Opening the text

Pitṛsargaḥ śrāddhakālanirṇayaś ca
Ritual-Manual
W formie dialogu Pṛthivī pyta Varāhę o mędrca Gauramukhę, jego odpowiedź dotyczy bycia świadkiem szybkiego czynu Hariego oraz „owocu” otrzymania klejnotopodobnych błogosławieństw. Varāha opowiada, jak Gauramukha udaje się do rzadkiego tīrthy Prabhāsa, by czcić Nārāyaṇę, gdzie przybywa Mārkaṇḍeya i zostaje należycie uhonorowany. Gauramukha następnie zgłasza wątpliwość doktrynalną: czy pitṛowie są wspólni dla wszystkich varṇów, czy zróżnicowani? Mārkaṇḍeya odpowiada, przedstawiając pitṛ-sargę począwszy od Nārāyaṇy, Brahmā i zrodzonych z umysłu praojców, opisując klasy pitṛów (mūrta/amūrta), ich światy oraz ich związek ze śrāddhą i praktyką jogiczną. Rozdział następnie przyjmuje charakter przepisowy, szczegółowo opisując pomyślne czasy i znaki kalendarzowe, amāvāsyā, nakṣatry, zaćmienia, ayanas i viṣuvę, oraz ucząc minimalnych, etycznie dostępnych ofiar, kładąc nacisk na bhakti, czystość umysłu i czystość środków jako zasady stabilizujące ludzki i ziemski porządek.
Verse 1
धरण्युवाच । एतत् तन्महदाश्चर्यं दृष्ट्वा गौरमुखो मुनिः । ते चापि मणिजाः प्राप्ताः किं फलं तु वरं गुरोः ॥ १३.१ ॥
Dharani rzekła: Ujrzawszy ten wielki cud, mędrzec Gauramukha otrzymał również te istoty zrodzone z klejnotów. O nauczycielu, jaki jest owoc wynikający z tego, jakie błogosławieństwo z tego płynie?
Verse 2
कोऽसौ गौरमुखः श्रीमान् मुनिः परमधार्मिकः । किं चकार हरेः कर्म दृष्ट्वाऽसौ मुनिपुङ्गवः ॥ १३.२ ॥
Kim jest ten sławny mędrzec o jasnej twarzy, najwyżcznie oddany dharmie? I co uczynił ten byk wśród mędrców po ujrzeniu czynu Hariego?
Verse 3
श्रीवराह उवाच । निमिषेण कृतं कर्म दृष्ट्वा भगवतो मुनिः । आरिराधयिषुर्देवं तमेव प्रययौ वनम् । प्रभासं नाम सोमस्य तीर्थं परमदुर्लभम् ॥ १३.३ ॥
Śri Varaha rzekł: Ujrzawszy czyn Błogosławionego Pana dokonany w mgnieniu oka, czcigodny mędrzec, pragnąc przebłagać tego właśnie bóstwo, udał się do lasu, do niezwykle rzadkiego świętego brodu Somy zwanego Prabhasa.
Verse 4
तत्र दैत्यान्तकृद् देवः प्रोच्यते तीर्थचिन्तकैः । आराधयामास हरिं दैत्यसूदनसंज्ञितम् ॥ १३.४ ॥
Tam bóstwo znane jako 'Końcowy Dajtów' jest wspominane przez tych, którzy rozmyślają o świętych brodach. W tym miejscu czcił Hariego, który jest określany mianem 'Zabójcy Dajtów'.
Verse 5
तस्याराधयतो देवं हरिं नारायणं प्रभुम् । आजगाम महायोगी मार्कण्डेयो महामुनिः ॥ १३.५ ॥
Gdy czcił on Pana, Hariego, Narajanę, władcę, przybył tam wielki jogin, Markandeja, wybitny mędrzec.
Verse 6
तं दृष्ट्वाऽभ्यागतं दूरादर्घपाद्येन सो मुनिः । अर्चयामास तं भक्त्या मुदा परमया युतः ॥ १३.६ ॥
Ujrzawszy go zbliżającego się z daleka, mędrzec uczcił go ofiarą arghyi i wody do obmycia stóp, oddając mu cześć z nabożeństwem, przepełniony najwyższą radością.
Verse 7
कौश्यां वृष्यां तदासीनं पप्रच्छेदं मुनिस्तदा । शाधिं मां मुनिशार्दूल किं करोमि महाव्रत ॥ १३.७ ॥
Wtedy mędrzec zapytał go, gdy ten siedział tam w Kauśyi w Vṛṣyi: „Poucz mnie, o tygrysie wśród mędrców, co mam czynić, o wielki w swoich ślubach?”
Verse 8
एवमुक्तः स विप्रेन्द्रो मार्कण्डेयो महातपाः । उवाच श्लक्ष्णया वाचा मुनिं गौरमुखं तदा ॥ १३.८ ॥
Tak zapytany, ten najwybitniejszy z braminów, Mārkaṇḍeya, wielki w ascezie, przemówił wtedy do mędrca Gauramukhy łagodnym głosem.
Verse 9
मार्कण्डेय उवाच । एतदेव महत्कृत्यं यत्सतां सङ्गमो भवेत् । यत्तु सान्देहिकं कार्यं तत्पृच्छस्व महामुने ॥ १३.९ ॥
Mārkaṇḍeya rzekł: „To zaprawdę wielkie i zasłużone dzieło, że dochodzi do stowarzyszenia z cnotliwymi. A cokolwiek jest sprawą wątpliwą, o wielki mędrcu, o to powinieneś pytać.”
Verse 10
गौरमुख उवाच । एते हि पितरो नाम प्रोच्यन्ते वेदवादिभिः । सर्ववर्णेषु सामान्याः उताहोस्मित् पृथक् पृथक् ॥ १३.१० ॥
Gauramukha rzekł: „Ci oto są nazywani ‘pitṛami’, istotami przodków, jak głoszą wykładacze Wed. Czy są oni wspólni dla wszystkich klas społecznych, czy też są odrębni dla każdej z osobna?”
Verse 11
मार्कण्डेयः । सर्वेषामेव देवानामाद्यो नारायणो गुरुः । तस्माद् ब्रह्मा समुत्पन्नः सोऽपि सप्तासृज्जन्मुनीन् ॥ १३.११ ॥
Mārkaṇḍeya rzekł: „Dla wszystkich bogów Nārāyaṇa jest pierwotnym i nauczycielem. Z niego powstał Brahmā, a on z kolei stworzył siedmiu mędrców z własnej istoty.”
Verse 12
मां यजस्वेति तेनोक्तास्तदा ते परमेष्ठिना । आत्मनात्मानमेवाग्रे अयजन्त इति श्रुतिः ॥ १३.१२ ॥
Wtedy Parameṣṭhin, Najwyższy Porządkujący, zwrócił się do nich: „Złóżcie ofiarę Mnie.” Co do tego śruti głosi, że na początku dokonali oni ofiary, w której tylko Jaźń została ofiarowana przez Jaźń.
Verse 13
तेषां वै ब्रह्मजातानां महावैकारिकर्मणाम् । आशपद् व्यभिचारो हि महान् एष कृतो यतः । प्रभ्रष्टज्ञानिनः सर्वे भविष्यथ न संशयः ॥ १३.१३ ॥
Zaprawdę, dla tych zrodzonych z Brahmy, których czyny są rozległe i przemieniające, ten wielki błąd został popełniony w odniesieniu do miejsca schronienia; dlatego wszyscy staniecie się tymi, których wiedza odpadła, co nie ulega wątpliwości.
Verse 14
एवं शप्तास्ततस्ते वै ब्रह्मणात्मसमुद्भवाः । सद्यो वंशकरान् पुत्रानुत्पाद्य त्रिदिवं ययुः ॥ १३.१४ ॥
Tak więc, gdy zostali przeklęci, te istoty zrodzone z własnej istoty Brahmy natychmiast spłodziły synów dla kontynuacji rodu, a następnie udały się do Tridivy, krainy niebiańskiej.
Verse 15
ततस्तेषु प्रयातेषु त्रिदिवं ब्रह्मवादिषु । तत्पुत्राः श्राद्धदानेन तर्पयामासुरञ्जसा ॥ १३.१५ ॥
Wtedy, gdy ci głosiciele Brahmy udali się już do Tridivy, ich synowie gotowo zadowolili ich poprzez składanie ofiar śrāddha.
Verse 16
ते च वैमानिकाः सर्वे ब्रह्मणः सप्त मानसाः । तत् पिण्डदानं मन्त्रोक्तं प्रपश्यन्तो व्यवस्थिताः ॥ १३.१६ ॥
A wszyscy ci niebiańscy mieszkańcy, siedmiu synów Brahmy zrodzonych z umysłu, stali w gotowości, obserwując tę ofiarę piṇḍa, która była wykonywana zgodnie z mantrami.
Verse 17
गौरमुख उवाच । ये च ते पितरो ब्रह्मन् यं च कालं समासते । किं यतो वै पितृगणास्तस्मिँल्लोके व्यवस्थिताः ॥ १३.१७ ॥
Gauramukha rzekł: O braminie, o której porze gromadzą się twoi przodkowie? Z jakiego powodu, zaprawdę, zastępy Pitrisów przebywają w tamtym świecie?
Verse 18
मार्कण्डेय उवाच । प्रवर्तन्ते वराः केचिद् देवानां सोमवर्द्धनाः । ते मरीच्यादयः सप्त स्वर्गे ते पितरः स्मृताः ॥ १३.१८ ॥
Markandeja rzekł: Niektórzy wspaniali istni zostają wprowadzeni w ruch dla bogów jako pomnażacze Somy. Ci siedmiu, poczynając od Mariciego, są pamiętani w niebie jako Pitrisowie.
Verse 19
चत्वारो मूर्त्तिमन्तो वै त्रयस्त्वन्ये ह्यमूर्त्तयः । तेषां लोकनिसर्गं च कीर्त्तयिष्यामि तच्छृणु ॥ १३.१९ ॥
Czterej, zaprawdę, posiadają ciała, podczas gdy trzej inni są bezcielesni. Opiszę powstanie ich światów, wysłuchaj tego.
Verse 20
प्रभावं च महर्द्धिं च विस्तरेण निबोध मे । धर्ममूर्तिधरास्तेषां त्रयोऽन्ये परमा गणाः । तेषां नामानि लोकांश्च कीर्तयिष्यामि तच्छृणु ॥ १३.२० ॥
Poznaj ode mnie, w szczegółach, zarówno ich potęgę, jak i ich wielką pomyślność. Wśród nich są trzy inne najwyższe grupy, nosiciele ucieleśnionej dharmy. Opiszę teraz ich imiona i ich światy, wysłuchaj tego.
Verse 21
लोकाः सन्तानकाः नाम यत्र तिष्ठन्ति भास्वराः । अमूर्त्तयः पितृगणास्ते वै पुत्राः प्रजापतेः ॥ १३.२१ ॥
Istnieją światy znane jako Santanaki, gdzie przebywają lśniący. Ci bezcieleśni zastępy Pitrisów są zaprawdę synami Prajapatiego.
Verse 22
विराजस्य प्रजाश्रेष्ठा वैराजा इति ते स्मृताः ॥ देवानां पितरस्ते हि तान् यजन्तीह देवताः ॥ १३.२२ ॥
Są pamiętani jako najwybitniejsi spośród potomstwa Wiradży, znani pod imieniem Wiradżowie. Zaprawdę, oni są Pitrisami, ojcami bogów, i tutaj bóstwa ich czczą.
Verse 23
एते वै लोकविभ्रष्टा लोकान् प्राप्य सनातनान् । पुनर्युगशतान्तेषु जायन्ते ब्रह्मवादिनः ॥ १३.२३ ॥
Zaprawdę ci, którzy odpadli od swoich dawnych światów, osiągają światy wieczne; i ponownie, po upływie setek cykli jug, rodzą się jako bramawadinowie, głosiciele Brahmana i nauczyciele świętej nauki.
Verse 24
ते प्राप्य तां स्मृतिं भूयः साध्य योगमनुत्तमम् । चिन्त्य योगगतिं शुद्धां पुनरावृत्तिदुर्लभाम् ॥ १३.२४ ॥
Odzyskawszy to wspomnienie po raz kolejny, powinni pielęgnować niezrównaną dyscyplinę jogi, kontemplując czystą ścieżkę jogicznego osiągnięcia, trudną do uzyskania dla tych, którzy są związani z powrotem.
Verse 25
एते स्म पितरः श्राद्धे योगिनां योगवर्द्धनाः । आप्यायितास्तु ते पूर्वं योगं योगबले रतौ ॥ १३.२५ ॥
Ci zaprawdę są Pitrisami w obrzędzie szraddhy, pomnażaczami jogi joginów. Zostawszy wcześniej zadowoleni, oni z kolei wzmacniają jogę dla tego, kto rozkoszuje się mocą jogi.
Verse 26
तस्माच्छ्राद्धानि देयानि योगिनां योगिसत्तम । एष वै प्रथमः सर्गः सोमपानामनुत्तमः ॥ १३.२६ ॥
Dlatego, o najlepszy z joginów, ofiary szraddhy powinny być składane dla joginów. To zaprawdę jest najwyższa klasa, niezrównana wśród pijących Somę.
Verse 27
एते त एकतनवो वर्तन्ते द्विजसत्तमाः । भूर्लोकवासिनां याज्याः स्वर्गलोकनिवासिनः ॥ ब्रह्मपुत्रा मरीच्याद्यास्तेषां याज्या महद्गताः ॥ १३.२७ ॥
O najlepszy z dwukrotnie narodzonych, te stany, będąc jednej istotowej natury, trwają w swojej funkcji. Ci, którzy mieszkają w Swargalodze, są godni przyjmowania ofiar od mieszkańców Bhūrloki; a dla nich synowie Brahmy, poczynając od Marīciego, którzy osiągnęli wielkość, są również właściwymi odbiorcami ofiar.
Verse 28
कल्पवासिकसंज्ञानां तेषामपि जने गताः । सनकाद्यास्ततस्तेषां वैराजास्तपसि स्थिताः । तेषां सत्यगता मुक्ताः इत्येषा पितृसंततिः ॥ १३.२८ ॥
Ci znani jako Kalpawāsikowie również przeszli do świata istot. Następnie pośród nich Sanaka i inni, zwani Wairādżami, pozostali ugruntowani w tapas, dyscyplinie ascetycznej. Z nich ci, którzy osiągnęli Satię, sferę prawdy, zostali wyzwoleni. Tak opisana jest ta linia Pitṛów, klas przodków.
Verse 29
अग्निष्वात्तेति मारीच्या वैराजा बर्हिषंज्ञिताः । सुकालेयापि पितरो वसिष्ठस्य प्रजापतेः । तेऽपि याज्यास्त्रिभिर्वर्णैर्न शूद्रेण पृथक्कृतम् ॥ १३.२९ ॥
Pitṛowie zwani Agniśwātta, zrodzeni z Marīciego, oraz Wairādżowie znani jako Barhiṣad, a także Sukālejowie, ci również są przodkami Prajāpatiego Wasiṣṭhy. Oni również mają otrzymywać obrzędy od trzech warn, lecz nie oddzielnie przez Śūdrę.
Verse 30
वर्णत्रयाभ्यनुज्ञातः शूद्रः सर्वान् पितॄन् यजेत् । न तु तस्य पृथक् सन्ति पितरः शूद्रजातयः ॥ १३.३० ॥
Gdy upoważniony przez trzy wyższe warny, Śūdra może wykonywać ofiary dla wszystkich Pitṛów. Jednakże dla niego nie istnieją oddzielne grupy przodków określone specjalnie jako linie Śūdrów.
Verse 31
मुक्तश्चेतनको ब्रह्मन् ननु विप्रेषु दृश्यते । विशेषशास्त्रदृष्ट्या तु पुराणानां च दर्शनात् ॥ १३.३१ ॥
O Braminie, czyż nie obserwuje się pośród uczonych wiprów, że ten, kto jest wyzwolony, pozostaje świadomy? Jednakże to rozróżnienie należy zrozumieć przez pryzmat konkretnych śāstr, a także ze świadectwa zawartego w Purānach.
Verse 32
एवं ऋषिस्तुतैः शास्त्रं ज्ञात्वा याज्यकसम्भवान् । स्वयं सृष्ट्यां स्मृतिर्लब्धा पुत्राणां ब्रह्मणा ततः । परं निर्वाणमापन्नास्तेऽपि ज्ञानेन एव च ॥ १३.३२ ॥
Tak więc, po zrozumieniu nauki wychwalanej przez mędrców, wynikającej z tego, co ma być ofiarowane w ofierze, pamięć została osiągnięta w samym stworzeniu. Następnie przez Brahmę została ona otrzymana również dla synów; i oni również osiągnęli najwyższe nirwāṇę samą wiedzą.
Verse 33
वस्वादीनां कश्यपाद्या वर्णानां वसवोदयः । अविशेषेण विज्ञेया गन्धर्वाद्या अपि ध्रुवम् ॥ १३.३३ ॥
Wśród grup zaczynających się od Wasu, i wśród klas zaczynających się od Kaśjapy, Wasu i pozostali mają być rozumiani bez rozróżnienia; podobnie Gandharwowie i pokrewne istoty również, z pewnością.
Verse 34
एष ते पैतृकः सर्ग उद्देशेन महामुने । कथितो नान्त एवास्य वर्षकोट्या हि दृश्यते ॥ १३.३४ ॥
O wielki mędrcu, to przodkowe stworzenie zostało tobie opisane jedynie w zarysie; zaprawdę, nie widać jego końca nawet w dziesiątkach milionów lat.
Verse 35
श्राद्धस्य कालान् वक्ष्यामि तान् शृणुष्व द्विजोत्तम । श्राद्धार्हमागतं द्रव्यं विशिष्टमथवा द्विजम् ॥ १३.३५ ॥
Będę wyjaśniał właściwe czasy dla śrāddhy; wysłuchaj ich, o najlepszy z dwukrotnie narodzonych. Należy ją wykonywać, gdy uzyskano środki godne śrāddhy, lub gdy przybywa wybitny gość dwukrotnie narodzony.
Verse 36
श्राद्धं कुर्वीत विज्ञाय व्यतीपातेऽयने तथा । विषुवे चैव सम्प्राप्ते ग्रहणे शशिसूर्ययोः । समस्तेष्वेव विप्रेन्द्र राशिष्वर्केऽतिगच्छति ॥ १३.३६ ॥
Po ustaleniu właściwej okazji należy wykonać śrāddhę w czasie Wjatīpāty, a także podczas przesileń; również gdy nadeszło równonoc oraz podczas zaćmienia Księżyca i Słońca; i, o najlepszy z brāhmanów, gdy Słońce przechodzi przez wszystkie znaki zodiaku.
Verse 37
नक्षत्रग्रहपीडासु दुष्टस्वप्नावलोकने । इच्छाश्राद्धानि कुर्वीत नवसस्यागमे तथा ॥ १३.३७ ॥
Podczas udręk spowodowanych przez konstelacje i planety, po ujrzeniu niepomyślnych snów oraz podobnie przy nadejściu nowego zbioru, należy wykonać obrzędy śrāddha zgodnie z własną intencją, jako dobrowolną praktykę.
Verse 38
अमावास्या यदा आर्द्राविशाखास्वातियोगिनो । श्राद्धैः पितृगणस्तृप्तिं तदाप्नोत्यष्टवार्षिकीम् ॥ १३.३८ ॥
Gdy dzień nowiu zbiega się z gwiazdami księżycowymi Ārdrā, Viśākhā lub Svātī, wtedy poprzez ofiary śrāddha zbiorczy przodkowie osiągają zadowolenie trwające przez osiem lat.
Verse 39
अमावस्या यदा पुष्ये रौद्रेऽथार्क्षे पुनर्वसौ । द्वादशाब्दं तथा तृप्तिं प्रयान्ति पितरोऽर्च्चिताः ॥ १३.३९ ॥
Gdy dzień nowiu zbiega się z Puṣya, z Raudra, z Ārkṣa lub z Punarvasu, wtedy Pitṛowie, gdy zostaną należycie uczczeni, osiągają zadowolenie na okres dwunastu lat.
Verse 40
वासवाजैकपादर्क्षे पितॄणां तृप्तिमिच्छताम् । वारुणे चाप्यमावास्या देवानामपि दुर्लभा ॥ १३.४० ॥
Dla tych, którzy pragną zadowolenia Pitṛów, czas gdy gwiazdozbiór księżycowy to Vāsava-Āja-Ekapād jest szczególnie skuteczny. A dzień nowiu przypadający pod gwiazdą Vāruṇa jest rzadki nawet dla Dewów.
Verse 41
नवस्वर्क्षेष्वमावास्या यदा तेषु द्विजोत्तम । तदा श्राद्धानि देयानि अक्षय्यफलमिच्छताम् । अपि कोटिसहस्रेण पुण्यस्यान्तो न विद्यते ॥ १३.४१ ॥
O najlepszy z dwukrotnie narodzonych, gdy dzień nowiu zbiega się z tymi dziewięcioma gwiazdozbiorami księżycowymi, wtedy ci, którzy pragną niezniszczalnych owoców, powinni składać ofiary śrāddha; nawet jeśli liczyć setkami tysięcy koṭi, nie znajduje się końca zasłudze.
Verse 42
अथापरं पितरः श्राद्धकालं रहस्यमस्मत् प्रवदन्ति पुण्यम् । वैशाखमासस्य तु या तृतीया नवम्यसौ कार्त्तिकशुक्लपक्षे ॥ १३.४२ ॥
Następnie Pitṛowie, duchy przodków, przekazują nam zasłużoną tajemnicę dotyczącą właściwego czasu dla obrzędów śrāddha: trzeci dzień księżycowy miesiąca Vaiśākha oraz podobnie dziewiąty dzień w jasnej połowie miesiąca Kārttika.
Verse 43
नभस्यामासस्य तमिस्त्रपक्षे त्रयोदशी पञ्चदशी च माघे । उपप्लवे चन्द्रमसो रवेश्च तथाष्टकास्वप्ययनद्वये च ॥ १३.४३ ॥
W ciemnej połowie miesiąca Nabhasya, w trzynastym dniu księżycowym oraz podobnie w piętnastym dniu w Māgha; w czasach zaćmień Księżyca i Słońca; a także w dniach Aṣṭakā i podczas obu przesileń - te są szczególnie wskazanymi czasami.
Verse 44
पानीयमप्यत्र तिलैर्विमिश्रं दद्यात्पितॄभ्यः प्रयतो मनुष्यः । श्राद्धं कृतं तेन समाः सहस्रं रहस्यमेतत् पितरो वदन्ति ॥ १३.४४ ॥
Również tutaj zdyscyplinowana osoba powinna ofiarować Pitṛom wodę zmieszaną z nasionami sezamu. Pitṛowie mówią, że przez ten czyn śrāddha zostaje jakby wykonane na tysiąc lat - to jest poufna nauka tradycji.
Verse 45
माघासिते पञ्चदशी कदाचिदुपैति योगं यदि वारुणेन । ऋक्षेण कालः परमः पितॄणां न त्वल्पपुण्यैर्द्विज लभ्यतेऽसौ ॥ १३.४५ ॥
O braminie, gdy piętnasty dzień księżycowy ciemnej połowy w Māgha czasami zbiega się z gwiazdozbiorem Vāruṇa, ten moment jest uważany za najwyższy czas dla Pitṛów; nie jest on osiągany przez tych o małej zasłudze.
Verse 46
काले धनिष्ठा यदि नाम तस्मिन् भवेत् तु विप्रेन्द्र सदा पितृभ्यः । दत्तं जलान्नं प्रददाति तृप्तिं वर्षायुतं तत्कुलजैर्मनुष्यैः ॥ १३.४६ ॥
O najlepszy z braminów, jeśli w tym czasie występuje gwiazdozbiór księżycowy Dhaniṣṭhā, wtedy ofiara z wody i pożywienia złożona Pitṛom nieustannie daje im zadowolenie na przestrzeni dziesięciu tysięcy lat, poprzez ludzkich potomków tego rodu.
Verse 47
तत्रैव चेद् भाद्रपदास्तु पूर्वाः काले तदा यैः क्रियते पितृॄभ्यः । श्राद्धं परा तृप्तिमुपेत्य तेन युगं समग्रं पितरः स्वपन्ति ॥ श्राद्धं तु यत्पक्षमुदाहरन्ति तत्पैतृकं मुनिगणाः प्रवदन्ति तुष्टिम् ॥ १३.४७ ॥
Jeśli w tym właśnie czasie nadejdzie wcześniejsza połowa miesiąca Bhādrapada, wtedy dla tych, którzy odprawiają śrāddha dla Pitṛs, przodków, poprzez ten obrządek Pitṛs osiągają pełne zadowolenie i odpoczywają przez całą jugę. A połowę miesiąca, którą ogłaszają jako okres śrāddha, nazywają 'paitṛka', czyli przodkową połową miesiąca; zgromadzenia mędrców opisują ją jako przynoszącą zadowolenie.
Verse 48
गङ्गासरयूमतवा विपाशां सरस्वतीं नैमिषगोमतीं वा । ततोऽवगाह्यार्चनमादरेण कृत्वा पितॄणामहितानि हन्ति ॥ १३.४८ ॥
Następnie, po zanurzeniu się w Gangi i Sarayū, albo w Vipāśā, albo w Sarasvatī, albo w wodach związanych z Naimiṣa i Gomatī, i po wykonaniu czci z troską, człowiek niszczy szkody i niekorzystne warunki dotykające Pitṛs, duchów przodków.
Verse 49
गायन्ति चैतत् पितरः कदा तु वर्षामघातृप्तिमवाप्य भूयः । माघासितान्ते शुभतीर्थतोयैर्यास्याम तृप्तिं तनयादिदत्तैः ॥ १३.४९ ॥
Pitṛs śpiewają to: 'Kiedyż, osiągnąwszy raz jeszcze zadowolenie poprzez Varṣā i Agha, obrzędy i praktyki, pod koniec ciemnej połowy miesiąca Māgha, dzięki wodom pomyślnych tīrth ofiarowanym przez naszych synów i innych, osiągniemy zadowolenie?'
Verse 50
चित्तं च वित्तं च नॄणां विशुद्धं शस्तश्च कालः कथितो विधिश्च | पात्रं यथोक्तं परमा च भक्तिर्नॄणां प्रयच्छन्त्यभिवाञ्छितानि || १३.५० ||
Gdy intencja, umysł, i bogactwo człowieka są oczyszczone, i gdy właściwy czas oraz przepisana procedura zostały określone, wtedy wraz z odpowiednim odbiorcą, jak opisano, i najwyższym duchem bhakti, oddania, te czynniki przyznają ludziom pożądane rezultaty.
Verse 51
पितृगीतास्तथैवात्र श्लोकास्तान् शृणु सत्तम । श्रुत्वा तथैव भविता भाव्यं तत्र विधात्मना ॥ १३.५१ ॥
Tutaj również posłuchaj tych wersetów śpiewanych przez Pitṛs, o najlepszy wśród cnotliwych. Usłyszawszy je, człowiek staje się odpowiednio; albowiem w tej sprawie to, co ma nadejść, jest kształtowane przez Ordynatora, Vidhātṛ, Rozporządzającego przeznaczeniem.
Verse 52
अपि धन्यः कुले जायादस्माकं मतिमान् नरः । अकुर्वन् वित्तशाठ्यं यः पिण्डान् यो निर्वपिष्यति ॥ १३.५२ ॥
Oby w naszym rodzie narodził się istotnie szczęśliwy, roztropny mąż, taki, który nie stosuje oszustwa w sprawach bogactwa i który należycie złoży piṇḍa, kulki ofiarne dla przodków.
Verse 53
रत्नवस्त्रमहायानं सर्वं भोगादिकं वसु । विभवे सति विप्रेभ्यो अस्मानुद्दिश्य दास्यति ॥ १३.५३ ॥
Gdy będzie miał środki, daże brāhmanom, dedykując to w naszym imieniu, klejnoty, szaty, wielkie pojazdy i wszelkie bogactwo składające się z dóbr i pokrewnych zasobów.
Verse 54
अन्नेन वा यथाशक्त्या कालेऽस्मिन् भक्तिनम्रधीः । भोजयिष्यति विप्राग्र्यांस्तन्मात्रविभवो नरः ॥ १३.५४ ॥
W tym czasie człowiek, którego umysł jest pokornie nastawiony poprzez oddanie, powinien stosownie do swoich możliwości karmić najwybitniejszych wśród brāhmanów jedzeniem, ograniczając się jedynie do tej miary środków, którą posiada.
Verse 55
असमर्थोऽन्नदानस्य वन्यशाकं स्वशक्तितः । प्रदास्यति द्विजाग्र्येभ्यः स्वल्पां यो वापि दक्षिणाम् ॥ १३.५५ ॥
Jeśli ktoś jest niezdolny do ofiarowania daru jedzenia, wtedy stosownie do własnych możliwości powinien dać dzikie warzywa; albo powinien złożyć nawet małą dakszinę, honorarium, wybitnym osobom dwukrotnie urodzonym.
Verse 56
तत्राप्यसामर्थ्ययुतः कराग्राग्रस्थितांस्तिलान् । प्रणम्य द्विजमुख्याय कस्मैचिद् द्विज दास्यति ॥ १३.५६ ॥
Nawet tam, jeśli ktoś jest ograniczony przez niezdolność, brak środków, mając jedynie nasiona sezamu umieszczone na samych czubkach palców, powinien skłonić się przed wybitnym brāhmanem i dać je któremuś z brāhmanów.
Verse 57
तिलैः सप्ताष्टभिर्वापि समवेतां जलाञ्जलिम् । भक्तिनम्रः समुद्धिश्याप्यस्माकं सम्प्रदास्यति ॥ १३.५७ ॥
Siedmioma lub ośmioma ziarnami sezamu powinien przygotować ofiarę z wody trzymanej w złożonych dłoniach; skłoniwszy się z nabożeństwem i odpowiednio zwracając się do zamierzonych odbiorców, złoży ją jako ofiarę w naszym imieniu.
Verse 58
यतः कुतश्चित् सम्प्राप्य गोभ्यो वापि गवाह्निकम् । अभावे प्रीणयत्यस्मान् भक्त्या युक्तः प्रदास्यति ॥ १३.५८ ॥
Gdy uzyska, skądkolwiek i jakkolwiek możliwe, dzienną należność dla krów, lub przynajmniej coś dla krów, w braku środków, ten, kto jest obdarzony nabożeństwem, zadowoli nas i da stosownie do swojej zdolności.
Verse 59
सर्वाभावे वनं गत्वा कक्षामूलप्रदर्शकः । सूर्यादिलोकपालानामिदमुच्चैः पठिष्यति ॥ १३.५९ ॥
W całkowitym braku środków, udałszy się do lasu, ten, kto wskazuje korzeń rośliny kakṣā, będzie to głośno recytował dla Sūryi i innych strażników światów (lokapālów).
Verse 60
न मेऽस्ति वित्तं न धनं न चान्यच्छ्राद्धस्य योग्यं स्वपितॄन् नतोऽस्मि । तृप्यन्तु भक्त्या पितरो मयैतौ भुजौ तौ ततो वर्त्मनि मारुतस्य ॥ १३.६० ॥
Nie mam bogactwa, nie mam skarbów, ani niczego innego godnego dla ofiary śrāddha; jednak kłaniam się moim własnym przodkom. Niech Pitṛowie będą zadowoleni przez moje nabożeństwo: te moje dwa ramiona, niech wtedy podążają drogą Wiatru (Māruty).
Verse 61
इत्येतत् पितृभिर्गीतं भावाभावप्रयोजनम् । कृतं तेन भवेत् श्राद्धं य एवं कुरुते द्विज ॥ १३.६१ ॥
Tak ten cel, dotyczący obecności lub braku właściwej intencji i warunków, został ogłoszony przez Pitṛów. Dla tego, kto działa w ten sposób, o dwukrotnie urodzony (dvija), śrāddha uważa się za należycie wykonane.
Pṛthivī questions Varāha about the muni Gauramukha—his reaction to witnessing Hari’s swift, decisive act and the ‘fruit’ (phala) of receiving jewel-like boons—setting a frame that moves from wonder to disciplined dharma.
Varāha narrates Gauramukha’s pilgrimage to the rare tīrtha Prabhāsa (Somatīrtha) for Nārāyaṇa worship; Mārkaṇḍeya arrives, is honored, and is asked a doctrinal question on whether pitṛs are common across varṇas or differentiated, prompting a systematic pitṛ-sarga exposition.
Mārkaṇḍeya resolves the doubt by tracing pitṛ genealogy from Nārāyaṇa → Brahmā → mind-born progenitors, distinguishing mūrta/amūrta pitṛ classes, their lokas and functions, and tying their satisfaction to śrāddha performed with correct times, purity, and yogic/ethical cultivation rather than mere display.
The chapter closes in a prescriptive register: enumerating śrāddha-kālas (amāvāsyā, eclipses, ayana/viṣuva, vyatīpāta, select nakṣatras/tithis) and affirming that even minimal offerings—when honestly obtained and offered with bhakti and citta-śuddhi—secure pitṛ-prīti and stabilize human–Earth social order; no distinct standalone phalaśruti verse is explicit in the provided summary.
Prabhāsa (Somatīrtha); references to river systems and pilgrimage waters: Gaṅgā, Sarayū, Vipāśā, Sarasvatī; Naimiṣa (Naimiṣa-kṣetra); Gomati (river).
The text frames ancestral duty as a disciplined, intention-centered practice: correct knowledge of pitṛ categories and appropriate timing matters, yet the efficacy of śrāddha is repeatedly tied to inner purity (citta-śuddhi), honest means, and bhakti. It also normalizes minimal offerings when resources are limited, presenting ritual obligation as ethically scalable rather than dependent on wealth.
The chapter lists multiple śrāddha occasions: vyatīpāta, ayana transitions, viṣuva, lunar/solar eclipses (grahaṇa), planetary/nakṣatra afflictions, and amāvāsyā combined with specific nakṣatras (e.g., Ārdrā, Viśākhā, Svāti, Puṣya, Punarvasu, Dhaniṣṭhā, “Bhādrapadāḥ pūrvāḥ”). It also mentions specific tithis such as the third of Vaiśākha, the ninth in Kārttika śukla, and dark-fortnight dates including trayodaśī and pañcadaśī.
While primarily ritual-prescriptive, the chapter links social stability to regulated giving, calendrical observance, and tīrtha-water practices. By emphasizing river immersions and careful use of water (jaladāna with tila) alongside ethical restraint and purity, the narrative can be read as promoting a managed relationship with terrestrial resources—harm reduction through disciplined conduct rather than extractive display.
Key figures include Gauramukha (a muni), Mārkaṇḍeya (mahāmuni), and cosmological progenitors: Nārāyaṇa as primordial guru, Brahmā, and the seven mind-born sages (Marīci and others implied). The text also references pitṛ group names and lineages such as Vairāja/Vairājā, Agniṣvātta, Barhiṣad, and the Sanakādis in a broader genealogical-cosmological frame.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.