Adhyaya 72: Instruction on the Unity of the Triad (Brahmā–Viṣṇu–Rudra)

Verse 1

श्रीवराह उवाच । सर्वज्ञं सर्वकर्त्तारं भवं रुद्रं पुरातनम् । प्रणम्य प्रयतोऽगस्त्यः पप्रच्छ परमेश्वरम् ॥ ७२.१ ॥

শ্ৰীৱৰাহে ক’লে—সৰ্বজ্ঞ, সৰ্বকৰ্তা, প্ৰাচীন ভব-ৰুদ্ৰক প্ৰণাম কৰি, সংযমী অগস্ত্যই পৰমেশ্বৰক প্ৰশ্ন কৰিলে।

Verse 2

अगस्त्य उवाच । भवान् ब्रह्मा च विष्णुश्च त्रयमेतत् त्रयी स्मृता । दीपोऽग्निर्दोपसंयोगैः सर्वशास्त्रेषु सर्वतः ॥ ७२.२ ॥

অগস্ত্য ক’লে—আপুনি, ব্ৰহ্মা আৰু বিষ্ণু—এই ত্ৰয় ‘ত্ৰয়ী’ বুলি স্মৃত। যেনেকৈ দীপ নিজৰ উপাদানৰ সংযোগে অগ্নিৰ দ্বাৰা প্ৰকাশিত হয়, তেনেকৈ এই তত্ত্ব সকলো শাস্ত্ৰত সৰ্বত্ৰ প্ৰতিপাদিত॥

Verse 3

कस्मिन् प्रधानः भगवान् काले कस्मिन्नधोक्षजः । ब्रह्मा वा एतदाचक्ष्व मम देव त्रिलोचन ॥ ७२.३ ॥

কোন কালত ভগৱান প্রধান (শাসক তত্ত্ব) হয়, আৰু কোন কালত অধোক্ষজ (অতীন্দ্ৰিয়) প্রধান হয়? হে ত্ৰিলোচন দেৱ, ব্ৰহ্মাৰ দৰে কৰি এই কথা মোক যথাৰ্থ কওক॥

Verse 4

रुद्र उवाच । विष्णुरेव परं ब्रह्म त्रिभेदमिह पठ्यते । वेदसिद्धान्तमार्गेषु तन्न जानन्ति मोहतः ॥ ७२.४ ॥

ৰুদ্ৰ ক’লে—বিষ্ণুৱেই পৰম ব্ৰহ্ম; ইয়াত তাক ত্ৰিবিধ ভেদে পাঠ কৰা হয়। তথাপি বেদসিদ্ধান্ত-মাৰ্গত মানুহে মোহবশত সেই সত্য নাজানে॥

Verse 5

विषप्रवेशने धातुस्तत्र श्नु प्रत्ययादनु । विष्णुर्यः सर्वदेवेषु परमात्मा सनातनः ॥ ७२.५ ॥

‘বিষ্’ ধাতুৰ অৰ্থ প্ৰৱেশ/ব্যাপ্তি; তাত ‘শ্নু’ প্ৰত্যয় অনুসাৰে (বিষ্ণু শব্দ সিদ্ধ হয়)। যি বিষ্ণু—সকলো দেৱতাত ব্যাপ্ত—সেই সনাতন পৰমাত্মা॥

Verse 6

योऽयं विष्णुस्तु दशधा कीर्त्यते चैैकधा द्विजाः । स आदित्यो महाभाग योगैश्वर्यसमन्वितः ॥ ७२.६ ॥

হে দ্বিজসকল, এই বিষ্ণু দহভাবে কীৰ্তিত হয় আৰু এক (অদ্বিতীয়) ৰূপেও। তেৱেঁ মহাভাগ আদিত্য, যোগৈশ্বৰ্যৰে সমন্বিত॥

Verse 7

स देवकार्याणि सदा कुरुते परमेश्वरः । मनुष्यभावमाश्रित्य स मां स्तौति युगे युगे । लोकमार्गप्रवृत्त्यर्थं देवकार्यार्थसिद्धये ॥ ७२.७ ॥

সেই পৰমেশ্বৰ সদায় দেৱকাৰ্য সম্পন্ন কৰে। মানুহ-ভাব আশ্ৰয় কৰি তেওঁ যুগে যুগে মোৰ স্তৱ কৰে, যাতে লোকমাৰ্গ প্ৰৱৰ্তিত হয় আৰু দেৱকাৰ্যৰ উদ্দেশ্য সিদ্ধ হয়।

Verse 8

अहं च वरदस्तस्य द्वापरे द्वापरे द्विज । अहं च तं सदा स्तौमि श्वेतद्वीपे कृते युगे ॥ ७२.८ ॥

হে দ্বিজ! দ্বাপৰ যুগত—হয়, দ্বাপৰ যুগতেই—মই তেওঁৰ বৰদাতা আছিলোঁ। আৰু কৃত যুগত শ্বেতদ্বীপত মই সদায় তেওঁৰ স্তৱ কৰোঁ।

Verse 9

सृष्टिकाले चतुर्वक्त्रं स्तौमि कालो भवामि च । ब्रह्मा देवासुरा स्तौति मां सदा तु कृते युगे । लिङ्गमूर्तिं च मां देवा यजन्ते भोगकाङ्क्षिणः ॥ ७२.९ ॥

সৃষ্টিকালত মই চতুৰ্বক্ত্ৰ (ব্ৰহ্মা)ক স্তৱ কৰোঁ আৰু মই কালো হৈ পৰোঁ। কৃত যুগত ব্ৰহ্মা দেৱ-অসুৰসকলৰ সৈতে সদায় মোৰ স্তৱ কৰে। আৰু ভোগকামনাৰে দেৱসকলে মোক লিঙ্গমূৰ্তি ৰূপে পূজা কৰে।

Verse 10

सहस्रशीर्षकं देवं मनसा तु मुमुक्षवः । यजन्ते यं स विश्वात्मा देवो नारायणः स्वयम् ॥ ७२.१० ॥

মোক্ষকামী মুমুক্ষুসকলে মনৰে সেই সহস্ৰশীৰ্ষ দেৱক পূজা কৰে; তেওঁেই বিশ্বাত্মা দেৱ—স্বয়ং নাৰায়ণ।

Verse 11

ब्रह्मयज्ञेन ये नित्यं यजन्ते द्विजसत्तमाः । ते ब्रह्माणं प्रीणयन्ति वेदो ब्रह्मा प्रकीर्तितः ॥ ७२.११ ॥

যিসকল শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজে নিত্য ব্রহ্মযজ্ঞেৰে পূজা কৰে, তেওঁলোকে ব্ৰহ্মাক প্ৰসন্ন কৰে; কিয়নো বেদকেই ব্ৰহ্মা বুলি প্ৰখ্যাত কৰা হৈছে।

Verse 12

नारायणः शिवो विष्णुः शङ्करः पुरुषोत्तमः । एतैस्तु नामभिर्ब्रह्म परं प्रोक्तं सनातनम् । तं च चिन्तामयं योगं प्रवदन्ति मनीषिणः ॥ ७२.१२ ॥

সেই নাৰায়ণ, শিৱ, বিষ্ণু, শংকৰ—পুৰুষোত্তম। এই নামসমূহে সনাতন পৰম ব্ৰহ্ম প্ৰকাশ পায়; আৰু জ্ঞানীসকলে তাক চিন্তাময় যোগ বুলি কয়।

Verse 13

पशूनां शमनं यज्ञे होमकर्म च यद्भवेत् । तदोमिति च विख्यातं तत्राहं संव्यवस्थितः ॥ ७२.१३ ॥

যজ্ঞত পশুৰ শমন আৰু যি হোমকৰ্ম হয়, সেয়াই ‘ওঁ’ বুলি বিখ্যাত; আৰু তাতেই মই দৃঢ়ভাৱে স্থিত।

Verse 14

कर्मवेदयुजां विप्र ब्रह्मा विष्णुर्महेश्वरः । वयं त्रयोऽपि मन्त्राद्या नात्र कार्या विचारणा ॥ ७२.१४ ॥

হে বিপ্ৰ, কৰ্ম আৰু বেদে যুক্তসকলৰ বাবে ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু, মহেশ্বৰ—আমি তিনিও মন্ত্রাদি ৰূপে অধিষ্ঠাতা; ইয়াত অধিক বিচাৰ নকৰিলেও হয়।

Verse 15

अहं विष्णुस्तथा वेदा ब्रह्म कर्माणि चाप्युत । एतत् त्रयं त्वेकमेव न पृथग्भावयेत् सुधीः ॥ ७२.१५ ॥

মই বিষ্ণু; তেনেদৰে বেদ, ব্ৰহ্ম আৰু কৰ্মসমূহো (সেই একে তত্ত্ব)। কিন্তু এই ত্ৰয় প্ৰকৃততে একেই; সুজ্ঞানীয়ে পৃথক বুলি নাভাবিব।

Verse 16

योऽन्यथा भावयेदेतत् पक्षपातेन सुव्रत । स याति नरकं घोरं रौरवं पापपूरुषः ॥ ७२.१६ ॥

হে সুৱ্ৰত, যি পক্ষপাতবশত এই তত্ত্বক অন্যথা ভাবে, সেই পাপী পুৰুষ ‘ৰৌৰৱ’ নামৰ ঘোৰ নৰকলৈ যায়।

Verse 17

अहं ब्रह्मा च विष्णुश्च ऋग्यजुः साम एव च । नैतस्मिन् भेदमस्यास्ति सर्वेषां द्विजसत्तम ॥ ७२.१७ ॥

মই ব্ৰহ্মা, আৰু মইয়েই বিষ্ণুও; মই ঋগ্‌, যজুঃ আৰু সাম বেদো। হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, ইয়াত কোনো ভেদ নাই।