Adhyaya 72: Instruction on the Unity of the Triad (Brahmā–Viṣṇu–Rudra)

Verse 1

श्रीवराह उवाच । सर्वज्ञं सर्वकर्त्तारं भवं रुद्रं पुरातनम् । प्रणम्य प्रयतोऽगस्त्यः पप्रच्छ परमेश्वरम् ॥ ७२.१ ॥

శ్రీవరాహుడు పలికెను—సర్వజ్ఞుడు, సర్వకర్త, పురాతనుడు భవ-రుద్రునకు నమస్కరించి, నియమశీలుడైన అగస్త్యుడు పరమేశ్వరుని ప్రశ్నించెను.

Verse 2

अगस्त्य उवाच । भवान् ब्रह्मा च विष्णुश्च त्रयमेतत् त्रयी स्मृता । दीपोऽग्निर्दोपसंयोगैः सर्वशास्त्रेषु सर्वतः ॥ ७२.२ ॥

అగస్త్యుడు పలికెను—మీరు, బ్రహ్మా మరియు విష్ణువు—ఈ త్రయం ‘త్రయీ’గా స్మరించబడుతుంది. దీపం తన ఉపకరణాల సంయోగంతో అగ్నిచే ప్రకాశించునట్లు, అలాగే ఈ తత్త్వం సమస్త శాస్త్రాలలో సర్వత్ర ఉపదేశింపబడుతుంది॥

Verse 3

कस्मिन् प्रधानः भगवान् काले कस्मिन्नधोक्षजः । ब्रह्मा वा एतदाचक्ष्व मम देव त्रिलोचन ॥ ७२.३ ॥

ఏ కాలంలో భగవాన్ ప్రధాన (పాలక తత్త్వం) అవుతాడు, ఏ కాలంలో అధోక్షజుడు (అతీంద్రియుడు) ప్రధానమవుతాడు? హే త్రిలోచన దేవా, బ్రహ్మా చెప్పినట్లుగా ఇది నాకు యథార్థంగా వివరించండి॥

Verse 4

रुद्र उवाच । विष्णुरेव परं ब्रह्म त्रिभेदमिह पठ्यते । वेदसिद्धान्तमार्गेषु तन्न जानन्ति मोहतः ॥ ७२.४ ॥

రుద్రుడు పలికెను—విష్ణువే పరబ్రహ్మ; ఇక్కడ అది త్రివిధ భేదంగా పఠింపబడుతుంది. అయినా వేదసిద్ధాంత మార్గాలలో కూడా జనులు మోహవశాత్ ఆ సత్యాన్ని గ్రహించరు॥

Verse 5

विषप्रवेशने धातुस्तत्र श्नु प्रत्ययादनु । विष्णुर्यः सर्वदेवेषु परमात्मा सनातनः ॥ ७२.५ ॥

‘విష్’ ధాతువు అర్థం ప్రవేశం/వ్యాప్తి; అక్కడ ‘శ్ను’ ప్రత్యయానుసారం (విష్ణు శబ్దం సిద్ధిస్తుంది). యే విష్ణువు—సర్వ దేవతలలో వ్యాపించినవాడు—ఆయనే సనాతన పరమాత్మ॥

Verse 6

योऽयं विष्णुस्तु दशधा कीर्त्यते चैैकधा द्विजाः । स आदित्यो महाभाग योगैश्वर्यसमन्वितः ॥ ७२.६ ॥

హే ద్విజులారా, ఈ విష్ణువు దశ విధాలుగా కీర్తింపబడతాడు, అలాగే ఏకరూపుడిగానూ (అద్వితీయుడిగానూ). ఆయనే మహాభాగుడైన ఆదిత్యుడు, యోగైశ్వర్యంతో సమన్వితుడు॥

Verse 7

स देवकार्याणि सदा कुरुते परमेश्वरः । मनुष्यभावमाश्रित्य स मां स्तौति युगे युगे । लोकमार्गप्रवृत्त्यर्थं देवकार्यार्थसिद्धये ॥ ७२.७ ॥

ఆ పరమేశ్వరుడు ఎల్లప్పుడూ దేవకార్యాలను సిద్ధి చేస్తాడు. మనుష్యభావాన్ని ఆశ్రయించి యుగయుగాలలో నన్ను స్తుతిస్తాడు; లోకమార్గం ప్రవృత్తి చెందుటకును, దేవకార్యార్థసిద్ధికికును ఇది.

Verse 8

अहं च वरदस्तस्य द्वापरे द्वापरे द्विज । अहं च तं सदा स्तौमि श्वेतद्वीपे कृते युगे ॥ ७२.८ ॥

ఓ ద్విజా! ద్వాపరయుగంలో—అవును, ద్వాపరయుగంలోనే—నేను అతనికి వరదాతనై ఉన్నాను. కృతయుగంలో శ్వేతద్వీపంలో నేను ఎల్లప్పుడూ అతనిని స్తుతిస్తాను.

Verse 9

सृष्टिकाले चतुर्वक्त्रं स्तौमि कालो भवामि च । ब्रह्मा देवासुरा स्तौति मां सदा तु कृते युगे । लिङ्गमूर्तिं च मां देवा यजन्ते भोगकाङ्क्षिणः ॥ ७२.९ ॥

సృష్టికాలంలో నేను చతుర్వక్త్రుడు (బ్రహ్మ)ను స్తుతిస్తాను; నేనే కాలముగా కూడా అవుతాను. కృతయుగంలో బ్రహ్మ దేవాసురులతో కలిసి నన్ను ఎల్లప్పుడూ స్తుతిస్తాడు. భోగాన్ని కోరే దేవులు నన్ను లింగమూర్తిగా పూజిస్తారు.

Verse 10

सहस्रशीर्षकं देवं मनसा तु मुमुक्षवः । यजन्ते यं स विश्वात्मा देवो नारायणः स्वयम् ॥ ७२.१० ॥

మోక్షాన్ని కోరే ముముక్షులు మనసుతో ఆ సహస్రశీర్ష దేవుని ఆరాధిస్తారు; ఆయనే విశ్వాత్మ దేవుడు—స్వయంగా నారాయణుడు.

Verse 11

ब्रह्मयज्ञेन ये नित्यं यजन्ते द्विजसत्तमाः । ते ब्रह्माणं प्रीणयन्ति वेदो ब्रह्मा प्रकीर्तितः ॥ ७२.११ ॥

నిత్యం బ్రహ్మయజ్ఞంతో ఆరాధించే శ్రేష్ఠ ద్విజులు బ్రహ్మను ప్రసన్నం చేస్తారు; ఎందుకంటే వేదమే బ్రహ్మ అని ప్రకటించబడింది.

Verse 12

नारायणः शिवो विष्णुः शङ्करः पुरुषोत्तमः । एतैस्तु नामभिर्ब्रह्म परं प्रोक्तं सनातनम् । तं च चिन्तामयं योगं प्रवदन्ति मनीषिणः ॥ ७२.१२ ॥

ఆయనే నారాయణుడు, శివుడు, విష్ణువు, శంకరుడు, పురుషోత్తముడు. ఈ నామాల ద్వారా సనాతన పరబ్రహ్మమే ప్రకటించబడుతుంది; జ్ఞానులు దానినే చింతనమయ యోగమని వర్ణిస్తారు.

Verse 13

पशूनां शमनं यज्ञे होमकर्म च यद्भवेत् । तदोमिति च विख्यातं तत्राहं संव्यवस्थितः ॥ ७२.१३ ॥

యజ్ఞంలో పశువుల శమనమూ, హోమకర్మగా జరిగేదీ—అదే ‘ఓం’ అని ప్రసిద్ధి; అక్కడనే నేను దృఢంగా స్థితుడనై ఉన్నాను.

Verse 14

कर्मवेदयुजां विप्र ब्रह्मा विष्णुर्महेश्वरः । वयं त्रयोऽपि मन्त्राद्या नात्र कार्या विचारणा ॥ ७२.१४ ॥

ఓ విప్రా, కర్మ-వేదములతో యుక్తులైనవారికి బ్రహ్మ, విష్ణు, మహేశ్వరులు—మేము ముగ్గురమూ మంత్రాదిగా వ్యక్తమయ్యే అధిష్ఠాతృదేవతలమే; ఇందులో మరింత విచారణ అవసరం లేదు.

Verse 15

अहं विष्णुस्तथा वेदा ब्रह्म कर्माणि चाप्युत । एतत् त्रयं त्वेकमेव न पृथग्भावयेत् सुधीः ॥ ७२.१५ ॥

నేనే విష్ణువు; అలాగే వేదాలు, బ్రహ్మం, మరియు కర్మలు కూడా (అదే తత్త్వం). అయితే ఈ త్రయం నిజంగా ఒక్కటే; జ్ఞాని వేర్వేరుగా భావించకూడదు.

Verse 16

योऽन्यथा भावयेदेतत् पक्षपातेन सुव्रत । स याति नरकं घोरं रौरवं पापपूरुषः ॥ ७२.१६ ॥

ఓ సువ్రతా, ఎవడు పక్షపాతంతో ఈ తత్త్వాన్ని వేరుగా భావిస్తాడో, ఆ పాపపురుషుడు ‘రౌరవ’ అనే భయంకర నరకానికి వెళ్తాడు.

Verse 17

अहं ब्रह्मा च विष्णुश्च ऋग्यजुः साम एव च । नैतस्मिन् भेदमस्यास्ति सर्वेषां द्विजसत्तम ॥ ७२.१७ ॥

నేనే బ్రహ్మను, నేనే విష్ణువును; ఋగ్‌, యజుః, సామ వేదములనూ నేనే. ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా, వీటిలో ఏ భేదమూ లేదు.