Adhyaya 13: The Genealogy of the Pitṛs and the Determination of Śrāddha Times

Verse 1

धरण्युवाच । एतत् तन्महदाश्चर्यं दृष्ट्वा गौरमुखो मुनिः । ते चापि मणिजाः प्राप्ताः किं फलं तु वरं गुरोः ॥ १३.१ ॥

ధరణి చెప్పింది—ఆ మహా ఆశ్చర్యాన్ని చూసి గౌరముఖ ముని, అలాగే ఆ మణిజ (రత్నజాత) సత్త్వాలను కూడా పొందాడు. ఓ గురువర్యా, దీని ఫలం ఏమిటి—ఏ వరం లభించింది?

Verse 2

कोऽसौ गौरमुखः श्रीमान् मुनिः परमधार्मिकः । किं चकार हरेः कर्म दृष्ट्वाऽसौ मुनिपुङ्गवः ॥ १३.२ ॥

ఆ గౌరముఖుడు అనే శ్రీమంత ముని, పరమధార్మికుడు—అతడు ఎవరు? మరియు హరి చేసిన ఆ కార్యాన్ని చూసి, ఆ మునిపుంగవుడు ఏమి చేశాడు?

Verse 3

श्रीवराह उवाच । निमिषेण कृतं कर्म दृष्ट्वा भगवतो मुनिः । आरिराधयिषुर्देवं तमेव प्रययौ वनम् । प्रभासं नाम सोमस्य तीर्थं परमदुर्लभम् ॥ १३.३ ॥

శ్రీవరాహుడు పలికెను—నిమిషమాత్రంలో కార్యం సిద్ధమైనదని చూచి, భగవద్భక్త ముని ఆ దేవునినే ప్రసన్నం చేయదలచి వనమునకు బయలుదేరి, సోముని ‘ప్రభాస’ అనే పరమ దుర్లభ తీర్థమునకు చేరెను।

Verse 4

तत्र दैत्यान्तकृद् देवः प्रोच्यते तीर्थचिन्तकैः । आराधयामास हरिं दैत्यसूदनसंज्ञितम् ॥ १३.४ ॥

అక్కడ తీర్థచింతకులు ‘దైత్యాంతకృత్’ అనే దేవుని గురించి ప్రస్తావిస్తారు. ఆ స్థలంలో అతడు ‘దైత్యసూదన’ అని పిలువబడే హరిని ఆరాధించెను।

Verse 5

तस्याराधयतो देवं हरिं नारायणं प्रभुम् । आजगाम महायोगी मार्कण्डेयो महामुनिः ॥ १३.५ ॥

అతడు దేవుడు—హరి, నారాయణుడు, ప్రభువు—ను ఆరాధించుచుండగా, మహాయోగి మహాముని మార్కండేయుడు అక్కడికి వచ్చెను।

Verse 6

तं दृष्ट्वाऽभ्यागतं दूरादर्घपाद्येन सो मुनिः । अर्चयामास तं भक्त्या मुदा परमया युतः ॥ १३.६ ॥

అతడు దూరమునుండి వచ్చుచున్నదాన్ని చూచి, ఆ ముని అర్ఘ్యపాద్యములతో అతనిని సత్కరించి, పరమానందంతో భక్తిపూర్వకంగా పూజించెను।

Verse 7

कौश्यां वृष्यां तदासीनं पप्रच्छेदं मुनिस्तदा । शाधिं मां मुनिशार्दूल किं करोमि महाव्रत ॥ १३.७ ॥

అప్పుడు కౌశ్యా (వృష్యా) యందు ఆసీనుడై ఉన్న ఆయనను ముని ప్రశ్నించెను—“ఓ మునిశార్దూలా, ఓ మహావ్రతధరా, నన్ను ఉపదేశించుము; నేను ఏమి చేయాలి?”

Verse 8

एवमुक्तः स विप्रेन्द्रो मार्कण्डेयो महातपाः । उवाच श्लक्ष्णया वाचा मुनिं गौरमुखं तदा ॥ १३.८ ॥

ఇలా పలుకబడినప్పుడు, మహాతపస్వి బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠుడు మార్కండేయుడు అప్పుడు ముని గౌరముఖునితో మృదువాక్యంగా పలికెను।

Verse 9

मार्कण्डेय उवाच । एतदेव महत्कृत्यं यत्सतां सङ्गमो भवेत् । यत्तु सान्देहिकं कार्यं तत्पृच्छस्व महामुने ॥ १३.९ ॥

మార్కండేయుడు పలికెను—సత్పురుషుల సంగమం కలగడం ఇదే మహత్తర పుణ్యకార్యం. ఏది సందేహమయమో, ఓ మహామునీ, దానినే అడుగు.

Verse 10

गौरमुख उवाच । एते हि पितरो नाम प्रोच्यन्ते वेदवादिभिः । सर्ववर्णेषु सामान्याः उताहोस्मित् पृथक् पृथक् ॥ १३.१० ॥

గౌరముఖుడు పలికెను—వేదవాదులు వీరిని ‘పితరులు’ అని చెబుతారు. వారు అన్ని వర్ణాలకు సామాన్యులా, లేక ప్రతి వర్ణానికి వేరువేరుగా ఉన్నారా?

Verse 11

मार्कण्डेयः । सर्वेषामेव देवानामाद्यो नारायणो गुरुः । तस्माद् ब्रह्मा समुत्पन्नः सोऽपि सप्तासृज्जन्मुनीन् ॥ १३.११ ॥

మార్కండేయుడు పలికెను—సర్వ దేవతలకు ఆద్యుడూ గురువూ నారాయణుడే. ఆయన నుండి బ్రహ్మ జన్మించాడు; అతడూ తన నుండే ఏడు జన్మమునులను, అంటే సప్తర్షులను సృష్టించాడు.

Verse 12

मां यजस्वेति तेनोक्तास्तदा ते परमेष्ठिना । आत्मनात्मानमेवाग्रे अयजन्त इति श्रुतिः ॥ १३.१२ ॥

అప్పుడు పరమేష్ఠి వారితో—“నన్ను యజించండి” అని పలికెను. శ్రుతి ప్రకారం, ఆదిలో వారు ఆత్మచేత ఆత్మనే యజ్ఞంగా అర్పించారు.

Verse 13

तेषां वै ब्रह्मजातानां महावैकारिकर्मणाम् । आशपद् व्यभिचारो हि महान् एष कृतो यतः । प्रभ्रष्टज्ञानिनः सर्वे भविष्यथ न संशयः ॥ १३.१३ ॥

బ్రహ్మజాతులైన, మహావైకారిక కర్మలు గల వారిచే ఆశ్రయస్థాన విషయంలో గొప్ప వ్యభిచారం జరిగింది; అందువల్ల మీరందరూ జ్ఞానభ్రష్టులవుతారు—సందేహం లేదు।

Verse 14

एवं शप्तास्ततस्ते वै ब्रह्मणात्मसमुद्भवाः । सद्यो वंशकरान् पुत्रानुत्पाद्य त्रिदिवं ययुः ॥ १३.१४ ॥

ఇలా శపింపబడిన బ్రహ్మాత్మసముద్భవులు వారు వెంటనే వంశాన్ని కొనసాగించే కుమారులను కనీ, తరువాత త్రిదివం (స్వర్గలోకం) చేరారు।

Verse 15

ततस्तेषु प्रयातेषु त्रिदिवं ब्रह्मवादिषु । तत्पुत्राः श्राद्धदानेन तर्पयामासुरञ्जसा ॥ १३.१५ ॥

ఆ బ్రహ్మవాదులు త్రిదివానికి వెళ్లిన తరువాత, వారి కుమారులు శ్రాద్ధదానంతో సులభంగా వారిని తర్పించారు।

Verse 16

ते च वैमानिकाः सर्वे ब्रह्मणः सप्त मानसाः । तत् पिण्डदानं मन्त्रोक्तं प्रपश्यन्तो व्यवस्थिताः ॥ १३.१६ ॥

మరియు ఆ వైమానికులందరూ—బ్రహ్మ యొక్క ఏడు మానసపుత్రులు—మంత్రోక్త విధానంలో జరుగుతున్న ఆ పిండదానాన్ని వీక్షిస్తూ నిలిచారు।

Verse 17

गौरमुख उवाच । ये च ते पितरो ब्रह्मन् यं च कालं समासते । किं यतो वै पितृगणास्तस्मिँल्लोके व्यवस्थिताः ॥ १३.१७ ॥

గౌరముఖుడు అన్నాడు—ఓ బ్రాహ్మణా! నీ పితరులు ఏ సమయంలో సమవేతమవుతారు? మరియు ఏ కారణంతో పితృగణాలు ఆ లోకంలో స్థితిచెందివున్నారు?

Verse 18

मार्कण्डेय उवाच । प्रवर्तन्ते वराः केचिद् देवानां सोमवर्द्धनाः । ते मरीच्यादयः सप्त स्वर्गे ते पितरः स्मृताः ॥ १३.१८ ॥

మార్కండేయుడు పలికెను—దేవుల కొరకు సోమాన్ని వృద్ధి చేయు కొందరు శ్రేష్ఠులు నియుక్తులై ప్రవృత్తి చెందుదురు. మరిచి మొదలైన ఆ ఏడు స్వర్గంలో పితరులుగా స్మరింపబడుదురు.

Verse 19

चत्वारो मूर्त्तिमन्तो वै त्रयस्त्वन्ये ह्यमूर्त्तयः । तेषां लोकनिसर्गं च कीर्त्तयिष्यामि तच्छृणु ॥ १३.१९ ॥

నాలుగురు నిజంగా మూర్తిమంతులు; మరి ముగ్గురు అమూర్తులు. వారి లోకాల సృష్టిని కూడా నేను వర్ణించెదను—వినుము.

Verse 20

प्रभावं च महर्द्धिं च विस्तरेण निबोध मे । धर्ममूर्तिधरास्तेषां त्रयोऽन्ये परमा गणाः । तेषां नामानि लोकांश्च कीर्तयिष्यामि तच्छृणु ॥ १३.२० ॥

వారి ప్రభావమును, మహా ఐశ్వర్యమును విస్తారంగా నన్ను విని గ్రహించుము. వారిలో ధర్మమూర్తిని ధరించిన మరి మూడు పరమ గణములు ఉన్నాయి. వారి నామములు, లోకములు నేను చెప్పెదను—వినుము.

Verse 21

लोकाः सन्तानकाः नाम यत्र तिष्ठन्ति भास्वराः । अमूर्त्तयः पितृगणास्ते वै पुत्राः प्रजापतेः ॥ १३.२१ ॥

‘సంతానక’ అనే లోకములు ఉన్నాయి; అక్కడ భాస్వరులు నివసించుదురు. ఆ అమూర్త పితృగణములు నిజముగా ప్రజాపతికి కుమారులు.

Verse 22

विराजस्य प्रजाश्रेष्ठा वैराजा इति ते स्मृताः ॥ देवानां पितरस्ते हि तान् यजन्तीह देवताः ॥ १३.२२ ॥

వారు విరాజుని సంతానములో శ్రేష్ఠులు; ‘వైరాజ’ అని స్మరింపబడుదురు. వారు దేవుల పితరులే; ఇక్కడ దేవతలు వారిని యజించుదురు.

Verse 23

एते वै लोकविभ्रष्टा लोकान् प्राप्य सनातनान् । पुनर्युगशतान्तेषु जायन्ते ब्रह्मवादिनः ॥ १३.२३ ॥

వీరు నిజంగా తమ పూర్వ లోకాల నుండి విభ్రష్టులై సనాతన లోకాలను పొందుతారు; మరియు మళ్లీ యుగశతాంతములలో బ్రహ్మవాదులు, అనగా బ్రహ్మవిద్యా ఉపదేశకులుగా జన్మిస్తారు.

Verse 24

ते प्राप्य तां स्मृतिं भूयः साध्य योगमनुत्तमम् । चिन्त्य योगगतिं शुद्धां पुनरावृत्तिदुर्लभाम् ॥ १३.२४ ॥

వారు ఆ స్మృతిని మళ్లీ పొందిన తరువాత, అనుత్తమమైన యోగసాధనను ఆచరించాలి; మరియు పునరావృత్తి (పునర్జన్మ) బంధితులకు దుర్లభమైన యోగసిద్ధి యొక్క శుద్ధ గమనాన్ని ధ్యానించాలి.

Verse 25

एते स्म पितरः श्राद्धे योगिनां योगवर्द्धनाः । आप्यायितास्तु ते पूर्वं योगं योगबले रतौ ॥ १३.२५ ॥

ఇవే శ్రాద్ధకర్మలో పితృదేవతలు—యోగుల యోగాన్ని వృద్ధి చేసేవారు. ముందుగా తృప్తిపొందినప్పుడు, యోగబలంలో రమించే సాధకుని యోగాన్ని వారు పోషిస్తారు.

Verse 26

तस्माच्छ्राद्धानि देयानि योगिनां योगिसत्तम । एष वै प्रथमः सर्गः सोमपानामनुत्तमः ॥ १३.२६ ॥

కాబట్టి, ఓ యోగులలో శ్రేష్ఠుడా, యోగుల కొరకు శ్రాద్ధదానాలు ఇవ్వవలెను. ఇది నిజంగా ప్రథమ వర్గము/విధి, సోమపానులలో కూడా అనుత్తమము.

Verse 27

एते त एकतनवो वर्तन्ते द्विजसत्तमाः । भूर्लोकवासिनां याज्याः स्वर्गलोकनिवासिनः ॥ ब्रह्मपुत्रा मरीच्याद्यास्तेषां याज्या महद्गताः ॥ १३.२७ ॥

ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా, వీరందరూ ఒకే తత్త్వస్వరూపముగా కొనసాగుతూ కార్యనిరతులై ఉంటారు. స్వర్గలోకనివాసులు భూలోకవాసులకు యాజ్యులు (అర్హులు); మరియు వారి కొరకు బ్రహ్మపుత్రులు—మరీచి మొదలైన మహత్తును పొందినవారు—కూడ యాజ్యులే.

Verse 28

कल्पवासिकसंज्ञानां तेषामपि जने गताः । सनकाद्यास्ततस्तेषां वैराजास्तपसि स्थिताः । तेषां सत्यगता मुक्ताः इत्येषा पितृसंततिः ॥ १३.२८ ॥

కల్పవాసికులని ప్రసిద్ధులైన వారు కూడా జీవలోకానికి చేరారు. అనంతరం వారిలో సనకాది ఋషులు—వైరాజులని పిలువబడువారు—తపస్సులో స్థిరంగా నిలిచారు. వారిలో సత్యలోకాన్ని పొందినవారు ముక్తులయ్యారు; ఇదే పితృపరంపర.

Verse 29

अग्निष्वात्तेति मारीच्या वैराजा बर्हिषंज्ञिताः । सुकालेयापि पितरो वसिष्ठस्य प्रजापतेः । तेऽपि याज्यास्त्रिभिर्वर्णैर्न शूद्रेण पृथक्कृतम् ॥ १३.२९ ॥

మరీచి నుండి పుట్టిన పితృదేవతలు ‘అగ్నిష్వాత్త’ అని, వైరాజులు ‘బర్హిషద్’ అని ప్రసిద్ధులు. ‘సుకాలేయ’ పితరులు కూడా ప్రజాపతి వసిష్ఠుని పితరులే. వీరికి త్రివర్ణులు యజ్ఞార్పణ చేయవలెను; శూద్రుడు ప్రత్యేకంగా చేయరాదు.

Verse 30

वर्णत्रयाभ्यनुज्ञातः शूद्रः सर्वान् पितॄन् यजेत् । न तु तस्य पृथक् सन्ति पितरः शूद्रजातयः ॥ १३.३० ॥

త్రివర్ణుల అనుమతితో శూద్రుడు సమస్త పితృదేవతలకు యజ్ఞార్పణ చేయవచ్చు. అయితే అతనికి ‘శూద్రజాతి’ అని ప్రత్యేకంగా వేరే పితృగణాలు లేవు.

Verse 31

मुक्तश्चेतनको ब्रह्मन् ननु विप्रेषु दृश्यते । विशेषशास्त्रदृष्ट्या तु पुराणानां च दर्शनात् ॥ १३.३१ ॥

హే బ్రాహ్మణా! పండిత విప్రులలో ముక్తుడు చైతన్యవంతుడిగానే ఉంటాడని చూడబడదా? అయితే ఈ భేదాన్ని ప్రత్యేక శాస్త్రదృష్టితోను, పురాణప్రমাণంతోను గ్రహించాలి.

Verse 32

एवं ऋषिस्तुतैः शास्त्रं ज्ञात्वा याज्यकसम्भवान् । स्वयं सृष्ट्यां स्मृतिर्लब्धा पुत्राणां ब्रह्मणा ततः । परं निर्वाणमापन्नास्तेऽपि ज्ञानेन एव च ॥ १३.३२ ॥

ఇలా ఋషులు స్తుతించిన, యాజ్యక (యజ్ఞార్హ) తత్త్వం నుండి ఉద్భవించిన శాస్త్రాన్ని గ్రహించగా, సృష్టిలోనే స్వయంగా స్మృతి లభించింది; తరువాత బ్రహ్మ ద్వారా పుత్రులకు కూడా అది లభించింది. వారు కూడా జ్ఞానమాత్రంతో పరమ నిర్వాణాన్ని పొందారు.

Verse 33

वस्वादीनां कश्यपाद्या वर्णानां वसवोदयः । अविशेषेण विज्ञेया गन्धर्वाद्या अपि ध्रुवम् ॥ १३.३३ ॥

వసువుల నుండి ప్రారంభమయ్యే గణాలలోను, కశ్యపాది వర్గాలలోను వసువులు మొదలైనవారు భేదం లేకుండా గ్రహించవలెను; అలాగే గంధర్వాదులు తదితరులూ నిశ్చయంగా అలాగేనే.

Verse 34

एष ते पैतृकः सर्ग उद्देशेन महामुने । कथितो नान्त एवास्य वर्षकोट्या हि दृश्यते ॥ १३.३४ ॥

మహామునీ! ఈ పైతృక సృష్టి నీకు కేవలం సూచనారూపంగా చెప్పబడింది; నిజంగా కోటి కోటి సంవత్సరాలకైనా దీని అంతం కనిపించదు.

Verse 35

श्राद्धस्य कालान् वक्ष्यामि तान् शृणुष्व द्विजोत्तम । श्राद्धार्हमागतं द्रव्यं विशिष्टमथवा द्विजम् ॥ १३.३५ ॥

శ్రాద్ధానికి తగిన కాలాలను నేను చెప్పుదును; ఓ ద్విజోత్తమా, వాటిని వినుము. శ్రాద్ధార్హమైన ద్రవ్యం లభించినప్పుడు లేదా విశిష్టుడైన ద్విజ అతిథి వచ్చినప్పుడు (శ్రాద్ధం) చేయవలెను.

Verse 36

श्राद्धं कुर्वीत विज्ञाय व्यतीपातेऽयने तथा । विषुवे चैव सम्प्राप्ते ग्रहणे शशिसूर्ययोः । समस्तेष्वेव विप्रेन्द्र राशिष्वर्केऽतिगच्छति ॥ १३.३६ ॥

వ్యతీపాత సమయంలో, అయనకాలాలలో (ఉత్తరాయణ-దక్షిణాయణ), విషువం వచ్చినప్పుడు, చంద్రసూర్య గ్రహణాలలో, అలాగే ఓ విప్రేంద్రా, సూర్యుడు సమస్త రాశులలో సంచరించే వేళ—ఇవి నిర్ణయించి శ్రాద్ధం చేయవలెను.

Verse 37

नक्षत्रग्रहपीडासु दुष्टस्वप्नावलोकने । इच्छाश्राद्धानि कुर्वीत नवसस्यागमे तथा ॥ १३.३७ ॥

నక్షత్ర-గ్రహ పీడల సమయంలో, దుష్ట స్వప్నం దర్శించినప్పుడు, అలాగే కొత్త పంట (నవసస్య) వచ్చినప్పుడు—ఇష్టానుసారంగా (కామ్యంగా) శ్రాద్ధకర్మలు చేయవచ్చును.

Verse 38

अमावास्या यदा आर्द्राविशाखास्वातियोगिनो । श्राद्धैः पितृगणस्तृप्तिं तदाप्नोत्यष्टवार्षिकीम् ॥ १३.३८ ॥

అమావాస్య ఆర్ద్రా, విశాఖా లేదా స్వాతీ నక్షత్రయోగంలో వచ్చినప్పుడు, శ్రాద్ధార్పణల వలన పితృగణులకు ఎనిమిది సంవత్సరాల తృప్తి కలుగుతుంది।

Verse 39

अमावस्या यदा पुष्ये रौद्रेऽथार्क्षे पुनर्वसौ । द्वादशाब्दं तथा तृप्तिं प्रयान्ति पितरोऽर्च्चिताः ॥ १३.३९ ॥

అమావాస్య పుష్య, రౌద్ర, ఆర్క్ష లేదా పునర్వసు నక్షత్రంలో వచ్చినప్పుడు, విధిగా ఆరాధింపబడిన పితరులు పన్నెండు సంవత్సరాల తృప్తిని పొందుతారు।

Verse 40

वासवाजैकपादर्क्षे पितॄणां तृप्तिमिच्छताम् । वारुणे चाप्यमावास्या देवानामपि दुर्लभा ॥ १३.४० ॥

పితృతృప్తిని కోరువారికి వాసవ-ఆజ-ఏకపాద నక్షత్రకాలం అత్యంత శ్రేష్ఠం; అలాగే వారుణ నక్షత్రంలో అమావాస్య దేవతలకైనా దుర్లభం।

Verse 41

नवस्वर्क्षेष्वमावास्या यदा तेषु द्विजोत्तम । तदा श्राद्धानि देयानि अक्षय्यफलमिच्छताम् । अपि कोटिसहस्रेण पुण्यस्यान्तो न विद्यते ॥ १३.४१ ॥

హే ద్విజోత్తమా! అమావాస్య ఆ తొమ్మిది నక్షత్రాలలో వచ్చినప్పుడు, అక్షయ ఫలాన్ని కోరువారు శ్రాద్ధాన్ని దానం చేయాలి; కోటి సహస్రాలతో కూడ ఆ పుణ్యానికి అంతం లేదు।

Verse 42

अथापरं पितरः श्राद्धकालं रहस्यमस्मत् प्रवदन्ति पुण्यम् । वैशाखमासस्य तु या तृतीया नवम्यसौ कार्त्तिकशुक्लपक्षे ॥ १३.४२ ॥

తదుపరి పితరులు శ్రాద్ధకాలానికి సంబంధించిన పుణ్యరహస్యాన్ని తెలియజేస్తారు—వైశాఖ మాసంలోని తృతీయ, అలాగే కార్తిక శుక్లపక్షంలోని నవమి।

Verse 43

नभस्यामासस्य तमिस्त्रपक्षे त्रयोदशी पञ्चदशी च माघे । उपप्लवे चन्द्रमसो रवेश्च तथाष्टकास्वप्ययनद्वये च ॥ १३.४३ ॥

నభస్య మాస కృష్ణపక్షంలో త్రయోదశి, అలాగే మాఘంలో పంచదశి (అమావాస్య); చంద్ర‑సూర్య గ్రహణకాలంలో; అష్టకా దినాల్లో మరియు రెండు అయనాల్లో—ఇవి విశేషంగా పేర్కొన్న కాలాలు.

Verse 44

पानीयमप्यत्र तिलैर्विमिश्रं दद्यात्पितॄभ्यः प्रयतो मनुष्यः । श्राद्धं कृतं तेन समाः सहस्रं रहस्यमेतत् पितरो वदन्ति ॥ १३.४४ ॥

ఇక్కడ కూడా నియమశీలుడైన మనిషి నువ్వులతో కలిపిన నీటిని పితృదేవతలకు అర్పించాలి. పితృులు చెబుతారు—ఈ కర్మచేత సహస్ర సంవత్సరాల శ్రాద్ధం చేసినట్లే ఫలం కలుగుతుంది; ఇది రహస్యోపదేశం.

Verse 45

माघासिते पञ्चदशी कदाचिदुपैति योगं यदि वारुणेन । ऋक्षेण कालः परमः पितॄणां न त्वल्पपुण्यैर्द्विज लभ्यतेऽसौ ॥ १३.४५ ॥

హే ద్విజా! మాఘ కృష్ణపక్ష పంచదశి (అమావాస్య) ఎప్పుడైనా వారుణ నక్షత్రంతో యోగం పొందితే, ఆ క్షణం పితృకార్యాలకు పరమోత్తమ కాలంగా భావించబడుతుంది; అల్పపుణ్యులకు అది లభించదు.

Verse 46

काले धनिष्ठा यदि नाम तस्मिन् भवेत् तु विप्रेन्द्र सदा पितृभ्यः । दत्तं जलान्नं प्रददाति तृप्तिं वर्षायुतं तत्कुलजैर्मनुष्यैः ॥ १३.४६ ॥

హే విప్రేంద్రా! ఆ సమయంలో ధనిష్ఠా నక్షత్రం ఉంటే, పితృదేవతలకు అర్పించిన నీరు మరియు అన్నం వారి వంశజుల ద్వారా చేసిన ఆ దానంతో నిరంతరం తృప్తిని ప్రసాదిస్తుంది; ఆ తృప్తి పదివేల సంవత్సరాల వరకు నిలుస్తుంది.

Verse 47

तत्रैव चेद् भाद्रपदास्तु पूर्वाः काले तदा यैः क्रियते पितृॄभ्यः । श्राद्धं परा तृप्तिमुपेत्य तेन युगं समग्रं पितरः स्वपन्ति ॥ श्राद्धं तु यत्पक्षमुदाहरन्ति तत्पैतृकं मुनिगणाः प्रवदन्ति तुष्टिम् ॥ १३.४७ ॥

అదే సమయంలో భాద్రపద మాసపు పూర్వపక్షం (శుక్లపక్షం) వచ్చి ఉంటే, ఎవరు పితృదేవతల కోసం శ్రాద్ధం చేస్తారో, ఆ కర్మచేత పరమ తృప్తిని పొందిన పితృులు సంపూర్ణ ఒక యుగం పాటు విశ్రాంతి పొందుతారు. మరియు వారు ‘శ్రాద్ధపక్షం’ అని పేర్కొనే పక్షమే ‘పైతృక పక్షం’ అని మునిగణాలు తృప్తికరమని వర్ణిస్తారు.

Verse 48

गङ्गासरयूमतवा विपाशां सरस्वतीं नैमिषगोमतीं वा । ततोऽवगाह्यार्चनमादरेण कृत्वा पितॄणामहितानि हन्ति ॥ १३.४८ ॥

అనంతరం గంగా–సరయూ నదుల్లో గానీ, లేదా విపాశా, సరస్వతి, లేదా నైమిష–గోమతీ తీర్థజలాల్లో గానీ మునిగి స్నానం చేసి, భక్తితో ఆరాధన చేయగా పితృదేవతలకు కలిగిన అనిష్టాలు తొలగిపోతాయి।

Verse 49

गायन्ति चैतत् पितरः कदा तु वर्षामघातृप्तिमवाप्य भूयः । माघासितान्ते शुभतीर्थतोयैर्यास्याम तृप्तिं तनयादिदत्तैः ॥ १३.४९ ॥

పితృదేవతలు ఇలా పాడుతారు—“వర్షా కాలం మరియు అఘాచరణాల ద్వారా మళ్లీ తృప్తి పొందిన తరువాత, మాఘ మాస కృష్ణపక్షాంతంలో, కుమారులు మొదలైనవారు సమర్పించిన శుభ తీర్థజలాలతో మేమెప్పుడు సంపూర్ణ తృప్తిని పొందుదుము?”

Verse 50

चित्तं च वित्तं च नॄणां विशुद्धं शस्तश्च कालः कथितो विधिश्च | पात्रं यथोक्तं परमा च भक्तिर्नॄणां प्रयच्छन्त्यभिवाञ्छितानि || १३.५० ||

మనిషి యొక్క చిత్తం మరియు ధనం శుద్ధంగా ఉండి, యోగ్య కాలం మరియు విధి నిర్దేశించబడినప్పుడు, శాస్త్రోక్త పాత్రతో పాటు పరమ భక్తి ఉన్నచో—ఈ సమస్తం కలిసి కోరిన ఫలితాలను ప్రసాదిస్తుంది।

Verse 51

पितृगीतास्तथैवात्र श्लोकास्तान् शृणु सत्तम । श्रुत्वा तथैव भविता भाव्यं तत्र विधात्मना ॥ १३.५१ ॥

హే సత్తమా! ఇక్కడ పితృదేవతలు పాడిన ఆ శ్లోకాలను వినుము. వాటిని విన్నవాడు అలాగే అవుతాడు; ఎందుకంటే ఆ విషయంలో విధాతే భవిష్యత్తును నియమిస్తాడు।

Verse 52

अपि धन्यः कुले जायादस्माकं मतिमान् नरः । अकुर्वन् वित्तशाठ्यं यः पिण्डान् यो निर्वपिष्यति ॥ १३.५२ ॥

మా వంశంలో ధన్యుడైన, వివేకవంతుడైన పురుషుడు జన్మించుగాక—అతడు ధన విషయంలో మోసం చేయక, విధిపూర్వకంగా పిండాలను (పితృనైవేద్యాన్ని) సమర్పించుగాక।

Verse 53

रत्नवस्त्रमहायानं सर्वं भोगादिकं वसु । विभवे सति विप्रेभ्यो अस्मानुद्दिश्य दास्यति ॥ १३.५३ ॥

సామర్థ్యం ఉన్నప్పుడు అతడు మా నామసంకల్పంతో బ్రాహ్మణులకు రత్నాలు, వస్త్రాలు, మహావాహనాలు మరియు భోగసాధనములైన సమస్త ధనాన్ని దానం చేస్తాడు।

Verse 54

अन्नेन वा यथाशक्त्या कालेऽस्मिन् भक्तिनम्रधीः । भोजयिष्यति विप्राग्र्यांस्तन्मात्रविभवो नरः ॥ १३.५४ ॥

ఈ కాలంలో భక్తితో వినయబుద్ధి కలవాడు తన సామర్థ్యానుసారం, తన వద్ద ఉన్నంత విభవమేరకు, అన్నంతో శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణులను భోజనం చేయించాలి।

Verse 55

असमर्थोऽन्नदानस्य वन्यशाकं स्वशक्तितः । प्रदास्यति द्विजाग्र्येभ्यः स्वल्पां यो वापि दक्षिणाम् ॥ १३.५५ ॥

అన్నదానం చేయలేని వాడు తన సామర్థ్యానుసారం ద్విజశ్రేష్ఠులకు అడవి కూరలను ఇవ్వాలి; లేకపోతే స్వల్పమైనా దక్షిణను సమర్పించాలి।

Verse 56

तत्राप्यसामर्थ्ययुतः कराग्राग्रस्थितांस्तिलान् । प्रणम्य द्विजमुख्याय कस्मैचिद् द्विज दास्यति ॥ १३.५६ ॥

అక్కడ కూడా సామర్థ్యం లేకపోతే, వేళ్ల కొనలపై ఉంచిన నువ్వులను తీసుకొని, ప్రధాన బ్రాహ్మణునికి నమస్కరించి, ఏదో ఒక బ్రాహ్మణునికి వాటిని ఇవ్వాలి।

Verse 57

तिलैः सप्ताष्टभिर्वापि समवेतां जलाञ्जलिम् । भक्तिनम्रः समुद्धिश्याप्यस्माकं सम्प्रदास्यति ॥ १३.५७ ॥

ఏడు లేదా ఎనిమిది నువ్వులతో కూడిన జలాంజలిని సిద్ధం చేసి, భక్తితో వినయంగా, మా నిమిత్తం ఉద్దేశించి, దానిని సమర్పించాలి।

Verse 58

यतः कुतश्चित् सम्प्राप्य गोभ्यो वापि गवाह्निकम् । अभावे प्रीणयत्यस्मान् भक्त्या युक्तः प्रदास्यति ॥ १३.५८ ॥

ఎక్కడినుంచైనా ఏ విధంగానైనా సాధ్యమైనంతగా గోవులకు దినసరి అర్పణ/ఆహారం లేదా గోహితం కొంత పొందించి, లోటు ఉన్నా భక్తితో యథాశక్తి ఇచ్చేవాడు మమ్మల్ని తృప్తిపరచును।

Verse 59

सर्वाभावे वनं गत्वा कक्षामूलप्रदर्शकः । सूर्यादिलोकपालानामिदमुच्चैः पठिष्यति ॥ १३.५९ ॥

అన్ని ఏర్పాట్లు లేనప్పుడు అడవికి వెళ్లి, కక్షా మొక్క వేరును చూపిస్తూ, సూర్యాది లోకపాలుల కోసం దీనిని గట్టిగా పఠించాలి।

Verse 60

न मेऽस्ति वित्तं न धनं न चान्यच्छ्राद्धस्य योग्यं स्वपितॄन् नतोऽस्मि । तृप्यन्तु भक्त्या पितरो मयैतौ भुजौ तौ ततो वर्त्मनि मारुतस्य ॥ १३.६० ॥

నాకు ధనం లేదు, సంపద లేదు, శ్రాద్ధానికి తగిన మరేదీ లేదు; అయినా నా పితృదేవతలకు నమస్కరిస్తున్నాను। నా భక్తిచేత పితరులు తృప్తి పొందుగాక; ఇవే నా రెండు భుజాలు—అనంతరం వారు వాయుమార్గంలో సాగుగాక।

Verse 61

इत्येतत् पितृभिर्गीतं भावाभावप्रयोजनम् । कृतं तेन भवेत् श्राद्धं य एवं कुरुते द्विज ॥ १३.६१ ॥

ఇలా భావం-అభావం సంబంధమైన ప్రయోజనాన్ని పితరులు గీతించారు। ఓ ద్విజా, ఎవడు ఈ విధంగా చేస్తాడో అతనికి శ్రాద్ధం చేసినదిగా భావించబడును।