Adhyaya 13: The Genealogy of the Pitṛs and the Determination of Śrāddha Times

Verse 1

धरण्युवाच । एतत् तन्महदाश्चर्यं दृष्ट्वा गौरमुखो मुनिः । ते चापि मणिजाः प्राप्ताः किं फलं तु वरं गुरोः ॥ १३.१ ॥

ധരണി പറഞ്ഞു—ആ മഹാദ്ഭുതം കണ്ട ഗൗരമുഖ മുനിക്ക്, ആ മണിജ (രത്നജന്യ) സത്ത്വങ്ങളും ലഭിച്ചു. ഹേ ഗുരോ, ഇതിന്റെ ഫലം എന്ത്—ഏത് വരം ലഭിച്ചു?

Verse 2

कोऽसौ गौरमुखः श्रीमान् मुनिः परमधार्मिकः । किं चकार हरेः कर्म दृष्ट्वाऽसौ मुनिपुङ्गवः ॥ १३.२ ॥

ആ ഗൗരമുഖൻ എന്ന ശ്രീമാൻ മുനി, പരമധാർമ്മികൻ—അവൻ ആരാണ്? ഹരിയുടെ ആ കർമ്മം കണ്ട ശേഷം, മുനിപുംഗവനായ അവൻ എന്തു ചെയ്തു?

Verse 3

श्रीवराह उवाच । निमिषेण कृतं कर्म दृष्ट्वा भगवतो मुनिः । आरिराधयिषुर्देवं तमेव प्रययौ वनम् । प्रभासं नाम सोमस्य तीर्थं परमदुर्लभम् ॥ १३.३ ॥

ശ്രീവരാഹൻ അരുളിച്ചെയ്തു—നിമിഷമാത്രത്തിൽ കർമ്മം സിദ്ധമായതു കണ്ട ഭഗവദ്ഭക്ത മുനി, അതേ ദേവനെ പ്രസാദിപ്പിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു വനത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു, സോമന്റെ ‘പ്രഭാസ’ എന്ന പരമദുർലഭ തീർത്ഥത്തിലെത്തി।

Verse 4

तत्र दैत्यान्तकृद् देवः प्रोच्यते तीर्थचिन्तकैः । आराधयामास हरिं दैत्यसूदनसंज्ञितम् ॥ १३.४ ॥

അവിടെ തീർത്ഥചിന്തകർ ‘ദൈത്യാന്തകൃത്’ എന്ന ദേവനെപ്പറ്റി പ്രസ്താവിക്കുന്നു. അതേ സ്ഥലത്ത് അദ്ദേഹം ‘ദൈത്യസൂദനൻ’ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഹരിയെ ആരാധിച്ചു।

Verse 5

तस्याराधयतो देवं हरिं नारायणं प्रभुम् । आजगाम महायोगी मार्कण्डेयो महामुनिः ॥ १३.५ ॥

അദ്ദേഹം ദേവനായ ഹരി, നാരായണൻ, പ്രഭു എന്നിവനെ ആരാധിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ മഹായോഗി മഹാമുനി മാർകണ്ഡേയൻ അവിടെ എത്തി।

Verse 6

तं दृष्ट्वाऽभ्यागतं दूरादर्घपाद्येन सो मुनिः । अर्चयामास तं भक्त्या मुदा परमया युतः ॥ १३.६ ॥

അവനെ ദൂരത്തിൽ നിന്ന് വരുന്നതായി കണ്ട മുനി അർഘ്യവും പാദ്യവും അർപ്പിച്ച് ആദരിച്ചു; പരമാനന്ദത്തോടെ ഭക്തിപൂർവ്വം അദ്ദേഹത്തെ പൂജിച്ചു।

Verse 7

कौश्यां वृष्यां तदासीनं पप्रच्छेदं मुनिस्तदा । शाधिं मां मुनिशार्दूल किं करोमि महाव्रत ॥ १३.७ ॥

അപ്പോൾ കൗശ്യാ (വൃഷ്യാ)യിൽ ആസീനനായിരുന്ന അദ്ദേഹത്തോട് മുനി ചോദിച്ചു—“മുനിശാർദൂലേ, മഹാവ്രതധാരിയേ, എന്നെ ഉപദേശിക്കൂ; ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം?”

Verse 8

एवमुक्तः स विप्रेन्द्रो मार्कण्डेयो महातपाः । उवाच श्लक्ष्णया वाचा मुनिं गौरमुखं तदा ॥ १३.८ ॥

ഇങ്ങനെ അഭിസംബോധന ചെയ്യപ്പെട്ടപ്പോൾ, മഹാതപസ്വിയും ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠനുമായ മാർക്കണ്ഡേയൻ അപ്പോൾ മുനി ഗൗരമുഖനോട് മൃദുവായ വാക്കുകളിൽ പറഞ്ഞു।

Verse 9

मार्कण्डेय उवाच । एतदेव महत्कृत्यं यत्सतां सङ्गमो भवेत् । यत्तु सान्देहिकं कार्यं तत्पृच्छस्व महामुने ॥ १३.९ ॥

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—സത്സംഗം ലഭിക്കുന്നത് തന്നെയാണ് മഹത്തായ പുണ്യകർമ്മം. സംശയമുള്ള കാര്യമെന്തായാലും, ഹേ മഹാമുനേ, അതിനെക്കുറിച്ച് ചോദിക്കൂ.

Verse 10

गौरमुख उवाच । एते हि पितरो नाम प्रोच्यन्ते वेदवादिभिः । सर्ववर्णेषु सामान्याः उताहोस्मित् पृथक् पृथक् ॥ १३.१० ॥

ഗൗരമുഖൻ പറഞ്ഞു—വേദവാദികൾ ഇവരെ ‘പിതൃകൾ’ എന്നു വിളിക്കുന്നു. അവർ എല്ലാ വർണങ്ങൾക്കും പൊതുവാണോ, അല്ലെങ്കിൽ ഓരോന്നിന്നും വേറേവേറെയാണോ?

Verse 11

मार्कण्डेयः । सर्वेषामेव देवानामाद्यो नारायणो गुरुः । तस्माद् ब्रह्मा समुत्पन्नः सोऽपि सप्तासृज्जन्मुनीन् ॥ १३.११ ॥

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—സകല ദേവന്മാർക്കും ആദിയും ഗുരുവും നാരായണനാണ്. അവനിൽ നിന്ന് ബ്രഹ്മാവ് ഉദ്ഭവിച്ചു; അവനും തന്റെ തന്നെ സത്തയിൽ നിന്ന് ഏഴ് ജന്മമുനികളെ, അഥവാ സപ്തർഷികളെ സൃഷ്ടിച്ചു.

Verse 12

मां यजस्वेति तेनोक्तास्तदा ते परमेष्ठिना । आत्मनात्मानमेवाग्रे अयजन्त इति श्रुतिः ॥ १३.१२ ॥

അപ്പോൾ പരമേഷ്ഠി അവരോട്—“എന്നെ യജിക്കുവിൻ” എന്നു പറഞ്ഞു. ശ്രുതി പറയുന്നു: ആദിയിൽ അവർ ആത്മാവാൽ ആത്മാവിനെയേ യജ്ഞമായി അർപ്പിച്ചു.

Verse 13

तेषां वै ब्रह्मजातानां महावैकारिकर्मणाम् । आशपद् व्यभिचारो हि महान् एष कृतो यतः । प्रभ्रष्टज्ञानिनः सर्वे भविष्यथ न संशयः ॥ १३.१३ ॥

ബ്രഹ്മജനിതരായ, മഹാവൈകാരിക കർമ്മങ്ങളുള്ള അവർ ആശ്രയസ്ഥാനത്തെ സംബന്ധിച്ച് മഹത്തായ വ്യഭിചാരം ചെയ്തു; അതിനാൽ നിങ്ങൾ എല്ലാവരും ജ്ഞാനഭ്രഷ്ടരാകും—സംശയമില്ല।

Verse 14

एवं शप्तास्ततस्ते वै ब्रह्मणात्मसमुद्भवाः । सद्यो वंशकरान् पुत्रानुत्पाद्य त्रिदिवं ययुः ॥ १३.१४ ॥

ഇങ്ങനെ ശപിക്കപ്പെട്ട ബ്രഹ്മാത്മസമുദ്ഭവരായ അവർ ഉടൻ വംശം നിലനിർത്തുന്ന പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിച്ച് പിന്നെ ത്രിദിവം (സ്വർഗ്ഗലോകം) പ്രാപിച്ചു।

Verse 15

ततस्तेषु प्रयातेषु त्रिदिवं ब्रह्मवादिषु । तत्पुत्राः श्राद्धदानेन तर्पयामासुरञ्जसा ॥ १३.१५ ॥

ആ ബ്രഹ്മവാദികൾ ത്രിദിവത്തിലേക്ക് പോയശേഷം, അവരുടെ പുത്രന്മാർ ശ്രാദ്ധദാനത്തിലൂടെ എളുപ്പത്തിൽ അവരെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തി।

Verse 16

ते च वैमानिकाः सर्वे ब्रह्मणः सप्त मानसाः । तत् पिण्डदानं मन्त्रोक्तं प्रपश्यन्तो व्यवस्थिताः ॥ १३.१६ ॥

അവിടെ ആകാശവാസികളായ എല്ലാവരും—ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഏഴ് മാനസപുത്രന്മാർ—മന്ത്രോച്ചാരപ്രകാരം നടന്ന ആ പിണ്ഡദാനം നിരീക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് നിലകൊണ്ടു।

Verse 17

गौरमुख उवाच । ये च ते पितरो ब्रह्मन् यं च कालं समासते । किं यतो वै पितृगणास्तस्मिँल्लोके व्यवस्थिताः ॥ १३.१७ ॥

ഗൗരമുഖൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! നിന്റെ പിതാക്കന്മാർ ഏത് സമയത്ത് ഒന്നിച്ചുകൂടുന്നു? പിന്നെ ഏതു കാരണത്താൽ പിതൃഗണങ്ങൾ ആ ലോകത്തിൽ സ്ഥാപിതരായിരിക്കുന്നു?

Verse 18

मार्कण्डेय उवाच । प्रवर्तन्ते वराः केचिद् देवानां सोमवर्द्धनाः । ते मरीच्यादयः सप्त स्वर्गे ते पितरः स्मृताः ॥ १३.१८ ॥

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ദേവന്മാർക്കായി സോമം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്ന ചില ശ്രേഷ്ഠർ നിയുക്തരായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. മരീചി മുതലായ ആ ഏഴുപേർ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ പിതൃകളായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 19

चत्वारो मूर्त्तिमन्तो वै त्रयस्त्वन्ये ह्यमूर्त्तयः । तेषां लोकनिसर्गं च कीर्त्तयिष्यामि तच्छृणु ॥ १३.१९ ॥

നാലുപേർ തീർച്ചയായും മൂർത്തിമാന്മാർ; മറ്റുമൂന്നുപേർ അമൂർത്തർ. അവരുടെ ലോകങ്ങളുടെ ഉത്ഭവവും ഞാൻ വിവരിക്കും—കേൾക്കുക.

Verse 20

प्रभावं च महर्द्धिं च विस्तरेण निबोध मे । धर्ममूर्तिधरास्तेषां त्रयोऽन्ये परमा गणाः । तेषां नामानि लोकांश्च कीर्तयिष्यामि तच्छृणु ॥ १३.२० ॥

അവരുടെ പ്രഭാവവും മഹത്തായ ഐശ്വര്യവും വിശദമായി എന്നിൽ നിന്ന് അറിഞ്ഞുകൊൾക. അവരിൽ ധർമ്മമൂർത്തി ധരിക്കുന്ന മറ്റുമൂന്ന് പരമഗണങ്ങൾ ഉണ്ട്. അവരുടെ നാമങ്ങളും ലോകങ്ങളും ഞാൻ പറയും—കേൾക്കുക.

Verse 21

लोकाः सन्तानकाः नाम यत्र तिष्ठन्ति भास्वराः । अमूर्त्तयः पितृगणास्ते वै पुत्राः प्रजापतेः ॥ १३.२१ ॥

‘സന്താനക’ എന്ന പേരിലുള്ള ലോകങ്ങൾ ഉണ്ട്; അവിടെ ദീപ്തിമാന്മാർ വസിക്കുന്നു. ആ അമൂർത്ത പിതൃഗണങ്ങൾ സത്യത്തിൽ പ്രജാപതിയുടെ പുത്രന്മാരാണ്.

Verse 22

विराजस्य प्रजाश्रेष्ठा वैराजा इति ते स्मृताः ॥ देवानां पितरस्ते हि तान् यजन्तीह देवताः ॥ १३.२२ ॥

അവർ വിരാജന്റെ സന്തതികളിൽ ശ്രേഷ്ഠർ; ‘വൈരാജ’ എന്ന നാമത്തിൽ സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. അവർ തന്നെയാണ് ദേവന്മാരുടെ പിതൃകൾ; ഇവിടെ ദേവതകൾ അവരെ യജിക്കുന്നു.

Verse 23

एते वै लोकविभ्रष्टा लोकान् प्राप्य सनातनान् । पुनर्युगशतान्तेषु जायन्ते ब्रह्मवादिनः ॥ १३.२३ ॥

ഇവർ തങ്ങളുടെ മുൻ ലോകങ്ങളിൽ നിന്നു വഴുതിപ്പോയിട്ടും സനാതന ലോകങ്ങളെ പ്രാപിക്കുന്നു; പിന്നെയും നൂറുകണക്കിന് യുഗചക്രങ്ങളുടെ അവസാനം ബ്രഹ്മവാദികൾ—ബ്രഹ്മവിദ്യയുടെ ഉപദേശകർ—ആയി ജനിക്കുന്നു.

Verse 24

ते प्राप्य तां स्मृतिं भूयः साध्य योगमनुत्तमम् । चिन्त्य योगगतिं शुद्धां पुनरावृत्तिदुर्लभाम् ॥ १३.२४ ॥

അവർ ആ സ്മൃതിയെ വീണ്ടും പ്രാപിച്ച് അനുത്തമമായ യോഗസാധന അഭ്യസിക്കട്ടെ; പുനരാവർത്തനം (പുനർജന്മം) എന്ന ബന്ധനത്തിൽപ്പെട്ടവർക്ക് ദുർലഭമായ യോഗസിദ്ധിയുടെ ശുദ്ധ ഗതിയെ ധ്യാനിക്കട്ടെ.

Verse 25

एते स्म पितरः श्राद्धे योगिनां योगवर्द्धनाः । आप्यायितास्तु ते पूर्वं योगं योगबले रतौ ॥ १३.२५ ॥

ഇവരാണ് ശ്രാദ്ധകർമ്മത്തിലെ പിതൃകൾ—യോഗികളുടെ യോഗം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നവർ. മുൻപ് തൃപ്തരായാൽ, യോഗബലത്തിൽ രമിക്കുന്ന সাধകന്റെ യോഗത്തെ അവർ പോഷിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 26

तस्माच्छ्राद्धानि देयानि योगिनां योगिसत्तम । एष वै प्रथमः सर्गः सोमपानामनुत्तमः ॥ १३.२६ ॥

അതുകൊണ്ട്, ഹേ യോഗികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, യോഗികൾക്കായി ശ്രാദ്ധദാനങ്ങൾ നൽകേണ്ടതാണ്. ഇതു തന്നെയാണ് പ്രഥമ ശ്രേണി/വിധി; സോമപാനികളിൽ പോലും അനുത്തമം.

Verse 27

एते त एकतनवो वर्तन्ते द्विजसत्तमाः । भूर्लोकवासिनां याज्याः स्वर्गलोकनिवासिनः ॥ ब्रह्मपुत्रा मरीच्याद्यास्तेषां याज्या महद्गताः ॥ १३.२७ ॥

ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, ഇവർ എല്ലാവരും ഏകതത്ത്വസ്വരൂപരായി പ്രവർത്തിച്ചു തുടരുന്നു. സ്വർഗ്ഗലോകനിവാസികൾ ഭൂലോകവാസികൾക്ക് യാജ്യർ (അർഹർ) ആകുന്നു; കൂടാതെ അവരുടെ കാര്യത്തിൽ ബ്രഹ്മപുത്രന്മാർ—മരീചി മുതലായ മഹത്ത്വം പ്രാപിച്ചവർ—അവരും യാജ്യരാണ്.

Verse 28

कल्पवासिकसंज्ञानां तेषामपि जने गताः । सनकाद्यास्ततस्तेषां वैराजास्तपसि स्थिताः । तेषां सत्यगता मुक्ताः इत्येषा पितृसंततिः ॥ १३.२८ ॥

കൽപവാസികർ എന്നു അറിയപ്പെട്ടവരും ജീവലോകത്തിലേക്ക് ഗമിച്ചു. തുടർന്ന് അവരിൽ സനകാദികൾ—വൈരാജർ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നവർ—തപസ്സിൽ സ്ഥിരമായി നിലകൊണ്ടു. അവരിൽ സത്യലോകം പ്രാപിച്ചവർ മുക്തരായി; ഇതാണ് പിതൃപരമ്പര.

Verse 29

अग्निष्वात्तेति मारीच्या वैराजा बर्हिषंज्ञिताः । सुकालेयापि पितरो वसिष्ठस्य प्रजापतेः । तेऽपि याज्यास्त्रिभिर्वर्णैर्न शूद्रेण पृथक्कृतम् ॥ १३.२९ ॥

മരീചിയിൽ നിന്നു ജനിച്ച പിതൃകൾ ‘അഗ്നിഷ്വാത്ത’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു; വൈരാജർ ‘ബർഹിഷദ്’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധർ. ‘സുകാലേയ’ പിതൃകളും പ്രജാപതി വസിഷ്ഠന്റെ പിതൃകളാണ്. ഇവർക്കും ത്രിവർണങ്ങൾ യാജ്യം അർപ്പിക്കണം; ശൂദ്രൻ പ്രത്യേകമായി അർപ്പിക്കരുത്.

Verse 30

वर्णत्रयाभ्यनुज्ञातः शूद्रः सर्वान् पितॄन् यजेत् । न तु तस्य पृथक् सन्ति पितरः शूद्रजातयः ॥ १३.३० ॥

ത്രിവർണങ്ങളുടെ അനുമതിയോടെ ശൂദ്രൻ എല്ലാ പിതൃകൾക്കും യജ്ഞാർപ്പണം നടത്താം. എന്നാൽ അവനുവേണ്ടി ‘ശൂദ്രജാതി’ എന്ന പേരിൽ പ്രത്യേക പിതൃഗണങ്ങൾ ഇല്ല.

Verse 31

मुक्तश्चेतनको ब्रह्मन् ननु विप्रेषु दृश्यते । विशेषशास्त्रदृष्ट्या तु पुराणानां च दर्शनात् ॥ १३.३१ ॥

ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! പണ്ഡിത വിപ്രന്മാരിൽ മുക്തൻ ചേതനയോടെ തന്നെയിരിക്കുന്നതായി കാണപ്പെടുന്നില്ലേ? എന്നാൽ ഈ വ്യത്യാസം പ്രത്യേക ശാസ്ത്രദൃഷ്ടിയാലും പുരാണസാക്ഷ്യത്താലും ഗ്രഹിക്കണം.

Verse 32

एवं ऋषिस्तुतैः शास्त्रं ज्ञात्वा याज्यकसम्भवान् । स्वयं सृष्ट्यां स्मृतिर्लब्धा पुत्राणां ब्रह्मणा ततः । परं निर्वाणमापन्नास्तेऽपि ज्ञानेन एव च ॥ १३.३२ ॥

ഇങ്ങനെ ഋഷികൾ സ്തുതിച്ച, യാജ്യക (യജ്ഞാർഹ) തത്ത്വത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ച ശാസ്ത്രം അറിഞ്ഞപ്പോൾ, സൃഷ്ടിയിലേ തന്നെ സ്വയം സ്മൃതി ലഭിച്ചു; തുടർന്ന് ബ്രഹ്മാവിലൂടെ പുത്രന്മാർക്കും അത് ലഭിച്ചു. അവർയും ജ്ഞാനമാത്രത്താൽ പരമ നിർവാണം പ്രാപിച്ചു.

Verse 33

वस्वादीनां कश्यपाद्या वर्णानां वसवोदयः । अविशेषेण विज्ञेया गन्धर्वाद्या अपि ध्रुवम् ॥ १३.३३ ॥

വസുക്കളിൽ ആരംഭിക്കുന്ന ഗണങ്ങളിലും കശ്യപാദി വർഗങ്ങളിലും വസു മുതലായവരെ വ്യത്യാസമില്ലാതെ തന്നെ അറിയേണ്ടതാണ്; അതുപോലെ ഗന്ധർവാദികളും ബന്ധപ്പെട്ടവരും നിശ്ചയമായും അങ്ങനെ തന്നേ.

Verse 34

एष ते पैतृकः सर्ग उद्देशेन महामुने । कथितो नान्त एवास्य वर्षकोट्या हि दृश्यते ॥ १३.३४ ॥

മഹാമുനേ! ഈ പൈതൃക സൃഷ്ടി നിനക്കു വെറും സംക്ഷിപ്തമായി മാത്രമാണ് പറഞ്ഞത്; സത്യത്തിൽ കോടിക്കണക്കിന് വർഷങ്ങളിലും ഇതിന്റെ അന്ത്യം കാണപ്പെടുന്നില്ല.

Verse 35

श्राद्धस्य कालान् वक्ष्यामि तान् शृणुष्व द्विजोत्तम । श्राद्धार्हमागतं द्रव्यं विशिष्टमथवा द्विजम् ॥ १३.३५ ॥

ശ്രാദ്ധത്തിനുള്ള യോജ്യകാലങ്ങൾ ഞാൻ പറയും; ഹേ ദ്വിജോത്തമാ, അത് കേൾക്കുക. ശ്രാദ്ധാർഹമായ ദ്രവ്യം ലഭിക്കുമ്പോൾ അല്ലെങ്കിൽ വിശിഷ്ടനായ ദ്വിജ അതിഥി വരുമ്പോൾ (ശ്രാദ്ധം) ചെയ്യണം.

Verse 36

श्राद्धं कुर्वीत विज्ञाय व्यतीपातेऽयने तथा । विषुवे चैव सम्प्राप्ते ग्रहणे शशिसूर्ययोः । समस्तेष्वेव विप्रेन्द्र राशिष्वर्केऽतिगच्छति ॥ १३.३६ ॥

വ്യതീപാതത്തിൽ, അയനകാലങ്ങളിൽ (ഉത്തരായണം-ദക്ഷിണായണം), വിഷുവം വന്നപ്പോൾ, ചന്ദ്ര-സൂര്യഗ്രഹണങ്ങളിൽ, കൂടാതെ ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ, സൂര്യൻ എല്ലാ രാശികളിലൂടെയും സഞ്ചരിക്കുന്ന വേളകളിൽ—ഇവ നിർണ്ണയിച്ച് ശ്രാദ്ധം ചെയ്യണം.

Verse 37

नक्षत्रग्रहपीडासु दुष्टस्वप्नावलोकने । इच्छाश्राद्धानि कुर्वीत नवसस्यागमे तथा ॥ १३.३७ ॥

നക്ഷത്ര-ഗ്രഹ പീഡകളുണ്ടാകുമ്പോൾ, ദുഷ്ടസ്വപ്നം കണ്ടാൽ, കൂടാതെ പുതിയ വിള (നവസസ്യം) വന്നപ്പോൾ—ഇഷ്ടാനുസരണം (കാമ്യമായി) ശ്രാദ്ധകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യാം.

Verse 38

अमावास्या यदा आर्द्राविशाखास्वातियोगिनो । श्राद्धैः पितृगणस्तृप्तिं तदाप्नोत्यष्टवार्षिकीम् ॥ १३.३८ ॥

അമാവാസ്യ ആർദ്ര, വിശാഖ, അല്ലെങ്കിൽ സ്വാതി നക്ഷത്രയോഗത്തിൽ വന്നാൽ, ശ്രാദ്ധാർപ്പണങ്ങളാൽ പിതൃഗണം എട്ട് വർഷത്തേക്കുള്ള തൃപ്തി പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 39

अमावस्या यदा पुष्ये रौद्रेऽथार्क्षे पुनर्वसौ । द्वादशाब्दं तथा तृप्तिं प्रयान्ति पितरोऽर्च्चिताः ॥ १३.३९ ॥

അമാവാസ്യ പുഷ്യ, രൗദ്ര, ആർക്ഷ അല്ലെങ്കിൽ പുനർവസു നക്ഷത്രത്തിൽ വന്നാൽ, വിധിപൂർവ്വം ആരാധിക്കപ്പെട്ട പിതൃകൾ പന്ത്രണ്ട് വർഷത്തേക്കുള്ള തൃപ്തി പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 40

वासवाजैकपादर्क्षे पितॄणां तृप्तिमिच्छताम् । वारुणे चाप्यमावास्या देवानामपि दुर्लभा ॥ १३.४० ॥

പിതൃതൃപ്തി ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക് വാസവ-ആജ-ഏകപാദ നക്ഷത്രകാലം അത്യന്തം പ്രശസ്തം; വാർുണ നക്ഷത്രത്തിലെ അമാവാസ്യ ദേവന്മാർക്കും ദുർലഭമാണ്।

Verse 41

नवस्वर्क्षेष्वमावास्या यदा तेषु द्विजोत्तम । तदा श्राद्धानि देयानि अक्षय्यफलमिच्छताम् । अपि कोटिसहस्रेण पुण्यस्यान्तो न विद्यते ॥ १३.४१ ॥

ഹേ ദ്വിജോത്തമാ! അമാവാസ്യ ആ ഒൻപത് നക്ഷത്രങ്ങളിൽ വന്നാൽ, അക്ഷയഫലം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ ശ്രാദ്ധം ദാനം ചെയ്യണം; കോടി-സഹസ്രങ്ങളാലും ആ പുണ്യത്തിന് അന്തമില്ല।

Verse 42

अथापरं पितरः श्राद्धकालं रहस्यमस्मत् प्रवदन्ति पुण्यम् । वैशाखमासस्य तु या तृतीया नवम्यसौ कार्त्तिकशुक्लपक्षे ॥ १३.४२ ॥

അതിനുശേഷം പിതൃകൾ ശ്രാദ്ധകാലത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പുണ്യകരമായ രഹസ്യം പറയുന്നു—വൈശാഖ മാസത്തിലെ തൃതീയയും, കാർത്തിക ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ നവമിയും।

Verse 43

नभस्यामासस्य तमिस्त्रपक्षे त्रयोदशी पञ्चदशी च माघे । उपप्लवे चन्द्रमसो रवेश्च तथाष्टकास्वप्ययनद्वये च ॥ १३.४३ ॥

നഭസ്യ മാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷത്തിൽ ത്രയോദശി, കൂടാതെ മാഘത്തിലെ പഞ്ചദശി (അമാവാസി); ചന്ദ്ര‑സൂര്യഗ്രഹണ സമയങ്ങളിൽ; അഷ്ടകാ ദിനങ്ങളിലും ഇരുവിധ അയനങ്ങളിലും—ഇവ പ്രത്യേകമായി സൂചിപ്പിച്ച കാലങ്ങളാണ്.

Verse 44

पानीयमप्यत्र तिलैर्विमिश्रं दद्यात्पितॄभ्यः प्रयतो मनुष्यः । श्राद्धं कृतं तेन समाः सहस्रं रहस्यमेतत् पितरो वदन्ति ॥ १३.४४ ॥

ഇവിടെയും ശുദ്ധാചാരമുള്ള മനുഷ്യൻ എള്ള് കലർത്തിയ ജലം പിതൃകൾക്കായി അർപ്പിക്കണം. പിതൃകൾ പറയുന്നു: ഈ കർമം ചെയ്താൽ സഹസ്ര വർഷം ശ്രാദ്ധം ചെയ്തതുപോലെ ഫലം ലഭിക്കും—ഇത് രഹസ്യപരമ്പരോപദേശം.

Verse 45

माघासिते पञ्चदशी कदाचिदुपैति योगं यदि वारुणेन । ऋक्षेण कालः परमः पितॄणां न त्वल्पपुण्यैर्द्विज लभ्यतेऽसौ ॥ १३.४५ ॥

ഹേ ദ്വിജാ! മാഘ മാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷ പഞ്ചദശി (അമാവാസി) ചിലപ്പോൾ വാരുണ നക്ഷത്രവുമായി യോഗം പ്രാപിക്കുമ്പോൾ, ആ സമയം പിതൃകർമ്മങ്ങൾക്ക് പരമോത്തമ കാലമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു; അല്പപുണ്യമുള്ളവർക്ക് അത് ലഭ്യമല്ല.

Verse 46

काले धनिष्ठा यदि नाम तस्मिन् भवेत् तु विप्रेन्द्र सदा पितृभ्यः । दत्तं जलान्नं प्रददाति तृप्तिं वर्षायुतं तत्कुलजैर्मनुष्यैः ॥ १३.४६ ॥

ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ! ആ സമയത്ത് ധനിഷ്ഠാ നക്ഷത്രം ഉണ്ടായാൽ, പിതൃകൾക്കായി അർപ്പിച്ച ജലവും അന്നവും ആ കുലത്തിലെ വംശജ മനുഷ്യർ ചെയ്യുന്ന ആ അർപ്പണത്തിലൂടെ നിരന്തരം തൃപ്തി നൽകുന്നു; ആ തൃപ്തി പത്തായിരം വർഷം നിലനിൽക്കും.

Verse 47

तत्रैव चेद् भाद्रपदास्तु पूर्वाः काले तदा यैः क्रियते पितृॄभ्यः । श्राद्धं परा तृप्तिमुपेत्य तेन युगं समग्रं पितरः स्वपन्ति ॥ श्राद्धं तु यत्पक्षमुदाहरन्ति तत्पैतृकं मुनिगणाः प्रवदन्ति तुष्टिम् ॥ १३.४७ ॥

അതേ സമയത്ത് ഭാദ്രപദ മാസത്തിലെ പൂർവപക്ഷം (ശുക്ലപക്ഷം) വന്നിരിക്കുകയാണെങ്കിൽ, ആരൊക്കെയോ പിതൃകൾക്കായി ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്നു, ആ കർമം മൂലം പരമ തൃപ്തി പ്രാപിച്ച പിതൃകൾ സമഗ്രമായ ഒരു യുഗം മുഴുവൻ വിശ്രമിക്കുന്നു. അവർ ‘ശ്രാദ്ധപക്ഷം’ എന്നു വിളിക്കുന്ന പക്ഷം തന്നെയാണ് ‘പൈതൃക പക്ഷം’ എന്ന് മുനിഗണങ്ങൾ പറഞ്ഞ്, അത് തൃപ്തിദായകമെന്ന് വിവరిస్తുന്നു.

Verse 48

गङ्गासरयूमतवा विपाशां सरस्वतीं नैमिषगोमतीं वा । ततोऽवगाह्यार्चनमादरेण कृत्वा पितॄणामहितानि हन्ति ॥ १३.४८ ॥

അതിനുശേഷം ഗംഗാ–സരയൂവിലോ, അല്ലെങ്കിൽ വിപാശാ, സരസ്വതി, അല്ലെങ്കിൽ നൈമിഷ–ഗോമതീ തീർത്ഥജലങ്ങളിലോ മുങ്ങി സ്നാനം ചെയ്ത്, ആദരത്തോടെ അർച്ചന ചെയ്താൽ പിതൃകളെ ബാധിച്ച അനിഷ്ടങ്ങൾ നീങ്ങും।

Verse 49

गायन्ति चैतत् पितरः कदा तु वर्षामघातृप्तिमवाप्य भूयः । माघासितान्ते शुभतीर्थतोयैर्यास्याम तृप्तिं तनयादिदत्तैः ॥ १३.४९ ॥

പിതൃകൾ ഇങ്ങനെ പാടുന്നു—“വർഷാകാലവും അഘാചരണങ്ങളും മൂലം വീണ്ടും തൃപ്തി പ്രാപിച്ച്, മാഘമാസ കൃഷ്ണപക്ഷാന്തത്തിൽ, പുത്രാദികൾ അർപ്പിക്കുന്ന ശുഭ തീർത്ഥജലങ്ങളാൽ ഞങ്ങൾ എപ്പോൾ തൃപ്തി നേടും?”

Verse 50

चित्तं च वित्तं च नॄणां विशुद्धं शस्तश्च कालः कथितो विधिश्च | पात्रं यथोक्तं परमा च भक्तिर्नॄणां प्रयच्छन्त्यभिवाञ्छितानि || १३.५० ||

മനുഷ്യന്റെ ചിത്തവും ധനവും ശുദ്ധമായിരിക്കയും, യുക്തമായ കാലവും വിധിയും നിർദ്ദേശിക്കപ്പെടുകയും, ശാസ്ത്രോക്ത പാത്രവും പരമഭക്തിയും ഉണ്ടായിരിക്കയും ചെയ്താൽ—ഇവയെല്ലാം ചേർന്ന് അഭിലഷിത ഫലം നൽകുന്നു।

Verse 51

पितृगीतास्तथैवात्र श्लोकास्तान् शृणु सत्तम । श्रुत्वा तथैव भविता भाव्यं तत्र विधात्मना ॥ १३.५१ ॥

ഹേ സത്തമാ! ഇവിടെ പിതൃകൾ പാടിയ ആ ശ്ലോകങ്ങൾ കേൾക്കുക. അവ കേട്ടാൽ മനുഷ്യൻ അതനുസരിച്ച് തന്നെയാകും; കാരണം ആ വിഷയത്തിൽ വിധാതാവാണ് ഭാവിയെ നിയോഗിക്കുന്നത്।

Verse 52

अपि धन्यः कुले जायादस्माकं मतिमान् नरः । अकुर्वन् वित्तशाठ्यं यः पिण्डान् यो निर्वपिष्यति ॥ १३.५२ ॥

ഞങ്ങളുടെ കുലത്തിൽ ധന്യനും വിവേകിയുമായ ഒരാൾ ജനിക്കട്ടെ—അവൻ ധനകാര്യത്തിൽ വഞ്ചന ചെയ്യാതെയും, വിധിപൂർവം പിണ്ഡങ്ങൾ (പിതൃനിവേദ്യം) അർപ്പിക്കയും ചെയ്യട്ടെ।

Verse 53

रत्नवस्त्रमहायानं सर्वं भोगादिकं वसु । विभवे सति विप्रेभ्यो अस्मानुद्दिश्य दास्यति ॥ १३.५३ ॥

സാമർത്ഥ്യമുണ്ടാകുമ്പോൾ അവൻ നമ്മുടെ നാമത്തിൽ സംകല്പം ചെയ്ത് ബ്രാഹ്മണർക്കു രത്നങ്ങൾ, വസ്ത്രങ്ങൾ, മഹാവാഹനങ്ങൾ എന്നിവയും ഭോഗസാധനങ്ങളായ സമസ്ത ധനവും ദാനം ചെയ്യും।

Verse 54

अन्नेन वा यथाशक्त्या कालेऽस्मिन् भक्तिनम्रधीः । भोजयिष्यति विप्राग्र्यांस्तन्मात्रविभवो नरः ॥ १३.५४ ॥

ഈ കാലത്ത് ഭക്തിയാൽ വിനയബുദ്ധിയുള്ള മനുഷ്യൻ തന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച്, തനിക്കുള്ള സമ്പത്തിന്റെ പരിധിവരെ, അന്നംകൊണ്ട് ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണരെ ഭോജനിപ്പിക്കണം।

Verse 55

असमर्थोऽन्नदानस्य वन्यशाकं स्वशक्तितः । प्रदास्यति द्विजाग्र्येभ्यः स्वल्पां यो वापि दक्षिणाम् ॥ १३.५५ ॥

അന്നദാനം ചെയ്യാൻ അശക്തനായാൽ, തന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച് ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാർക്ക് വന്യശാകം നൽകണം; അല്ലെങ്കിൽ അല്പമായെങ്കിലും ദക്ഷിണ അർപ്പിക്കണം।

Verse 56

तत्राप्यसामर्थ्ययुतः कराग्राग्रस्थितांस्तिलान् । प्रणम्य द्विजमुख्याय कस्मैचिद् द्विज दास्यति ॥ १३.५६ ॥

അവിടെയും അശക്തിയുണ്ടെങ്കിൽ, വിരലുകളുടെ അഗ്രങ്ങളിൽ വെച്ചിരിക്കുന്ന എള്ള് എടുത്ത്, പ്രധാന ബ്രാഹ്മണനെ നമസ്കരിച്ചു, ഏതെങ്കിലും ഒരു ബ്രാഹ്മണന് അത് നൽകണം।

Verse 57

तिलैः सप्ताष्टभिर्वापि समवेतां जलाञ्जलिम् । भक्तिनम्रः समुद्धिश्याप्यस्माकं सम्प्रदास्यति ॥ १३.५७ ॥

ഏഴോ എട്ടോ എള്ളോടുകൂടി ജലാഞ്ജലി ചേർത്ത്, ഭക്തിയാൽ വിനയത്തോടെ, നമ്മെ ഉദ്ദേശിച്ച്, അത് സമർപ്പിക്കണം।

Verse 58

यतः कुतश्चित् सम्प्राप्य गोभ्यो वापि गवाह्निकम् । अभावे प्रीणयत्यस्मान् भक्त्या युक्तः प्रदास्यति ॥ १३.५८ ॥

എവിടെ നിന്നായാലും എങ്ങനെയായാലും സാധ്യമായത്ര ഗോകൾക്കുള്ള ദിനനിത്യ അർപ്പണം/ആഹാരം അല്ലെങ്കിൽ ഗോഹിതമായ ഒന്നെങ്കിലും സമ്പാദിച്ച്, അഭാവത്തിലുമെങ്കിലും ഭക്തിയോടെ യഥാശക്തി നൽകുന്നവൻ ഞങ്ങളെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്നു।

Verse 59

सर्वाभावे वनं गत्वा कक्षामूलप्रदर्शकः । सूर्यादिलोकपालानामिदमुच्चैः पठिष्यति ॥ १३.५९ ॥

എല്ലാ ഉപായങ്ങളും ഇല്ലാത്തപ്പോൾ വനത്തിലേക്ക് പോയി, കക്ഷാ സസ്യത്തിന്റെ വേരു കാണിച്ചുകൊണ്ട്, സൂര്യാദി ലോകപാലന്മാർക്കായി ഇതു ഉച്ചത്തിൽ പാരായണം ചെയ്യണം।

Verse 60

न मेऽस्ति वित्तं न धनं न चान्यच्छ्राद्धस्य योग्यं स्वपितॄन् नतोऽस्मि । तृप्यन्तु भक्त्या पितरो मयैतौ भुजौ तौ ततो वर्त्मनि मारुतस्य ॥ १३.६० ॥

എനിക്ക് ധനവും ഇല്ല, സമ്പത്തും ഇല്ല, ശ്രാദ്ധത്തിന് യോഗ്യമായ മറ്റൊന്നും ഇല്ല; എങ്കിലും ഞാൻ എന്റെ പിതൃകളെ നമസ്കരിക്കുന്നു। എന്റെ ഭക്തിയാൽ പിതൃകൾ തൃപ്തരാകട്ടെ; ഇവയാണ് എന്റെ രണ്ടു ഭുജങ്ങൾ—അതിനുശേഷം അവർ വായുവിന്റെ പഥത്തിൽ പോകട്ടെ।

Verse 61

इत्येतत् पितृभिर्गीतं भावाभावप्रयोजनम् । कृतं तेन भवेत् श्राद्धं य एवं कुरुते द्विज ॥ १३.६१ ॥

ഇങ്ങനെ ഭാവവും അഭാവവും സംബന്ധിച്ച പ്രയോജനം പിതൃകൾ പാടിപ്പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു। ഹേ ദ്വിജ, ഇപ്രകാരം ചെയ്യുന്നവന്റെ ശ്രാദ്ധം ചെയ്തതായേ കണക്കാക്കപ്പെടൂ।