Adhyaya 71: Vision of the Trimūrti in Rudra, the Gautama Curse, the Manifestation of the Godāvarī, and the Niḥśvāsa-saṃhitā Account

Verse 1

अगस्त्य उवाच । एवमुक्तस्ततो देवा ऋषयश्च पिनाकिना । अहं च नृपते तस्य देवस्य प्रणतोऽभवम् ॥ ७१.१ ॥

ಅಗಸ್ತ್ಯನು ಹೇಳಿದನು—ಪಿನಾಕಧರ ದೇವನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ, ದೇವರುಗಳೂ ಋಷಿಗಳೂ ಮತ್ತು ನಾನೂ, ಹೇ ರಾಜನೇ, ಆ ದೇವರಿಗೆ ಪ್ರಣತನೆನಾದೆನು।

Verse 2

प्रणम्य शिरसा देवं यावत् पश्यामहे नृप । तावत् तस्यैव रुद्रस्य देहस्थं कमलासनम् ॥ ७१.२ ॥

ಹೇ ರಾಜನೇ, ದೇವರಿಗೆ ಶಿರಸಾ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿ ನಾವು ಎಷ್ಟು ಕಾಲ ಅವನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೆವೋ, ಅಷ್ಟೇ ಕಾಲ ಅದೇ ರುದ್ರನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಕಮಲಾಸನ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ನೆಲೆಸಿರುವಂತೆ ಕಂಡೆವು।

Verse 3

नारायणं च हृदये त्रसरेणुसुसूक्ष्मकं । ज्वलद्भास्करवर्णाभं पश्याम भवदेहतः ॥ ७१.३ ॥

ಮತ್ತು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನಾವು ನಾರಾಯಣನನ್ನು ಕಾಣುತ್ತೇವೆ—ತ್ರಸರೆಣುವಿಗಿಂತಲೂ ಅತಿಸೂಕ್ಷ್ಮನಾಗಿ—ಜ್ವಲಿಸುವ ಸೂರ್ಯನ ವರ್ಣ-ಪ್ರಭೆಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವವನಾಗಿ, ನಿಮ್ಮದೇ ದೇಹದ ಒಳಗಿಂದಲೇ ದರ್ಶನವಾಗುವಂತೆ।

Verse 4

तं दृष्ट्वा विस्मिताः सर्वे याजका ऋषयो मम । जयशब्दरवांश्चक्रुः सामऋग्यजुषां स्वनम् ॥ ७१.४ ॥

ಅವನನ್ನು ಕಂಡು ಎಲ್ಲರೂ ಆಶ್ಚರ್ಯಪಟ್ಟರು—ನನ್ನ ಯಾಜಕರೂ ಋಷಿಗಳೂ ಸಹ; ಅವರು ‘ಜಯ’ ಎಂಬ ಘೋಷವನ್ನು ಮಾಡಿ, ಸಾಮ-ಋಕ್-ಯಜುಸ್ಸುಗಳ ಪಠಣದ ಗಂಭೀರ ಸ್ವರವನ್ನು ಮೊಳಗಿಸಿದರು।

Verse 5

कृत्वोचुस्ते तदा देवं किमिदं परमेश्वर । एकस्यामेव मूर्तौ ते लक्ष्यन्ते च त्रिमूर्त्तयः ॥ ७१.५ ॥

ಆಗ ಅವರು ದೇವನಿಗೆ ಹೇಳಿದರು— “ಹೇ ಪರಮೇಶ್ವರ, ಇದು ಏನು? ನಿನ್ನ ಒಂದೇ ರೂಪದಲ್ಲೇ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳ ರೂಪಗಳೂ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿವೆ.”

Verse 6

रुद्र उवाच । यज्ञेऽस्मिन् यद्धुतं हव्यं मामुद्दिश्य महर्षयः । ते त्रयोऽपि वयं भागं गृहीणीमः कविसत्तमाः ॥ ७१.६ ॥

ರುದ್ರನು ಹೇಳಿದರು— “ಈ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ನನ್ನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಅರ್ಪಿಸುವ ಹವ್ಯ ಯಾವದೋ, ಅದರ ಭಾಗವನ್ನು ನಾವು ಮೂವರೂ ನಮ್ಮ ಪಾಲಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತೇವೆ, ಹೇ ಕವಿಶ್ರೇಷ್ಠರೇ.”

Verse 7

नास्माकं विविधो भावो वर्तते मुनिसत्तमाः । सम्यग्दृशः प्रपश्यन्ति विपरीतेष्वनेकशः ॥ ७१.७ ॥

“ಹೇ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠರೇ, ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಭಾವವಿಲ್ಲ; ಸಮ್ಯಗ್ದೃಷ್ಟಿಯವರು ವಿರೋಧವಾಗಿ ಕಾಣುವ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅನೇಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸತ್ಯವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ.”

Verse 8

एवमुक्ते तु रुद्रेण सर्वे ते मुनयो नृप । पप्रच्छुः शङ्करं देवं मोहशास्त्रप्रयोजनम् ॥ ७१.८ ॥

ರುದ್ರನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ ನಂತರ, ಹೇ ರಾಜನೇ, ಆ ಎಲ್ಲಾ ಮುನಿಗಳು ದೇವ ಶಂಕರನನ್ನು ‘ಮೋಹ-ಶಾಸ್ತ್ರ’ದ ಪ್ರಯೋಜನ ಕುರಿತು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು.

Verse 9

ऋषय ऊचुः । मोहनार्थं तु लोकानां त्वया शास्त्रं पृथक् कृतम् । तत् त्वया हेतुना केन कृतं देव वदस्व नः ॥ ७१.९ ॥

ಋಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು— “ಲೋಕಗಳನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸಲು ನೀವು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದೀರಿ. ಹೇ ದೇವಾ, ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದ ಅದನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದೀರಿ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.”

Verse 10

रुद्र उवाच । अस्ति भारतवर्षेण वनं दण्डकसंज्ञितम् । तत्र तीव्रं तपो घोरं गौतमो नाम वै द्विजः ॥ ७१.१० ॥

ರುದ್ರನು ಹೇಳಿದರು— ಭಾರತವರ್ಷದಲ್ಲಿ ದಂಡಕವೆಂಬ ಅರಣ್ಯವಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಗೌತಮನೆಂಬ ದ್ವಿಜ ಮುನಿಯು ತೀವ್ರವಾದ ಘೋರ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿದನು.

Verse 11

चकार तस्य ब्रह्मा तु परितोषं गतः प्रभुः । उवाच तं मुनिं ब्रह्मा वरं ब्रूहि तपोधन ॥ ७१.११ ॥

ಅವನ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಭು ಬ್ರಹ್ಮನು ಸಂಪೂರ್ಣ ತೃಪ್ತನಾದನು. ಬ್ರಹ್ಮನು ಆ ಮುನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು— ‘ಹೇ ತಪೋಧನ, ವರವನ್ನು ಹೇಳು.’

Verse 12

एवमुक्तस्तदा तेन ब्रह्मणा लोककर्तृणा । उवाच सद्यः पङ्क्तिं मे धान्यानां देहि पद्मज ॥ ७१.१२ ॥

ಲೋಕಕರ್ತೃ ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಮುನಿಯು ತಕ್ಷಣವೇ— ‘ಹೇ ಪದ್ಮಜ, ನನಗೆ ಧಾನ್ಯಗಳ ಒಂದು ಸಾಲನ್ನು ಕೂಡಲೇ ದಯಪಾಲಿಸು’ ಎಂದನು.

Verse 13

एवमुक्तो ददौ तस्य तमेवार्थं पितामहः । लब्ध्वा तु तं वरं विप्रः शतशृङ्गे महाश्रमम् ॥ ७१.१३ ॥

ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದಾಗ ಪಿತಾಮಹನು ಅವನಿಗೆ ಅದೇ ವರವನ್ನು ನೀಡಿದನು. ಆ ವರವನ್ನು ಪಡೆದು ಆ ವಿಪ್ರನು ಶತಶೃಂಗದಲ್ಲಿನ ಮಹಾಶ್ರಮವನ್ನು ಸೇರಿದನು.

Verse 14

चकार तस्योषसि च पाकान्ते शालयो द्विजाः । लूयन्ते तेन मुनिना मध्याह्ने पच्यते तथा । सर्वातिथ्यमसौ विप्रो ब्राह्मणेभ्यो ददात्यलम् ॥ ७१.१४ ॥

ಆ ವಿಪ್ರನು ಪ್ರಾತಃಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶಾಲಿಧಾನ್ಯಗಳ ಬೆಳೆಯನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು; ಬೆಳೆ ಪಕ್ವವಾದಾಗ ಆ ಮುನಿಯು ದ್ವಿಜರಿಂದ ಕೊಯ್ಲು ಮಾಡಿಸುತ್ತಿದ್ದನು, ಹಾಗೆಯೇ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದಲ್ಲಿ ಅಡುಗೆ ಮಾಡಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನು ಎಲ್ಲ ಅತಿಥಿಗಳಿಗೆ ಆತಿಥ್ಯ ನೀಡಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ದಾನ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದನು.

Verse 15

कस्यचित्त्वथ कालस्य महती द्वादशाब्दिका । अनावृष्टिर्द्विजवरा अभवल्लोमहर्षिणी ॥ ७१.१५ ॥

ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಹೇ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠ, ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿದ ಮಹಾ ಅನಾವೃಷ್ಟಿ (ಮಳೆಯ ಅಭಾವ) ಸಂಭವಿಸಿತು; ಅದು ರೋಮಾಂಚಕರವಾದ ಭಯಂಕರವಾಗಿತ್ತು.

Verse 16

तां दृष्ट्वा मुनयः सर्वे अनावृष्टिं वनेचराः । क्षुधया पीड्यमानास्तु प्रययुर्गौतमं तदा ॥ ७१.१६ ॥

ಆ ಅನಾವೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಅರಣ್ಯವಾಸಿಗಳಾದ ಎಲ್ಲಾ ಮುನಿಗಳು ಹಸಿವಿನಿಂದ ಪೀಡಿತರಾಗಿ ಆಗ ಗೌತಮನ ಬಳಿಗೆ ಹೋದರು.

Verse 17

अथ तानागतान् दृष्ट्वा गौतमः शिरसा नतः । उवाच स्थीयतां मह्यं गृहे मुनिवरात्मजाः ॥ ७१.१७ ॥

ಅವರು ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಗೌತಮನು ಶಿರಸ್ಸು ವಾಲಿಸಿ ಹೇಳಿದನು—“ಹೇ ಮುನಿವರರ ಪುತ್ರರೇ, ನನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ತಂಗಿರಿ.”

Verse 18

एवमुक्तास्तु ते तेन तस्थुर्विविधभोजनम् । भुञ्जमाना अनावृष्टिर्यावत्सा निवृताऽभवत् ॥ ७१.१८ ॥

ಅವನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಅವರು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿದು, ವಿವಿಧ ಭೋಜನಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಾ, ಆ ಅನಾವೃಷ್ಟಿ ಅಂತ್ಯವಾಗುವವರೆಗೆ ತಂಗಿದರು.

Verse 19

निवृत्तायां तु वै तस्यामनावृष्ट्यां तु ते द्विजाः । तीर्थयात्रानिमित्तं तु प्रयातुं मनसोऽभवन् ॥ ७१.१९ ॥

ಆ ಅನಾವೃಷ್ಟಿ ನಿವೃತ್ತಿಯಾದ ನಂತರ, ಆ ದ್ವಿಜರು ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ನೆಪಮಾಡಿಕೊಂಡು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹೊರಡಲು ಇಚ್ಛಿಸಿದರು.

Verse 20

तत्र शाण्डिल्यनामानं तापसं मुनिसत्तमम् । प्रत्युवाचेतिसंचिन्त्य मिरीचः परमो मुनिः ॥ ७१.२० ॥

ಅಲ್ಲಿ ಚಿಂತಿಸಿ ಪರಮಮುನಿ ಮರೀಚಿ, ಶಾಂಡಿಲ್ಯನಾಮಕ ತಪಸ್ವಿ—ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನ ಕುರಿತು ಪ್ರತಿಯುತ್ತರ ನೀಡಿದನು।

Verse 21

मारीच उवाच । शाण्डिल्य शोभनं वक्ष्ये पिता ते गौतमो मुनिः । तम् अनुक्त्वा न गच्छामस् तपश् चर्तुं तपोवनम् ॥ ७१.२१ ॥

ಮರೀಚನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಶಾಂಡಿಲ್ಯ, ನಾನು ನಿನಗೆ ಶುಭವಾದ ಮಾತು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ: ನಿನ್ನ ತಂದೆ ಮುನಿ ಗೌತಮನು. ಅವನಿಗೆ ತಿಳಿಸದೆ ನಾವು ತಪಸ್ಸಿಗೆ ತಪೋವನಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 22

एवमुक्तेऽथ जहसुः सर्वे ते मुनयस्तदा । किमस्माभिः स्वको देहो विक्रीतोऽस्य अन्नभक्षणात् ॥ ७१.२२ ॥

ಇದು ಕೇಳಿ ಆ ಎಲ್ಲ ಮುನಿಗಳು ನಕ್ಕರು—“ಇವನ ಅನ್ನವನ್ನು ತಿಂದದ್ದರಿಂದ ಮಾತ್ರವೇ ನಮ್ಮ ದೇಹವು ಮಾರಾಟವಾದಂತಾಗುತ್ತದೆಯೇ?”

Verse 23

एवमुक्त्वा पुनश्चोचुः सोपाधिगमनं प्रति । कृत्वा मायामयीं गां तु तच्छालौ ते व्यसर्जयन् ॥ ७१.२३ ॥

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಅವರು ಮತ್ತೆ ನೆಪವಿಟ್ಟು ಅವನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗುವ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಿದರು; ನಂತರ ಮಾಯಾಮಯವಾದ ಹಸುವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಅವನ ಗೋಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಡಿದರು।

Verse 24

तां चरन्तीं ततो दृष्ट्वा शालौ गां गौतमो मुनिः । गृहीत्वा सलिलं पाणौ याहि रुद्रेtyभाषत । ततो मायामयी सा गौः पपात जलबिन्दुभिः ॥ ७१.२४ ॥

ನಂತರ ಶಾಲಾವನದಲ್ಲಿ ಆ ಹಸು ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡ ಮುನಿ ಗೌತಮನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಜಲವನ್ನು ಹಿಡಿದು “ರುದ್ರನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗು” ಎಂದು ಹೇಳಿದನು; ತಕ್ಷಣ ಜಲಬಿಂದುಗಳು ಬೀಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಆ ಮಾಯಾಮಯ ಹಸು ಕುಸಿದುಬಿತ್ತು।

Verse 25

निहतां तां ततो दृष्ट्वा मुनीन् जिगमिषूंस्तथा । उवाच गौतमो धीमांस्तान् मुनीन् प्रणतः स्थितः ॥ ७१.२५ ॥

ಅವಳು ಹತಳಾದುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಮುನಿಗಳು ಹೊರಡಲು ಸಿದ್ಧರಾಗಿರುವುದನ್ನೂ ಕಂಡು, ಧೀಮಂತನಾದ ಗೌತಮನು ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ವಿನಯದಿಂದ ನಿಂತು ಆ ಮುನಿಗಳನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದನು।

Verse 26

किमर्थं गम्यते विप्राः साधु शंसत माचिरम् । मां विहाय सदा भक्तं प्रणतं च विशेषतः ॥ ७१.२६ ॥

ಹೇ ವಿಪ್ರರೇ! ನೀವು ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೀರಿ? ತಡಮಾಡದೆ ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಹೇಳಿರಿ—ನನ್ನನ್ನು, ಸದಾ ಭಕ್ತನಾಗಿಯೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಣತನಾಗಿಯೂ ಇರುವವನನ್ನು, ಬಿಟ್ಟು.

Verse 27

ऋषय ऊचुः । गोवध्येमिह ब्रह्मन् यावत् तव शरीरगा । तावदन्नं न भुञ्जामो भवतोऽन्नं महामुने ॥ ७१.२७ ॥

ಋಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಬ್ರಹ್ಮನ್! ನಾವು ನಿಮ್ಮ ದೇಹಸಾನ್ನಿಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಇರುವವರೆಗೆ ಅನ್ನವನ್ನು ಭುಂಜಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಅನ್ನವನ್ನು, ಹೇ ಮಹಾಮುನೇ, ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 28

एवमुक्तो गौतमोऽथ तान् मुनीन् प्राह धर्मवित् । प्रायश्चित्तं गोवध्याया दीयतां मे तपोधनाः ॥ ७१.२८ ॥

ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದ ಧರ್ಮವಿದನಾದ ಗೌತಮನು ಆ ಮುನಿಗಳಿಗೆ ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ತಪೋಧನರೇ! ಗೋವಧಕ್ಕೆ ನನಗೆ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವನ್ನು ವಿಧಿಸಿರಿ।

Verse 29

इयं गौरमृता ब्रह्मन् मूर्च्छितेव व्यवस्थिताः । गङ्गाजलप्लुता चेयमुत्थास्यति न संशयः ॥ ७१.२९ ॥

ಹೇ ಬ್ರಹ್ಮನ್! ಈ ಹಸು ಮೂರ್ಚ್ಛಿತದಂತೆ, ಸತ್ತಂತೆಯೇ ಬಿದ್ದಿದೆ; ಆದರೆ ಗಂಗಾಜಲದಿಂದ ಸ್ನಾನ/ಸಿಂಚನವಾದರೆ ಇದು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಎದ್ದು ನಿಲ್ಲುವುದು—ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ।

Verse 30

प्रायश्चित्तं मृतायाः स्यादमृतायाः कृतं त्विदम् । व्रतं वा मा कृथाः कोपमित्युक्त्वा प्रययुस्तु ते ॥ ७१.३० ॥

ಇದು ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವು ಮೃತಳಿಗೆ ಯೋಗ್ಯ; ಆದರೆ ಇದು ಮೃತಳಲ್ಲದವಳಿಗಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಅಥವಾ ಇದನ್ನು ವ್ರತವೆಂದು ಸ್ವೀಕರಿಸು. ‘ಕೋಪಿಸಬೇಡ’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಅವರು ಹೊರಟರು.

Verse 31

गतैस्तैर्गौतमो धीमान् हिमवन्तं महागिरिम् । मामाराधयिषुः प्रायात् तप्तुं चाशु महत् तपः ॥ ७१.३१ ॥

ಅವರು ಹೊರಟ ನಂತರ ಧೀಮಂತನಾದ ಗೌತಮನು ಹಿಮವಂತ ಎಂಬ ಮಹಾಗಿರಿಗೆ ಹೊರಟನು; ನನ್ನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಲು ಮತ್ತು ಶೀಘ್ರವೇ ಮಹತ್ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಲು.

Verse 32

शतमेकं तु वर्षाणामहमाराधितोऽभवम् । तुष्टेन च मया प्रोक्तो वरं वरय सुव्रत ॥ ७१.३२ ॥

ಪೂರ್ಣ ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅವನು ನನ್ನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದನು. ತೃಪ್ತನಾದ ನಾನು ಹೇಳಿದೆ—‘ಸುವ್ರತನೇ, ವರವನ್ನು ಬೇಡು.’

Verse 33

सोऽब्रवीन्मां जकटासंस्थां देहि गङ्गां तपस्विनीम् । मया सार्धं प्रयात्वेषा पुण्या भागीरथी नदी ॥ ७१.३३ ॥

ಅವನು ನನಗೆ ಹೇಳಿದನು—‘ಹೇ ತಪಸ್ವಿನೀ, ಜಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತಿಯಾದ ಗಂಗೆಯನ್ನು ನನಗೆ ದಯಪಾಲಿಸು. ಈ ಪುಣ್ಯ ಭಾಗೀರಥೀ ನದಿ ನನ್ನೊಡನೆ ಹೋಗಲಿ.’

Verse 34

एवमुक्ते जटाखण्डमेकं स प्रददौ शिवः । तां गृहीत्वा गतवान् सोऽपि यत्रास्ते सा तु गौर्मृता ॥ ७१.३४ ॥

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಶಿವನು ತನ್ನ ಜಟೆಗಳ ಒಂದು ಖಂಡವನ್ನು ನೀಡಿದನು. ಅದನ್ನು ಪಡೆದು ಅವನೂ ಅವಳು ಇದ್ದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋದನು; ಆದರೆ ಆ ಹಸು ಮೃತವಾಗಿತ್ತು.

Verse 35

तज्जलप्लाविता सा गौर्गता चोत्थाय भामिनी । नदी च महती जाता पुण्यतोया शुचिह्रदा ॥ ७१.३५ ॥

ಆ ನೀರಿನಿಂದ ಪ್ಲಾವಿತವಾದ ಆ ಹಸು ಎದ್ದು, ಓ ಭಾಮಿನಿ, ಮುಂದೆ ಹೊರಟಿತು; ಅಲ್ಲಿ ಪುಣ್ಯಜಲಯುಕ್ತ, ಶುಚಿ ಹ್ರದವಿರುವ ಮಹಾ ನದಿ ಉದ್ಭವಿಸಿತು।

Verse 36

तं दृष्ट्वा महदाश्चर्यं तत्र सप्तर्षयोऽमलाः । आजग्मुः खे विमानस्थाः साधुः साध्विति वादिनः ॥ ७१.३६ ॥

ಆ ಮಹದಾಶ್ಚರ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿ ಅಲ್ಲಿ ಅಮಲರಾದ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ವಿಮಾನಸ್ಥರಾಗಿ ಬಂದು “ಸಾಧು, ಸಾಧು” ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು।

Verse 37

साधु गौतम साधूनां कोऽन्योऽस्ति सदृशस्तव । यदेवं जाह्नवीं देवीं दण्डके चावतारयत् ॥ ७१.३७ ॥

“ಸಾಧು, ಗೌತಮ! ಸಾಧುಗಳಲ್ಲಿ ನಿನಗೆ ಸಮಾನನಾದ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಯಾರು? ನೀನು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ದೇವಿ ಜಾಹ್ನವೀ (ಗಂಗೆ)ಯನ್ನು ಅವತಾರಗೊಳಿಸಿ ದಂಡಕ ವನದಲ್ಲಿಯೂ ಇಳಿಸಿದ್ದೆ.”

Verse 38

एवमुक्तस्तदा तैस्तु गौतमः किमिदं त्विति । गोवध्याकारणं मह्यं तावत् पश्यति गौतमः ॥ ७१.३८ ॥

ಅವರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಗೌತಮನು ಆಗ “ಇದು ಏನು?” ಎಂದು ಕೇಳಿದನು; ನಂತರ ಗೌತಮನು ಗೋವಧದ ಕಾರಣವನ್ನು ಅಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಅರಿತುಕೊಂಡನು।

Verse 39

ऋषीणां मायया सर्वमिदं जातं विचिन्त्य वै । शशाप तान् जटाभस्ममिथ्याव्रतधरास्तथा । भविष्यथ त्रयीबाह्या वेदकर्मबहिष्कृताः ॥ ७१.३९ ॥

ಇದೆಲ್ಲವೂ ಋಷಿಗಳ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಯಿತು ಎಂದು ಚಿಂತಿಸಿ ಅವನು ಅವರನ್ನು ಶಪಿಸಿದನು—“ಜಟೆ ಮತ್ತು ಭಸ್ಮ ಧರಿಸಿ, ಮಿಥ್ಯಾವ್ರತಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುವವರಾಗಿ, ನೀವು ತ್ರಯೀ-ವೇದಕ್ಕೆ ಹೊರಗಿನವರಾಗುವಿರಿ; ವೇದಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಬಹಿಷ್ಕೃತರಾಗುವಿರಿ.”

Verse 40

तच्छ्रुत्वा क्रूरवचनं गौतमस्य महामुनेः । ऊचुः सप्तर्षयो मैवं सर्वकालं द्विजोत्तमाः । भवन्तु किं तु ते वाक्यं मोघं नास्त्यत्र संशयः ॥ ७१.४० ॥

ಮಹಾಮುನಿ ಗೌತಮನ ಕ್ರೂರವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮ, ಹಾಗಾಗದಿರಲಿ; ಆದರೆ ನಿನ್ನ ವಾಕ್ಯ ವ್ಯರ್ಥವಾಗದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ।

Verse 41

यदि नाम कलौ सर्वे भविष्यन्ति द्विजोत्तमाः । उपकारीणि ये ते हि अपकर्तार एव हि । इत्थंभूता अपि कलौ भक्तिभाजो भवन्तु ते ॥ ७१.४१ ॥

ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ‘ದ್ವಿಜೋತ್ತಮ’ರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೂ, ಹೊರಗೆ ಉಪಕಾರಿಗಳಂತೆ ಕಾಣುವವರೇ ನಿಜವಾಗಿ ಅಪಕಾರಿಗಳೇ; ಆದರೂ ಕಲಿಯಲ್ಲಿ ಅಂಥವರೂ ಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಲುಗಾರರಾಗಲಿ।

Verse 42

त्वद्वाक्यवह्निनिर्दग्धाः सदा कलियुगे द्विजाः । भविष्यन्ति क्रियाहीना वेदकर्मबहिष्कृताः ॥ ७१.४२ ॥

ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ದ್ವಿಜರು ನಿನ್ನ ವಾಕ್ಯಾಗ್ನಿಯಿಂದ ದಗ್ಧರಾದವರಂತೆ ಸದಾ ಆಗುವರು; ಅವರು ಕ್ರಿಯಾಹೀನರಾಗಿ ವೇದಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಬಹಿಷ್ಕೃತರಾಗುವರು।

Verse 43

अस्याश्च गौणं नामेह नदी गोदावरीति च । गौर्दत्ता वरदानाच्च भवेद् गोदावरी नदी ॥ ७१.४३ ॥

ಇಲ್ಲಿ ಈ ನದಿಯ ಗೌಣ (ಪ್ರಚಲಿತ) ಹೆಸರು ‘ಗೋದಾವರಿ’; ‘ಗೋ’ಯಿಂದ ದತ್ತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ವರದಾನದ ಕಾರಣದಿಂದ ಈ ನದಿ ಗೋದಾವರಿ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಯಿತು।

Verse 44

एतां प्राप्य कलौ ब्रह्मन् गां ददन्ति जनाश्च ये । यथाशक्त्या तु दानानि मोदन्ते त्रिदशैः सह ॥ ७१.४४ ॥

ಹೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಈ ಪುಣ್ಯಾವಕಾಶವನ್ನು ಪಡೆದು ಯಾರು ಗೋವನ್ನು ದಾನಮಾಡಿ, ಯಥಾಶಕ್ತಿ ದಾನಗಳನ್ನು ಮಾಡುವರೋ, ಅವರು ತ್ರಿದಶರು (ದೇವರು) ಜೊತೆಗೆ ಆನಂದಿಸುವರು।

Verse 45

सिंहस्थे च गुरौ तत्र यो गच्छति समाहितः । स्नात्वा च विधिना तत्र पितॄन् स्तर्पयते तथा ॥ ७१.४५ ॥

ಗುರು ಸಿಂಹರಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ವೇಳೆ, ಸಮಾಹಿತಚಿತ್ತನಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ವಿಧಿವಿಧಾನವಾಗಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ತರ್ಪಣ ಮಾಡುವವನು।

Verse 46

स्वर्गं गच्छन्ति पितरो निरये पतिता अपि । स्वर्गस्थाः पितरस्तस्य मुक्तिभाजो न संशयः ॥ ७१.४६ ॥

ನರಕಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬಿದ್ದ ಪಿತೃಗಳೂ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ; ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪಿತೃಗಳು ಸ್ವರ್ಗಸ್ಥರಾಗಿ ಮೋಕ್ಷಭಾಗಿಗಳಾಗುತ್ತಾರೆ—ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ।

Verse 47

त्वं ख्यातिं महतीं प्राप्य मुक्तिं यास्यसि शाश्वतीम् । एवमुक्त्वाऽथ मुनयो ययुः कैलासपर्वतम् । यत्राहमुमया सार्धं सदा तिष्ठामि सत्तमाः ॥ ७१.४७ ॥

“ಮಹಾ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ನೀನು ಶಾಶ್ವತ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಸೇರುವೆ.” ಎಂದು ಹೇಳಿ ಮುನಿಗಳು ಕೈಲಾಸಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಹೋದರು; ಅಲ್ಲಿ ನಾನು ಉಮೆಯೊಂದಿಗೆ ಸದಾ ವಾಸಿಸುತ್ತೇನೆ, ಹೇ ಸತ್ತಮರೇ।

Verse 48

ऊचुर्मां ते च मुनयो भवितारो द्विजोत्तमाः । कलौ त्वद्रूपिणः सर्वे जटामुकुटधारिणः । स्वेच्छया प्रेतवेषाश्च मिथ्यालिङ्गधराः प्रभो ॥ ७१.४८ ॥

ಆ ಮುನಿಗಳು ನನಗೆ ಹೇಳಿದರು—“ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ನಿನ್ನ ರೂಪದಂತೆಯೇ ಆಗಿ, ಜಟಾಮಕುಟವನ್ನು ಧರಿಸುವರು; ಆದರೆ ಸ್ವೇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಪ್ರೇತವೇಷಗಳನ್ನು ತೊಟ್ಟು, ಸುಳ್ಳು ಲಿಂಗಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವರು, ಪ್ರಭು।”

Verse 49

तेषामनुग्रहार्थाय किञ्चिच्छास्त्रं प्रदीयताम् । येनास्मद्वंशजाः सर्वे वर्तेयुः कलिपीडिताः ॥ ७१.४९ ॥

ಅವರಿಗೆ ಅನುಗ್ರಹಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಉಪದೇಶರೂಪ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ನೀಡಬೇಕು; ಅದರಿಂದ ಕಲಿಪೀಡಿತರಾದ ನಮ್ಮ ವಂಶಜರೆಲ್ಲರು ಸರಿಯಾಗಿ ಬದುಕಿ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಆಗಲಿ।

Verse 50

एवमभ्यर्थितस्तैस्तु पुराऽहं द्विजसत्तमाः । वेदक्रियासमायुक्तां कृतवानस्मि संहिताम् ॥ ७१.५० ॥

ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಅವರ ವಿನಂತಿಯಿಂದ, ಹೇ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠರೇ, ನಾನು ವೇದಕ್ರಿಯೆಗಳು ಹಾಗೂ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ಒಂದು ಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ರಚಿಸಿದೆನು.

Verse 51

निःश्वासाख्यां ततस्तस्यां लीना बाभ्रव्यशाण्डिलाः । अल्पापराधाच्छ्रुत्वैव गता बैडालिका भवन ॥ ७१.५१ ॥

ನಂತರ ‘ನಿಃಶ್ವಾಸ’ ಎಂಬ ಆ ಸ್ಥಿತಿ/ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬಾಭ್ರವ್ಯ ಮತ್ತು ಶಾಂಡಿಲರು ಲೀನರಾದರು; ಆದರೆ ಅಪರಾಧ ಅಲ್ಪವೆಂದು ಕೇಳಿದ ತಕ್ಷಣವೇ ಅವರು ಬೈಡಾಲಿಕ ನಿವಾಸಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದರು.

Verse 52

मयैव मोहितास्ते हि भविष्यं जानता द्विजाः । लौल्यार्थिनस्तु शास्त्राणि करिष्यन्ति कलौ नराः ॥ ७१.५२ ॥

ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ ಆ ದ್ವಿಜರು ನನ್ನಿಂದಲೇ ಮೋಹಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಜನರು ಲೋಭದಿಂದ ಲಾಭವನ್ನು ಬಯಸಿ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವರು.

Verse 53

निःश्वाससंहितायां हि लक्षमात्रं प्रमाणतः । सैव पाशुपती दीक्षा योगः पाशुपतस्त्विह ॥ ७१.५३ ॥

ನಿಃಶ್ವಾಸ-ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿ ಲಕ್ಷಮಾತ್ರ (ಒಂದು ಲಕ್ಷ) ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅದೇ ಪಾಶುಪತ ದೀಕ್ಷೆ; ಇಲ್ಲಿ ಪಾಶುಪತ ಯೋಗವೇ ಸಾಧನೆ.

Verse 54

एतस्माद्वेदमार्गाद्धि यदन्यदिह जायते । तत्क्षुद्रकर्म विज्ञेयं रौद्रं शौचविवर्जितम् ॥ ७१.५४ ॥

ಈ ವೇದಮಾರ್ಗದಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಏನು ಹುಟ್ಟಿದರೂ, ಅದನ್ನು ಕ್ಷುದ್ರಕರ್ಮವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು—ಅದು ರೌದ್ರ (ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ) ಸ್ವಭಾವದದು ಮತ್ತು ಶೌಚ (ಪಾವಿತ್ರ್ಯ)ವಿಲ್ಲದ್ದು.

Verse 55

ये रुद्रमुपजीवन्ति कलौ वैडालिका नराः । लौल्यार्थिनः स्वशास्त्राणि करिष्यन्ति कलौ नराः । उच्छुष्मरुद्रास्ते ज्ञेया नाहं तेषु व्यवस्थितः ॥ ७१.५५ ॥

ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ರುದ್ರನ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಜೀವನ ನಡೆಸುವ ವೈಡಾಲಿಕ (ನೀಚ/ಧೂರ್ತ) ಜನರು ಲೋಭದಿಂದ ತಮ್ಮದೇ ‘ಶಾಸ್ತ್ರ’ಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವರು. ಅವರು ‘ಉಚ್ಚುಷ್ಮ-ರುದ್ರರು’ (ಅಶುದ್ಧ ಸ್ವಭಾವದ ರುದ್ರರು) ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ನಾನು ಅವರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಲ್ಲ.

Verse 56

भैरवेण स्वरूपेण देवकार्ये यदा पुरा । नर्तितं तु मया सोऽयं सम्बन्धः क्रूरकर्मणाम् ॥ ७१.५६ ॥

ಹಿಂದೆ ದೇವಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ಭೈರವಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದಾಗ ನೃತ್ಯ ಮಾಡಿದೆನು; ಅದರಿಂದಲೇ ಕ್ರೂರಕರ್ಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಈ ಸಂಬಂಧ ಉಂಟಾಯಿತು.

Verse 57

क्षयं निनीषता दैत्यानट्टहासो मया कृतः । यः पुरा तत्र ये मह्यं पतिता अश्रुबिन्दवः । असंख्यातास्तु ते रौद्रा भवितारो महीतले ॥ ७१.५७ ॥

ದೈತ್ಯರ ನಾಶವನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ನಾನು ಅಟ್ಟಹಾಸ ಮಾಡಿದೆನು. ಆಗ ಅಲ್ಲಿ ನನ್ನಿಂದ ಬಿದ್ದ ಅಶ್ರುಬಿಂದುಗಳು ಅಸಂಖ್ಯವಾಗಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ರೌದ್ರ (ಉಗ್ರ) ಸತ್ತ್ವಗಳಾಗುವವು.

Verse 58

uchChuShmaniratA raudrAH surAmAMsapriyAH sadA | strIlolAH pApakarmANaH saMbhUtA bhUtaleShu te || 71.58 ||

ಅವರು ಉಚ್ಚುಷ್ಮದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದ ರೌದ್ರಸ್ವಭಾವಿಗಳು, ಸದಾ ಸುರಾ ಮತ್ತು ಮಾಂಸಪ್ರಿಯರು, ಸ್ತ್ರೀಲೋಲರು, ಪಾಪಕರ್ಮ ಮಾಡುವವರು—ಭೂತಲದಲ್ಲಿ ಉದ್ಭವಿಸಿದ್ದಾರೆ.

Verse 59

तेषां गौतमशापाद्धि भविष्यन्त्यन्वये द्विजाः । तेषां मध्ये सदाचाराः ये ते मच्छासने रताः ॥ ७१.५९ ॥

ಗೌತಮನ ಶಾಪದಿಂದ ಅವರ ವಂಶದಲ್ಲಿ ದ್ವಿಜರು (ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು) ಹುಟ್ಟುವರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಸದಾಚಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ನನ್ನ ಶಾಸನ/ಉಪದೇಶದಲ್ಲಿ ರತರಾದವರು (ಶ್ರೇಷ್ಠರು) ಆಗುವರು.

Verse 60

स्वर्गं चैवापवर्गं च इति वै संशयात् पुरा । वैडालिका अधो यास्यन्ति मम संततिदूषकाः ॥ ७१.६० ॥

ಹಿಂದೆ “ಸ್ವರ್ಗವೂ ಅಪವರ್ಗವೂ (ಮೋಕ್ಷವೂ)” ಎಂಬ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ ಸಂಶಯವಿತ್ತು. ಆದರೆ ನನ್ನ ವಂಶವನ್ನು ದೂಷಿಸುವ ವೈಡಾಲಿಕರು ಅಧೋಗತಿಗೆ ಹೋಗುವರು.

Verse 61

प्राग्गौतमाग्निना दग्धाः पुनर्मद्वचनाद्द्विजाः । नरकं तु गमिष्यन्ति नात्र कार्या विचारणा ॥ ७१.६१ ॥

ಮೊದಲು ಗೌತಮನ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ದ್ವಿಜರು ದಗ್ಧರಾದರು; ಈಗ ನನ್ನ ವಚನದಿಂದ ಅವರು ಮತ್ತೆ ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುವರು—ಇದರಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಣೆ ಬೇಡ.

Verse 62

रुद्र उवाच । एवं मया ब्रह्मसुताः प्रोक्ता जग्मुर्यथागतम् । गौतमोऽपि स्वकं गेहं जगामाशु परंतपः ॥ ७१.६२ ॥

ರುದ್ರನು ಹೇಳಿದನು—ಈ ರೀತಿ ನನ್ನ ಉಪದೇಶದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನ ಪುತ್ರರು ಬಂದಂತೆ ಬಂದ ಹಾಗೆಯೇ ಹಿಂದಿರುಗಿದರು. ಓ ಪರಂತಪ, ಗೌತಮನು ಕೂಡ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ತನ್ನ ಮನೆಗೆ ಹೋದನು.

Verse 63

एतद्वः कथितं विप्रा मया धर्मस्य लक्षणम् । एतस्माद्विपरीतो यः स पाषण्डरतो भवेत् ॥ ७१.६३ ॥

ಹೇ ವಿಪ್ರರೇ, ನಾನು ನಿಮಗೆ ಧರ್ಮದ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ. ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ನಡೆಯುವವನು ಪಾಷಂಡದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.