Adhyaya 72: Instruction on the Unity of the Triad (Brahmā-Viṣṇu-Rudra)

Verse 1

श्रीवराह उवाच । सर्वज्ञं सर्वकर्त्तारं भवं रुद्रं पुरातनम् । प्रणम्य प्रयतोऽगस्त्यः पप्रच्छ परमेश्वरम् ॥ ७२.१ ॥

ശ്രീവരാഹന്‍ പറഞ്ഞു—സര്‍വജ്ഞനും സര്‍വകര്‍ത്താവുമായ പുരാതന ഭവ-രുദ്രനെ പ്രണാമം ചെയ്ത്, സംയമനായ അഗസ്ത്യന്‍ പരമേശ്വരനോട് ചോദിച്ചു.

Verse 2

अगस्त्य उवाच । भवान् ब्रह्मा च विष्णुश्च त्रयमेतत् त्रयी स्मृता । दीपोऽग्निर्दोपसंयोगैः सर्वशास्त्रेषु सर्वतः ॥ ७२.२ ॥

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—നീയും ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും—ഈ ത്രയം ‘ത്രയീ’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. ദീപം ഉപകരണങ്ങളുടെ സംയോഗത്താൽ അഗ്നിയാൽ പ്രകാശിക്കുന്നതുപോലെ, ഈ തത്ത്വം സർവ്വശാസ്ത്രങ്ങളിലും സർവ്വത്ര പ്രതിപാദിതമാണ്॥

Verse 3

कस्मिन् प्रधानः भगवान् काले कस्मिन्नधोक्षजः । ब्रह्मा वा एतदाचक्ष्व मम देव त्रिलोचन ॥ ७२.३ ॥

ഏത് കാലത്ത് ഭഗവാൻ പ്രധാന (ഭരണതത്ത്വം) ആകുന്നു, ഏത് കാലത്ത് അധോക്ഷജൻ (അതീന്ദ്രിയൻ) പ്രധാനമാകുന്നു? ഹേ ത്രിലോചന ദേവാ, ബ്രഹ്മൻ പറയുന്നതുപോലെ ഇത് എനിക്ക് യഥാർത്ഥമായി പറഞ്ഞുതരുക॥

Verse 4

रुद्र उवाच । विष्णुरेव परं ब्रह्म त्रिभेदमिह पठ्यते । वेदसिद्धान्तमार्गेषु तन्न जानन्ति मोहतः ॥ ७२.४ ॥

രുദ്രൻ പറഞ്ഞു—വിഷ്ണുവേ പരബ്രഹ്മം; ഇവിടെ അത് ത്രിവിധ ഭേദമായി പാഠിക്കപ്പെടുന്നു. എങ്കിലും വേദസിദ്ധാന്തമാർഗങ്ങളിൽ പോലും ജനങ്ങൾ മോഹത്താൽ ആ സത്യം അറിയുന്നില്ല॥

Verse 5

विषप्रवेशने धातुस्तत्र श्नु प्रत्ययादनु । विष्णुर्यः सर्वदेवेषु परमात्मा सनातनः ॥ ७२.५ ॥

‘വിഷ്’ ധാതുവിന് പ്രവേശം/വ്യാപ്തി എന്നർത്ഥം; അവിടെ ‘ശ്നു’ പ്രത്യയാനുസാരമായി (വിഷ്ണു ശബ്ദം സിദ്ധിക്കുന്നു). സർവ്വദേവന്മാരിലും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന വിഷ്ണുവേ സനാതന പരമാത്മാവ്॥

Verse 6

योऽयं विष्णुस्तु दशधा कीर्त्यते चैैकधा द्विजाः । स आदित्यो महाभाग योगैश्वर्यसमन्वितः ॥ ७२.६ ॥

ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, ഈ വിഷ്ണു പത്ത് രീതികളായും കീർത്തിക്കപ്പെടുന്നു; കൂടാതെ ഏക (അദ്വിതീയ) സത്യമായും. അവൻ മഹാഭാഗനായ ആദിത്യൻ, യോഗൈശ്വര്യസമന്വിതൻ॥

Verse 7

स देवकार्याणि सदा कुरुते परमेश्वरः । मनुष्यभावमाश्रित्य स मां स्तौति युगे युगे । लोकमार्गप्रवृत्त्यर्थं देवकार्यार्थसिद्धये ॥ ७२.७ ॥

ആ പരമേശ്വരൻ എപ്പോഴും ദേവകാര്യങ്ങൾ നിർവഹിക്കുന്നു. മനുഷ്യഭാവം ആശ്രയിച്ച് യുഗം യുഗമായി എന്നെ സ്തുതിക്കുന്നു; ലോകമാർഗം പ്രവൃത്തിയിലാകാനും ദേവകാര്യലക്ഷ്യം സിദ്ധിക്കാനും.

Verse 8

अहं च वरदस्तस्य द्वापरे द्वापरे द्विज । अहं च तं सदा स्तौमि श्वेतद्वीपे कृते युगे ॥ ७२.८ ॥

ഹേ ദ്വിജാ! ദ്വാപരയുഗത്തിൽ—അതെ, ദ്വാപരയുഗത്തിൽ തന്നേ—ഞാൻ അവന്റെ വരദാതാവായിരുന്നു. കൃതയുഗത്തിൽ ശ്വേതദ്വീപിൽ ഞാൻ എപ്പോഴും അവനെ സ്തുതിക്കുന്നു.

Verse 9

सृष्टिकाले चतुर्वक्त्रं स्तौमि कालो भवामि च । ब्रह्मा देवासुरा स्तौति मां सदा तु कृते युगे । लिङ्गमूर्तिं च मां देवा यजन्ते भोगकाङ्क्षिणः ॥ ७२.९ ॥

സൃഷ്ടിക്കാലത്ത് ഞാൻ ചതുര്വക്ത്രൻ (ബ്രഹ്മാവ്)നെ സ്തുതിക്കുന്നു; ഞാൻ തന്നെ കാലമായും ഭവിക്കുന്നു. കൃതയുഗത്തിൽ ബ്രഹ്മാവ് ദേവാസുരന്മാരോടുകൂടെ എപ്പോഴും എന്നെ സ്തുതിക്കുന്നു. ഭോഗം ആഗ്രഹിക്കുന്ന ദേവന്മാർ എന്നെ ലിംഗമൂർത്തിയായി ആരാധിക്കുന്നു.

Verse 10

सहस्रशीर्षकं देवं मनसा तु मुमुक्षवः । यजन्ते यं स विश्वात्मा देवो नारायणः स्वयम् ॥ ७२.१० ॥

മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്ന മുമുക്ഷുക്കൾ മനസ്സുകൊണ്ട് ആ സഹസ്രശീർഷ ദേവനെ ആരാധിക്കുന്നു; അവൻ തന്നെയാണ് വിശ്വാത്മ ദേവൻ—സ്വയം നാരായണൻ.

Verse 11

ब्रह्मयज्ञेन ये नित्यं यजन्ते द्विजसत्तमाः । ते ब्रह्माणं प्रीणयन्ति वेदो ब्रह्मा प्रकीर्तितः ॥ ७२.११ ॥

നിത്യമായി ബ്രഹ്മയജ്ഞത്തിലൂടെ ആരാധിക്കുന്ന ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാർ ബ്രഹ്മാവിനെ പ്രസന്നനാക്കുന്നു; കാരണം വേദം തന്നെയാണ് ബ്രഹ്മാ എന്നു പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 12

नारायणः शिवो विष्णुः शङ्करः पुरुषोत्तमः । एतैस्तु नामभिर्ब्रह्म परं प्रोक्तं सनातनम् । तं च चिन्तामयं योगं प्रवदन्ति मनीषिणः ॥ ७२.१२ ॥

അവൻ നാരായണൻ, ശിവൻ, വിഷ്ണു, ശങ്കരൻ, പുരുഷോത്തമൻ. ഈ നാമങ്ങളാൽ സനാതന പരബ്രഹ്മം പ്രസ്താവിക്കപ്പെടുന്നു; ജ്ഞാനികൾ അതിനെ ചിന്താമയ യോഗമെന്നു പറയുന്നു.

Verse 13

पशूनां शमनं यज्ञे होमकर्म च यद्भवेत् । तदोमिति च विख्यातं तत्राहं संव्यवस्थितः ॥ ७२.१३ ॥

യജ്ഞത്തിൽ പശുക്കളുടെ ശമനവും ഹോമകർമ്മമായി നടക്കുന്നതും—അതേ ‘ഓം’ എന്നു പ്രസിദ്ധം; അവിടെയാണു ഞാൻ ദൃഢമായി സ്ഥാപിതൻ.

Verse 14

कर्मवेदयुजां विप्र ब्रह्मा विष्णुर्महेश्वरः । वयं त्रयोऽपि मन्त्राद्या नात्र कार्या विचारणा ॥ ७२.१४ ॥

ഹേ വിപ്രാ, കർമവും വേദവും ചേർന്നവർക്കായി ബ്രഹ്മാ, വിഷ്ണു, മഹേശ്വരൻ—ഞങ്ങൾ മൂവരും മന്ത്രാദിയായി അധിഷ്ഠാതാക്കളാണ്; ഇതിൽ കൂടുതൽ വിചാരം വേണ്ട.

Verse 15

अहं विष्णुस्तथा वेदा ब्रह्म कर्माणि चाप्युत । एतत् त्रयं त्वेकमेव न पृथग्भावयेत् सुधीः ॥ ७२.१५ ॥

ഞാനാണ് വിഷ്ണു; അതുപോലെ വേദങ്ങളും ബ്രഹ്മവും കർമങ്ങളും (അതേ തത്ത്വം). എന്നാൽ ഈ ത്രയം യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒന്നുതന്നെ; ബുദ്ധിമാൻ വേർതിരിച്ച് കരുതരുത്.

Verse 16

योऽन्यथा भावयेदेतत् पक्षपातेन सुव्रत । स याति नरकं घोरं रौरवं पापपूरुषः ॥ ७२.१६ ॥

ഹേ സുവ്രത, പക്ഷപാതത്തോടെ ഈ ഉപദേശം വേറെയായി ധരിക്കുന്നവൻ ആ പാപപുരുഷൻ ‘രൗരവ’ എന്ന ഭീകര നരകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.

Verse 17

अहं ब्रह्मा च विष्णुश्च ऋग्यजुः साम एव च । नैतस्मिन् भेदमस्यास्ति सर्वेषां द्विजसत्तम ॥ ७२.१७ ॥

ഞാൻ ബ്രഹ്മാവും ഞാനേ വിഷ്ണുവും; ഋഗ്‌, യജുസ്‌, സാമ വേദങ്ങളും ഞാനേ. ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, ഇതിൽ യാതൊരു ഭേദവും ഇല്ല.