Adhyaya 55

Verse 1

सूत उवाच । इति बाभ्रव्यवचनमाकर्ण्य कुरुनन्दनः । प्राणमन्नारदं भक्त्या विस्मितः पुलकान्वितः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ബാഭ്രവ്യന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട കുരുനന്ദനൻ ഭക്തിയോടെ നാരദനെ പ്രണമിച്ചു. അവൻ വിസ്മയത്തോടെ പുളകിതനായി.

Verse 2

प्रशस्य च चिरं कालं पुनर्नारदमब्रवीत्

ദീർഘനേരം സ്തുതിച്ച ശേഷം അവൻ വീണ്ടും നാരദനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 3

गुप्तक्षेत्रस्य माहात्म्यं शृण्वानस्त्वन्मुखान्मुने । तृप्तिं नैवाधिगच्छामि भूयस्तद्वक्तुमर्हसि

ഹേ മുനേ! നിങ്ങളുടെ മുഖത്തിൽ നിന്ന് ഗുപ്തക്ഷേത്രത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം കേട്ടിട്ടും എനിക്ക് തൃപ്തി ലഭിക്കുന്നില്ല; അതിനാൽ ദയചെയ്ത് അത് വീണ്ടും കൂടുതൽ വിപുലമായി പറയുക.

Verse 4

नारद उवाच । महालिंगस्य वक्ष्यामि महिमानं कुरूद्वह । गौतमेश्वर लिंगस्य सावधानः शृणुष्व तत्

നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ കുരുക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ! മഹാലിംഗത്തിന്റെ, പ്രത്യേകിച്ച് ഗൗതമേശ്വരലിംഗത്തിന്റെ മഹിമ ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കും. ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുക.

Verse 5

अक्षपादो महायोगी गौतमाख्योऽभवन्मुनिः । गोदावरीसमानेता अहल्यायाः पतिः प्रभुः

അക്ഷപാദൻ എന്ന മഹായോഗി ഗൗതമമുനി എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായി. അദ്ദേഹം അഹല്യയുടെ ഭർത്താവ്, മഹാപ്രഭു, ഗോദാവരിയെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുത്തിയവൻ.

Verse 6

गुप्त क्षेत्रस्य माहात्म्यं स च ज्ञात्वा महोत्तमम् । योगसंसाधनं कुर्वन्नत्र तेपे तपो महत्

ഗുപ്തക്ഷേത്രത്തിന്റെ പരമോത്തമമായ മഹിമ അറിഞ്ഞ്, അദ്ദേഹം യോഗസാധനയിൽ ഏർപ്പെട്ടു ഇവിടെ മഹത്തായ തപസ്സ് ചെയ്തു.

Verse 7

योगसिद्धिं ततः प्राप्य गौतमेन महात्मना । अत्र संस्थापितं लिंगं गौतमेश्वरसंज्ञया

അതിനുശേഷം മഹാത്മാവായ ഗൗതമൻ യോഗസിദ്ധി പ്രാപിച്ച്, ഇവിടെ തന്നേ ‘ഗൗതമേശ്വര’ എന്ന നാമത്തിൽ ലിംഗം സ്ഥാപിച്ചു.

Verse 8

संस्नाप्यैतन्महालिंगं चन्दनेन विलिप्य च । संपूज्य पुष्पैर्विविधैर्गुग्गुलं दाहयेत्पुरः । सर्वपापविनिर्मुक्तो रुद्रलोके महीयते

ഈ മഹാലിംഗത്തെ സ്നാനിപ്പിച്ച്, ചന്ദനലേപനം ചെയ്ത്, വിവിധ പുഷ്പങ്ങളാൽ സമ്പൂജിച്ച്, അതിന്റെ മുമ്പിൽ ഗുഗ്ഗുലു ധൂപം ദഹിപ്പിക്കണം. അങ്ങനെ ചെയ്യുന്ന ഭക്തൻ സർവപാപമുക്തനായി രുദ്രലോകത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 9

अर्जुन उवाच । योगस्वरूपमिच्छामि श्रोतुं नारद तत्त्वतः । योगं सर्वे प्रशंसंति यतः सर्वोत्तमोत्तमम्

അർജുനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ നാരദാ! യോഗത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വരൂപം തത്ത്വതഃ കേൾക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; കാരണം എല്ലാവരും യോഗത്തെ പരമോന്നതങ്ങളിൽ പരമോന്നതമെന്നു പ്രശംസിക്കുന്നു।

Verse 10

नारद उवाच । समासात्तव वक्ष्यामि योगतत्त्वं कुरूद्वह । श्रवणादपि नैर्मल्यं यस्य स्यात्सेवनात्किमु

നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ കുരുശ്രേഷ്ഠാ! സംക്ഷേപമായി നിനക്ക് യോഗതത്ത്വം ഞാൻ പറയും. ഇതിന്റെ ശ്രവണത്താൽ പോലും നിർമലത ലഭിക്കുമെങ്കിൽ, അതിന്റെ സേവനവും അഭ്യാസവും എത്ര മഹത്തായിരിക്കും!

Verse 11

चित्तवृत्तिनिरोधाख्यं योगतत्त्वं प्रकीर्त्यते । तदष्टांगप्रकारेण साधयंतीह योगिनः

യോഗതത്ത്വം ‘ചിത്തവൃത്തിനിരോധം’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്; യോഗികൾ ഇവിടെ അതിനെ അഷ്ടാംഗ മാർഗ്ഗത്തിലൂടെ സാധിക്കുന്നു।

Verse 12

यमश्च नियमश्चैव प्राणायामस्तृतीयकः । प्रत्याहारो धारणा च ध्येयं ध्यानं च सप्तमम्

യമവും നിയമവും ആദ്യം; പ്രാണായാമം മൂന്നാമത്. തുടർന്ന് പ്രത്യാഹാരവും ധാരണയും; ധ്യേയവും ധ്യാനവും ഏഴാമതായി പറയപ്പെടുന്നു।

Verse 13

समाधिरिति चाष्टांगो योगः संपरिकीर्तितः । प्रत्येकं लक्षणं तेषामष्टानां शृणु पांडव

സമാധി യോഗത്തിന്റെ എട്ടാമത്തെ അങ്കമായി പ്രസ്താവിക്കപ്പെടുന്നു. ഹേ പാണ്ഡവാ! ഈ എട്ടിന്റെയും പ്രത്യേക ലക്ഷണങ്ങൾ കേൾക്കുക।

Verse 14

अनुक्रमान्नरो येषां साधनाद्योगमश्नुते । अहिंसा सत्यमस्तेयं ब्रह्मचर्यापरिग्रहौ

ഈ সাধനങ്ങൾ ക്രമമായി അനുഷ്ഠിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ യോഗം പ്രാപിക്കുന്നു. അവ—അഹിംസ, സത്യം, അസ്തേയം, ബ്രഹ്മചര്യം, അപരിഗ്രഹം.

Verse 15

एते पंच यमाः प्रोक्ताः शृण्वेषामपि लक्षणम् । आत्मवत्सर्वभूतेषु यो हिताय प्रवर्तते

ഇവ അഞ്ചു യമങ്ങളായി പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ഇനി അവയുടെ ലക്ഷണങ്ങളും കേൾക്കുക. എല്ലാ ജീവികളിലും ആത്മവത് ഭാവം കണ്ട് അവരുടെ ഹിതത്തിനായി പ്രവർത്തിക്കുന്നവൻ—

Verse 16

अहिंसैषा समाख्याता वेदसंविहिता च या । दृष्टं श्रुतं चानुमितं स्वानुभूतं यथार्थतः

ഇതെയാണ് അഹിംസ എന്നു വിളിക്കുന്നത്; ഇത് വേദങ്ങൾക്കും വിധിപൂർവ്വം നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു—കണ്ടത്, കേട്ടത്, അനുമാനിച്ചത്, സ്വാനുഭവിച്ചത്—ഇവയെ യഥാർത്ഥമായി (വിവരിക്കുക).

Verse 17

कथनं सत्यमित्युक्तं परपीडाविवर्जितम् । अनादानं परस्वानामापद्यपि कथंचन

മറ്റുള്ളവർക്കു പീഡയുണ്ടാക്കാതെ യഥാർത്ഥം പറയുന്നതാണ് ‘സത്യം’. ‘അസ്തേയം’ എന്നാൽ ആപത്തിൽ പോലും ഒരിക്കലും മറ്റുള്ളവരുടെ ധനം എടുക്കാതിരിക്കുക.

Verse 18

मनसा कर्मणा वाचा तदस्तेयं प्रकीर्तितम् । अमैथुनं यतीनां च मनोवाक्कायकर्मभिः

മനസാ, കർമണാ, വാചാ മറ്റുള്ളവരുടെ വസ്തു എടുക്കാതിരിക്കുക—ഇതാണ് ‘അസ്തേയം’ എന്നു പ്രസിദ്ധം. യതികൾക്കു ‘അമൈഥുനം’ (ബ്രഹ്മചര്യം) മനോ-വാക്-കായ കർമങ്ങളാൽ പാലിക്കണം.

Verse 19

ऋतौ स्वदारगमनं गेहिनां ब्रह्मचर्यता । यतीनां सर्वसंन्यासो मनोवाक्कायकर्मणा

ഗൃഹസ്ഥർക്കു ഋതുകാലത്ത് സ്വന്തം ധർമ്മപത്നിയോടുള്ള സംഗമം പോലും ബ്രഹ്മചര്യമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു; എന്നാൽ യതികൾക്ക് മനസ്സ്, വാക്ക്, കായകർമ്മം എന്നിവയാൽ സമ്പൂർണ്ണ സന്ന്യാസം തന്നെയാണ് ആചരിക്കേണ്ടത്।

Verse 20

गृहस्थानां च मनसा स्मृत एषोऽपरिग्रहः । एते यमास्तव प्रोक्ताः पंचैव नियमाञ्छृणु

ഗൃഹസ്ഥർക്കു ‘അപരിഗ്രഹം’ മനസ്സിലെ അനാസക്തിയായി തന്നെ സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ യമങ്ങൾ നിനക്കു പ്രസ്താവിച്ചു; ഇനി അഞ്ചു നിയമങ്ങൾ കേൾക്കുക।

Verse 21

शौचं तुष्टिस्तपश्चैव जपो भक्तिर्गुरोस्तथा । एतेषामपि पंचानां पृथक्संशृणु लक्षणम्

ശൗചം, തുഷ്ടി, തപസ്, ജപം, ഗുരുഭക്തി—ഇവയാണ് അഞ്ചു നിയമങ്ങൾ; ഇവയുടെ വ്യത്യസ്ത ലക്ഷണങ്ങൾ ഓരോന്നായി കേൾക്കുക।

Verse 22

बाह्यमाभ्यतरं चैव द्विविधं शौचमुच्यते । बाह्यं तु मृज्जलैः प्रोक्तमांतरं शुद्धमानसम्

ശൗചം രണ്ടുവിധം എന്നു പറയുന്നു—ബാഹ്യവും ആഭ്യന്തരവും. ബാഹ്യശൗചം മണ്ണും വെള്ളവും കൊണ്ടുള്ള ശുദ്ധി; ആഭ്യന്തരശൗചം ശുദ്ധമായ മനസ്സാണ്।

Verse 23

न्यायेनागतया वृत्त्या भिक्षया वार्तयापि च । संतोषो यस्य सततं सा तुष्टिरिति चोच्यते

ന്യായമായി ലഭിച്ച ഉപജീവനത്തിൽ—ഭിക്ഷയായാലും ധർമ്മോചിതമായ തൊഴിൽവൃത്തിയായാലും—എപ്പോഴും സന്തോഷത്തോടെ കഴിയുന്നവനിൽ ഉള്ളതേ ‘തുഷ്ടി’ എന്നു പറയുന്നു।

Verse 24

चांद्रायणादीनि पुनस्तपांसि विहितानि च । आहारलाघवपरः कुर्यात्तत्तप उच्यते

ചാന്ദ്രായണാദി തപസ്സുകൾ ശാസ്ത്രത്തിൽ വിധിപൂർവ്വം നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു. ആഹാരം ലഘുവാക്കി അനുഷ്ഠിക്കുന്നതുതന്നെ തപസെന്നു പറയുന്നു.

Verse 25

स्वाध्यायस्तु जपः प्रोक्तः प्रणवाभ्यसनादिकः । शिवे ज्ञाने गुरौ भक्तिर्गुरुभक्तिरिति स्मृता

സ്വാധ്യായം ജപമെന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നു—പ്രണവം (ഓം) അഭ്യാസം മുതലായവ. ശിവനിലും ജ്ഞാനത്തിലും ഗുരുവിലും ഉള്ള ഭക്തി ‘ഗുരുഭക്തി’ എന്നു സ്മൃതിയിൽ പറയുന്നു.

Verse 26

एवं संसाध्य नियमान्संयमांश्च विचक्षणः । प्राणायामाय संदध्यान्नान्यथा योगसाधकः

ഇങ്ങനെ നിയമങ്ങളും സംയമങ്ങളും ശരിയായി അനുഷ്ഠിച്ച ശേഷം വിവേകി সাধകൻ പ്രാണായാമത്തിൽ ഏർപ്പെടണം; യോഗസിദ്ധിക്ക് മറ്റൊരു മാർഗമില്ല.

Verse 27

यतोऽशुचिशरीरस्य वायुकोपो महान्भवेत् । वायुकोपात्कुष्ठता च जडत्वादीनुपाश्नुते

അശുദ്ധ ശരീരമുള്ളവനിൽ വായുവിന്റെ വലിയ കോപം ഉണ്ടാകുന്നു. വായുവികാരത്തിൽ നിന്ന് കുഷ്ഠം, ജഡത്വം മുതലായ ദുഃഖങ്ങൾ അനുഭവപ്പെടുന്നു.

Verse 28

तस्माद्विचक्षणः शुद्धं कृत्वा देहं यतेत्परम् । प्राणायामस्य वक्ष्यामि लक्षणं शृणु पांडव

അതുകൊണ്ട് വിവേകി ദേഹം ശുദ്ധമാക്കി പരമശ്രമത്തോടെ പരിശ്രമിക്കണം. ഇനി പ്രാണായാമത്തിന്റെ ലക്ഷണം ഞാൻ പറയുന്നു—കേൾക്കുക, ഹേ പാണ്ഡവാ.

Verse 29

प्राणापाननिरोधश्च प्राणायामः प्रकीर्तितः । लघुमध्योत्तरीयाख्यः स च धीरैस्त्रिधोदितः

പ്രാണവും അപാനവും നിയന്ത്രിക്കുന്നതിനെ പ്രാണായാമം എന്നു പ്രസിദ്ധമാണ്. ധീരന്മാർ അതിനെ ത്രിവിധമായി പറയുന്നു—ലഘു, മധ്യമ, ഉത്തമം എന്ന്।

Verse 30

लघुर्द्वादशमात्रस्तु मात्रा निमिष उन्मिषः । द्विगुणो मध्यमश्चोक्तस्त्रिगुणश्चोत्तमः स्मृतः

ലഘു പ്രാണായാമം പന്ത്രണ്ട് മാത്രകളുള്ളത്; ‘മാത്ര’ എന്നത് നിമിഷ-ഉന്മിഷം (കണ്ണടയ്ക്കലും തുറക്കലും) എന്ന അളവാണ്. മധ്യമം അതിന്റെ ഇരട്ടിയും, ഉത്തമം മൂന്നിരട്ടിയും എന്നു സ്മൃതം।

Verse 31

प्रथमेन जयेत्स्वेदं मध्यमेन तु वेपथुम् । विषादं च तृतीयेन जयेद्दोषाननुक्रमात्

ആദ്യത്താൽ വിയർപ്പ് ജയിക്കുന്നു, മധ്യമത്താൽ വിറയൽ; മൂന്നാമത്താൽ വിഷാദം—ഇങ്ങനെ ക്രമമായി ദോഷങ്ങളെ ജയിക്കാം।

Verse 32

पद्माख्यमासनं कृत्वा रेचकं पूरकं तथा । कुंभकं च सुखासीनः प्राणायामं त्रिधाऽभ्यसेत्

പദ്മാസനം സ്വീകരിച്ച് സുഖാസീനനായി, പ്രാണായാമം ത്രിവിധമായി അഭ്യസിക്കണം—രേചകം (ശ്വാസം വിടൽ), പൂരകം (ശ്വാസം എടുക്കൽ), കുംഭകം (ധാരണം).

Verse 33

प्राणानामुपसंरोधात्प्राणायाम इति स्मृतः । यथा पर्वतधातूनां ध्मातानां दह्यते मलः

പ്രാണങ്ങളെ അടുത്തായി നിയന്ത്രിക്കുന്നതിനാൽ ഇതിനെ പ്രാണായാമം എന്നു സ്മരിക്കുന്നു. പർവ്വതധാതുക്കൾ ഭട്ടിയിൽ ഊതി ഉരുക്കുമ്പോൾ അവയിലെ മലിനം ദഹിക്കുന്നതുപോലെ।

Verse 34

तथेंद्रियवृतो दोषः प्राणायामेन दह्यते । गोशतं कापिलं दत्त्वा यत्फलं तत्फलं भवेत्

അതുപോലെ ഇന്ദ്രിയങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ട ദോഷം പ്രാണായാമംകൊണ്ട് ദഹിച്ചുനശിക്കുന്നു. നൂറ് കപിലഗോവുകൾ ദാനം ചെയ്താൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലം ഏതോ, അതേ ഫലം ഇതിലും ലഭിക്കുന്നു.

Verse 35

प्राणायामेन योगज्ञस्तस्मात्प्राणं सदा यमेत् । प्राणायामेन सिद्ध्यन्ति दिव्याः शान्त्यादयः क्रमात्

പ്രാണായാമംകൊണ്ട് യോഗജ്ഞൻ ആകുന്നു; അതിനാൽ പ്രാണനെ എപ്പോഴും നിയന്ത്രിക്കണം. പ്രാണായാമത്തിലൂടെ ശാന്തി മുതലായ ദിവ്യസിദ്ധികൾ ക്രമമായി സിദ്ധിക്കുന്നു.

Verse 36

शांतिः प्रशान्तिर्दीप्तिश्च प्रसादश्च यथाक्रमम् स । हजागंतुकामानां पापानां च प्रवर्तताम्

ശാന്തി, പ്രശാന്തി, ദീപ്തി, പ്രസാദം—ഇവ യഥാക്രമം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; അതിനാൽ നിലവിലുള്ളതും പുതുതായി ഉയരുന്നതുമായ പാപപ്രവാഹം തടയപ്പെടുന്നു.

Verse 37

वासनाशांतिरित्याख्यः प्रथमो जायते गुणः । लोभमोहात्मकान्दोषान्निराकृत्यैव कृत्स्नशः

ലോഭവും മോഹവും എന്ന ദോഷങ്ങളെ പൂർണ്ണമായി നീക്കുമ്പോൾ ‘വാസനാശാന്തി’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന ആദ്യ ഗുണം ഉദിക്കുന്നു.

Verse 38

तपसां च यदा प्राप्तिः सा शांतिरिति चोच्यते । सर्वेन्द्रियप्रसादश्च बुद्धेर्वै मरुतामपि

തപസ്സിൽ നിന്നുള്ള സിദ്ധികൾ ലഭിക്കുമ്പോൾ അതിനെയും ‘ശാന്തി’ എന്നു പറയുന്നു. അപ്പോൾ എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്കും പ്രസാദവും ബുദ്ധിക്കും നിർമ്മല ശാന്തിയും—പ്രാണവായുക്കളുടെ നിയന്ത്രണത്തിലൂടെ—ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.

Verse 39

प्रसाद इति स प्रोक्तः प्राप्यमेवं चतुष्टयम् । एवंफलं सदा योगी प्राणायामं समभ्यसेत्

ഇതിനെ ‘പ്രസാദം’—സുതാര്യമായ അനുഗ്രഹം—എന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ചതുര്വിധ പ്രാപ്തി ലഭിക്കുന്നു; അതിനാൽ ആ ഫലം അറിഞ്ഞ് യോഗി എപ്പോഴും പ്രാണായാമം അഭ്യസിക്കണം.

Verse 40

मृदुत्वं सेव्यमानास्तु सिंहशार्दूलकुंजराः । यथा यान्ति तथा प्राणो वश्यो भवति साधितः

പരിചരണവും പരിശീലനവും ലഭിക്കുമ്പോൾ സിംഹം, കടുവ, ആന എന്നിവയും മൃദുവാകുന്നതുപോലെ, ശരിയായി സാധിച്ചാൽ പ്രാണൻ വശ്യമാകുന്നു.

Verse 41

प्राणायामस्त्वयं प्रोक्तः प्रत्याहारं ततः शृणु । विषयेषु प्रवृत्तस्य चेतसो विनिवर्तनम्

പ്രാണായാമം വിശദീകരിച്ചു; ഇനി പ്രത്യാഹാരം കേൾക്കുക. വിഷയങ്ങളിലേക്കു പുറപ്പെട്ട മനസ്സിനെ പിൻവലിച്ച് അന്തർമുഖമാക്കുന്നതാണ് പ്രത്യാഹാരം.

Verse 42

प्रत्याहारं विनिर्दिष्टतस्य संयमनं हि यत् । प्रत्याहारस्त्वयं प्रोक्तो धारणालक्षणं शृणु

നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്ന ആ നിയന്ത്രണമേ പ്രത്യാഹാരം. പ്രത്യാഹാരം ഉപദേശിച്ചു; ഇനി ധാരണയുടെ ലക്ഷണം കേൾക്കുക.

Verse 43

यथा तोयार्थिनस्तोयं पत्रनालादिभिः शनैः । आपिबेयुस्तथा वायुं योगी नयति साधितम्

ജലം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ ഇലനാളി മുതലായവ വഴി പതുക്കെ ജലം കുടിക്കുന്നതുപോലെ, യോഗി വിധി സാധിച്ച് പ്രാണവായുവിനെ മൃദുവായി നയിച്ച് അന്തർഭാഗത്ത് ഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 44

प्राग्नाभ्यां हृदये वायुरथ तालौ भ्रुवोंऽतरे । चतुर्दले षड्दशे च द्वादशे षोडशद्विके

ആദ്യം യോഗി നാഭിപ്രദേശത്തിൽ നിന്നുള്ള പ്രാണവായുവിനെ ഹൃദയത്തിൽ സ്ഥാപിക്കണം; പിന്നെ അതിനെ താലുവിലേക്കും ഭ്രൂമധ്യത്തിലേക്കും നയിച്ച്—നാലുദള, പതിനാറുദള, പന്ത്രണ്ടുദള, കൂടാതെ ഇരട്ട പതിനാറുദളമുള്ള പദ്മകേന്ദ്രങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 45

आकुंचनेनैव मूर्द्धमुन्नीय पवनं शनैः । मूर्धनि ब्रह्मरंध्रे तं प्राणं संधारयेत्कृती

ആകുഞ്ചനം മാത്രത്താൽ പവനത്തെ പതുക്കെ ശിരസ്സിലേക്കുയർത്തി, കൃതീ সাধകൻ ആ പ്രാണനെ മൂർധ്നിയിലെ ബ്രഹ്മരന്ധ്രത്തിൽ ധാരണം ചെയ്യണം.

Verse 46

प्राणायामा दश द्वौ च धारणैषा प्रकीर्त्यते । दशैता धारणाः स्थाप्य प्राप्नोत्यक्षरसाम्यताम्

ഈ ധാരണ പന്ത്രണ്ടു പ്രാണായാമങ്ങളാൽ സമന്വിതമാണെന്ന് പ്രസിദ്ധം. ഈ പത്തു ധാരണകൾ സ്ഥാപിച്ചാൽ साधകൻ അക്ഷരമായ അവിനാശിയോടു സമത്വം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 47

धारणास्थस्य यद्ध्येयं तस्य त्वं शृणु लक्षणम् । ध्येयं बहुविधं पार्थ यस्यांतो नोपलभ्यते

ധാരണയിൽ സ്ഥാപിതനായവന്റെ ധ്യേയത്തിന്റെ ലക്ഷണം എന്നിൽ നിന്നു കേൾക്കുക. ഹേ പാർഥ, ധ്യേയം പലവിധമാണ്; അതിന്റെ അന്തം പൂർണ്ണമായി ഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്നില്ല.

Verse 48

केचिच्छिवं हरिं केचित्केचित्सूर्यं विधिं परे । केचिद्देवीं महद्भूतामुत ध्यायन्ति केचन

ചിലർ ശിവനെ ധ്യാനിക്കുന്നു, ചിലർ ഹരിയെ; ചിലർ സൂര്യനെ, മറ്റുചിലർ വിധാതാവായ ബ്രഹ്മാവിനെ. ചിലർ മഹദ്ഭൂതയായ ദേവീ-ശക്തിയെ ധ്യാനിക്കുന്നു—ഇങ്ങനെ ജനങ്ങൾ വ്യത്യസ്തവിധത്തിൽ ഉപാസിക്കുന്നു.

Verse 49

तत्र यो यच्च ध्यायेत स च तत्र प्रलीयते । तस्मात्सदा शिवं देवं पंचवक्त्रं हरं स्मरेत्

മനുഷ്യൻ എന്തിനെ ധ്യാനിക്കുന്നുവോ അതിലേയ്ക്കുതന്നെ അവൻ ലയിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് സദാ പഞ്ചവക്ത്രനായ ഹര-ശിവദേവനെ സ്മരിക്കണം.

Verse 50

पद्मासनस्थं तं गौरं बीजपूरकरं स्थितम् । दशहस्तं सुप्रसन्नवदनं ध्यानमास्थितम्

അവനെ പദ്മാസനത്തിൽ ഇരിക്കുന്നവനായി, ഗൗരവർണ്ണപ്രഭയോടെ, കൈയിൽ ബീജപൂര (നാരങ്ങ) ധരിച്ചവനായി—ദശഹസ്തനായി, അതിപ്രസന്നമുഖനായി, ഗാഢധ്യാനത്തിൽ സ്ഥാപിതനായി ധ്യാനിക്കണം.

Verse 51

ध्येयमेतत्तव प्रोक्तं तस्माद्ध्यानं समाचरेत् । ध्यानस्य लक्षणं चैतन्निमेषार्धमपि स्फुटम्

ഈ ധ്യേയവിഷയം നിനക്കു പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് ധ്യാനം അഭ്യസിക്കണം. ഇതുതന്നെ ധ്യാനത്തിന്റെ വ്യക്തമായ ലക്ഷണം—കണ്ണിമയ്ക്കുന്ന അർദ്ധനിമിഷത്തിലും.

Verse 52

न पृथग्जायते ध्येयाद्धारणां यः समास्थितः । एवमेतां दुरारोहां भूमिमास्थाय योगवित्

ധാരണയിൽ ദൃഢമായി സ്ഥാപിതനായവന് ധ്യേയത്തിൽ നിന്ന് വേർപാട് ജനിക്കുകയില്ല. ഇങ്ങനെ ഈ ദുരാരോഹമായ നിലയിൽ കയറിനിന്ന് യോഗവിദ്…

Verse 53

न किंचिच्चिंतयेत्पश्चात्समाधिरिति कीर्त्यते । समाधेर्लक्षणं सम्यग्ब्रुवतो मे निशामय

പിന്നീട് അവൻ ഒന്നും ചിന്തിക്കാതിരിക്കുമ്പോൾ അതിനെ സമാധി എന്നു പറയുന്നു. ഞാൻ ശരിയായി പറയുന്നതു കേൾക്കുക—സമാധിയുടെ ലക്ഷണം.

Verse 54

शब्दस्पर्शरसैर्हीनं गंधरूपविवर्जितम् । परं पुरुषं संप्राप्तः समाधिस्थः प्रकीर्तितः

ശബ്ദം, സ്പർശം, രസം എന്നിവയില്ലാത്തവനായി, ഗന്ധവും രൂപവും വിട്ട് പരമപുരുഷനെ പ്രാപിച്ചവൻ സമാധിസ്ഥനെന്നു പ്രസിദ്ധനാകുന്നു.

Verse 55

तां तु प्राप्य नरो विघ्नैर्नाभिभूयेत कर्हिचित् । समाधिस्थश्च दुःखेन गुरुणापि न चाल्यते

ആ അവസ്ഥ പ്രാപിച്ച മനുഷ്യൻ ഒരിക്കലും വിഘ്നങ്ങളാൽ കീഴടക്കപ്പെടുകയില്ല. സമാധിസ്ഥൻ ഗുരുതര ദുഃഖത്താലും കുലുങ്ങുകയില്ല.

Verse 56

शंखाद्याः शतशस्तस्य वाद्यन्ते यदि कर्णयोः । भेर्यश्च यदि हन्यंते शब्दं बाह्यं न विंदति

അവന്റെ ചെവികളിൽ നൂറുകണക്കിന് ശംഖാദി വാദ്യങ്ങൾ മുഴങ്ങിയാലും, ഭേരികൾ അടിച്ചാലും, അവൻ ബാഹ്യശബ്ദം ഗ്രഹിക്കുകയില്ല.

Verse 57

कशाप्रहाराभिहतो वह्निदग्धतनुस्तथा । शीताढ्येव स्थितो घोरे स्पर्शं बाह्यं न विन्दति

അവൻ ചാട്ടവാറിന്റെ പ്രഹാരങ്ങളിൽ പീഡിതനായാലും, അഗ്നിയിൽ ശരീരം ദഗ്ധമായാലും, ഭയങ്കര ശീതത്തിൽ നിലകൊണ്ടാലും, അവൻ ബാഹ്യസ്പർശം ഗ്രഹിക്കുകയില്ല.

Verse 58

रूपे गंधे रसे बाह्ये तादृशस्य तु का कथा । दृष्ट्वा य आत्मनात्मानं समाधिं लभते पुनः

അവൻ ബാഹ്യസ്പർശത്താലും അപ്രഭാവിതനാണെങ്കിൽ, ബാഹ്യരൂപം, ഗന്ധം, രസം എന്നിവയെക്കുറിച്ച് എന്തു പറയണം! ആത്മാവാൽ ആത്മാവിനെ ദർശിച്ച് അവൻ വീണ്ടും സമാധി പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 59

तृष्णा वाथ बुभुक्षा वा बाधेते तं न कर्हिचित्

ദാഹമോ വിശപ്പോ—ഇവ ഒന്നും അവനെ ഒരിക്കലും പീഡിപ്പിക്കുകയില്ല।

Verse 60

न स्वर्गे न च पाताले मानुष्ये क्व च तत्सुखम् । समाधिं निश्चलं प्राप्य यत्सुखं विंदते नरः

ആ സുഖം സ്വർഗ്ഗത്തിലുമില്ല, പാതാളത്തിലുമില്ല, മനുഷ്യലോകത്തിൽ എവിടെയും ഇല്ല; അചഞ്ചല സമാധി പ്രാപിച്ച് മനുഷ്യൻ കണ്ടെത്തുന്ന ആനന്ദം തന്നെയാണ് അത്।

Verse 61

एवमारूढयोगस्य तस्यापि कुरुनदन । पंचोपसर्गाः कटुकाः प्रवर्तंते यथा शृणु

ഹേ കുരുനന്ദനാ! ഇങ്ങനെ യോഗപഥത്തിൽ ആരൂഢനായവനിലും അഞ്ചു കടുത്ത ഉപസർഗങ്ങൾ (വിഘ്നങ്ങൾ) ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; അവ എങ്ങനെ പ്രവൃത്തിക്കുന്നു എന്നു കേൾക്കുക।

Verse 62

प्रातिभः श्रावणो दैवो भ्रमावर्तोऽथ भीषणः । प्रतिभा सर्वशास्त्राणां प्रातिभोऽयं च सात्त्विकः

ആ (അഞ്ച്) വിഘ്നങ്ങൾ—പ്രാതിഭ, ശ്രാവണ, ദൈവ, ഭ്രമാവർത്തം, ഭീഷണം. ‘പ്രാതിഭ’ സാത്ത്വിക ശക്തി—സകല ശാസ്ത്രങ്ങളെയും സംബന്ധിച്ച സൂക്ഷ്മ അന്തഃപ്രജ്ഞ।

Verse 63

तेन यो मदमादद्याद्योगी शीघ्रं च चेतसः । योजनानां सहस्रेभ्यः श्रवणं श्रावणस्तु सः

ആ പ്രാതിഭം മൂലം യോഗി വേഗത്തിൽ മദം (അഹങ്കാരം) ഏറ്റെടുക്കുകയാണെങ്കിൽ അവന്റെ ചിത്തം വിക്ഷിപ്തമാകും. കൂടാതെ സഹസ്ര യോജന ദൂരത്തിൽ നിന്നുമെങ്കിലും കേൾക്കാൻ കഴിയുക—ഇതെയാണ് ‘ശ്രാവണ’ (വിഘ്നം) എന്നു പറയുന്നത്।

Verse 64

द्वितीयः सात्विकश्चायमस्मान्मत्तो विनश्यति । अष्टौ पश्यति योनीश्च देवानां दैव इत्यसौ

ഇതും രണ്ടാമത്തേതായി സാത്ത്വികമാണ്; എന്നാൽ മദം (അഹങ്കാരം) ആയി മാറുമ്പോൾ അത് നശിക്കുന്നു. ദേവന്മാരുടെ അഷ്ട യോനികളെ കാണുന്നവനെയാണ് ‘ദൈവ’ (വിഘ്നം) എന്നു വിളിക്കുന്നത്.

Verse 65

अयं च सात्त्विको दोषो मदादस्माद्विनश्यति । आवर्त इव तोयस्य जनावर्ते यदाकुलः

ഇതും സാത്ത്വിക ദോഷമാണ്; ഇതിൽ നിന്നുയരുന്ന മദം (അഹങ്കാരം) അതിനെ നശിപ്പിക്കുന്നു. ജലത്തിലെ ചുഴിപോലെ, പ്രവാഹങ്ങളുടെ കൂട്ട-ആവർത്തത്തിൽ കലങ്ങുന്നതുപോലെ.

Verse 66

आवर्ताख्यस्त्वयं दोषो राजसः स महाभयः । भ्राम्यते यन्निरालम्बं मनो दोषैश्च योगिनः

‘ആവർത’ എന്ന ഈ ദോഷം രാജസികവും മഹാഭയകരവും ആകുന്നു. ഈ ദോഷങ്ങളാൽ യോഗിയുടെ മനസ് ആശ്രയമില്ലാതെ ചുറ്റിത്തിരിഞ്ഞ് ഭ്രമിക്കുന്നു.

Verse 67

समस्ताधारविभ्रंशाद्भ्रमाख्यस्तामसो गुणः । एतैर्नाशितयोगाश्च सकला देवयोनयः

എല്ലാ ആശ്രയങ്ങളുടെ അടിത്തറ തകർന്നാൽ ‘ഭ്രമം’ എന്ന താമസഗുണം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. ഈ താമസ കലക്കങ്ങളാൽ ദേവയോനിയിൽ ജനിച്ചവർക്കും യോഗം പൂർണ്ണമായി നശിക്കുന്നു.

Verse 68

उपसर्गैर्महाघोरैरावर्त्यंते पुनः पुनः । प्रावृत्य कंबलं शुक्लं योगी तस्मान्मनोमयम्

അതിഘോര ഉപസർഗങ്ങളാൽ മനസ് വീണ്ടും വീണ്ടും ചുഴലിക്കപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ യോഗി വെളുത്ത കമ്പളം പൊതിഞ്ഞ്, മനോമയ നിയമം—അന്തര്മുഖ ധ്യാനം—ആശ്രയിക്കട്ടെ.

Verse 69

चिंतयेत्परमं ब्रह्म कृत्वा तत्प्रवणं मनः । आहाराः सात्त्विकाश्चैव संसेव्याः सिद्धिमिच्छता

പരബ്രഹ്മത്തെ നിരന്തരം ധ്യാനിച്ച് മനസ്സിനെ പൂർണ്ണമായി അതിലേക്കു ചായിക്കണം. സിദ്ധി ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ സാത്ത്വിക ആഹാരങ്ങൾ മാത്രമേ സേവിക്കേണ്ടത്।

Verse 70

राजसैस्तामसैश्चैव योगी सिद्धयेन्न कर्हिचित् । श्रद्दधानेषु दांतेषु श्रोत्रियेषु महात्मसु

രാജസ-താമസ മാർഗങ്ങളാൽ യോഗിക്ക് ഒരിക്കലും സിദ്ധി ലഭിക്കുകയില്ല. ശ്രദ്ധയുള്ള, ഇന്ദ്രിയദമനമുള്ള, വേദപണ്ഡിതരായ മഹാത്മാക്കളുടെ സാന്നിധ്യം ആശ്രയിക്കണം।

Verse 71

स्वधर्मादनपेतेषु भिक्षा याच्या च योगिना । भैक्षं यवान्नं तक्रं वा पयो यावकमेव वा

യോഗി ഭിക്ഷ യാചിക്കേണ്ടത് സ്വധർമ്മത്തിൽ നിന്ന് വഴുതാത്തവരോടെയാണ്. ഭിക്ഷയായി യവാന്നം, അല്ലെങ്കിൽ മോര്, അല്ലെങ്കിൽ പാൽ, അല്ലെങ്കിൽ യാവകകഞ്ഞി മാത്രം ഉണ്ടായാലും മതി।

Verse 72

फलमूलं विपक्वं वा कणपिण्याकसक्तवः । श्रुता इत्येत आहारा योगिनां सिद्धिकारकाः

പഴുത്ത ഫലങ്ങളും മൂലങ്ങളും, അല്ലെങ്കിൽ ധാന്യകണങ്ങൾ, തവിട്, സത്തു—ഇവയെല്ലാം ശ്രുതി-പരമ്പരയിൽ യോഗികൾക്ക് സിദ്ധി നൽകുന്ന ആഹാരങ്ങളെന്ന് ഉപദേശിച്ചിട്ടുണ്ട്।

Verse 73

मृत्युकालं विदित्वा च निमित्तैर्योगसाधकः । योगं युञ्जीत कालस्य वंचनार्थं समाहितः

നിമിത്തങ്ങളാൽ മരണകാലം അറിഞ്ഞ്, യോഗസാധകൻ മനസ്സിനെ സമാഹിതമാക്കി, കാലത്തെ (മൃത്യുവിനെ) വഞ്ചിക്കുവാൻ യോഗത്തിൽ നിരന്തരം ഏർപ്പെടണം।

Verse 74

निमित्तानि च वक्ष्यामि मृत्युं यो वेत्ति योगवित् । रक्तकृष्णांबरधरा गायंतीह सती च यम्

ഇപ്പോൾ യോഗവിദൻ മരണത്തെ അറിയുന്ന ലക്ഷണങ്ങൾ ഞാൻ പറയുന്നു—ഉദാഹരണമായി, സ്വപ്നത്തിൽ ചുവപ്പും കറുപ്പും വസ്ത്രം ധരിച്ച സതീസ്ത്രീ ഇവിടെ പാടുന്നതായി കാണപ്പെടുക।

Verse 75

दक्षिणाशां नयेन्नारी स्वप्ने सोऽपि न जीवति । नग्नं क्षपणकं स्वप्ने हसमानं प्रदृश्य च

സ്വപ്നത്തിൽ ഒരു സ്ത്രീ ഒരാളെ തെക്കുദിക്കിലേക്കു നയിച്ചാൽ അവനും ജീവിക്കുകയില്ല. അതുപോലെ സ്വപ്നത്തിൽ നഗ്നനായ ക്ഷപണക സന്ന്യാസി ചിരിച്ചുകൊണ്ട് കാണപ്പെടുന്നതും (മരണ) ലക്ഷണം.

Verse 76

एनं च वीक्ष्य वल्गन्तं तं विद्यान्मृत्युमागतम् । ऋक्षवानरयुग्यस्थो गायन्यो दक्षिणां दिशम्

അവനെ ചിരിച്ചും ചാടിക്കളിച്ചും കാണുമ്പോൾ മരണം എത്തിയെന്ന് അറിയണം. അതുപോലെ കരടികളും കുരങ്ങുകളും ചേർന്ന കൂട്ടത്തിൽ കയറി പാടിക്കൊണ്ട് തെക്കുദിക്കിലേക്കു പോകുന്നതും അശുഭലക്ഷണം.

Verse 77

याति मज्जेदधौ पंके गोमये वा न जीवति । केशांगारैस्तथा भस्मभुजंगैर्निजलां नदीम्

സ്വപ്നത്തിൽ ഒരാൾ തൈര്, ചെളി, അല്ലെങ്കിൽ ഗോമയത്തിൽ ചെന്നു മുങ്ങിയാൽ അവൻ ജീവിക്കുകയില്ല. കൂടാതെ വെള്ളം വെള്ളമല്ലാതെ മുടി, കനൽ, ഭസ്മസർപ്പങ്ങൾ നിറഞ്ഞ നദി കാണുന്നതും മരണലക്ഷണം.

Verse 78

एषामन्यतमैः पूर्णां दृष्ट्वा स्वप्ने न जीवति । करालैर्विकटै रूक्षैः पुरुषैरुद्यतायुधैः

സ്വപ്നത്തിൽ ഇവയിൽ ഏതെങ്കിലും നിറഞ്ഞതായി കാണുകയാണെങ്കിൽ—ഭീകരവും വികടവും രൂക്ഷവുമായ, ആയുധങ്ങൾ ഉയർത്തിയ പുരുഷന്മാർ—അവൻ ജീവിക്കുകയില്ല.

Verse 79

पाषाणैस्ताडितः स्वप्ने सद्यो मृत्युं भजेन्नरः । सूर्योदये यस्य शिवा क्रोशंती याति सम्मुखम्

സ്വപ്നത്തിൽ കല്ലുകൊണ്ട് അടിയേറ്റാൽ മനുഷ്യൻ ഉടൻ മരണമടയുന്നു. സൂര്യോദയത്തിൽ കുറുക്കൻ കരഞ്ഞുകൊണ്ട് നേരെ വന്നാൽ അതും മരണലക്ഷണമാണ്.

Verse 80

विपरीतं परीतं वा स सद्यो मृत्युमृच्छति । दीपाधिगंधं नो वेत्ति वमत्यग्निं तथा निशि

വിപരീതമായോ തലതിരിഞ്ഞോ കാണുന്നവൻ പെട്ടെന്ന് മരിക്കുന്നു. വിളക്കിന്റെ ഗന്ധം അറിയാത്തവനും രാത്രിയിൽ തീ ഛർദ്ദിക്കുന്നവനും മരണം സംഭവിക്കുന്നു.

Verse 81

नात्मानं परनेत्रस्थं वीक्षते न स जीवति । शक्रायुधं चार्धरात्रे दिवा वा ग्रहणं तथा

മറ്റൊരാളുടെ കണ്ണിൽ സ്വന്തം പ്രതിബിംബം കാണാത്തവൻ ജീവിക്കില്ല. അർദ്ധരാത്രിയിൽ മഴവില്ലോ പകൽ ഗ്രഹണമോ കാണുന്നത് മരണലക്ഷണമാണ്.

Verse 82

दृष्ट्वा मन्येत स क्षीणमात्मजीवितमाप्तवान् । नासिका वक्रतामेति कर्णयोर्न्नमनोन्नती

ഇവ കണ്ടാൽ ആയുസ്സ് ക്ഷയിച്ചുവെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം. മൂക്ക് വളയുന്നതും ചെവികൾ തൂങ്ങുന്നതും അല്ലെങ്കിൽ ഉയരുന്നതും താ지는തും മരണലക്ഷണങ്ങളാണ്.

Verse 83

नेत्रं च वामं स्रवति यस्य तस्यायुरुद्गतम् । आरक्ततामेति मुखं जिह्वा चाप्यसिता यदा

ആരുടെ ഇടത് കണ്ണിൽ നിന്ന് വെള്ളം ഒഴുകുന്നുവോ, അവന്റെ ആയുസ്സ് അവസാനിച്ചു. മുഖം ചുവക്കുകയും നാവ് കറുക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ മരണം അടുത്തെന്ന് അറിയുക.

Verse 84

तदा प्राज्ञो विजानीयादासन्नं मृत्युमात्मनः । उष्ट्ररासभयानेन स्वप्ने यो याति दक्षिणाम्

അപ്പോൾ ജ്ഞാനി തന്റെ മരണം അടുത്തുവന്നതായി തിരിച്ചറിയണം. ആരെങ്കിലും സ്വപ്നത്തിൽ ഒട്ടകമോ കഴുതയോ കയറി തെക്കോട്ടു പോകുന്നുവെങ്കിൽ, അത് മരണസൂചനയായ നിമിത്തം.

Verse 85

दिशं कर्णौ पिधायापि निर्घोषं शृणुयान्न च । न स जीवेत्तथा स्वप्ने पति तस्य पिधीयते

ചെവികൾ മൂടിയിട്ടും ശബ്ദം കേൾക്കാതിരുന്നാൽ അവൻ ജീവിക്കുകയില്ല. അതുപോലെ സ്വപ്നത്തിൽ തന്റെ ഭർത്താവ്/സ്വാമി അടച്ചുപൂട്ടപ്പെട്ടതുപോലെയോ മറഞ്ഞതുപോലെയോ തോന്നിയാൽ, അതും മരണനിമിത്തം.

Verse 86

द्वारं न चोत्तिष्ठति च शुभ्रा दृष्टिश्च लोहिता । स्वप्नेऽग्निं प्रविशेद्यश्च न च निष्क्रमते पुनः

വാതിൽ ശരിയായി തുറന്നുനിൽക്കാതെ തോന്നുകയും കാഴ്ച ആദ്യം വെളുപ്പായി പിന്നെ ചുവപ്പാകുകയും ചെയ്താൽ അത് അശുഭം. സ്വപ്നത്തിൽ അഗ്നിയിൽ പ്രവേശിച്ച് വീണ്ടും പുറത്തുവരാത്തവൻ ജീവിക്കുകയില്ല.

Verse 87

जलप्रवेशादपि वा तदंतं तस्य जीवितम् । यश्चाभिहन्यते दुष्टैर्भूतै रात्रावथो दिवा

ജലത്തിൽ പ്രവേശിച്ചതിനാലോ മറ്റേതെങ്കിലും രീതിയാലോ അവന്റെ ജീവൻ അവസാനം പ്രാപിക്കുന്നു. രാത്രിയോ പകലോ ദുഷ്ടഭൂതങ്ങൾ ആക്രമിക്കുന്നവനും അതുപോലെ നശിക്കുന്നു.

Verse 88

प्रकृतैर्विकृतैर्वापि तस्यासन्नौ यमांतकौ । देवतानां गुरूणां च पित्रोर्ज्ञानविदां तथा

സ്വാഭാവികമോ വികൃതമോ ആയ നിമിത്തങ്ങളാൽ അവനോട് യമനും അന്തകനും എന്ന രണ്ടു മരണദാതാക്കൾ അടുത്തുവരുന്നു. അതുപോലെ ദേവന്മാർ, ഗുരുക്കന്മാർ, മാതാപിതാക്കൾ, ജ്ഞാനവിദർ എന്നിവരെ സംബന്ധിച്ചും പ്രതികൂല അപശകുനങ്ങൾ ഉദിക്കുന്നു.

Verse 89

निन्दामवज्ञां कुरुते भक्तो भूत्वा न जीवति । एवं दृष्ट्वा निमित्तानि विपरीतानि योगवित्

ഭക്തനായി നിന്ദയും അവജ്ഞയും ചെയ്യുന്നവൻ ദീർഘകാലം ജീവിക്കുകയില്ല. ഇങ്ങനെ വിപരീത നിമിത്തങ്ങൾ കണ്ട യോഗവിദ് സൂക്ഷ്മമായി പ്രവർത്തിക്കണം.

Verse 90

धारणां सम्यगास्थाय समाधावचलो भवेत् । यदि नेच्छति ते मृत्युं ततो नासौ प्रपद्यते

ധാരണയെ ശരിയായി സ്ഥാപിച്ച് സമാധിയിൽ അചലനാകണം. അപ്പോൾ മരണം നിന്നെ ‘ആഗ്രഹിക്കാതിരുന്നാൽ’, അത് നിന്നെ കീഴടക്കുകയില്ല.

Verse 91

विमुक्तिमथवा वांछेद्विसृजेद्ब्रह्ममूर्धनि । संति देहे विमुक्ते च उपसर्गाश्च ये पुनः

മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ബ്രഹ്മമൂർധ്നി (ശിരോച്ഛ) വഴി പ്രാണ-ചേതനയെ വിസർജിക്കണം. എങ്കിലും ദേഹത്തിൽ ഇരിക്കുമ്പോഴും വിമുക്തിയുടെ നിമിഷത്തിലും വീണ്ടും ഉയരുന്ന ഉപസർഗങ്ങൾ (വിഘ്നങ്ങൾ) ഉണ്ടാകും.

Verse 92

योगिनं समुपायांति शृणु तानपि पांडव । ऐशान्ये राक्षसपुरे यक्षो गन्धर्व एव च

അവർ യോഗിയെ സമീപിക്കുന്നു—അവരെക്കുറിച്ചും കേൾക്കുക, ഹേ പാണ്ഡവ. ഈശാന ദിക്കിലെ രാക്ഷസപുരിയിൽ യക്ഷനും ഗന്ധർവനും (അവിടെ) ഉണ്ടാകും.

Verse 93

ऐन्द्रे सौम्ये प्रजापत्ये ब्राह्मे चाष्टसु सिद्धयः । भवंति चाष्टौ शृणु ताः पार्थिवी या च तैजसी

ഐന്ദ്ര, സൗമ്യ, പ്രാജാപത്യ, ബ്രാഹ്മ (ലോക/ദിശ)ങ്ങളിൽ സിദ്ധികൾ അഷ്ടകമായി സംഭവിക്കുന്നു. അവ എട്ട് വിധം—കേൾക്കുക—പാർഥിവീയും തൈജസീയും (ഭേദങ്ങൾ) കൂടെ.

Verse 94

वायवी व्योमात्मिका चैव मानसाहम्भवा मतिः । प्रत्येकमष्टधा भिन्ना द्विगुणा द्विगुणा क्रमात

അതുപോലെ വായവീ, വ്യോമാത്മികാ, മനസ്സും അഹങ്കാരവും ജനിപ്പിക്കുന്ന സിദ്ധികളും ഉണ്ട്. ഓരോന്നും അഷ്ടവിധമായി വിഭജിതമായി, ക്രമത്തിൽ ദ്വിഗുണം ദ്വിഗുണമായി വർധിക്കുന്നു.

Verse 95

पूर्वे चाष्टौ चतुःषष्टिरन्ते शृणुष्व तद्यथा । स्थूलता ह्रस्वता बाल्यं वार्धक्यं योवनं तथा

ആദ്യത്തിൽ എട്ട്, അവസാനം അറുപത്തിനാല്—അവയെ യഥാതഥമായി കേൾക്കുക: സ്ഥൂലത, ഹ്രസ്വത, ബാല്യം, വാർദ്ധക്യം, യൗവനം മുതലായവ.

Verse 96

नानाजाति स्वरूपं च चतुर्भिर्देहधारणम् । पार्थिवांशं विना नित्यमष्टौ पार्थिवसिद्धयः

നാനാജാതികളുടെ സ്വരൂപം ധരിക്കുകയും നാലു (തത്ത്വങ്ങൾ) കൊണ്ട് ദേഹം നിലനിർത്തുകയും ചെയ്യുന്നു—എങ്കിലും ‘പാർഥിവാംശം’ ഇല്ലാതെയും എപ്പോഴും എട്ട് പ്രത്യേക പാർഥിവ സിദ്ധികൾ ഉണ്ടാകും.

Verse 97

विजिते पृथिवीतत्त्वे यदैशान्ये भवन्ति च । भूमाविव जले वासो नातुरोऽर्णवमापिबेत्

പൃഥിവീ-തത്ത്വം ജയിക്കപ്പെടുകയും ഈശാനസദൃശമായ ഐശ്വര്യാവസ്ഥ ലഭിക്കുകയും ചെയ്താൽ, ജലത്തിൽ വാസം ഭൂമിയിലെ വാസംപോലെ സ്വാഭാവികമാകും; സമുദ്രവും അത്തരം সাধകനെ മുങ്ങിക്കളയുകയോ പീഡിപ്പിക്കുകയോ ചെയ്യില്ല.

Verse 98

सर्वत्र जलप्राप्तिश्च अपि शुष्कं द्रवं फलम् । त्रिभिर्देहस्य धरणं नदीर्वा स्थापयेत्करे

എവിടെയും ജലം ലഭ്യമാകും; ഉണങ്ങിയ ഫലങ്ങളും ദ്രവം നൽകും. ഈ മൂന്ന് (ശക്തികൾ) കൊണ്ട് ദേഹം നിലനിൽക്കും, കൈകൊണ്ട് നദികളെയും തടഞ്ഞു നിശ്ചലമാക്കാം.

Verse 99

अव्रणत्वं शरीरस्य कांतिश्चाथाष्टकं स्मृतम् । अष्टौ पूर्वा इमाश्चाष्टौ राक्षसानां पुरे स्मृताः

ശരീരത്തിൽ വ്രണമില്ലായ്മയും ദീപ്തമായ കാന്തിയും—ഇവ അഷ്ടകമായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. മുൻപുള്ള ആ എട്ടും ഈ എട്ടും—രാക്ഷസപുരിയിൽ സിദ്ധികളായി പ്രസിദ്ധം.

Verse 100

देहादग्निविनिर्माणं तत्तापभयवर्जनम् । शक्तिदत्वं च लोकानां जलमध्येग्निज्वालनम्

സ്വദേഹത്തിൽ നിന്നുതന്നെ അഗ്നി സൃഷ്ടിക്കുകയും അതിന്റെ താപത്തിൽ ഭയവും വേദനയും ഇല്ലാതിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ജീവികൾക്ക് ശക്തി ദാനം ചെയ്യുകയും ജലമദ്ധ്യത്തിലും അഗ്നി ജ്വലിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

Verse 101

अग्निग्रहश्च हस्तेन स्मृतिमात्रेण पावनम् । भस्मीभूतस्य निर्माणं द्वाभ्यां देहस्य धारणम्

കൈകൊണ്ട് അഗ്നിയെ പിടിക്കാം; സ്മരണ മാത്രത്താൽ തന്നെ പാവനത ലഭിക്കും. ഭസ്മമായതിനെ പുനർനിർമ്മിക്കാം; രണ്ടുസിദ്ധികളാൽ ദേഹം ധരിക്കാം.

Verse 102

पूर्वाः षोडश चाप्यष्टौ तेजसो यक्षसद्मनि । मनोगतित्वं भूतानामन्तर्निवेशनं तथा

മുൻപുള്ള പതിനാറും ഈ എട്ടും—യക്ഷസദ്മത്തിൽ തേജസ്-ലോകത്തിലെ സിദ്ധികളായി പറയപ്പെടുന്നു. അവിടെ ജീവികൾക്ക് മനോവേഗഗമനവും മറ്റുള്ളവരുടെ ഉള്ളിൽ പ്രവേശവും ഉണ്ട്.

Verse 103

पर्वतादिमहाभारवहनं लीलयैव च । लघुत्वं गौरवत्वं च पाणिभ्यां वायुवारणम्

പർവ്വതാദി മഹാഭാരം വഹിക്കുന്നതും ലീലപോലെ ആകുന്നു. ഇഷ്ടാനുസാരം ലഘുത്വവും ഗൗരവവും ധരിക്കാം; കൈകളാൽ വായുവിനെയും തടയാം.

Verse 104

अंगुल्यग्रनिपातेन भूमेः सर्वत्र कम्पनम् । एकेन देहनिष्पत्तिर्गांधर्वे वांति सिद्धयः

വിരലിന്റെ അഗ്രഭാഗത്തിന്റെ ചെറിയ സ്പർശം കൊണ്ടുമാത്രം ഭൂമി എല്ലായിടത്തും കുലുങ്ങുന്നു. ഒരേയൊരു ശക്തിയാൽ ഇഷ്ടാനുസാരം ദേഹപ്രകടനം സാധ്യം—ഗന്ധർവലോകത്തിൽ ഇത്തരത്തിലുള്ള സിദ്ധികൾ നിലനിൽക്കുന്നു എന്ന് പറയുന്നു.

Verse 105

चतुर्विंशतिः पूर्वाश्चाप्यष्टावेताश्च सिद्धयः । गन्धर्वलोके द्वात्रिंशदत ऊर्ध्वं निशामय

മുമ്പ് പറഞ്ഞ ഇരുപത്തിനാലു സിദ്ധികളും ഈ എട്ടും ചേർന്ന്—ഗന്ധർവലോകത്തിൽ മുപ്പത്തിരണ്ട് സിദ്ധികൾ ഉണ്ട്. ഇനി അതിനുമീതെയുള്ളത് കേൾക്കുക.

Verse 106

छायाविहीननिष्पत्तिरिंद्रियाणामदर्शनम् । आकाशगमनं नित्यमिंद्रियादिशमः स्वयम्

നിഴൽ ഇല്ലാതെയും ദേഹപ്രകടനം, ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ അദർശനം (അഗോചരത) എന്നിവ. നിത്യം ആകാശഗമനം, കൂടാതെ സ്വയം ഇന്ദ്രിയാദികളുടെ ശമനവും വശീകരണവും പ്രാപിക്കുക.

Verse 107

दूरे च शब्दग्रहणं सर्वशब्दावगाहनम् । तन्मात्रलिंगग्रहणं सर्वप्राणिनिदर्शनम्

ദൂരത്തുനിന്നും ശബ്ദഗ്രഹണം, എല്ലാ തരത്തിലുള്ള ശബ്ദങ്ങളുടെയും അവഗാഹനം. തന്മാത്രകളുടെ സൂക്ഷ്മലക്ഷണഗ്രഹണം, കൂടാതെ സർവ്വപ്രാണികളുടെ ദർശനം—ഇവ യോഗസിദ്ധികളാണ്.

Verse 108

अष्टौ वातात्मिकाश्चैन्द्रे द्वात्रिंशदपि पूर्वकाः । यथाकामोपलब्धिश्च यथाकामविनिर्गमः

ഇന്ദ്രലോകത്തിൽ വായുസ്വഭാവമുള്ള എട്ട് സിദ്ധികൾ പറയപ്പെടുന്നു; മുൻപുള്ള മുപ്പത്തിരണ്ടും അവിടെയുണ്ട്. അവിടെ ഇഷ്ടാനുസാരം ലഭ്യതയും, ഇഷ്ടാനുസാരം നിർഗമനം (പ്രക്ഷേപണം)യും ഉണ്ടാകുന്നു.

Verse 109

सर्वत्राभिभवश्चैव सर्वगुह्यनिदर्शनम् । संसारदर्शनं चापि मानस्योऽष्टौ च सिद्धयः

സർവത്ര ജയസാമർത്ഥ്യം, സർവ്വഗുഹ്യരഹസ്യങ്ങളുടെ ദർശനം, കൂടാതെ സംസാരഗതിയുടെ പ്രത്യക്ഷാനുഭവം—ഇവയും മനസ്സിൽ നിന്നുയരുന്ന എട്ട് ‘മാനസ’ സിദ്ധികളാണ്.

Verse 110

चत्वारिंशच्च पूर्वाश्च सोमलोके स्मृतास्त्विमाः । छेदनं तापनं बन्धः संसारपरिवर्तनम्

സോമലോകത്തിൽ ഇവ പൂർവ്വോക്തങ്ങളോടുകൂടെ നാല്പതായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു—ഛേദനം (വിഘ്നങ്ങൾ ഛേദിക്കൽ), താപനം (ദഹിപ്പിക്കൽ/പീഡനം), ബന്ധം, കൂടാതെ മറ്റൊരാളുടെ സംസാരസ്ഥിതിയുടെ പരിവർത്തനം.

Verse 111

सर्वभूत प्रसादत्वं मृत्युकालजयस्तथा । अहंकारोद्भवश्चाष्टौ प्राजापत्ये च पूर्विकाः

സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ പ്രസാദം നേടുക, കൂടാതെ നിശ്ചിതമായ മരണകാലത്തെ ജയിക്കുക; അഹങ്കാരത്തിൽ നിന്നുയരുന്ന മറ്റൊരു എട്ട്—ഇവ പൂർവ്വോക്തങ്ങളോടുകൂടെ പ്രാജാപത്യ ലോകത്തിൽ പ്രസ്താവിതം.

Verse 112

आकारेण जगत्सष्टिस्तथानुग्रह एव च । प्रलयस्याधिकारं च लोकचित्रप्रवर्तनम्

ആകാരം/സങ്കൽപമാത്രം കൊണ്ടു ജഗത്സൃഷ്ടി, കൂടാതെ അനുഗ്രഹപ്രദാനം; പ്രളയത്തിന്മേലും അധികാരം, ലോകങ്ങളിൽ വിചിത്ര ദിവ്യദൃശ്യങ്ങളെ പ്രവർത്തിപ്പിക്കൽ—(ഇവ ശക്തികളായി എണ്ണപ്പെടുന്നു).

Verse 113

असादृश्यमिदं व्यक्तं निर्वाणं च पृथक्पृथक् । शुभेतरस्य कर्तृत्वमष्टौ बुद्धिभवास्त्वमी

ഈ വ്യക്തമായ അസാദൃശ്യം (അതുല്യ വൈശിഷ്ട്യം), കൂടാതെ നിർവാണത്തെ വേർവേറായി അനുഭവിക്കൽ; ശുഭ-അശുഭ ഇരണ്ടിന്മേലും കർത്തൃത്വം—ഇവ ബുദ്ധിയിൽ നിന്നുയരുന്ന എട്ട് സിദ്ധികളെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 114

षट्पंचाशत्तथा पूर्वाश्चतुःषष्टिरिमे गुणाः । ब्राह्मये पदे प्रवर्तंते गुह्यमेतत्तवेरितम्

അമ്പത്താറും മുൻപറഞ്ഞ ഗുണങ്ങളും—ഈ അറുപത്തിനാല് ഗുണങ്ങൾ ബ്രാഹ്മ്യപദത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഇത് നിനാൽ പ്രസ്താവിതമായ ഗൂഢോപദേശം.

Verse 115

जीवतो देहभेदे वा सिद्ध्यश्चैतास्तु योगिनाम् । संगो नैव विधातव्यो भयात्पतनसंभवात्

ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോഴും ദേഹഭേദം സംഭവിച്ച ശേഷവും ഈ സിദ്ധികൾ യോഗികൾക്കുള്ളതാണ്. എന്നാൽ അവയിൽ ആസക്തി വരുത്തരുത്; ആസക്തി പാതനത്തിന് കാരണമാകും.

Verse 116

एतान्गुणान्निराकृत्य युञ्जतो योगिनस्तदा । सिद्धयोऽष्टौ प्रवर्तंते योगसंसिद्धिकारकाः

ഈ (താഴ്ന്ന) ഗുണങ്ങളെ നിരാകരിച്ചു യോഗി അഭ്യാസം ചെയ്യുമ്പോൾ, യോഗസമ്പൂർണ്ണത വരുത്തുന്ന എട്ട് സിദ്ധികൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.

Verse 117

अणिमा लघिमा चैव महिमा प्राप्तिरेव च । प्राकाम्यं च तथेशित्वं वशित्वं च तथापरे

അണിമാ, ലഘിമാ, മഹിമാ, പ്രാപ്തി; അതുപോലെ പ്രാകാമ്യം, ഈശിത്വം, വശിത്വം—മറ്റു സിദ്ധികളും പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 118

यत्र कामावसायित्वं माहेश्वरपदस्थिताः । सूक्ष्मात्सूक्ष्मत्वमणिमा शीघ्रत्वाल्लघिमा स्मृता

മാഹേശ്വര പദത്തിൽ സ്ഥാപിതർക്കു കാമാവസായിത്വം—അഥവാ സംकल्पത്തിന്റെ പൂർണ്ണസിദ്ധി—ഉണ്ടാകുന്നു. സൂക്ഷ്മത്തിലും സൂക്ഷ്മമാകുന്നതാണ് അണിമാ; ശീഘ്രതയാൽ ലഘിമാ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 119

महिमा शेषपूज्यत्वात्प्राप्तिर्नाप्राप्यमस्य यत् । प्राकाम्यमस्य व्यापित्वादीशित्वं चेश्वरो यतः

മഹിമ എന്നു പറയുന്നത്—അവൻ എല്ലാവരാലും പൂജ്യനായതിനാൽ; പ്രാപ്തി എന്നത്—ഒന്നും അപ്രാപ്യമായി ശേഷിക്കാത്ത അവസ്ഥ. പ്രാകാമ്യം സർവ്വവ്യാപിയുടേത്; ഈശിത്വം അവനുടേത്, കാരണം അവൻ പരമേശ്വരൻ തന്നെയാണ്.

Verse 120

वशित्वाद्वशिता नाम सप्तमी सिद्धिरुत्तमा । यत्रेच्छा तत्र च स्थानं तत्र कामावसायिता

വശിത്വത്തിൽ നിന്നു ‘വശിതാ’ എന്ന ഏഴാമത്തെയും ഉത്തമവുമായ സിദ്ധി ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. എവിടെ ഇച്ഛയുണ്ടോ അവിടെയേ സ്ഥാനം; അവിടെയേ ആഗ്രഹം പൂർണ്ണമായി സിദ്ധിക്കുന്നു.

Verse 121

ऐश्वरं पदमाप्तस्य भवंत्येताश्च सिद्धयः । ततो न जायते नैव वर्धते न विनश्यति

ഐശ്വര്യപദം പ്രാപിച്ചവനിൽ ഈ സിദ്ധികൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. അതിനുശേഷം അവൻ ജനിക്കുകയില്ല; വളരുകയില്ല; നശിക്കുകയുമില്ല.

Verse 122

एष मुक्त इति प्रोक्तो य एवं मुक्तिमाप्नुयात् । यथा जलं जलेनैक्यं निक्षिप्तमुपगच्छति

ഇങ്ങനെ മോക്ഷം പ്രാപിക്കുന്നവനെയാണ് ‘മുക്തൻ’ എന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നത്. ജലം ജലത്തിൽ ഒഴിക്കുമ്പോൾ അതിനോടു ഏകത്വം പ്രാപിക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 123

तथैवं सात्म्यमभ्येति योगिनामात्मा परात्मना । एवं ज्ञात्वा फलं योगी सदा योगं समभ्यसेत्

അങ്ങനെ യോഗിയുടെ ആത്മാവ് പരമാത്മാവിനോടു പൂർണ്ണ സാത്മ്യവും ഏകത്വവും പ്രാപിക്കുന്നു. ഈ ഫലം അറിഞ്ഞ് യോഗി സദാ യോഗം അഭ്യസിക്കണം.

Verse 124

अत्रोपमां व्याहरंति योगार्थं योगिनोऽ मलाः । शशांकरश्मिसंयोगादर्ककांतो हुताशनम्

ഇവിടെ യോഗാർത്ഥം വ്യക്തമാക്കുവാൻ നിർമല യോഗികൾ ഒരു ഉപമ പറയുന്നു—ചന്ദ്രകിരണസംഗമത്താൽ അർക്കകാന്തമണി അഗ്നിയെ ജ്വലിപ്പിക്കുന്നു।

Verse 125

समुत्सृजति नैकः सन्नुपमा सास्ति योगिनः । कपिंजलाखुनकुला वसंति स्वामिव द्गृहे

ഒരൊറ്റ ഉപമ മാത്രമല്ല; യോഗിക്ക് അനേകം ഉപമകളുണ്ട്—കപിഞ്ചലപക്ഷികൾ, എലികൾ, മുങ്ങൂസുകൾ സ്വാമിയുടെ വീട്ടിൽ തന്നെ സ്വന്തം വീടെന്നപോലെ വസിക്കുന്നതുപോലെ।

Verse 126

ध्वस्ते यांत्यन्यतो दुःखं न तेषां सोपमा यतेः । मृद्देहकल्पदेहोऽपि मुखाग्रेण कनीयसा

അത് നശിച്ചാൽ അവർ ദുഃഖത്തോടെ മറ്റിടത്തേക്ക് പോകുന്നു—ഇത് യതി (യോഗി)യുടെ ഉപമയല്ല. ദേഹം മണ്ണുദേഹമായാലും ‘കൽപദേഹ’മായാലും, പരമാഗ്രം (ഉന്നത സാക്ഷാത്കാരം) മുന്നിൽ അത് ചെറുതുതന്നെ.

Verse 127

करोति मृद्भागचयमुपदेशः स योगिनः । पशुपक्षिमनुष्याद्यैः पत्रपुष्पफलान्वितम्

യോഗിയുടെ ഉപദേശത്താൽ മണ്ണുഭാഗങ്ങളുടെ ഒരു കൂമ്പാരം രൂപപ്പെടുന്നു; അത് ഇല, പൂ, ഫലം എന്നിവയോടെ പശു-പക്ഷി-മനുഷ്യാദി ജീവികൾക്കായുള്ള നൈവേദ്യരൂപ അർപ്പണമാകുന്നു।

Verse 128

वृक्षं विलुप्यमानं च लब्ध्वा सिध्यंति योगिनः । रुरुगात्रविषाणाग्रमालक्ष्य तिलकाकृतिम्

തൊലി കളയപ്പെടുന്ന വൃക്ഷം ലഭിച്ചാൽ യോഗികൾ സിദ്ധി പ്രാപിക്കുന്നു; കൂടാതെ മാൻകൊമ്പിന്റെ അഗ്രഭാഗം നിരീക്ഷിച്ച് തിലകാകൃതിയിലുള്ള അടയാളം അവർ കാണുന്നു।

Verse 129

सह तेन विवर्धेत योगी सिद्धिमुपाश्नुते । द्रव्यं पूर्णमुपादाय पात्रमारोहते भुवः

ആ সাধന-ചിഹ്നത്തോടൊപ്പം വളർന്ന് യോഗി സിദ്ധി പ്രാപിക്കുന്നു. ദ്രവ്യപൂർണ്ണമായ പാത്രം എടുത്ത് ഭൂമിയിൽ നിന്ന് ഉയർന്ന്, സാധാരണ പരിധികളെ അതിക്രമിച്ച് आरोഹിക്കുന്നു.

Verse 130

तुंगमार्गं विलोक्यैवं विज्ञातं कि न योगिनाम् । तद्गेहं यत्र वसति तद्भोज्यं येन जीवति

ഇങ്ങനെ ഉന്നത മാർഗം ദർശിച്ച യോഗികൾക്ക് അറിയാത്തത് എന്തുണ്ട്? ആരെവിടെ വസിക്കുന്നു, അവരുടെ ഗൃഹം ഏത്, ഏത് ആഹാരത്താൽ അവർ ജീവിക്കുന്നു എന്നതും അവർ അറിയുന്നു.

Verse 131

येन निष्पाद्यते चार्थः स्वयं स्याद्योगसिद्धये । तथा ज्ञानमुपासीत योगी यत्कार्यसाधकम्

ഏത് ജ്ഞാനത്താൽ ലക്ഷ്യം യഥാർത്ഥത്തിൽ സിദ്ധിക്കുകയും യോഗസിദ്ധി സ്വയം ഉദിക്കുകയും ചെയ്യുമോ—ആ പ്രവർത്തിസാധക ജ്ഞാനത്തെ യോഗി ഉപാസിക്കണം.

Verse 132

ज्ञानानां बहुता येयं योगविघ्नकरी हि सा । इदं ज्ञेयमिदं ज्ञेयमिति यस्तृषितश्चरेत्

ജ്ഞാനങ്ങളുടെ അത്യധിക ബഹുലത യോഗത്തിന് വിഘ്നകാരിണിയാണ്. ‘ഇത് അറിയണം, അത് അറിയണം’ എന്ന് തൃഷ്ണയോടെ അലഞ്ഞുനടക്കുന്നവൻ തടസ്സപ്പെടുന്നു.

Verse 133

अपि कल्पसहस्रायुर्नैव ज्ञेयमवाप्नुयात् । त्यक्तसंगो जितक्रोधो लब्धाहारो जितेंद्रियः

ആയിരം കല്പങ്ങൾ ജീവിച്ചാലും വെറും സമാഹാരത്താൽ ‘ജ്ഞേയം’ ലഭ്യമാകില്ല. അതിനാൽ ആസക്തി വിട്ട്, ക്രോധം ജയിച്ച്, ലഭിക്കുന്നത്ര ആഹാരം മാത്രം സ്വീകരിച്ച്, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കണം.

Verse 134

पिधाय बुद्ध्या द्वाराणि मनो ध्याने निवेशयेत् । आहारं सात्त्विकं सेवेन्न तं येन विचेतनः

വിവേകത്തോടെ ഇന്ദ്രിയദ്വാരങ്ങൾ അടച്ച് മനസ്സിനെ ധ്യാനത്തിൽ സ്ഥാപിക്കണം. സാത്ത്വിക ആഹാരമേ സ്വീകരിക്കണം; ചിത്തം മന്ദമായി അചേതനമാകുന്ന ആഹാരം ഒരിക്കലും കഴിക്കരുത്।

Verse 135

स्यादयं तं च भुंजानो रौरवस्य प्रियातिथिः । वाग्दण्डः कर्मदण्डश्च मनोदंडश्च ते त्रयः

അത്തരം താമസാഹാരം കഴിക്കുന്നവൻ റൗരവ നരകത്തിന്റെ പ്രിയ അതിഥിയാകും. വാഗ്ദണ്ഡം, കര്‍മദണ്ഡം, മനോദണ്ഡം—ഇവ മൂന്നും സംയമത്തിന്റെ ദണ്ഡങ്ങളാണ്।

Verse 136

यस्यैते नियता दंडाः स त्रिदंडी यतिः स्मृतः । अनुरागं जनो याति परोक्षे गुणकीर्तनम्

ഈ ദണ്ഡങ്ങൾ ദൃഢമായി നിയന്ത്രിതമായിരിക്കുന്നവൻ ത്രിദണ്ഡീ യതി എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. ജനങ്ങൾ അവനോടു അനുരാഗം പുലർത്തും; അവൻ അകന്നിരിക്കുമ്പോഴും അവന്റെ ഗുണകീർത്തനം ചെയ്യും।

Verse 137

न बिभ्यति च सत्त्वानि सिद्धेर्लक्षणमुच्यते

സിദ്ധിയുടെ ലക്ഷണമെന്നു പറയപ്പെടുന്നത് ഇതാണ്—ജീവികൾ അവനെ കണ്ടാൽ ഭയപ്പെടുകയില്ല।

Verse 138

अलौल्यमारोग्यमनिष्ठुरत्वं गंधः शुभो मूत्रपुरीषयोश्च । कांतिः प्रसादः स्वरसौम्यता च योगप्रवृत्तेः प्रथमं हि चिह्नम्

അലൗല്യം (അസ്ഥിരതയുടെ അഭാവം), ആരോഗ്യ്യം, അനിഷ്ഠുരത്വം, മൂത്ര-പുരീഷങ്ങളിലും ശുഭഗന്ധം, കാന്തി, വാക്പ്രസാദം, സ്വരസൗമ്യത—ഇവയാണ് യോഗപ്രവൃത്തിയുടെ ആദ്യ ചിഹ്നങ്ങൾ.

Verse 139

समाहितो ब्रह्मपरोऽप्रमादी शुचिस्तथैकांतरतिर्जितेन्द्रियः । समाप्नुयाद्योगमिमं महामना विमुक्तिमाप्नोति ततश्च योगतः

മനം സമാഹിതമായി, ബ്രഹ്മത്തിൽ പരായണനായി, സദാ ജാഗ്രതയോടെ, ശുചിയായി, ഏകാന്തത്തിൽ രമിച്ച്, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ച മഹാത്മാവ് ഈ യോഗം പ്രാപിക്കുന്നു; ആ യോഗത്തിലൂടെയേ മോക്ഷവും ലഭിക്കുന്നു।

Verse 140

कुलं पवित्रं जननी कृतार्था वसुन्धरा भाग्यवती च तेन । अवाह्यमार्गे सुखसिन्धुमग्नं लग्नं परे ब्रह्मणि यस्य चेतः

ആനന്ദസമുദ്രത്തിൽ ലീനമായി, ലോകമാർഗ്ഗങ്ങൾക്കതീതമായ പരബ്രഹ്മത്തിൽ ദൃഢമായി പതിഞ്ഞിരിക്കുന്നവന്റെ ചിത്തം—അവനാൽ വംശം പവിത്രമാകുന്നു, മാതാവ് കൃതാർത്ഥയാകുന്നു, ഭൂമിയും ഭാഗ്യവതിയാകുന്നു।

Verse 141

विशुद्धबुद्धिः समलोष्टकांचनः समस्तभूतेषु वसन्समो हि यः । स्थानं परं शाश्वतमव्ययं च यतिर्हि गत्वा न पुनः प्रजायते

ബുദ്ധി വിശുദ്ധമായവൻ, മണ്ണുകട്ടയും സ്വർണ്ണവും ഒരുപോലെ കാണുന്നവൻ, സർവ്വഭൂതങ്ങളിലും സമദൃഷ്ടിയോടെ വസിക്കുന്നവൻ—അത്തരം യതി പരമവും ശാശ്വതവും അവ്യയവുമായ പദം പ്രാപിച്ച് വീണ്ടും ജനിക്കുകയില്ല।

Verse 142

इदं मया योगरहस्यमुक्तमेवंविधं गौतमः प्राप योगम् । तेनैतच्च स्थापितं पार्थ लिंगं संदर्शनादर्चनात्कल्मषघ्नम्

ഇങ്ങനെ ഞാൻ യോഗരഹസ്യം പ്രസ്താവിച്ചു. ഇതേ രീതിയിൽ ഗൗതമൻ യോഗം പ്രാപിച്ചു; അതിനാൽ, ഹേ പാർഥ, അവൻ ഈ ലിംഗം സ്ഥാപിച്ചു—ദർശനത്താലും അർച്ചനത്താലും പാപനാശകമായത്।

Verse 143

यश्चाश्विने कृष्णचतुर्दशीदिने रात्रौ समभ्यर्चति लिंगमेतन् । स्नात्वा अहल्यासरसि प्रधाने श्रद्धाय सर्वं प्रविधाय भक्तितः

കൂടാതെ, ആശ്വിന മാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷ ചതുര്ദശിയുടെ രാത്രിയിൽ ഈ ലിംഗത്തെ സമ്യകമായി അർച്ചിക്കുന്നവൻ—പ്രധാനമായ അഹല്യാ സരസ്സിൽ സ്നാനം ചെയ്ത്, ശ്രദ്ധയോടും ഭക്തിയോടും കൂടി എല്ലാ വിധികളും നിർവ്വഹിച്ച്—

Verse 144

महोपकारेण विमुक्तपापः स याति यत्रास्ति स गौतमो मुनिः

ഈ മഹോപകാരത്താൽ പാപമുക്തനായി, മുനി ഗൗതമൻ ഉള്ള സ്ഥലത്തേക്ക് അവൻ പോകുന്നു.

Verse 145

इदं मया पार्थ तव प्रणीतं गुप्तस्य क्षेत्रस्य समासयोगात् । माहात्म्यमेतत्सकलं शृणोति यः स स्याद्विशुद्धः किमु वच्मि भूयः

ഹേ പാർഥ, ഗുപ്തമായ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഈ സംക്ഷിപ്തസംഗ്രഹം ഞാൻ നിനക്കു പറഞ്ഞു. ഈ സമ്പൂർണ്ണ മഹാത്മ്യം ശ്രവിക്കുന്നവൻ ശുദ്ധനാകും—ഇനിയും എന്തു പറയണം?

Verse 146

य इदं शृणुयाद्भक्त्या गौतमाख्यानमुत्तमम् । पुत्रपौत्रप्रियं प्राप्य स याति पदमव्ययम्

ഭക്തിയോടെ ഗൗതമന്റെ ഈ ഉത്തമാഖ്യാനം ശ്രവിക്കുന്നവൻ, പുത്രപൗത്രപ്രിയമായ ഫലം പ്രാപിച്ച് അവ്യയപദം പ്രാപിക്കുന്നു.