; മായാമയിയായ ഒരു പശുവിനെ സൃഷ്ടിച്ച് അവന്റെ ഗോശാലയിൽ വിട്ടു।

Verse 24

तां चरन्तीं ततो दृष्ट्वा शालौ गां गौतमो मुनिः । गृहीत्वा सलिलं पाणौ याहि रुद्रेtyभाषत । ततो मायामयी सा गौः पपात जलबिन्दुभिः ॥ ७१.२४ ॥

പിന്നീട് ശാലാവനത്തിൽ ആ പശു നടക്കുന്നത് കണ്ട മുനി ഗൗതമൻ കൈയിൽ ജലം എടുത്ത് “രുദ്രനിലേക്കു പോകുക” എന്നു പറഞ്ഞു; അപ്പോൾ ജലബിന്ദുക്കൾ വീണതോടെ ആ മായാമയിയായ പശു വീണുപോയി।

Verse 25

निहतां तां ततो दृष्ट्वा मुनीन् जिगमिषूंस्तथा । उवाच गौतमो धीमांस्तान् मुनीन् प्रणतः स्थितः ॥ ७१.२५ ॥

അവൾ ഹതയായതായി കണ്ടും, മുനിമാർ പുറപ്പെടാൻ ഒരുങ്ങുന്നതും കണ്ടും, ധീമാനായ ഗൗതമൻ പ്രണാമത്തോടെ വിനയമായി നിന്നുകൊണ്ട് ആ മുനിമാരോട് പറഞ്ഞു।

Verse 26

किमर्थं गम्यते विप्राः साधु शंसत माचिरम् । मां विहाय सदा भक्तं प्रणतं च विशेषतः ॥ ७१.२६ ॥

ഹേ വിപ്രന്മാരേ! നിങ്ങൾ എന്തിനാണ് പോകുന്നത്? വൈകാതെ യഥാർത്ഥമായി പറയുക—എന്നെ, സദാ ഭക്തനും പ്രത്യേകമായി പ്രണതനുമായ എന്നെ, വിട്ട്.

Verse 27

ऋषय ऊचुः । गोवध्येमिह ब्रह्मन् यावत् तव शरीरगा । तावदन्नं न भुञ्जामो भवतोऽन्नं महामुने ॥ ७१.२७ ॥

ഋഷിമാർ പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രഹ്മൻ! ഞങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ ദേഹസാന്നിധ്യത്തിൽ ഇവിടെ ഉള്ളത്രയും കാലം അന്നം കഴിക്കുകയില്ല; പ്രത്യേകിച്ച് നിങ്ങളുടെ അന്നം, ഹേ മഹാമുനേ, സ്വീകരിക്കുകയില്ല।

Verse 28

एवमुक्तो गौतमोऽथ तान् मुनीन् प्राह धर्मवित् । प्रायश्चित्तं गोवध्याया दीयतां मे तपोधनाः ॥ ७१.२८ ॥

ഇങ്ങനെ കേട്ട ധർമ്മവിദനായ ഗൗതമൻ ആ മുനിമാരോട് പറഞ്ഞു—ഹേ തപോധനന്മാരേ! ഗോവധത്തിനുള്ള പ്രായശ്ചിത്തം എനിക്ക് നിർദ്ദേശിച്ചു തരിക।

Verse 29

इयं गौरमृता ब्रह्मन् मूर्च्छितेव व्यवस्थिताः । गङ्गाजलप्लुता चेयमुत्थास्यति न संशयः ॥ ७१.२९ ॥

ഹേ ബ്രഹ്മൻ! ഈ പശു മൂർച്ചിതയായതുപോലെ, മരിച്ചവളെന്നപോലെ കിടക്കുന്നു; എന്നാൽ ഗംഗാജലത്തിൽ സ്നാനം/സിഞ്ചനം ചെയ്താൽ അവൾ നിശ്ചയം എഴുന്നേറും—സംശയമില്ല।

Verse 30

प्रायश्चित्तं मृतायाः स्यादमृतायाः कृतं त्विदम् । व्रतं वा मा कृथाः कोपमित्युक्त्वा प्रययुस्तु ते ॥ ७१.३० ॥

ഇത് പ്രായശ്ചിത്തം മരിച്ചവൾക്കായിരിക്കണം; എന്നാൽ ഇത് മരിക്കാത്തവൾക്കായി ചെയ്തിരിക്കുന്നു. അല്ലെങ്കിൽ ഇതിനെ വ്രതമായി കരുതുക. ‘കോപിക്കരുത്’ എന്നു പറഞ്ഞ് അവർ പുറപ്പെട്ടു.

Verse 31

गतैस्तैर्गौतमो धीमान् हिमवन्तं महागिरिम् । मामाराधयिषुः प्रायात् तप्तुं चाशु महत् तपः ॥ ७१.३१ ॥

അവർ പോയ ശേഷം ധീമാനായ ഗൗതമൻ ഹിമവന്തൻ എന്ന മഹാഗിരിയിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു; എന്നെ പ്രസാദിപ്പിക്കുവാനും വേഗത്തിൽ മഹത്തായ തപസ്സു ചെയ്യുവാനും ആഗ്രഹിച്ചു.

Verse 32

शतमेकं तु वर्षाणामहमाराधितोऽभवम् । तुष्टेन च मया प्रोक्तो वरं वरय सुव्रत ॥ ७१.३२ ॥

പൂർണ്ണമായ നൂറു വർഷം അവൻ എന്നെ ആരാധിച്ചു. അപ്പോൾ തൃപ്തനായ ഞാൻ പറഞ്ഞു—‘സുവ്രതനേ, വരം തിരഞ്ഞെടുക്കുക.’

Verse 33

सोऽब्रवीन्मां जकटासंस्थां देहि गङ्गां तपस्विनीम् । मया सार्धं प्रयात्वेषा पुण्या भागीरथी नदी ॥ ७१.३३ ॥

അവൻ എന്നോടു പറഞ്ഞു—‘ഹേ തപസ്വിനീ, ജടകളിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ഗംഗയെ എനിക്കു ദാനം ചെയ്യുക. ഈ പുണ്യമായ ഭാഗീരഥി നദി എനോടൊപ്പം പോകട്ടെ.’

Verse 34

एवमुक्ते जटाखण्डमेकं स प्रददौ शिवः । तां गृहीत्वा गतवान् सोऽपि यत्रास्ते सा तु गौर्मृता ॥ ७१.३४ ॥

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ശിവൻ തന്റെ ജടകളിൽ നിന്നൊരു ഖണ്ഡം നൽകി. അത് കൈപ്പറ്റി അവനും അവൾ ഉണ്ടായിരുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് പോയി; എന്നാൽ ആ പശു മരിച്ചിരുന്നതായിരുന്നു.

Verse 35

तज्जलप्लाविता सा गौर्गता चोत्थाय भामिनी । नदी च महती जाता पुण्यतोया शुचिह्रदा ॥ ७१.३५ ॥

ആ ജലത്തിൽ പ്ലാവിതയായ ആ പശു എഴുന്നേറ്റ്, ഹേ ഭാമിനി, മുന്നോട്ട് പോയി; അവിടെ പുണ്യജലമുള്ള, ശുചി ഹ്രദസഹിതമായ മഹാനദി ഉദ്ഭവിച്ചു।

Verse 36

तं दृष्ट्वा महदाश्चर्यं तत्र सप्तर्षयोऽमलाः । आजग्मुः खे विमानस्थाः साधुः साध्विति वादिनः ॥ ७१.३६ ॥

ആ മഹത്തായ അത്ഭുതം കണ്ടപ്പോൾ അവിടെ അമലരായ സപ്തർഷികൾ ആകാശത്തിൽ വിമാനസ്ഥരായി വന്ന് “സാധു, സാധു” എന്നു പ്രസംസിച്ചു।

Verse 37

साधु गौतम साधूनां कोऽन्योऽस्ति सदृशस्तव । यदेवं जाह्नवीं देवीं दण्डके चावतारयत् ॥ ७१.३७ ॥

“സാധു, ഗൗതമാ! സദ്ഗുണികളിൽ നിനക്കു തുല്യൻ മറ്റാരുണ്ട്? നീ ഇങ്ങനെ ദേവി ജാഹ്നവീ (ഗംഗ)യെ അവതരിപ്പിച്ച് ദണ്ഡകവനപ്രദേശത്തേക്കും ഇറക്കിയല്ലോ.”

Verse 38

एवमुक्तस्तदा तैस्तु गौतमः किमिदं त्विति । गोवध्याकारणं मह्यं तावत् पश्यति गौतमः ॥ ७१.३८ ॥

അവർ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ഗൗതമൻ “ഇത് എന്താണ്?” എന്നു ചോദിച്ചു; തുടർന്ന് ഗൗതമൻ ഗോവധത്തിന്റെ കാരണമെന്തെന്ന് അത്രത്തോളം തിരിച്ചറിഞ്ഞു।

Verse 39

ऋषीणां मायया सर्वमिदं जातं विचिन्त्य वै । शशाप तान् जटाभस्ममिथ्याव्रतधरास्तथा । भविष्यथ त्रयीबाह्या वेदकर्मबहिष्कृताः ॥ ७१.३९ ॥

ഇതെല്ലാം ഋഷികളുടെ മായയാൽ സംഭവിച്ചതെന്ന് വിചാരിച്ച് അദ്ദേഹം അവരെ ശപിച്ചു—“ജടയും ഭസ്മവും ധരിച്ച് മിഥ്യാവ്രതം പാലിക്കുന്നവരായി, നിങ്ങൾ ത്രയീ-വേദത്തിന് പുറമ്പോക്കാകുകയും വേദകർമ്മങ്ങളിൽ നിന്ന് ബഹിഷ്കൃതരാകുകയും ചെയ്യും.”

Verse 40

तच्छ्रुत्वा क्रूरवचनं गौतमस्य महामुनेः । ऊचुः सप्तर्षयो मैवं सर्वकालं द्विजोत्तमाः । भवन्तु किं तु ते वाक्यं मोघं नास्त्यत्र संशयः ॥ ७१.४० ॥

മഹാമുനി ഗൗതമന്റെ കഠിനവചനം കേട്ട് സപ്തർഷികൾ പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജോത്തമാ, അങ്ങനെ ആവരുതേ; എങ്കിലും നിന്റെ വാക്ക് വ്യർഥമാകില്ല, ഇതിൽ സംശയമില്ല।

Verse 41

यदि नाम कलौ सर्वे भविष्यन्ति द्विजोत्तमाः । उपकारीणि ये ते हि अपकर्तार एव हि । इत्थंभूता अपि कलौ भक्तिभाजो भवन्तु ते ॥ ७१.४१ ॥

കലിയുഗത്തിൽ എല്ലാവരും ‘ദ്വിജോത്തമർ’ എന്നു കണക്കാക്കപ്പെട്ടാലും, പുറമേ ഉപകാരികളായി തോന്നുന്നവർ തന്നെയാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ അപകാരികൾ; എങ്കിലും കലിയിൽ അങ്ങനെ തന്നെയായിട്ടും അവർ ഭക്തിയിൽ പങ്കാളികളാകട്ടെ।

Verse 42

त्वद्वाक्यवह्निनिर्दग्धाः सदा कलियुगे द्विजाः । भविष्यन्ति क्रियाहीना वेदकर्मबहिष्कृताः ॥ ७१.४२ ॥

കലിയുഗത്തിൽ ദ്വിജർ നിന്റെ വാക്കെന്ന അഗ്നിയിൽ ദഗ്ധരായതുപോലെ എപ്പോഴും ആയിരിക്കും; അവർ ക്രിയാഹീനരായി വൈദികകർമ്മങ്ങളിൽ നിന്ന് ബഹിഷ്കൃതരാകും।

Verse 43

अस्याश्च गौणं नामेह नदी गोदावरीति च । गौर्दत्ता वरदानाच्च भवेद् गोदावरी नदी ॥ ७१.४३ ॥

ഇവിടെ ഈ നദിയുടെ ഗൗണ (പ്രചലിത) നാമം ‘ഗോദാവരി’ ആകുന്നു; ‘ഗോ’ (പശു) വഴി ദത്തമായതും വരദാനവും കാരണം ഈ നദി ഗോദാവരി എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമായി।

Verse 44

एतां प्राप्य कलौ ब्रह्मन् गां ददन्ति जनाश्च ये । यथाशक्त्या तु दानानि मोदन्ते त्रिदशैः सह ॥ ७१.४४ ॥

ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, കലിയുഗത്തിൽ ഈ പുണ്യാവസരം പ്രാപിച്ച് പശുദാനം ചെയ്യുന്നവരും ശേഷിയനുസരിച്ച് ദാനങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവരും ത്രിദശന്മാരോടു (ദേവന്മാരോടു) കൂടി ആനന്ദിക്കും।

Verse 45

सिंहस्थे च गुरौ तत्र यो गच्छति समाहितः । स्नात्वा च विधिना तत्र पितॄन् स्तर्पयते तथा ॥ ७१.४५ ॥

ഗുരു സിംഹസ്ഥാനത്തിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ, സമാഹിതചിത്തനായി അവിടെ ചെന്നു വിധിപ്രകാരം സ്നാനം ചെയ്ത് പിതൃകൾക്ക് തർപ്പണം ചെയ്യുന്നവൻ।

Verse 46

स्वर्गं गच्छन्ति पितरो निरये पतिता अपि । स्वर्गस्थाः पितरस्तस्य मुक्तिभाजो न संशयः ॥ ७१.४६ ॥

നരകാവസ്ഥയിൽ പതിച്ച പിതൃകളും സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോകുന്നു; ആ വ്യക്തിയുടെ പിതൃകൾ സ്വർഗസ്ഥരായി മോക്ഷഭാഗികളാകുന്നു—സംശയമില്ല।

Verse 47

त्वं ख्यातिं महतीं प्राप्य मुक्तिं यास्यसि शाश्वतीम् । एवमुक्त्वाऽथ मुनयो ययुः कैलासपर्वतम् । यत्राहमुमया सार्धं सदा तिष्ठामि सत्तमाः ॥ ७१.४७ ॥

“മഹത്തായ ഖ്യാതി പ്രാപിച്ച് നീ ശാശ്വത മോക്ഷത്തിലേക്ക് പോകും.” ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് മുനിമാർ കൈലാസപർവതത്തിലേക്ക് പോയി—അവിടെ ഞാൻ ഉമയോടൊപ്പം സദാ വസിക്കുന്നു, ഹേ സത്തമന്മാരേ।

Verse 48

ऊचुर्मां ते च मुनयो भवितारो द्विजोत्तमाः । कलौ त्वद्रूपिणः सर्वे जटामुकुटधारिणः । स्वेच्छया प्रेतवेषाश्च मिथ्यालिङ्गधराः प्रभो ॥ ७१.४८ ॥

ആ മുനികൾ എന്നോടു പറഞ്ഞു—“കലിയുഗത്തിൽ എല്ലാവരും നിന്റെ രൂപംപോലെ ആയി, ജടാമകുടം ധരിക്കും; എന്നാൽ സ്വേച്ഛയാൽ പ്രേതവേഷവും വ്യാജ ലിംഗചിഹ്നങ്ങളും ധരിക്കും, പ്രഭോ।”

Verse 49

तेषामनुग्रहार्थाय किञ्चिच्छास्त्रं प्रदीयताम् । येनास्मद्वंशजाः सर्वे वर्तेयुः कलिपीडिताः ॥ ७१.४९ ॥

അവർക്കു അനുഗ്രഹം കാണിക്കാനായി ഏതാനും ഉപദേശശാസ്ത്രം നൽകപ്പെടട്ടെ; അതിലൂടെ കലിയാൽ പീഡിതരായ നമ്മുടെ വംശജർ എല്ലാവരും ശരിയായി ജീവിച്ച് ആചരിക്കട്ടെ।

Verse 50

एवमभ्यर्थितस्तैस्तु पुराऽहं द्विजसत्तमाः । वेदक्रियासमायुक्तां कृतवानस्मि संहिताम् ॥ ७१.५० ॥

ഇങ്ങനെ പൂർവ്വകാലത്ത് അവരുടെ അപേക്ഷപ്രകാരം, ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, വേദക്രിയകളും വിധിവിധാനങ്ങളും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഒരു സംഹിത ഞാൻ രചിച്ചു.

Verse 51

निःश्वासाख्यां ततस्तस्यां लीना बाभ्रव्यशाण्डिलाः । अल्पापराधाच्छ्रुत्वैव गता बैडालिका भवन ॥ ७१.५१ ॥

അതിനുശേഷം ‘നിഃശ്വാസ’ എന്ന പേരുള്ള ആ സ്ഥിതി/പ്രദേശത്തിൽ ബാഭ്രവ്യരും ശാണ്ഡിലരും ലീനരായി; എന്നാൽ അപരാധം അല്പമാണെന്ന് കേട്ട ഉടനെ അവർ ബൈഡാലിക വാസസ്ഥാനത്തേക്ക് പോയി.

Verse 52

मयैव मोहितास्ते हि भविष्यं जानता द्विजाः । लौल्यार्थिनस्तु शास्त्राणि करिष्यन्ति कलौ नराः ॥ ७१.५२ ॥

ഭാവിയെ അറിഞ്ഞിട്ടും ആ ദ്വിജന്മാർ എന്റെ മോഹത്താൽ തന്നെ മയങ്ങിപ്പോയിരിക്കുന്നു. കലിയുഗത്തിൽ മനുഷ്യർ ലാഭലോഭത്തോടെ ശാസ്ത്രങ്ങൾ രചിക്കും.

Verse 53

निःश्वाससंहितायां हि लक्षमात्रं प्रमाणतः । सैव पाशुपती दीक्षा योगः पाशुपतस्त्विह ॥ ७१.५३ ॥

നിഃശ്വാസ-സംഹിതയിൽ പ്രമാണപരമായി ലക്ഷമാത്രം (ഒരു ലക്ഷം) എന്നു പറയുന്നു. അതുതന്നെ പാശുപത ദീക്ഷ; ഇവിടെ പാശുപത യോഗം തന്നെയാണ് ആചാരം/സാധന.

Verse 54

एतस्माद्वेदमार्गाद्धि यदन्यदिह जायते । तत्क्षुद्रकर्म विज्ञेयं रौद्रं शौचविवर्जितम् ॥ ७१.५४ ॥

ഈ വേദമാർഗ്ഗത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി ഇവിടെ എന്ത് ഉദ്ഭവിച്ചാലും, അത് ക്ഷുദ്രകർമ്മമായി അറിയണം—അത് രൗദ്ര (ഹിംസാത്മക) സ്വഭാവമുള്ളതും ശൗചം (ശുദ്ധി) ഇല്ലാത്തതുമാണ്.

Verse 55

ये रुद्रमुपजीवन्ति कलौ वैडालिका नराः । लौल्यार्थिनः स्वशास्त्राणि करिष्यन्ति कलौ नराः । उच्छुष्मरुद्रास्ते ज्ञेया नाहं तेषु व्यवस्थितः ॥ ७१.५५ ॥

കലിയുഗത്തിൽ രുദ്രനെ വിളിച്ചു ജീവിക്കുന്ന വൈഡാലിക (നീച/ധൂർത്ത) മനുഷ്യർ ലാഭലോഭത്താൽ തങ്ങളുടേതായ ‘ശാസ്ത്രങ്ങൾ’ രചിക്കും. അവർ ‘ഉച്ചുഷ്മ-രുദ്രർ’ (അശുദ്ധ സ്വഭാവമുള്ള രുദ്രർ) എന്നു അറിയണം; ഞാൻ അവരിൽ സ്ഥാപിതനല്ല.

Verse 56

भैरवेण स्वरूपेण देवकार्ये यदा पुरा । नर्तितं तु मया सोऽयं सम्बन्धः क्रूरकर्मणाम् ॥ ७१.५६ ॥

പുരാതനകാലത്ത് ദേവകാര്യത്തിനായി ഞാൻ ഭൈരവസ്വരൂപം ധരിച്ചപ്പോൾ ഞാൻ നൃത്തം ചെയ്തു; അതിൽ നിന്നാണ് ക്രൂരകർമ്മങ്ങളോടുള്ള ഈ ബന്ധം ഉണ്ടായത്.

Verse 57

क्षयं निनीषता दैत्यानट्टहासो मया कृतः । यः पुरा तत्र ये मह्यं पतिता अश्रुबिन्दवः । असंख्यातास्तु ते रौद्रा भवितारो महीतले ॥ ७१.५७ ॥

ദൈത്യന്മാരുടെ നാശം ഉദ്ദേശിച്ച് ഞാൻ അട്ടഹാസം ചെയ്തു. അപ്പോൾ അവിടെ എന്നിൽ നിന്ന് വീണ കണ്ണീർത്തുള്ളികൾ അസംഖ്യമായി ഭൂമിയിൽ രൗദ്ര (ഉഗ്ര) സത്തകളായി മാറും.

Verse 58

uchChuShmaniratA raudrAH surAmAMsapriyAH sadA | strIlolAH pApakarmANaH saMbhUtA bhUtaleShu te || 71.58 ||

അവർ ഉച്ചുഷ്മത്തിൽ നിരതരായ രൗദ്രസ്വഭാവികൾ, എപ്പോഴും സുരയും മാംസവും പ്രിയമുള്ളവർ, സ്ത്രീലോലർ, പാപകർമ്മങ്ങളിൽ ഏർപ്പെടുന്നവർ—ഭൂതലത്തിൽ ജനിച്ചവരാണ്.

Verse 59

तेषां गौतमशापाद्धि भविष्यन्त्यन्वये द्विजाः । तेषां मध्ये सदाचाराः ये ते मच्छासने रताः ॥ ७१.५९ ॥

ഗൗതമന്റെ ശാപം മൂലം അവരുടെ വംശത്തിൽ ദ്വിജർ (ബ്രാഹ്മണർ) ഉദ്ഭവിക്കും. അവരിൽ സദാചാരികളായും എന്റെ ശാസനം/ഉപദേശം ആസ്വദിക്കുന്നവരുമായവർ (ഉത്തമർ) ആയിരിക്കും.

Verse 60

स्वर्गं चैवापवर्गं च इति वै संशयात् पुरा । वैडालिका अधो यास्यन्ति मम संततिदूषकाः ॥ ७१.६० ॥

മുന്‍പ് “സ്വര്‍ഗവും അപവര്‍ഗവും (മോക്ഷവും)” എന്ന കാര്യത്തില്‍ യഥാര്‍ഥ സംശയം ഉണ്ടായിരുന്നു. എന്നാല്‍ എന്റെ വംശത്തെ ദൂഷിക്കുന്ന വൈഡാലികര്‍ അധോഗതിയിലേക്കു പോകും.

Verse 61

प्राग्गौतमाग्निना दग्धाः पुनर्मद्वचनाद्द्विजाः । नरकं तु गमिष्यन्ति नात्र कार्या विचारणा ॥ ७१.६१ ॥

മുമ്പ് ഗൗതമന്റെ അഗ്നിയാല്‍ ദ്വിജര്‍ ദഗ്ധരായി; ഇനി എന്റെ വചനത്താല്‍ അവർ വീണ്ടും നരകത്തിലേക്കു പോകും—ഇതില്‍ ആലോചന വേണ്ട.

Verse 62

रुद्र उवाच । एवं मया ब्रह्मसुताः प्रोक्ता जग्मुर्यथागतम् । गौतमोऽपि स्वकं गेहं जगामाशु परंतपः ॥ ७१.६२ ॥

രുദ്രന്‍ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ എന്റെ ഉപദേശത്താല്‍ ബ്രഹ്മപുത്രര്‍ വന്നതുപോലെ തന്നെ മടങ്ങിപ്പോയി. ഹേ പരന്തപ, ഗൗതമനും വേഗം തന്റെ ഗൃഹത്തിലേക്കു പോയി.

Verse 63

एतद्वः कथितं विप्रा मया धर्मस्य लक्षणम् । एतस्माद्विपरीतो यः स पाषण्डरतो भवेत् ॥ ७१.६३ ॥

ഹേ വിപ്രന്മാരേ, ധര്‍മ്മത്തിന്റെ ലക്ഷണം ഞാന്‍ നിങ്ങള്‍ക്കു പറഞ്ഞു. ഇതിന് വിരുദ്ധമായി നടക്കുന്നവന്‍ പാഷണ്ഡത്തില്‍ ആസക്തനാകും.