Adhyaya 71: Vision of the Trimūrti in Rudra, the Gautama Curse, the Manifestation of the Godāvarī, and the Niḥśvāsa-saṃhitā Account

Verse 1

अगस्त्य उवाच । एवमुक्तस्ततो देवा ऋषयश्च पिनाकिना । अहं च नृपते तस्य देवस्य प्रणतोऽभवम् ॥ ७१.१ ॥

ਅਗਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਪਿਨਾਕਧਾਰੀ ਦੇਵ ਨੇ ਇਉਂ ਆਖਿਆ ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਵੀ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਦੇਵ ਅੱਗੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਣਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 2

प्रणम्य शिरसा देवं यावत् पश्यामहे नृप । तावत् तस्यैव रुद्रस्य देहस्थं कमलासनम् ॥ ७१.२ ॥

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦੇਵ ਨੂੰ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਜਿੰਨੀ ਦੇਰ ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਰਹੇ, ਉੱਨੀ ਹੀ ਦੇਰ ਅਸੀਂ ਉਸੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਕਮਲਾਸਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਵੱਸਦਾ ਵੇਖਿਆ।

Verse 3

नारायणं च हृदये त्रसरेणुसुसूक्ष्मकं । ज्वलद्भास्करवर्णाभं पश्याम भवदेहतः ॥ ७१.३ ॥

ਅਤੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ—ਤ੍ਰਸਰੇਣੂ ਤੋਂ ਵੀ ਅਤਿ ਸੂਖਮ—ਜਲਦੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਤੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਤੁਹਾਡੇ ਹੀ ਦੇਹ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਪ੍ਰਤੱਖ।

Verse 4

तं दृष्ट्वा विस्मिताः सर्वे याजका ऋषयो मम । जयशब्दरवांश्चक्रुः सामऋग्यजुषां स्वनम् ॥ ७१.४ ॥

ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਭ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ—ਮੇਰੇ ਯਾਜਕ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ‘ਜੈ’ ਦੇ ਨਾਅਰੇ ਲਗਾਏ ਅਤੇ ਸਾਮ, ਰਿਗ ਤੇ ਯਜੁਸ ਦੇ ਪਾਠ ਦੀ ਗੂੰਜਦਾਰ ਧੁਨ ਉਚਾਰੀ।

Verse 5

कृत्वोचुस्ते तदा देवं किमिदं परमेश्वर । एकस्यामेव मूर्तौ ते लक्ष्यन्ते च त्रिमूर्त्तयः ॥ ७१.५ ॥

ਤਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੇਵ ਨੂੰ ਆਖਿਆ— “ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਇਹ ਕੀ ਹੈ? ਤੇਰੀ ਇਕੋ ਮੂਰਤੀ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਮੂਰਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵੀ ਦਿਸ ਰਹੇ ਹਨ।”

Verse 6

रुद्र उवाच । यज्ञेऽस्मिन् यद्धुतं हव्यं मामुद्दिश्य महर्षयः । ते त्रयोऽपि वयं भागं गृहीणीमः कविसत्तमाः ॥ ७१.६ ॥

ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ— “ਇਸ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਮੈਨੂੰ ਉਦੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਜੋ ਹਵਿ ਅਰਪਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਅਸੀਂ ਤਿੰਨੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਭਾਗ ਸਮਝ ਕੇ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ।”

Verse 7

नास्माकं विविधो भावो वर्तते मुनिसत्तमाः । सम्यग्दृशः प्रपश्यन्ति विपरीतेष्वनेकशः ॥ ७१.७ ॥

“ਹੇ ਮੁਨੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਵ ਨਹੀਂ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸਮ੍ਯਕ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਰੋਧੀ ਦਿਸਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਨੇਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੱਚ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।”

Verse 8

एवमुक्ते तु रुद्रेण सर्वे ते मुनयो नृप । पप्रच्छुः शङ्करं देवं मोहशास्त्रप्रयोजनम् ॥ ७१.८ ॥

ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਇਹ ਕਹਿਣ ਉਪਰੰਤ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਮੁਨੀ ਦੇਵ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ‘ਮੋਹ-ਸ਼ਾਸਤਰ’ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ।

Verse 9

ऋषय ऊचुः । मोहनार्थं तु लोकानां त्वया शास्त्रं पृथक् कृतम् । तत् त्वया हेतुना केन कृतं देव वदस्व नः ॥ ७१.९ ॥

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ— “ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਇਕ ਵੱਖਰਾ ਸ਼ਾਸਤਰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਕੀਤਾ? ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ।”

Verse 10

रुद्र उवाच । अस्ति भारतवर्षेण वनं दण्डकसंज्ञितम् । तत्र तीव्रं तपो घोरं गौतमो नाम वै द्विजः ॥ ७१.१० ॥

ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਭਾਰਤਵਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੰਡਕ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਜੰਗਲ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਗੌਤਮ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਦਵਿਜ ਮੁਨੀ ਨੇ ਤੀਬਰ ਅਤੇ ਘੋਰ ਤਪ ਕੀਤਾ।

Verse 11

चकार तस्य ब्रह्मा तु परितोषं गतः प्रभुः । उवाच तं मुनिं ब्रह्मा वरं ब्रूहि तपोधन ॥ ७१.११ ॥

ਉਸ ਦੇ ਤਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ— ‘ਹੇ ਤਪ-ਧਨ! ਜੋ ਵਰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਦੱਸ।’

Verse 12

एवमुक्तस्तदा तेन ब्रह्मणा लोककर्तृणा । उवाच सद्यः पङ्क्तिं मे धान्यानां देहि पद्मज ॥ ७१.१२ ॥

ਲੋਕ-ਕਰਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਐਸਾ ਕਹਿਣ ਤੇ ਮੁਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ— ‘ਹੇ ਪਦਮਜ! ਮੈਨੂੰ ਅਨਾਜ ਦੀ ਇੱਕ ਪੰਕਤੀ ਤੁਰੰਤ ਬਖ਼ਸ਼ੋ।’

Verse 13

एवमुक्तो ददौ तस्य तमेवार्थं पितामहः । लब्ध्वा तु तं वरं विप्रः शतशृङ्गे महाश्रमम् ॥ ७१.१३ ॥

ਇਉਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਓਹੀ ਵਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਵਰ ਪਾ ਕੇ ਉਹ ਵਿਪ੍ਰ ਸ਼ਤਸ਼੍ਰਿੰਗ ਦੇ ਮਹਾਨ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 14

चकार तस्योषसि च पाकान्ते शालयो द्विजाः । लूयन्ते तेन मुनिना मध्याह्ने पच्यते तथा । सर्वातिथ्यमसौ विप्रो ब्राह्मणेभ्यो ददात्यलम् ॥ ७१.१४ ॥

ਉਹ ਵਿਪ੍ਰ ਸਵੇਰੇ ਸ਼ਾਲੀ ਧਾਨ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਦਾ; ਫ਼ਸਲ ਪੱਕਣ ਤੇ ਉਹ ਮੁਨੀ ਦਵਿਜਾਂ ਤੋਂ ਕਟਾਈ ਕਰਵਾਂਦਾ, ਅਤੇ ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਪਕਵਾਨ ਵੀ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦਾ। ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਭ ਅਤਿਥੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਯਥੇਸ਼ਟ ਦਾਨ ਦਿੰਦਾ।

Verse 15

कस्यचित्त्वथ कालस्य महती द्वादशाब्दिका । अनावृष्टिर्द्विजवरा अभवल्लोमहर्षिणी ॥ ७१.१५ ॥

ਇੱਕ ਸਮੇਂ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਮਹਾਨ ਅਨਾਵ੍ਰਿਸ਼ਟੀ (ਵਰਖਾ-ਅਭਾਵ) ਪਈ; ਉਹ ਰੋਮਹਰਸ਼ਕ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਸੀ।

Verse 16

तां दृष्ट्वा मुनयः सर्वे अनावृष्टिं वनेचराः । क्षुधया पीड्यमानास्तु प्रययुर्गौतमं तदा ॥ ७१.१६ ॥

ਉਹ ਅਨਾਵ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਮੁਨੀ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਤਦ ਗੌਤਮ ਕੋਲ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 17

अथ तानागतान् दृष्ट्वा गौतमः शिरसा नतः । उवाच स्थीयतां मह्यं गृहे मुनिवरात्मजाः ॥ ७१.१७ ॥

ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਇਆ ਵੇਖ ਕੇ ਗੌਤਮ ਨੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਕਿਹਾ—“ਹੇ ਮੁਨੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰੋ, ਮੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਠਹਿਰੋ।”

Verse 18

एवमुक्तास्तु ते तेन तस्थुर्विविधभोजनम् । भुञ्जमाना अनावृष्टिर्यावत्सा निवृताऽभवत् ॥ ७१.१८ ॥

ਉਸ ਨੇ ਐਸਾ ਕਿਹਾ ਤਾਂ ਉਹ ਉੱਥੇ ਹੀ ਟਿਕੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੋਜਨ ਛਕਦੇ ਰਹੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਅਨਾਵ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਮੁੱਕ ਨਾ ਗਈ।

Verse 19

निवृत्तायां तु वै तस्यामनावृष्ट्यां तु ते द्विजाः । तीर्थयात्रानिमित्तं तु प्रयातुं मनसोऽभवन् ॥ ७१.१९ ॥

ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਨਾਵ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਮੁੱਕ ਗਈ, ਤਦ ਉਹ ਦ੍ਵਿਜ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਬਹਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉੱਥੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ।

Verse 20

तत्र शाण्डिल्यनामानं तापसं मुनिसत्तमम् । प्रत्युवाचेतिसंचिन्त्य मिरीचः परमो मुनिः ॥ ७१.२० ॥

ਉੱਥੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਪਰਮ ਰਿਸ਼ੀ ਮਰੀਚ ਨੇ ਸ਼ਾਂਡਿਲ੍ਯ ਨਾਮਕ ਤਪਸਵੀ, ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਬਾਰੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 21

मारीच उवाच । शाण्डिल्य शोभनं वक्ष्ये पिता ते गौतमो मुनिः । तम् अनुक्त्वा न गच्छामस् तपश् चर्तुं तपोवनम् ॥ ७१.२१ ॥

ਮਰੀਚ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਸ਼ਾਂਡਿਲ੍ਯ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਗੱਲ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ: ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ ਮੁਨੀ ਗੌਤਮ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਦੱਸੇ ਬਿਨਾਂ ਅਸੀਂ ਤਪ ਕਰਨ ਲਈ ਤਪੋਵਨ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗੇ।

Verse 22

एवमुक्तेऽथ जहसुः सर्वे ते मुनयस्तदा । किमस्माभिः स्वको देहो विक्रीतोऽस्य अन्नभक्षणात् ॥ ७१.२२ ॥

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਮੁਨੀ ਹੱਸ ਪਏ—“ਕੀ ਇਸ ਦਾ ਅੰਨ ਖਾਣ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਡਾ ਸਰੀਰ ਜਿਵੇਂ ਵੇਚਿਆ ਗਿਆ?”

Verse 23

एवमुक्त्वा पुनश्चोचुः सोपाधिगमनं प्रति । कृत्वा मायामयीं गां तु तच्छालौ ते व्यसर्जयन् ॥ ७१.२३ ॥

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਫਿਰ ਬਹਾਨੇ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਜਾਣ ਬਾਰੇ ਬੋਲੇ; ਅਤੇ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਗਾਂ ਉਸਦੀ ਗੋਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਗਏ।

Verse 24

तां चरन्तीं ततो दृष्ट्वा शालौ गां गौतमो मुनिः । गृहीत्वा सलिलं पाणौ याहि रुद्रेtyभाषत । ततो मायामयी सा गौः पपात जलबिन्दुभिः ॥ ७१.२४ ॥

ਫਿਰ ਸ਼ਾਲਾ-ਵਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਗਾਂ ਨੂੰ ਘੁੰਮਦਿਆਂ ਵੇਖ ਕੇ ਮੁਨੀ ਗੌਤਮ ਨੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਜਲ ਲੈ ਕੇ ਕਿਹਾ—“ਰੁਦ੍ਰ ਕੋਲ ਜਾ।” ਤਦ ਜਲ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਪੈਂਦਿਆਂ ਹੀ ਉਹ ਮਾਇਆ ਦੀ ਗਾਂ ਡਿੱਗ ਪਈ।

Verse 25

निहतां तां ततो दृष्ट्वा मुनीन् जिगमिषूंस्तथा । उवाच गौतमो धीमांस्तान् मुनीन् प्रणतः स्थितः ॥ ७१.२५ ॥

ਉਸ ਨੂੰ ਮਰੀ ਹੋਈ ਵੇਖ ਕੇ ਅਤੇ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਰਵਾਨਗੀ ਲਈ ਤਿਆਰ ਵੇਖ ਕੇ, ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਗੌਤਮ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।

Verse 26

किमर्थं गम्यते विप्राः साधु शंसत माचिरम् । मां विहाय सदा भक्तं प्रणतं च विशेषतः ॥ ७१.२६ ॥

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ! ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ? ਦੇਰ ਨਾ ਕਰੋ, ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸੋ—ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਸਦਾ ਭਗਤ ਹਾਂ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਣਾਮੀ ਹਾਂ, ਛੱਡ ਕੇ।

Verse 27

ऋषय ऊचुः । गोवध्येमिह ब्रह्मन् यावत् तव शरीरगा । तावदन्नं न भुञ्जामो भवतोऽन्नं महामुने ॥ ७१.२७ ॥

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਜਦ ਤੱਕ ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰਕ ਸਾਨ্নਿਧ ਵਿੱਚ ਹਾਂ, ਤਦ ਤੱਕ ਅਸੀਂ ਅੰਨ ਨਹੀਂ ਛਕਾਂਗੇ; ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਡਾ ਅੰਨ, ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੀ।

Verse 28

एवमुक्तो गौतमोऽथ तान् मुनीन् प्राह धर्मवित् । प्रायश्चित्तं गोवध्याया दीयतां मे तपोधनाः ॥ ७१.२८ ॥

ਇਉਂ ਸੁਣ ਕੇ ਧਰਮ-ਜਾਣੂ ਗੌਤਮ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਤਪੋਧਨੋ! ਗੋ-ਵਧ ਲਈ ਮੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰੋ।

Verse 29

इयं गौरमृता ब्रह्मन् मूर्च्छितेव व्यवस्थिताः । गङ्गाजलप्लुता चेयमुत्थास्यति न संशयः ॥ ७१.२९ ॥

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਇਹ ਗਾਂ ਬੇਹੋਸ਼ ਜਿਹੀ ਪਈ ਹੈ, ਮਾਨੋ ਮਰੀ ਹੋਵੇ; ਪਰ ਗੰਗਾ-ਜਲ ਨਾਲ ਸਨਾਨ/ਛਿੜਕਾਅ ਹੋਣ ਤੇ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੁੜ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹੇਗੀ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।

Verse 30

प्रायश्चित्तं मृतायाः स्यादमृतायाः कृतं त्विदम् । व्रतं वा मा कृथाः कोपमित्युक्त्वा प्रययुस्तु ते ॥ ७१.३० ॥

ਇਹ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਤਾਂ ਮਰੀ ਹੋਈ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਇਹ ਤਾਂ ਜੋ ਮਰੀ ਨਹੀਂ ਉਸ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਵਰਤ ਹੀ ਸਮਝ ਲੈ। ‘ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰੀਂ’ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 31

गतैस्तैर्गौतमो धीमान् हिमवन्तं महागिरिम् । मामाराधयिषुः प्रायात् तप्तुं चाशु महत् तपः ॥ ७१.३१ ॥

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਗੌਤਮ ਹਿਮਵੰਤ ਮਹਾਂ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਿਆ, ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਮਹਾਨ ਤਪ ਕਰਨ ਲਈ।

Verse 32

शतमेकं तु वर्षाणामहमाराधितोऽभवम् । तुष्टेन च मया प्रोक्तो वरं वरय सुव्रत ॥ ७१.३२ ॥

ਪੂਰੇ ਸੌ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ। ਤਦ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਕਿਹਾ—‘ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਵਰ ਮੰਗ।’

Verse 33

सोऽब्रवीन्मां जकटासंस्थां देहि गङ्गां तपस्विनीम् । मया सार्धं प्रयात्वेषा पुण्या भागीरथी नदी ॥ ७१.३३ ॥

ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ—‘ਹੇ ਤਪਸਵਿਨੀ, ਜਟਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਦੀ ਗੰਗਾ ਮੈਨੂੰ ਦੇਹ। ਇਹ ਪੁੰਨ ਭਾਗੀਰਥੀ ਨਦੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਚਲੇ।’

Verse 34

एवमुक्ते जटाखण्डमेकं स प्रददौ शिवः । तां गृहीत्वा गतवान् सोऽपि यत्रास्ते सा तु गौर्मृता ॥ ७१.३४ ॥

ਇਉਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਟਾ ਦਾ ਇੱਕ ਖੰਡ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਵੀ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸੀ ਉੱਥੇ ਗਿਆ; ਪਰ ਗਾਂ ਮਰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ।

Verse 35

तज्जलप्लाविता सा गौर्गता चोत्थाय भामिनी । नदी च महती जाता पुण्यतोया शुचिह्रदा ॥ ७१.३५ ॥

ਉਸ ਜਲ ਨਾਲ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਉਹ ਗਾਂ ਉੱਠ ਕੇ, ਹੇ ਭਾਮਿਨੀ, ਅੱਗੇ ਚਲੀ ਗਈ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਪੁੰਨ-ਜਲ ਵਾਲੀ, ਸ਼ੁੱਧ ਹ੍ਰਦ ਸਮੇਤ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਨਦੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ।

Verse 36

तं दृष्ट्वा महदाश्चर्यं तत्र सप्तर्षयोऽमलाः । आजग्मुः खे विमानस्थाः साधुः साध्विति वादिनः ॥ ७१.३६ ॥

ਉਹ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉੱਥੇ ਨਿਰਮਲ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਮਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੋ ਕੇ ਆਏ ਅਤੇ “ਸਾਧੁ, ਸਾਧੁ” ਕਹਿੰਦੇ ਰਹੇ।

Verse 37

साधु गौतम साधूनां कोऽन्योऽस्ति सदृशस्तव । यदेवं जाह्नवीं देवीं दण्डके चावतारयत् ॥ ७१.३७ ॥

“ਸਾਧੁ, ਗੌਤਮ! ਸਾਧੂਆਂ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੌਣ ਹੈ? ਤੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵੀ ਜਾਹਨਵੀ (ਗੰਗਾ) ਨੂੰ ਅਵਤਰਿਤ ਕਰਕੇ ਦੰਡਕ ਵਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਤਾਰਿਆ ਹੈ।”

Verse 38

एवमुक्तस्तदा तैस्तु गौतमः किमिदं त्विति । गोवध्याकारणं मह्यं तावत् पश्यति गौतमः ॥ ७१.३८ ॥

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਐਸਾ ਕਹਿਣ ਤੇ ਗੌਤਮ ਨੇ ਤਦ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਕੀ ਹੈ?” ਫਿਰ ਗੌਤਮ ਨੇ ਗੋ-ਵਧ ਦਾ ਕਾਰਨ ਉਤਨੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸਮਝ ਲਿਆ।

Verse 39

ऋषीणां मायया सर्वमिदं जातं विचिन्त्य वै । शशाप तान् जटाभस्ममिथ्याव्रतधरास्तथा । भविष्यथ त्रयीबाह्या वेदकर्मबहिष्कृताः ॥ ७१.३९ ॥

ਇਹ ਸਭ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ—“ਜਟਾ ਤੇ ਭਸਮ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਝੂਠੇ ਵਰਤ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ, ਤੁਸੀਂ ਤ੍ਰਯੀ-ਵੇਦ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਜਾਵੋਗੇ ਅਤੇ ਵੇਦਿਕ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਬਹਿਸ਼ਕ੍ਰਿਤ ਹੋਵੋਗੇ।”

Verse 40

तच्छ्रुत्वा क्रूरवचनं गौतमस्य महामुनेः । ऊचुः सप्तर्षयो मैवं सर्वकालं द्विजोत्तमाः । भवन्तु किं तु ते वाक्यं मोघं नास्त्यत्र संशयः ॥ ७१.४० ॥

ਮਹਾਮੁਨੀ ਗੌਤਮ ਦੇ ਕਠੋਰ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸਪਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਐਸਾ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਪਰ ਤੇਰਾ ਬਚਨ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾਵੇਗਾ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 41

यदि नाम कलौ सर्वे भविष्यन्ति द्विजोत्तमाः । उपकारीणि ये ते हि अपकर्तार एव हि । इत्थंभूता अपि कलौ भक्तिभाजो भवन्तु ते ॥ ७१.४१ ॥

ਜੇ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਸਭ ਨੂੰ ‘ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ’ ਮੰਨ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਬਾਹਰੋਂ ਉਪਕਾਰੀ ਦਿਸਦੇ ਹਨ ਉਹੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਪਕਾਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਵੀ ਕਲਿ ਵਿੱਚ ਐਸੇ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਭਗਤੀ ਦੇ ਭਾਗੀ ਬਣਨ।

Verse 42

त्वद्वाक्यवह्निनिर्दग्धाः सदा कलियुगे द्विजाः । भविष्यन्ति क्रियाहीना वेदकर्मबहिष्कृताः ॥ ७१.४२ ॥

ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਦ੍ਵਿਜ ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਬਚਨ-ਅਗਨਿ ਨਾਲ ਸੜੇ ਹੋਏ ਜਿਹੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ; ਉਹ ਕਰਮ-ਕਾਂਡ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੇਦਿਕ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣਗੇ।

Verse 43

अस्याश्च गौणं नामेह नदी गोदावरीति च । गौर्दत्ता वरदानाच्च भवेद् गोदावरी नदी ॥ ७१.४३ ॥

ਇੱਥੇ ਇਸ ਨਦੀ ਦਾ ਗੌਣ (ਲੋਕਪ੍ਰਸਿੱਧ) ਨਾਮ ‘ਗੋਦਾਵਰੀ’ ਹੈ; ‘ਗੌ’ ਵੱਲੋਂ ਦੱਤੀ ਹੋਣ ਅਤੇ ਵਰਦਾਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਹ ਨਦੀ ਗੋਦਾਵਰੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 44

एतां प्राप्य कलौ ब्रह्मन् गां ददन्ति जनाश्च ये । यथाशक्त्या तु दानानि मोदन्ते त्रिदशैः सह ॥ ७१.४४ ॥

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਜੋ ਲੋਕ ਇਹ ਪੁੰਨ/ਅਵਸਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਗਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਂ (ਦੇਵਤਿਆਂ) ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 45

सिंहस्थे च गुरौ तत्र यो गच्छति समाहितः । स्नात्वा च विधिना तत्र पितॄन् स्तर्पयते तथा ॥ ७१.४५ ॥

ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਸਿੰਘ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਇਕਾਗ੍ਰ ਮਨ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਤਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 46

स्वर्गं गच्छन्ति पितरो निरये पतिता अपि । स्वर्गस्थाः पितरस्तस्य मुक्तिभाजो न संशयः ॥ ७१.४६ ॥

ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਪਿਤਰ ਵੀ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਪਿਤਰ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਭਾਗੀ ਬਣਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 47

त्वं ख्यातिं महतीं प्राप्य मुक्तिं यास्यसि शाश्वतीम् । एवमुक्त्वाऽथ मुनयो ययुः कैलासपर्वतम् । यत्राहमुमया सार्धं सदा तिष्ठामि सत्तमाः ॥ ७१.४७ ॥

“ਵੱਡੀ ਖਿਆਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਸਦੀਵੀ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਂਗਾ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਮੁਨੀ ਕੈਲਾਸ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਉਮਾ ਨਾਲ ਸਦਾ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਸਤਪੁਰਖੋ।

Verse 48

ऊचुर्मां ते च मुनयो भवितारो द्विजोत्तमाः । कलौ त्वद्रूपिणः सर्वे जटामुकुटधारिणः । स्वेच्छया प्रेतवेषाश्च मिथ्यालिङ्गधराः प्रभो ॥ ७१.४८ ॥

ਉਹ ਮੁਨੀ ਮੈਨੂੰ ਬੋਲੇ—“ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨਗੇ, ਜਟਾਵਾਂ ਦਾ ਮੁਕੁਟ ਪਹਿਨਣਗੇ; ਪਰ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਤ-ਵੈਸ਼ ਅਤੇ ਝੂਠੇ ਲਿੰਗ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਧਾਰਨ ਕਰਨਗੇ, ਪ੍ਰਭੂ।”

Verse 49

तेषामनुग्रहार्थाय किञ्चिच्छास्त्रं प्रदीयताम् । येनास्मद्वंशजाः सर्वे वर्तेयुः कलिपीडिताः ॥ ७१.४९ ॥

ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕੋਈ ਉਪਦੇਸ਼-ਰੂਪ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਲੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸਾਡੇ ਵੰਸ਼ਜ ਸਭ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਆਚਰਨ ਕਰ ਸਕਣ।

Verse 50

एवमभ्यर्थितस्तैस्तु पुराऽहं द्विजसत्तमाः । वेदक्रियासमायुक्तां कृतवानस्मि संहिताम् ॥ ७१.५० ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਉੱਤੇ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਮੈਂ ਵੇਦਿਕ ਕਰਮਕਾਂਡ ਅਤੇ ਵਿਧੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਇੱਕ ਸੰਹਿਤਾ ਰਚੀ।

Verse 51

निःश्वासाख्यां ततस्तस्यां लीना बाभ्रव्यशाण्डिलाः । अल्पापराधाच्छ्रुत्वैव गता बैडालिका भवन ॥ ७१.५१ ॥

ਫਿਰ ‘ਨਿਃਸ਼ਵਾਸ’ ਨਾਮਕ ਉਸ ਅਵਸਥਾ/ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਾਭ੍ਰਵ੍ਯ ਅਤੇ ਸ਼ਾਣ੍ਡਿਲ (ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ) ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ; ਪਰ ਅਪਰਾਧ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੈ ਇਹ ਸੁਣਦੇ ਹੀ ਉਹ ਬੈਡਾਲਿਕ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 52

मयैव मोहितास्ते हि भविष्यं जानता द्विजाः । लौल्यार्थिनस्तु शास्त्राणि करिष्यन्ति कलौ नराः ॥ ७१.५२ ॥

ਭਵਿੱਖ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਉਹ ਦ੍ਵਿਜ ਮੇਰੇ ਹੀ ਮੋਹ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਲੋਭ ਕਰਕੇ ਲਾਭ ਦੀ ਖਾਤਰ ਸ਼ਾਸਤਰ ਰਚਣਗੇ।

Verse 53

निःश्वाससंहितायां हि लक्षमात्रं प्रमाणतः । सैव पाशुपती दीक्षा योगः पाशुपतस्त्विह ॥ ७१.५३ ॥

ਨਿਃਸ਼ਵਾਸ-ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮਾਣ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ ਲੱਖ ਦਾ ਪਰਿਮਾਣ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹੀ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਦੀਖਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਯੋਗ ਹੀ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਹੈ।

Verse 54

एतस्माद्वेदमार्गाद्धि यदन्यदिह जायते । तत्क्षुद्रकर्म विज्ञेयं रौद्रं शौचविवर्जितम् ॥ ७१.५४ ॥

ਇਸ ਵੇਦਿਕ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਇੱਥੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰ ਕਰਮ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਰੌਦ੍ਰ (ਹਿੰਸਕ) ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੌਚ (ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ) ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।

Verse 55

ये रुद्रमुपजीवन्ति कलौ वैडालिका नराः । लौल्यार्थिनः स्वशास्त्राणि करिष्यन्ति कलौ नराः । उच्छुष्मरुद्रास्ते ज्ञेया नाहं तेषु व्यवस्थितः ॥ ७१.५५ ॥

ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵੈਡਾਲਿਕ (ਨੀਚ/ਧੂਰਤ) ਮਨੁੱਖ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ ਰੋਜ਼ੀ ਕਮਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਲੋਭ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ‘ਸ਼ਾਸਤਰ’ ਬਣਾਉਣਗੇ। ਉਹ ‘ਉੱਚੁਸ਼ਮ-ਰੁਦ੍ਰ’ (ਅਸ਼ੁੱਧ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਰੁਦ੍ਰ) ਜਾਣੇ ਜਾਣ; ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਨਹੀਂ ਹਾਂ।

Verse 56

भैरवेण स्वरूपेण देवकार्ये यदा पुरा । नर्तितं तु मया सोऽयं सम्बन्धः क्रूरकर्मणाम् ॥ ७१.५६ ॥

ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਦੇਵ-ਕਾਰਜ ਲਈ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਭੈਰਵ ਸਰੂਪ ਧਾਰਿਆ, ਤਦ ਮੈਂ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਕੀਤਾ; ਉਸੇ ਤੋਂ ਕਠੋਰ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਸੰਬੰਧ ਬਣਿਆ।

Verse 57

क्षयं निनीषता दैत्यानट्टहासो मया कृतः । यः पुरा तत्र ये मह्यं पतिता अश्रुबिन्दवः । असंख्यातास्तु ते रौद्रा भवितारो महीतले ॥ ७१.५७ ॥

ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਸ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਅੱਟਹਾਸ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਉੱਥੇ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਡਿੱਗੇ ਅੰਸੂਆਂ ਦੇ ਬੂੰਦ ਅਸੰਖ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰੌਦ੍ਰ (ਉਗਰ) ਜੀਵ ਬਣਣਗੇ।

Verse 58

uchChuShmaniratA raudrAH surAmAMsapriyAH sadA | strIlolAH pApakarmANaH saMbhUtA bhUtaleShu te || 71.58 ||

ਉਹ ਉੱਚੁਸ਼ਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਰੌਦ੍ਰ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ, ਸਦਾ ਸ਼ਰਾਬ ਅਤੇ ਮਾਸ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ, ਇਸਤਰੀ-ਲੋਭੀ ਅਤੇ ਪਾਪ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ—ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਹਨ।

Verse 59

तेषां गौतमशापाद्धि भविष्यन्त्यन्वये द्विजाः । तेषां मध्ये सदाचाराः ये ते मच्छासने रताः ॥ ७१.५९ ॥

ਗੌਤਮ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਵਿੱਚ ਦਵਿਜ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਪੈਦਾ ਹੋਣਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸਦਾਚਾਰੀ ਹਨ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਸ਼ਾਸਨ/ਉਪਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ (ਉੱਤਮ) ਹੋਣਗੇ।

Verse 60

स्वर्गं चैवापवर्गं च इति वै संशयात् पुरा । वैडालिका अधो यास्यन्ति मम संततिदूषकाः ॥ ७१.६० ॥

ਪਹਿਲਾਂ “ਸੁਰਗ ਅਤੇ ਅਪਵਰਗ (ਮੋਖ)” ਬਾਰੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੰਦੇਹ ਸੀ। ਪਰ ਜੋ ਵੈਡਾਲਿਕ ਮੇਰੀ ਵੰਸ਼-ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਧੋਗਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣਗੇ।

Verse 61

प्राग्गौतमाग्निना दग्धाः पुनर्मद्वचनाद्द्विजाः । नरकं तु गमिष्यन्ति नात्र कार्या विचारणा ॥ ७१.६१ ॥

ਪਹਿਲਾਂ ਗੌਤਮ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਦਵਿਜ ਸੜ ਗਏ; ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਉਹ ਫਿਰ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਣਗੇ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ।

Verse 62

रुद्र उवाच । एवं मया ब्रह्मसुताः प्रोक्ता जग्मुर्यथागतम् । गौतमोऽपि स्वकं गेहं जगामाशु परंतपः ॥ ७१.६२ ॥

ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜਿਵੇਂ ਆਏ ਸਨ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਮੁੜ ਗਏ। ਹੇ ਪਰੰਤਪ, ਗੌਤਮ ਵੀ ਛੇਤੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 63

एतद्वः कथितं विप्रा मया धर्मस्य लक्षणम् । एतस्माद्विपरीतो यः स पाषण्डरतो भवेत् ॥ ७१.६३ ॥

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਧਰਮ ਦਾ ਲੱਛਣ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਚਲਦਾ ਹੈ ਉਹ ਪਾਖੰਡ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।