Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 33
प्राणानामुपसंरोधात्प्राणायाम इति स्मृतः । यथा पर्वतधातूनां ध्मातानां दह्यते मलः
prāṇānāmupasaṃrodhātprāṇāyāma iti smṛtaḥ | yathā parvatadhātūnāṃ dhmātānāṃ dahyate malaḥ
പ്രാണങ്ങളെ അടുത്തായി നിയന്ത്രിക്കുന്നതിനാൽ ഇതിനെ പ്രാണായാമം എന്നു സ്മരിക്കുന്നു. പർവ്വതധാതുക്കൾ ഭട്ടിയിൽ ഊതി ഉരുക്കുമ്പോൾ അവയിലെ മലിനം ദഹിക്കുന്നതുപോലെ।
Lomaharṣaṇa (Sūta) (deduced)
Scene: A symbolic split scene: on one side, a furnace with bellows smelting ore, impurities burning off; on the other, a yogin with a subtle inner flame at the navel/heart, breath as bellows; smoke-like ‘mala’ dissolving into light.
FAQs
Breath-discipline purifies the practitioner inwardly, like fire refining ore—removing subtle impurities through controlled effort.
No tīrtha is mentioned; the verse uses a purification metaphor to explain yogic transformation.
The prescribed discipline is upasaṃrodha (restraining) of the vital breaths—i.e., prāṇāyāma.