Adhyaya 25

Verse 1

अर्जुन उवाच । देवर्षे वर्ण्यते चेयं कथा पीयूषसोदरा । पुनरेतन्मुने ब्रूहि यदा वेत्ति महेश्वरः

അർജുനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവർഷേ, ഈ കഥ അമൃതസമമാണ്. ഹേ മുനേ, വീണ്ടും പറയുക—മഹേശ്വരൻ ഇതിനെ എപ്പോൾ അറിയുന്നു?

Verse 2

भगवान्स्वां सतीं भार्यां वधार्थं चापि तारकम् । सत्याश्च विरहात्तप्यन्ददाह किमसौ स्मरम्

ഭഗവാൻ—താരകവധം സാധിപ്പാൻ ഉദ്ദേശിച്ച്, സതിയുടെ വിരഹവേദനയിൽ ദഹിച്ചുകൊണ്ട്—അതുകൊണ്ടുതന്നെയോ സ്മരനായ കാമദേവനെ ദഹിപ്പിച്ചത്?

Verse 3

त्वयैवोक्तं स विरहात्सत्यास्तप्यति वै तपः । हिमाद्रिमास्थितो देवस्तस्याः संगमवांछया

നീ തന്നെയാണ് പറഞ്ഞത്—സതിയുടെ വിരഹത്തിൽ ദഹിച്ച് അദ്ദേഹം തപസ്സു ചെയ്യുന്നു; ഹിമാലയത്തിൽ വസിക്കുന്ന ദേവൻ അവളോടുള്ള സംഗമം ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 4

नारद उवाच । सत्यमेतत्पुरा पार्थ भवस्येदं मनीषितम् । अतप्ततपसा योगो न कर्तव्यो मयाऽनया

നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജകുമാരാ, ഇതു സത്യം. പുരാതനകാലത്ത് ഭവനായ ശിവന്റെ നിശ്ചയം ഇതായിരുന്നു—‘തപസ്സു ചെയ്തിട്ടില്ലെങ്കിൽ അവളോടു ഞാൻ യോഗം/സംയോഗം ചെയ്യുകയില്ല.’

Verse 5

तपो विना शुद्धदेहो न कथंचन जायते । असुद्धदेहेन समं संयोगो नैव दैहिकः

തപസ്സില്ലാതെ ശുദ്ധ ദേഹം ഒരുവിധത്തിലും ഉണ്ടാകുകയില്ല; അശുദ്ധ ദേഹത്തോടുള്ള ദേഹിക സംയോഗം യഥാർത്ഥത്തിൽ യുക്തമല്ല.

Verse 6

महत्कर्माणि यानीह तेषां मूलं सदा तपः । नातप्ततपसां सिद्धिर्महत्कर्माणि यांति वै

ഇവിടെ ഉള്ള മഹത്തായ കർമ്മങ്ങളുടെ മൂലം എപ്പോഴും തപസ്സാണ്; തപസ്സു ചെയ്യാത്തവർ മഹാകാര്യങ്ങളിൽ സിദ്ധി പ്രാപിക്കുകയില്ല.

Verse 7

एतस्मात्कारणाद्देवो दर्पितं तं ददाह तु । ततो दग्धे स्मरे चापि पार्वतीमपि व्रीतिताम्

ഇതുകൊണ്ടുതന്നെ ദേവൻ ആ ദർപ്പിതനെ ദഹിപ്പിച്ചു; സ്മരൻ (കാമദേവൻ) ദഗ്ധനായപ്പോൾ പാർവതിയും ലജ്ജയിൽ മുങ്ങി.

Verse 8

विहाय सगणो देवः कैलासं समपद्यत । देवी च परमोद्विग्ना प्रस्खलंती पदेपदे

ഗണങ്ങളോടുകൂടെ ദേവൻ കൈലാസത്തിലേക്ക് മടങ്ങി; ദേവി അത്യന്തം വ്യാകുലയായി, ഓരോ പടിയിലും ഇടറിക്കൊണ്ട് നടന്നു.

Verse 9

जीवितं स्वं विनिंदंती बभ्रामेतस्ततश्चसा । हिमाद्रिरपि स्वे श्रृंगे रुदतीं पृष्टवान्रतिम्

സ്വന്തം ജീവിതത്തെ പഴിച്ചുകൊണ്ട് അവൾ അങ്ങുമിങ്ങും അലഞ്ഞുതിരിഞ്ഞു. ഹിമാലയനും തന്റെ കൊടുമുടിയിൽ കരഞ്ഞുകൊണ്ടിരുന്ന രതിയോട് ചോദിച്ചു.

Verse 10

कासि कस्यासि कल्याणि किमर्थं चापि रोदिषि । पृष्टा सा च रतिः सर्वं यथावृत्तं न्यवेदयत्

'ഹേ കല്യാണീ! നീ ആരാണ്, ആരുടേതാണ്, എന്തിനാണ് കരയുന്നത്?' ഇപ്രകാരം ചോദിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, രതി സംഭവിച്ചതെല്ലാം അതേപടി വിവരിച്ചു.

Verse 11

निवेदिते तथा रत्या शैलः संभ्रांतमानसः । प्राप्य स्वां तनयां पाणावादायागात्स्वकं पुरम्

രതി ഇപ്രകാരം അറിയിച്ചപ്പോൾ, അസ്വസ്ഥമായ മനസ്സോടെ പർവ്വതരാജൻ (ഹിമാലയൻ) തന്റെ മകളുടെ കൈപിടിച്ച് സ്വന്തം നഗരത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 12

सा तत्र पितरौ प्राह सखीनां वदनेन च । दुर्भगेन शरीरेण किमनेन हि कारणम्

അവിടെ വെച്ച് അവൾ തോഴിമാർ മുഖേന മാതാപിതാക്കളോട് പറഞ്ഞു: 'ദൗർഭാഗ്യകരമായ ഈ ശരീരം കൊണ്ട് എന്ത് പ്രയോജനം?'

Verse 13

देहवासं परित्यक्ष्ये प्राप्स्ये वाभिमतं पतिम् । असाध्यं चाप्यभीष्टं च कथं प्राप्यं तपो विना

'ഞാൻ ഈ ശരീരം ഉപേക്ഷിക്കും, അല്ലെങ്കിൽ ആഗ്രഹിച്ച ഭർത്താവിനെ നേടും. തപസ്സില്ലാതെ അസാധ്യമായതും ആഗ്രഹിച്ചതുമായ കാര്യം എങ്ങനെ നേടാനാകും?'

Verse 14

नियमैर्विविधैस्तस्माच्छोषयिष्ये कलेवरम् । अनुजानीत मां तत्र यदि वः करुणा मयि

അതുകൊണ്ട് ഞാൻ നാനാവിധ നിയമവ്രതങ്ങളാൽ ഈ ദേഹം ക്ഷീണിപ്പിക്കും. നിങ്ങള്ക്ക് എനിക്കു മേൽ കരുണയുണ്ടെങ്കിൽ, അവിടെ പോകാൻ എന്നെ അനുവദിക്കൂ।

Verse 15

श्रुत्वेति वचनं माता पिता च प्राह तां शुभाम् । उ मेति चपले पुत्रि न क्षमं तावकं वपुः

അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് അമ്മയും അച്ഛനും ആ ശുഭകുമാരിയോട് പറഞ്ഞു— “ഓ ചപല പുത്രി! നിന്റെ ദേഹം ഇതു സഹിക്കാൻ യോഗ്യമല്ല।”

Verse 16

सोढुं क्लेशात्मरूपस्य तपसः सौम्यदर्शने । भावीन्यप्यनि वार्याणि वस्तूनि च सदैव तु

ഓ സൗമ്യദർശിനീ! തപസ്സ് ക്ലേശസ്വഭാവമുള്ളതാണ്; അത് സഹിക്കേണ്ടതുതന്നെ. ജീവിതത്തിൽ അനിവാര്യമായ സംഭവങ്ങളും എപ്പോഴും സംഭവിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കും।

Verse 17

भाविनोर्था भवंत्येव नरस्यानिच्छतोपि हि । तस्मान्न तपसा तेऽस्ति बाले किंचित्प्रयोजनम्

ഭവിതവ്യം മനുഷ്യൻ ആഗ്രഹിക്കാതിരുന്നാലും സംഭവിച്ചുതീരും. അതുകൊണ്ട്, ഓ ബാലേ! നിനക്കു തപസ്സുകൊണ്ട് യാതൊരു പ്രയോജനവും ഇല്ല।

Verse 18

श्रीदेव्युवाच । यदिदं भवतो वाक्यं न सम्यगिति मे मतिः । केवलं न हि दैवेन प्राप्तुमर्थो हि शक्यते

ശ്രീദേവി പറഞ്ഞു— “നിങ്ങൾ പറഞ്ഞത് പൂർണ്ണമായി ശരിയെന്ന് എനിക്ക് തോന്നുന്നില്ല. ദൈവം മാത്രം കൊണ്ടു ലക്ഷ്യം നേടാൻ കഴിയില്ല।”

Verse 19

त्किंचिद्दैवाद्धठात्किंचित्किंचिदेव स्वभावतः । पुरुषः फलमाप्नोति चतुर्थं नात्र कारणम्

ചില ഫലങ്ങൾ ദൈവവിധിയാൽ, ചിലത് അപ്രതീക്ഷിതമായി, ചിലത് സ്വഭാവത്താൽ ഉണ്ടാകുന്നു; മനുഷ്യൻ ഫലം പ്രാപിക്കുന്നു—ഇവിടെ നാലാമൊരു കാരണമില്ല.

Verse 20

ब्रह्मणा चापि ब्रह्मत्वं प्राप्तं किलतपोबलात् । अन्यैरपि च यल्लब्धं तन्नसंख्यातुमुत्सहे

ബ്രഹ്മാവും തപോബലത്താൽ ബ്രഹ്മത്വം പ്രാപിച്ചതായി പറയുന്നു. മറ്റുള്ളവർ അതിലൂടെ നേടിയതെല്ലാം എണ്ണാൻ ഞാൻ ധൈര്യമെടുക്കുന്നില്ല.

Verse 21

अध्रुवेण शरीरेण यद्यभीष्टं न साध्यते । पश्चात्स शोच्यते मंदः पतितेऽस्मिञ्छरीरके

ഈ നശ്വര ദേഹത്താൽ അഭീഷ്ടം സാധിക്കാതിരുന്നാൽ, പിന്നെ ഈ മന്ദബുദ്ധി ദേഹം വീണപ്പോൾ ദുഃഖിച്ച് വിലപിക്കുന്നു.

Verse 22

यस्य देहस्य धर्मोऽयं क्वचिज्जायेत्क्वचिन्म्रियेत् । क्वचिद्गर्भगतं नश्येज्जातमात्रं क्वचित्तथा

ദേഹത്തിന്റെ സ്വഭാവം ഇതുതന്നെ—എവിടെയോ ജനിക്കുന്നു, എവിടെയോ മരിക്കുന്നു; എവിടെയോ ഗർഭത്തിലേ നശിക്കുന്നു, മറ്റെവിടെയോ ജനിച്ച ഉടൻ തന്നെ നശിക്കുന്നു.

Verse 23

बाल्ये च यौवने चापि वार्धक्येपि विनश्यति । तेन चंचलदेहेन कोऽर्थः स्वार्थो न चेद्भवेत्

ഇത് ബാല്യത്തിലും നശിക്കുന്നു, യൗവനത്തിലും, വാർദ്ധക്യത്തിലും. ഇങ്ങനെ ചഞ്ചലമായ ദേഹത്താൽ എന്ത് പ്രയോജനം, സ്വാർത്ഥം—പരമ ലക്ഷ്യം—സിദ്ധിക്കാതിരുന്നാൽ?

Verse 24

इत्युक्त्वा स्वसखीयुक्ता पितृभ्यां साश्रु वीक्षिता । श्रृंगं हिमवतः पुण्यं नानाश्चर्यं जगाम सा

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അവൾ സ്വന്തം സഖികളോടൊപ്പം പുറപ്പെട്ടു; കണ്ണുനീർ നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ മാതാപിതാക്കൾ അവളെ നോക്കി നിന്നു. പിന്നെ അവൾ അനവധി അത്ഭുതങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ഹിമവതന്റെ പുണ്യശിഖരത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 25

तत्रां बराणि संत्यज्य भूषणानि च शैलजा । संवीता वल्कलैर्दिव्यैस्तपोऽतप्यत संयता

അവിടെ ശൈലജ വസ്ത്രങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ചു; ദിവ്യ വൽക്കലവസ്ത്രം ധരിച്ചു, സംയമത്തോടെ അവൾ തപസ്സു അനുഷ്ഠിച്ചു.

Verse 26

ईश्वरं हृदि संस्थाप्य प्रणवाभ्यसनादृता । मुनीनामप्य भून्मान्या तदानीं पार्थ पार्वती

ഹൃദയത്തിൽ ഈശ്വരനെ സ്ഥാപിച്ച്, പ്രണവം (ഓം) അഭ്യാസത്തിൽ നിഷ്ഠയായി, അന്നേരം ഹേ പാർഥാ! പാർവതി മുനിമാരിടയിലും മാന്യയായി.

Verse 27

त्रिस्नाता पाटलापत्रभक्षकाभूच्छतं समाः । शंत च बिल्वपत्रेण शीर्णोन कृतभोजना

അവൾ ദിവസത്തിൽ മൂന്നു പ്രാവശ്യം സ്നാനം ചെയ്തു; നൂറു വർഷം പാടല ഇലകൾ മാത്രം ഭക്ഷിച്ചു. പിന്നെ മറ്റൊരു നൂറു വർഷം ഉണങ്ങിയ ബിൽവപത്രങ്ങളാൽ മാത്രം ജീവിച്ചു; പാചകഭക്ഷണം സ്വീകരിച്ചില്ല.

Verse 28

जलभक्षा शतं चाभूच्छतं वै वायुभोजना । ततो नियममादाय पादांगुष्ठस्थिताभवत्

നൂറു വർഷം അവൾ ജലം മാത്രം ആഹാരമായി സ്വീകരിച്ചു; മറ്റൊരു നൂറു വർഷം വായുവിനെ മാത്രം ആശ്രയിച്ചു ജീവിച്ചു. തുടർന്ന് കൂടുതൽ കഠിനമായ നിയമം സ്വീകരിച്ച്, പാദാംഗുഷ്ഠത്തിന്റെ അഗ്രത്തിൽ നിലകൊണ്ടു.

Verse 29

निराहारा ततस्तापं प्रापुस्तत्तपसो जनाः । ततो जगत्समालोक्य तदीयतपसोर्जितम्

അപ്പോൾ അവൾ പൂർണ്ണമായി നിരാഹാരിണിയായി; അവളുടെ തപസ്സിന്റെ തേജസ്സാൽ ജനങ്ങൾ ദഹിച്ചപോലെ പീഡിതരായി. തുടർന്ന് ലോകം അവളുടെ തപോബലപ്രഭാവത്തിൽ ആകുലമായത് കണ്ടു—

Verse 30

हरस्तत्राययौ साक्षाद्ब्रह्मचारिवपुर्द्धरः । वसानो वल्कलं दिव्यं रौरवाजिनसंवृतः

അപ്പോൾ സാക്ഷാൽ ഹരൻ അവിടെ വന്നു, ബ്രഹ്മചാരിയുടെ രൂപം ധരിച്ചു. ദിവ്യ വൽക്കലം ധരിച്ചു, രൗരവ മൃഗചർമ്മംകൊണ്ട് ആവൃതനായിരുന്നു.

Verse 31

सुलक्षणाषाढधरः सद्वृत्तः प्रति भानवान् । ततस्तं पूजयामासुस्तत्सख्यो बहुमानतः

അവൻ ശുഭലക്ഷണങ്ങളോടും ആഷാഢ വസ്ത്രധാരിയുമായും സദ്വൃത്തനും പ്രതിഭയിൽ ദീപ്തനുമായും ഉണ്ടായിരുന്നു. തുടർന്ന് അവളുടെ സഖിമാർ മഹാമാനത്തോടെ അവനെ പൂജിച്ചു.

Verse 32

वक्तुमिच्छुः शैलपुत्रीं सखीभिरिति चोदितः । ब्रह्मन्नियं महाभागा गृहीतनियमा शुभा

പർവ്വതപുത്രിയോട് സംസാരിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, സഖിമാരുടെ പ്രേരണയാൽ അവനോട് പറഞ്ഞു— “ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! ഈ മഹാഭാഗ്യവതിയായ ശുഭദേവി നിയമവ്രതം സ്വീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.”

Verse 33

मुहूर्तपंचमात्रेण नियमोऽस्याः समाप्यते । तत्प्रतीक्षस्व तं कालं पश्चादस्मत्सखीसमम्

“അഞ്ച് മുഹൂർത്തങ്ങൾക്കുള്ളിൽ അവളുടെ നിയമം സമാപിക്കും. ആ സമയം വരെ കാത്തിരിക്കൂ; പിന്നെ ഞങ്ങളുടെ സഖിമാരോടൊപ്പം അവളെ കാണുക.”

Verse 34

नानाविदा धर्मवार्ताः प्रकरिष्यसि ब्राह्मण । इत्युक्त्वा विजयाद्यास्ता देवीचरितवर्णनैः

“ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, നീ ധർമ്മത്തെക്കുറിച്ച് നാനാവിധ വർത്തകൾ നടത്തും” എന്നു പറഞ്ഞ് വിജയാദികൾ ദേവീചരിതവർണ്ണനങ്ങളാൽ സമയം കഴിച്ചു।

Verse 35

अश्रुमुख्यो द्विजस्याग्रे निन्युः कालं च तं तदा । ततः काले किंचिदूने ब्रह्मचारी महामतिः

കണ്ണുനീർ നിറഞ്ഞ മുഖങ്ങളോടെ അവർ ആ ദ്വിജന്റെ സന്നിധിയിൽ ആ സമയം കഴിച്ചു. പിന്നെ അല്പം സമയം ശേഷിക്കുമ്പോൾ ആ മഹാമതി ബ്രഹ്മചാരി പ്രവർത്തനത്തിലേർപ്പെട്ടു।

Verse 36

विलोकनमिषेणागादाश्रमोपस्थितं ह्रदम् । निपपात च तत्रासौ चुक्रोशातितरां ततः

കാണുന്നതിന്റെ മറവിൽ അവൻ ആശ്രമത്തിനടുത്തുള്ള തടാകത്തിലേക്ക് പോയി. അവിടെ അവൻ വീണു; പിന്നെ അത്യന്തം ഉച്ചത്തിൽ നിലവിളിച്ചു।

Verse 37

अहमत्र निमज्जामि कोऽपि मामुद्धरेत भोः । इति तारेण क्रोशंतं श्रुत्वा तं विजयादिकाः

“ഞാൻ ഇവിടെ മുങ്ങുന്നു; ആരെങ്കിലും എന്നെ രക്ഷിക്കൂ, ഹേ സഖാക്കളേ!” എന്നു ഉയർന്ന സ്വരത്തിൽ നിലവിളിക്കുന്ന അവനെ കേട്ട് വിജയാദികൾ।

Verse 38

आजग्मुस्त्वरया युक्ता ददुस्तस्मै करं च ताः । स चुक्रोश ततो गाढं दूरेदूरे पुनःपुनः

അവർ വേഗത്തിൽ അവിടെ എത്തി അവന് കൈ നീട്ടി. എന്നാൽ അവൻ പിന്നെയും പിന്നെയും കൂടുതൽ ശക്തിയായി നിലവിളിച്ചു—“ദൂരെ, ദൂരെ!”

Verse 39

नाहं स्पृशाम्यसंसिद्धां म्रिये वा नानृतं त्विदम् । ततः समाप्तनियमा पार्वती स्वयमाययौ

അപൂർണ്ണവ്രതയുള്ളവളെ ഞാൻ സ്പർശിക്കുകയില്ല; മരിച്ചാലും—ഇത് അസത്യമല്ല. തുടർന്ന് നിയമം പൂർത്തിയായപ്പോൾ പാർവതി സ്വയം അവിടെ വന്നു.

Verse 40

सव्यं करं ददावस्य तं चासौ नाभ्यनन्दत । भद्रे यच्छुचि नैव स्याद्यच्चैवावज्ञया कृतम्

അവൾ അവനു ഇടങ്കൈ നൽകി; എന്നാൽ അവൻ അത് സ്വീകരിച്ചില്ല. അവൻ പറഞ്ഞു—ഭദ്രേ, അശുചിയായതും അവഗണനയോടെ ചെയ്തതും സ്വീകരിക്കരുത്.

Verse 41

सदोषेण कृतं यच्च तदादद्यान्न कर्हिचित् । सव्यं चाशुचि ते हस्तं नावलंबामि कर्हिचित्

ദോഷത്തോടെ ചെയ്തതു ഒരിക്കലും സ്വീകരിക്കരുത്. നിന്റെ ഇടങ്കൈ അശുചിയാണ്; അതിൽ ഞാൻ ഒരിക്കലും ആശ്രയിക്കുകയില്ല.

Verse 42

इत्युक्ता पार्वती प्राह नाहं दत्तं च दक्षिणम् । ददामि कस्यचिद्विप्र देवदेवाय कल्पितम्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ പാർവതി പറഞ്ഞു—ഞാൻ എന്റെ ദക്ഷിണ നൽകിയിട്ടില്ല. ഹേ വിപ്രാ, ദേവദേവനായ മഹാദേവനു വേണ്ടി നിശ്ചയിച്ചതായാൽ മാത്രമേ ഞാൻ അത് ആരെയെങ്കിലും നൽകൂ.

Verse 43

दक्षिणं मे करं देवो ग्रहीता भव एव च । शीर्यते चोग्रतपसा सत्यमेतन्मयोदितम्

എന്റെ ദക്ഷിണ എന്റെ വലങ്കൈയാണ്—ഭഗവാൻ അതിനെ സ്വീകരിക്കട്ടെ; ഹേ വിപ്രാ, നീയും അത് സ്വീകരിക്കൂ. ഉഗ്രതപസ്സാൽ അത് ക്ഷയിച്ചിരിക്കുന്നു—ഇതാണ് ഞാൻ പറയുന്ന സത്യം.

Verse 44

विप्र उवाच । यद्येवमवलेपस्ते गमनं केन वार्यते । यथा तव प्रतिज्ञेयं ममापीयं तथाचला

വിപ്രൻ പറഞ്ഞു—നിനക്കിങ്ങനെ അഹങ്കാരം ഉണ്ടെങ്കിൽ, നിന്റെ പോകൽ ആരാണ് തടയുക? എങ്കിലും നിന്റെ പ്രതിജ്ഞ നിലനിൽക്കേണ്ടതുപോലെ, എന്റെ ഈ അപേക്ഷയും അചലമാണ്, ഹേ അചലേ।

Verse 45

रुद्रस्यापि वयं मान्याः कीदृशं ते तपो वद । विषमस्थं यत्र विप्रं म्रियमाणमुपेक्षसि

ഞങ്ങൾ റുദ്രനോടും മാന്യരാണ്; പറയുക, നിന്റെ തപസ്സ് എങ്ങനെയാണിത്—കഷ്ടത്തിൽപ്പെട്ട് നിന്റെ മുന്നിൽ മരണമടയുന്ന ബ്രാഹ്മണനെ നീ അവഗണിക്കുന്നു?

Verse 46

अवजा नासि विप्रांस्त्वं तच्छीघ्रं व्रज दर्शनात् । यदि वा मन्यसे पूज्यांस्ततोऽभ्युद्धर नान्यथा

നീ ബ്രാഹ്മണരെ അവമാനിക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ, ഉടൻ ഞങ്ങളുടെ ദർശനത്തിൽ നിന്ന് മാറിപ്പോ. അല്ലെങ്കിൽ അവരെ സത്യമായി പൂജ്യരെന്ന് കരുതുന്നുവെങ്കിൽ, ഇപ്പോൾ തന്നെ എന്നെ ഉയർത്തി രക്ഷിക്കൂ—മറ്റൊരു വഴി ഇല്ല।

Verse 47

ततो विचार्य बहुधा इति चेति च सा शुभा । विप्रस्योद्धरणं सर्वधर्मेभ्योऽमन्यताधिकम्

അപ്പോൾ ആ ശുഭദേവി പലവിധം ചിന്തിച്ചു—‘ഇങ്ങനെ ആകട്ടെ, അല്ലയോ?’—എന്ന്; ഒടുവിൽ ബ്രാഹ്മണനെ രക്ഷിക്കുക എല്ലാ ധർമ്മങ്ങളേക്കാളും മേലാണെന്ന് അവൾ നിശ്ചയിച്ചു।

Verse 48

ततः सा दक्षिणं दत्त्वा करं तं प्रोज्जहार च । नरं नारी प्रोद्धरति सज्जन्तं भववारिधौ । एतत्सन्दर्शनार्थाय तथा चक्रे भवोद्भवः

പിന്നീട് അവൾ ദക്ഷിണ നൽകി ആ കൈ വിട്ടു. ഭവസമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങുന്ന പുരുഷനെ സ്ത്രീയും ഉയർത്തി രക്ഷിക്കാം—ഇത് കാണിക്കാനായി ഭവോദ്ഭവൻ (ശിവൻ) അങ്ങനെ തന്നെ ക്രമപ്പെടുത്തി।

Verse 49

प्रोद्धृत्य च ततः स्नात्वा बद्ध्व योगासनं स्थिता

അവനെ പുറത്തെടുത്തു ശേഷം അവൾ സ്നാനം ചെയ്തു; യോഗാസനം ഉറപ്പിച്ച് ധൈര്യത്തോടെ സ്ഥിരമായി അചഞ്ചലമായി ഇരുന്നു നിന്നു।

Verse 50

ब्रह्मचारी ततः प्राह प्रहसन्किमिदं शुभे । कर्तुकामासि तन्वंगि दृढयोगासनस्थिता

അപ്പോൾ ബ്രഹ്മചാരി പുഞ്ചിരിച്ച് പറഞ്ഞു—“ഹേ ശുഭേ, ഇതെന്ത്? ഹേ സുന്ദരസൂക്ഷ്മാംഗീ, ദൃഢയോഗാസനത്തിൽ സ്ഥിരമായി ഇരുന്ന് നീ എന്ത് ചെയ്യാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നു?”

Verse 51

देवी प्राह ज्वालयिष्ये शरीरं योगवह्निना । महादेवकृतमतिरुच्छिष्टाहं यतोऽभवम्

ദേവി പറഞ്ഞു—“യോഗാഗ്നിയാൽ ഈ ശരീരം ദഹിപ്പിക്കും. മഹാദേവൻ രൂപപ്പെടുത്തിയ മനസ്സാണ് എനിക്ക്; അതിനാൽ അദ്ദേഹത്തിന് ശേഷം ഞാൻ ഉച്ഛിഷ്ടംപോലെ (അനർഹയായി) ആയി.”

Verse 52

ब्रह्मचारी ततः प्राह काश्चिद्ब्राह्मणकाम्यया । कृत्वा वार्तास्ततः स्वीयमभीष्टं कुरु पार्वति

അപ്പോൾ ബ്രഹ്മചാരി പറഞ്ഞു—“ഒരു ബ്രാഹ്മണബന്ധമായ ആഗ്രഹം നിമിത്തം (ഞാൻ വന്നിരിക്കുന്നു); കുറെ നേരം സംസാരിച്ച ശേഷം, ഹേ പാർവതി, നിനക്കിഷ്ടമുള്ളത് നീ തന്നെ ചെയ്യുക.”

Verse 53

नोपहन्यां कदाचिद्वि साधुभिर्विप्रकामना । धर्ममेनं मन्यसे चेन्मुहूर्तं ब्रूहि पार्वति

“ഞാൻ ഒരിക്കലും ഹാനി ചെയ്യുകയില്ല—സാധുക്കളും വിപ്രന്മാരും എന്നെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. നീ ഇതിനെ ധർമ്മമെന്ന് കരുതുന്നുവെങ്കിൽ, ഹേ പാർവതി, ഒരു മുഹൂർത്തം സംസാരിക്കൂ.”

Verse 54

देवी प्राह ब्रूहि विप्र मुहूर्तं संस्थिता त्वहम् । ततः स्वयं व्रती प्राह देवीं तां स्वसखीयुताम्

ദേവി പറഞ്ഞു—“ഹേ വിപ്രാ, പറയുക; ഞാൻ ഇവിടെ ക്ഷണമാത്രം നിൽക്കുന്നു.” തുടർന്ന് വ്രതധാരി സ്വയം സഖികളോടുകൂടിയ ആ ദേവിയോടു പറഞ്ഞു.

Verse 55

किमर्थमिति रम्भोरु नवे वयसि दुश्चरम् । तपस्त्वया समारब्धं नानुरूपं विभाति मे

ഹേ രംഭോരു, നവയൗവനത്തിൽ നീ എന്തിനാണ് ഈ ദുഷ്കര തപസ്സ് ആരംഭിച്ചത്? ഈ തപസ്സ് നിനക്കു യോജിച്ചതായി എനിക്ക് തോന്നുന്നില്ല.

Verse 56

दुर्लभं प्राप्य मानुष्यं गिरिराजगृहेऽधुना । भोगांश्च दुर्लभान्देवि त्यक्त्वा किं क्लिश्यते वपुः

ദുര്ലഭമായ മനുഷ്യദേഹം ലഭിച്ച്, ഇപ്പോൾ ഗിരിരാജന്റെ ഗൃഹത്തിൽ വസിക്കുന്ന ഹേ ദേവീ—ദുര്ലഭമായ ഭോഗങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച് ശരീരത്തെ എന്തിന് പീഡിപ്പിക്കുന്നു?

Verse 57

अतीव दूये वीक्ष्य त्वां सुकुमारतराकृतिम् । अत्युग्रतपसा क्लिष्टा पद्मिनीव हिमर्दिता

അത്യന്തം സുകുമാരമായ രൂപമുള്ള നിന്നെ കണ്ടു ഞാൻ ഏറെ ദുഃഖിക്കുന്നു; നീ അത്യുഗ്ര തപസ്സാൽ ക്ലിഷ്ടയായി, ഹിമാഘാതത്തിൽ തകർന്ന പദ്മിനിപോലെ.

Verse 58

इदं चान्यत्त्व शुभे शिरसो रोगदं मम । यद्देहं त्यक्तुकामा त्वं प्रबुद्धा नासि बालिके

കൂടാതെ ഹേ ശുഭേ, മറ്റൊരു കാര്യം എന്റെ ശിരസ്സിന് വേദന നൽകുന്നു—ദേഹം ഉപേക്ഷിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചിട്ടും നീ നിന്റെ സ്വഹിതത്തെക്കുറിച്ച് ജാഗ്രതയില്ല, ഹേ ബാലികേ.

Verse 59

वामः कामो मनुष्येषु सत्यमेतद्वचो यतः । स्पृहणीयासि सर्वेषामेवं पीडयसे वपुः

മനുഷ്യരിൽ കാമം വക്രമാണ്—ഈ വചനം നിസ്സംശയം സത്യം; എല്ലാവർക്കും ആഗ്രഹനീയയായിട്ടും നീ ഇങ്ങനെ നിന്റെ ദേഹത്തെ പീഡിപ്പിക്കുന്നു।

Verse 60

अविज्ञातान्वयो नग्नः शूली भूतगणाधिपः । श्मशाननिलयो भस्मोद्धूलनो वृषवाहनः

അവന്റെ വംശം അജ്ഞാതം; ദിഗംബരൻ; ത്രിശൂലധാരി, ഭൂതഗണാധിപൻ; ശ്മശാനവാസി, ഭസ്മലിപ്തൻ, വൃഷഭവാഹനൻ।

Verse 61

गजाजिनो द्विजिह्वाद्यलंकृतांगो जटाधरः । विरूपाक्षः कथंकारं निर्गुणः स्यात्तवोचितः

ഗജചർമ്മം ധരിച്ചവൻ, സർപ്പാദികളാൽ അലങ്കൃതമായ അംഗങ്ങളുള്ളവൻ, ജടാധാരി, വിരൂപാക്ഷൻ—ഇത്തരം ‘നിർഗുണൻ’ നിനക്കു എങ്ങനെ യോജ്യൻ ആകും?

Verse 62

गुणा ये कुलशीलाद्य वराणामुदिता बुधैः । तेषामेकोऽपि नैवास्ति तस्मिंस्तन्नोचितः स ते

ഉത്തമ വരന്റെ ലക്ഷണങ്ങളായി പണ്ഡിതർ പ്രശംസിച്ച കുലം, ശീലം മുതലായ ഗുണങ്ങളിൽ ഒന്നും അവനിൽ ഇല്ല; അതിനാൽ അവൻ നിനക്കു യോജ്യനല്ല।

Verse 63

शोचनीयतमा पूर्वमासीत्पार्वति कौमुदी । त्वं संवृत्ता द्वितीयासि तस्यास्तत्संगमाशया

ഹേ പാർവതി, മുമ്പ് കൗമുദിയായിരുന്നു ഏറ്റവും കരുണാജനകയായത്; ഇപ്പോൾ അവനോടുള്ള സംഗമാശയാൽ നീ രണ്ടാമത്തെയായി മാറിയിരിക്കുന്നു।

Verse 64

तपोधनाः सर्वसमा वयं यद्यपि पार्वति । दुनोत्येव तवारंभः शूलायां यूपसत्क्रिया

ഹേ പാർവതി, ഞങ്ങൾ തപോധനർ എല്ലാവരോടും സമദർശികളായിരുന്നാലും, നിന്റെ ഈ ആരംഭം—ത്രിശൂലത്തിൽ യൂപസത്കാരക്രിയ—ഞങ്ങളെ വേദനിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 65

वृषभारोहणं वासः श्मशाने पाणिसंग्रहः । सव्यालपाणिना क्षौमगजत्वग्बंधनः कथम्

ആരുടെ വാഹനം വൃഷഭമോ, ആരുടെ വാസം ശ്മശാനമോ, സർപ്പധാരിയായ കൈയോടെ പാണിഗ്രഹണം നടക്കുന്നതോ, ക്ഷൗമവസ്ത്രവും ഗജചർമവും ധരിച്ചു ബന്ധിതനായിരിക്കുന്നവനോടു വിവാഹം എങ്ങനെ?

Verse 66

जनहास्यकरं सर्वं त्वयारब्धमसांप्रतम् । स्त्रीभावाद्भूतिसंपर्क्कः कथं चाभिमतस्तव

നീ ആരംഭിച്ചതെല്ലാം അസമയമാണ്; അത് ജനഹാസ്യത്തിന് കാരണമാകുന്നു. സ്ത്രീഭാവത്തിൽ ഇരിക്കെ നിനക്ക് ഭസ്മസമ്പർക്കം എങ്ങനെ അഭിമതമാകും?

Verse 67

निवर्तय मनस्तस्मादस्मात्सर्वविरोधिनः । मृगाक्षि मदनारातेर्मर्कटाक्षस्य प्रार्थनात्

ഹേ മൃഗാക്ഷി, സർവ്വവിരോധിയായ അവനിൽ നിന്ന് മനസ്സിനെ പിൻവലിക്കൂ. മദനാരിയായ ആ മർക്കടാക്ഷനെ പ്രാർത്ഥിക്കുന്നത് ഉപേക്ഷിക്കൂ.

Verse 68

विरुद्धवादिनं चैवं ब्रह्मचारिणमीश्वरम् । निशम्य कुपिता देवी प्राह वाचा सगद्गदम्

ഇങ്ങനെ വിരുദ്ധമായി സംസാരിച്ച ബ്രഹ്മചാരിരൂപനായ ഈശ്വരന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ദേവി ക്രുദ്ധയായി; വികാരത്താൽ വിറയുന്ന ഗദ്ഗദവാണിയിൽ പറഞ്ഞു.

Verse 69

मा मा ब्राह्मण भाषिष्ठा विरुद्धमिति शंकरे । महत्तमो याति पुमान्देवदेवस्य निंदया

ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, ശങ്കരനെക്കുറിച്ച് ‘വിരുദ്ധം’ അല്ലെങ്കിൽ ‘അനുചിതം’ എന്നു പറയരുത്. ദേവദേവനെ നിന്ദിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ മഹാ അന്ധകാരത്തിലേക്ക് വീഴും.

Verse 70

न सम्यगभिजानासि तस्य देवस्य चेष्टितम् । श्रृणु ब्राह्मण त्वं पापाद्यथास्मात्परिमुच्यसे

നീ ആ ദേവന്റെ ചേഷ്ടകളും ലീലകളും ശരിയായി അറിയുന്നില്ല. ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, കേൾക്കുക—ഈ പാപത്തിൽ നിന്ന് നീ മോചിതനാകുവാൻ.

Verse 71

स आदिः सर्वजगतां कोस्य वेदान्वयं ततः । सर्वं जगद्यस्य रूपं दिग्वासाः कीर्त्यते ततः

അവൻ സകല ലോകങ്ങളുടെയും ആദിയാണ്—അപ്പോൾ അവനു ‘വൈദിക വംശപരമ്പര’ എവിടെ? സർവ്വജഗത്തും അവന്റെ രൂപമായതിനാൽ അവൻ ‘ദിഗംബരൻ’ എന്നു കീർത്തിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 72

गुणत्रयमयं शूलं शूली यस्माद्बिभार्ते सः । अबद्धाः सर्वतो मुक्ता भूता एव च तत्पतिः

ത്രിഗുണമയമായ ത്രിശൂലം അവൻ ധരിക്കുന്നതിനാൽ അവൻ ‘ശൂലി’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. ഭൂതങ്ങൾ സ്വഭാവത്തിൽ സർവ്വതോ അബദ്ധവും മുക്തവുമായതിനാൽ അവൻ അവരുടെ അധിപതിയും—‘ഭൂതപതി’.

Verse 73

श्मशानं चापि संसारस्तद्वासी कृपयार्थिनाम् । भूतयः कथिता भूतिस्तां बिभर्ति स भूतिभृत्

ഈ സംസാരമേ ശ്മശാനസമം; കരുണ തേടുന്നവർക്കായി അവൻ അവിടെയേ വസിക്കുന്നു. ‘ഭൂതി’ എന്നു ഭൂതഗണങ്ങളെ പറയുന്നു; അതിനെ അവൻ ധരിക്കുന്നതിനാൽ ‘ഭൂതിഭൃത്’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 74

वृषो धर्म इति प्रोक्तस्तमारूढस्ततो वृषी । सर्पाश्च दोषाः क्रोधाद्यास्तान्बिभर्ति जगन्मयः

‘വൃഷഭം ധർമ്മം’ എന്നു പ്രസിദ്ധം; അതിന്മേൽ ആരൂഢനായതിനാൽ അവൻ ‘വൃഷീ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. സർപ്പങ്ങൾ ക്രോധാദി ദോഷങ്ങളുടെ ചിഹ്നം; ജഗന്മയനായ പ്രഭു അവയും ധരിക്കുന്നു.

Verse 75

नानाविधाः कर्मयोगा जटारूपा बिभर्ति सः । वेदत्रयी त्रिनेत्राणि त्रिपुरं त्रिगुणं वपुः

അവൻ നാനാവിധ കർമയോഗങ്ങളെ ജടാരൂപമായി ധരിക്കുന്നു. വേദത്രയീ അവന്റെ ത്രിനേത്രങ്ങൾ; ത്രിപുരം അവന്റെ ത്രിവിധ പുരം; അവന്റെ ദേഹം തന്നെ ത്രിഗുണമയം.

Verse 76

भस्मीकरोति तद्देवस्त्रिपुरध्नस्ततः स्मृतः । एवंविध महादेवं विदुर्ये सूक्ष्मदर्शिनः

ആ ദേവൻ അതിനെ ഭസ്മമാക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് അവൻ ‘ത്രിപുരധ്ന’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. സൂക്ഷ്മദർശികൾ മഹാദേവനെ ഇത്തരത്തിലുള്ള സ്വഭാവമായിട്ടാണ് അറിയുന്നത്.

Verse 77

कथंकारं हि ते नाम भजंते नैव तं हरम् । अथ वा भीतसंसाराः सर्वे विप्र यतो जनाः

അവർ എങ്ങനെ ‘കഥംകാര’—വാക്കുകളുടെ മാത്രം ചാതുര്യം—മാത്രം ഭജിച്ച്, ആ ഹരനെ ഭജിക്കാതിരിക്കും? അല്ലെങ്കിൽ, ഹേ വിപ്ര, സംസാരഭീതിയാൽ ഭയപ്പെട്ട എല്ലാ ജനങ്ങളും അവന്റെ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 78

विमृश्य कुर्वते सर्वं विमृश्यैतन्मया कृतम् । शुभं वाप्यशुभं वास्तु त्वमप्येनं प्रपूजय

ആലോചിച്ച് അവർ എല്ലാം ചെയ്യുന്നു; ആലോചിച്ചുതന്നെ ഞാനും ഇത് ചെയ്തു. ഇത് ശുഭമാകട്ടെ അശുഭമാകട്ടെ—നീയും അവനെ യഥാവിധി പ്രപൂജിക്കൂ.

Verse 79

इति ब्रुवंत्यां तस्यां तु किंचित्प्रस्फुरिताधरम् । विज्ञाय तां सखीमाह किमप्येष विवक्षुकः

അവൾ ഇങ്ങനെ പറയുമ്പോൾ അവന്റെ അധരങ്ങൾ അല്പം വിറച്ചു. അത് കണ്ട സഖി പറഞ്ഞു—“ഇവൻ എന്തോ പറയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.”

Verse 80

वार्यतामिति विप्रोऽयं महद्दूषणबाषकः । न केवलं पापभागी श्रोता वै स्यान्न संशयः

“ഇവനെ തടയൂ!”—ഈ ബ്രാഹ്മണൻ മഹാനിന്ദ വാക്കുകൾ ഉച്ചരിക്കുന്നു. പറയുന്നവൻ മാത്രമല്ല, കേൾക്കുന്നവനും തീർച്ചയായും പാപഭാഗിയാകും—സംശയമില്ല.

Verse 81

अथ वा किं च नः कार्यं वादेन सह ब्राह्मणैः । कर्णौ पिधाय यास्यामो यथा यः स्यात्ततास्तु सः

അല്ലെങ്കിൽ ബ്രാഹ്മണരോടൊപ്പം വാദത്തിൽ നമുക്കെന്ത് കാര്യം? ചെവികൾ മൂടി നമുക്ക് പോകാം; സംഭവിക്കേണ്ടത് സംഭവിക്കട്ടെ.

Verse 82

इत्युक्त्वोत्थाय गच्छंत्यां पिधाय श्रवणावुभौ । स्वरूपं समुपाश्रित्य जगृहे वसनं हरः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അവൾ എഴുന്നേറ്റ് പോകാൻ തുടങ്ങുമ്പോൾ ഹരൻ ഇരുചെവികളും മൂടി. പിന്നെ സ്വസ്വരൂപത്തിൽ നിലകൊണ്ട് തന്റെ വസ്ത്രം സ്വീകരിച്ചു.

Verse 83

ततो निरीक्ष्य तं देवं संभ्रांता परमेश्वरी । प्रणिपत्य महेशानं तुष्टावावनता उमा

പിന്നീട് ആ ദേവനെ കണ്ട പരമേശ്വരി ഭക്തിസംഭ്രമത്തിൽ വിറച്ചു. മഹേശാനനെ പ്രണാമം ചെയ്ത്, തല താഴ്ത്തി ഉമാ സ്തുതി ചെയ്തു.

Verse 84

प्राह तां च महादेवो दासोऽस्मि तव शोभने । तपोद्रव्येण क्रीतश्च समादिश यथेप्सितम्

മഹാദേവൻ അവളോടു പറഞ്ഞു—ഹേ ശോഭനേ, ഞാൻ നിന്റെ ദാസൻ; നിന്റെ തപസ്സിന്റെ പുണ്യധനത്താൽ ഞാൻ যেন ‘വാങ്ങപ്പെട്ടവൻ’ ആകുന്നു. ഇഷ്ടമുള്ളതു പോലെ ആജ്ഞാപിക്കൂ।

Verse 85

देव्युवाच । मनसस्त्वं प्रभुः शंभो दत्तं तच्च मया तव । वपुषः पितरावीशौ तौ सम्मानयितुमर्हसि

ദേവി പറഞ്ഞു—ഹേ ശംഭോ, എന്റെ മനസ്സിന്റെ പ്രഭു നീയാകുന്നു; ആ മനസ്സ് ഞാൻ നിനക്കു സമർപ്പിച്ചു. എന്നാൽ എന്റെ ദേഹത്തിന്റെ മാതാപിതാക്കൾ ആ രണ്ടു പൂജ്യർ; അവരെ ആദരിക്കേണ്ടത് നിനക്കു യുക്തം।

Verse 86

महादेव उवाच । पित्रा हि ते परिज्ञातं दृष्ट्वा त्वां रूपशालिनीम् । बालां स्वयंवरं पुत्री महं दास्यामि नान्यथा

മഹാദേവൻ പറഞ്ഞു—രൂപശാലിനീ, നിന്നെ കണ്ടു നിന്റെ പിതാവ് കാര്യം നിശ്ചയമായി ഗ്രഹിച്ചു. അവൻ തന്റെ ബാലിക പുത്രിയെ സ്വയംവരത്തിൽ എനിക്കേ നൽകും; മറ്റെങ്ങനെല്ല।

Verse 87

तत्तस्य सर्वमेवास्तु वचनं त्वं हिमाचलम् । स्वयंवरार्थं सुश्रोणि प्रेरय त्वां वृणे ततः

അവന്റെ വചനം മുഴുവനും അങ്ങനെ തന്നെയാകട്ടെ. ഹേ സുശ്രോണീ, സ്വയംവരത്തിനായി ഹിമാചലനോട് സന്ദേശം അയയ്ക്കുക; പിന്നെ ആ സഭയിൽ ഞാൻ നിന്നെയേ വരിക്കും।

Verse 88

इत्युक्त्वा तां महादेवः शुचिः शुचिषदो विभुः । जगामेष्टं तदा देशं स्वपुरं प्रययौ च सा

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട്, ശുചി—ശുചികളിൽ വസിക്കുന്ന വിഭുവായ മഹാദേവൻ അപ്പോൾ തനിക്കിഷ്ടമായ ദേശത്തേക്ക് പോയി; അവളും തന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു।

Verse 89

दृष्ट्वा देवीं तदा हृष्टो मेनया सहितोऽचलः

അപ്പോൾ ദേവിയെ ദർശിച്ചപ്പോൾ, മേനയോടുകൂടിയ അചലൻ (ഹിമാലയം) പരമാനന്ദത്തിൽ നിറഞ്ഞു।

Verse 90

आलिंग्याघ्राय पप्रच्छ सर्वं सा च न्यवेदयत् । दुहितुर्देवदेवेन आज्ञप्तं तु हिमाचलः

അവളെ ആലിംഗനം ചെയ്ത്, സ്നേഹത്തോടെ അവളുടെ ശിരസ്സു ഘ്രാണിച്ചു അവൻ എല്ലാം ചോദിച്ചു; അവൾ എല്ലാം അറിയിച്ചുമുതിർന്നു. പിന്നെ ദേവദേവന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം പുത്രിയുടെ കാര്യത്തിൽ ഹിമാചലൻ പ്രവർത്തനത്തിന് ഒരുങ്ങി।

Verse 91

स्वयंवरं प्रमुदितः सर्वलोकेष्वघोषयत् । अश्विनो द्वादशादित्या गन्धर्वरुडोरगाः

ആനന്ദത്തോടെ അവൻ സർവലോകങ്ങളിലും സ്വയംവരം പ്രഖ്യാപിച്ചു—അശ്വിനീകുമാരന്മാർ, ദ്വാദശ ആദിത്യർ, ഗന്ധർവർ, ഗരുഡർ, നാഗങ്ങൾ എന്നിവരെ ക്ഷണിച്ചു।

Verse 92

यक्षाः सिद्धास्तथा साध्या दैत्याः किंपुरुषा नगाः । समुद्राद्याश्च ये केचित्त्रैलोक्यप्रवरास्च ये

യക്ഷന്മാർ, സിദ്ധന്മാർ, സാധ്യന്മാർ; ദൈത്യർ, കിംപുരുഷർ, നാഗങ്ങൾ—സമുദ്രാദികളും ത്രിലോകത്തിലെ മറ്റു സർവ ശ്രേഷ്ഠരും (ആ മഹാവേളയിൽ) ഒന്നിച്ചു കൂടി।

Verse 93

त्रयस्त्रिंशत्सहस्राणि त्रयस्त्रिंशच्छतानि च । त्रयस्त्रिंशच्च ये देवास्त्रयस्त्रिंशच्च कोटयः

അവിടെ മുപ്പത്തിമൂന്ന് ആയിരവും മുപ്പത്തിമൂന്ന് നൂറും ഉണ്ടായിരുന്നു; മുപ്പത്തിമൂന്ന് ദേവന്മാരും ഉണ്ടായിരുന്നു—അതിനു പുറമെ മുപ്പത്തിമൂന്ന് കോടി വരെ കൂടി.

Verse 94

जग्मुर्गिरीन्द्रपुत्र्यास्तु स्वयंवरमनुत्तमम् । आमंत्रितस्तथा विष्णुर्मेरुमाह हसन्निव

അവർ ഗിരിരാജപുത്രിയുടെ അനുത്തമ സ്വയംവരത്തിലേക്ക് പോയി. ക്ഷണിക്കപ്പെട്ട വിഷ്ണുവും പുഞ്ചിരിയോടെ മേരുവിനോട് സംസാരിച്ചു.

Verse 95

तातास्माकं च सा देवी मेरो गच्छ नमामि ताम् । अथ शैलसुता देवी हैममारुह्य शोभनम्

“പിതാവേ, ആ ദേവി നമ്മുടെതുതന്നെ; ഹേ മേരുവേ, പോകൂ—ഞാൻ അവളെ നമസ്കരിക്കുന്നു.” തുടർന്ന് ശൈലസുത ദേവി ശോഭനമായ സ്വർണവാഹനം കയറി.

Verse 96

विमानं सर्वतोभद्रं सर्वरत्नैरलंकृतम् । अप्सरोभिः प्रनृत्यद्भिः सर्वाभरणभूषिता

ആ സರ್ವതോഭദ്ര വിമാനം എല്ലാ രത്നങ്ങളാലും അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു; നൃത്തം ചെയ്യുന്ന അപ്സരസ്സുകളുടെ നടുവിൽ ദേവി സർവാഭരണങ്ങളാൽ ഭൂഷിതയായി നിന്നു.

Verse 97

गंधर्वसंघैर्विविधैः किंनरैश्च सुशोभनैः । बंदिभिः स्तूयमाना च वीरकांस्यधरा स्थिता

വിവിധ ഗന്ധർവ്വസംഘങ്ങളും ശോഭന കിന്നരന്മാരും ചുറ്റിനിന്നു; ബന്ദികൾ സ്തുതിക്കുമ്പോൾ, വീരനാദമുള്ള കാംസ്യവാദ്യധ്വനി ധരിച്ച് ദേവി നിലകൊണ്ടു.

Verse 98

सितातपत्ररत्नांशुमिश्रितं चावहत्तदा । शालिनी नाम पार्वत्याः संध्यापूर्णेदुमंडला

അപ്പോൾ പാർവതിക്കായി ‘ശാലിനി’ എന്നവൾ, സന്ധ്യയിലെ പൂർണ്ണചന്ദ്രമണ്ഡലത്തെപ്പോലെ പ്രകാശിച്ച്, രത്നകിരണമിശ്രിതമായ വെളുത്ത കുട ഉയർത്തി പിടിച്ചു.

Verse 99

चामरासक्तहस्ताभिर्दिव्यस्त्रीभिश्च संवृता । मालां प्रगृह्य सा तस्थौ सुरद्रुमसमुद्भवाम्

ചാമരം പിടിച്ച ദിവ്യസ്ത്രീകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട അവൾ, കൽപവൃക്ഷത്തിൽ നിന്നുയർന്ന മാല കൈയിൽ പിടിച്ച് അവിടെ നിന്നു।

Verse 100

एवं तस्यां स्थितायां तु स्थिते लोकत्रये तदा । शिशुर्भूत्वा महादेवः क्रीडार्थं वृषभध्वजः

അവൾ അങ്ങനെ നില്ക്കുമ്പോൾ, അന്നേരം ത്രിലോകവും നിശ്ചലമായിരിക്കെ, ക്രീഡാർത്ഥം വൃഷഭധ്വജ മഹാദേവൻ ശിശുവായി ഭവിച്ചു।

Verse 101

उत्संगतलसंगुप्तो बभूव भगवान्भवः । जयेति यत्पदं ख्यातं तस्य सत्यार्थमीश्वरम्

ഭഗവാൻ ഭവൻ (ശിവൻ) അവളുടെ മടിത്തട്ടിൽ മറഞ്ഞിരുന്നു; ‘ജയം’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായ വാക്കിന്റെ അർത്ഥം ഈശ്വരൻ സത്യമായി തെളിയിച്ചു।

Verse 102

अथ दृष्ट्वा शिशुं देवास्तस्य उत्संगवर्तिनः । कोयमत्रेति संमंत्र्य चुक्रुशुर्भृशरोषिताः

പിന്നീട് ദേവന്മാർ അവന്റെ മടിയിൽ ഇരിക്കുന്ന ശിശുവിനെ കണ്ടു, ‘ഇവൻ ഇവിടെ ആരാണ്?’ എന്നു തമ്മിൽ ആലോചിച്ച്, അത്യന്തം കോപത്തോടെ നിലവിളിച്ചു।

Verse 103

वज्रमाहारयत्तस्य बाहुमुद्यम्य वृत्रहा । स बाहुरुद्यतस्तस्य तथैव समतिष्ठत

വൃത്രഹാ ഇന്ദ്രൻ ഭുജം ഉയർത്തി വജ്രം പ്രയോഗിക്കാൻ തുടങ്ങി; എന്നാൽ ഉയർത്തിയ ഭുജം അതുപോലെ തന്നെ നിശ്ചലമായി നിന്നു।

Verse 104

स्तंभितः शिशुरूपेण देवदेवेन लीलया । वज्रं क्षेप्तुं न शक्नोति बाहुं चालयितुं तदा

ദേവദേവൻ ശിശുരൂപത്തിൽ ലീലാഭാവത്തോടെ അവനെ സ്തംഭിപ്പിച്ചു; അപ്പോൾ അവന് വജ്രം എറിയാനും കൈ പോലും നീക്കാനും കഴിഞ്ഞില്ല।

Verse 105

वह्निः शक्तिं तदा क्षेप्तुं न शशाक तथोत्थितः । यमोऽपि दंडं खड्गं च निरृतिस्तं शिशुं प्रति

അഗ്നി എഴുന്നേറ്റിട്ടും അപ്പോൾ തന്റെ ശക്തി എറിയാൻ കഴിഞ്ഞില്ല; യമനും ദണ്ഡവും ഖഡ്ഗവും ഉയർത്തി, നിരൃതിയും ആ ശിശുവിലേക്കു ആയുധങ്ങൾ തിരിച്ചു।

Verse 106

पाशं च वरुणो राजा ध्वजयष्टिं समीरणः । सोमो गुडं धनेशश्च गदां सुमहतीं दृढाम्

വരുണരാജൻ പാശം എടുത്തു, സമീരണൻ (വായു) ധ്വജയഷ്ടി; സോമൻ ഗദയും, ധനേശൻ (കുബേരൻ) അതിവലിയ ദൃഢമായ ഗദയും എടുത്തു।

Verse 107

नानायुधानि चादित्या मुसलं वसवस्तथा । महाघोराणि शस्त्राणि तारकाद्याश्च दानवाः

ആദിത്യരും പലവിധ ആയുധങ്ങൾ എടുത്തു, വസുക്കൾ മുസലം; താരകാദി ദാനവർ അത്യന്തം ഭീകരമായ ശസ്ത്രങ്ങൾ ധരിച്ചു।

Verse 108

स्तंभिता देवदेवेन तथान्ये भुवनेषु ये । पूषा दंतान्दशन्दंर्बालमैक्षत मोहितः

ദേവദേവൻ അവരെയും ലോകങ്ങളിലെ മറ്റുള്ളവരെയും ഇങ്ങനെ തന്നെ സ്തംഭിപ്പിച്ചു; പൂഷൻ പല്ലുകടിച്ച്, മോഹിതനായി ആ ബാലനെ നോക്കി നിന്നു।

Verse 109

तस्यापि दशनाः पेतुर्दृष्टमात्रस्य शंभुना । भगश्च नेत्रे विकृते चकार स्फुटिते च ते

ശംഭുവിന്റെ ദൃഷ്ടിമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ അവന്റെ പല്ലുകൾ വീണുപോയി; ഭഗന്റെ കണ്ണുകളും വികൃതമായി പിളർന്നുപോയി.

Verse 110

बलं तेजश्च योगांश्च सर्वेषां जगृहे प्रभुः । अथ तेषु स्थितेष्वेव मन्युमत्सु सुरेष्वपि

പ്രഭു എല്ലാവരുടെയും ബലം, തേജസ്, യോഗശക്തി എന്നിവ ഹരിച്ചു; ക്രോധം നിറഞ്ഞ ദേവന്മാർ എങ്കിലും അവിടെ തന്നെയുണ്ടായി നിന്നു.

Verse 111

ब्रह्मा ध्यानमुपाश्रित्य बुबोध हरचेष्टितम् । सोऽभिगम्य महादेवं तुष्टाव प्रयतो विधिः

ബ്രഹ്മാവ് ധ്യാനം ആശ്രയിച്ച് ഇത് ഹരന്റെ പ്രവർത്തിയെന്ന് ഗ്രഹിച്ചു; തുടർന്ന് വിധാതാവ് ഭക്തിയോടെ മഹാദേവനെ സമീപിച്ച് സ്തുതിച്ചു.

Verse 112

पौराणैः सामसंगीतैर्वेदिकैर्गुह्यनामभिः । नमस्तुभ्यं महादेव महादेव्यै नमोनमः

പുരാണസ്തുതികളാലും, സാമഗാനസ്വരങ്ങളാലും, വൈദികപ്രശംസകളാലും, ഗുഹ്യനാമങ്ങളാലും—ഹേ മഹാദേവാ, നമസ്കാരം; മഹാദേവിക്കും വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം.

Verse 113

प्रसादात्तव बुद्ध्यादिर्जगदेतत्प्रवर्तते । मूढाश्च देवताः सर्वा नैनं बुध्यत शंकरम्

നിന്റെ പ്രസാദം കൊണ്ടാണ് ബുദ്ധി മുതലായ ശക്തികൾ ഈ ലോകത്തെ പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്നത്; എങ്കിലും മോഹഗ്രസ്തരായ ദേവന്മാർ എല്ലാവരും ഈ ശങ്കരനെ തിരിച്ചറിഞ്ഞില്ല.

Verse 114

महादेवमिहायातं सर्वदेवनमस्कृतम् । गच्छध्वं शरणं शीघ्रं यदि जीवितुमिच्छत

ഇവിടെ മഹാദേവൻ എത്തിയിരിക്കുന്നു; സർവ്വദേവന്മാരും നമസ്കരിക്കുന്നവൻ. ജീവിക്കണമെങ്കിൽ വേഗം അവന്റെ ശരണം പ്രാപിക്കുവിൻ.

Verse 115

ततः संभ्रम संपन्नास्तुष्टुवुः प्रणताः सुराः । नमोनमो महादेव पाहिपाहि जगत्पते

അപ്പോൾ ഭക്തിഭയത്തോടെ നിറഞ്ഞ ദേവന്മാർ പ്രണാമിച്ച് സ്തുതിച്ചു—“നമോ നമോ മഹാദേവാ! പാഹി പാഹി, ഹേ ജഗത്പതേ!”

Verse 116

दुराचारान्भवानस्मानात्मद्रोहपरायणान् । अहो पश्यत नो मौढ्यं जानंतस्तव भाविनीम्

ഞങ്ങൾ ദുഷ്ചരിതർ, സ്വാത്മദ്രോഹത്തിലേയ്ക്ക് തന്നെ പരായണർ. അയ്യോ, ഞങ്ങളുടെ മൂഢത കാണുക—നിന്റെ ഭാവിനി (ഉമാ) എന്നു അറിഞ്ഞിട്ടും ഇങ്ങനെ ചെയ്തു.

Verse 117

भार्यामुमां महादेवीं तथाप्यत्र समागताः । युक्तमेतद्यदस्माकं राज्यं गृह्येत चासुरैः

ഉമാ മഹാദേവി നിന്റെ ഭാര്യയായിരിക്കെ പോലും ഞങ്ങൾ ഇവിടെ വന്നു. അതിനാൽ ഞങ്ങളുടെ രാജ്യം അസുരന്മാർ കവർന്നെടുക്കുന്നത് യുക്തമാണ്.

Verse 118

येषामेवंविधाबुद्धिरस्माभिः किं कृतं त्विदम् । अथ वा नो न दोषोऽस्ति पशवो हि वयं यतः

ഇത്തരത്തിലുള്ള ബുദ്ധിയുള്ള ഞങ്ങൾ എന്താണ് ‘ചെയ്തത്’ എന്ന് പറയാൻ കഴിയുമോ? അല്ലെങ്കിൽ ഞങ്ങൾക്ക് ദോഷമില്ല—കാരണം ഞങ്ങൾ ഒടുവിൽ മൃഗങ്ങളെപ്പോലെ (വശപ്പെട്ട) ആകുന്നു.

Verse 119

त्वयैव पतिना सर्वे प्रेरिताः कुर्महे विभो । ईश्वरः सर्व भूतानां पतिस्त्वं परमेश्वरः

ഹേ വിഭോ! നീയേ നമ്മുടെ നാഥനായി ഞങ്ങളെയെല്ലാം പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് ഞങ്ങൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെയും അധിപതി നീയേ; നീയേ പരമേശ്വരൻ ഈശ്വരൻ.

Verse 120

भ्रामयस्यखिलं विश्वं यन्त्रारूढं स्वमायया । येन विभ्रामिता मूढाः समायाताः स्वयंवरम्

സ്വമയായാൽ യന്ത്രാരൂഢമായതുപോലെ നീ സർവ്വവിശ്വത്തെയും ചുറ്റിക്കുന്നു. അതേ ശക്തിയാൽ ഞങ്ങൾ മൂഢർ ഭ്രമിതരായി ഈ സ്വയംവരത്തിലേക്ക് എത്തി.

Verse 121

तस्मै पशुनां पतये नमस्तुभ्यं प्रसीद नः । अथ तेषां प्रसन्नऽभूद्देवदेवास्त्रियंबकः

ആ പശുപതിയായ നിനക്കു ഞങ്ങൾ നമസ്കരിക്കുന്നു; ഞങ്ങളോട് പ്രസാദിക്കണമേ. അപ്പോൾ ദേവദേവനായ ത്ര്യമ്പകൻ അവരിൽ പ്രസന്നനായി.

Verse 122

यथापूर्वं चकारैतान्संस्तवाद्ब्रह्मणः प्रभुः । तारकप्रमुखा दैत्याः संक्रुद्धास्तत्र प्रोचिरे

ബ്രഹ്മാവിന്റെ സ്തുതിയിൽ പ്രസന്നനായ പ്രഭു എല്ലാം മുൻപുപോലെ ആക്കി. എന്നാൽ അവിടെ താരകപ്രമുഖ ദൈത്യർ ക്രുദ്ധരായി സംസാരിച്ചു.

Verse 123

कोयमंग महादेवो न मन्यामो वयं च तम् । ततः प्रहस्य बालोऽसौ हुंकारं लीलया व्यधात्

“ഈ ‘മഹാദേവൻ’ ആരാണ്? ഞങ്ങൾ അവനെ അംഗീകരിക്കുന്നില്ല!” അപ്പോൾ ആ ദിവ്യ ബാലൻ ചിരിച്ച് ലീലാഭാവത്തിൽ ഒരിക്കൽ ‘ഹും’കാരം ചെയ്തു.

Verse 124

हुंकारेणैव ते दैत्याः स्वमेव नगरं गताः । विस्मृतं सकलं तेषां स्वयंवरमुखं च तत्

ആ ഒരൊറ്റ ‘ഹും’കാരമാത്രത്താൽ തന്നെ ആ ദൈത്യർ തങ്ങളുടെ നഗരത്തിലേക്ക് മടങ്ങി. അവർക്കെല്ലാം മറന്നു—സ്വയംവരത്തിന്റെ ആ ലക്ഷ്യവും പോലും.

Verse 125

महादेवप्रभावेन दैत्यानां घोरकर्मणाम् । एवं यस्य प्रभावो हि देवदैत्येषु फाल्गुन

മഹാദേവന്റെ പ്രഭാവത്താൽ ഭീകരകർമ്മങ്ങളുള്ള ദൈത്യരും ഇങ്ങനെ അടക്കപ്പെട്ടു. ഹേ ഫാൽഗുണാ, ദേവന്മാരിലും ദൈത്യരിലും അവന്റെ ശക്തി ഇത്തരത്തിലേയാണ്.

Verse 126

कथमीश्वरवाक्यार्थस्तस्मादन्यत्र मुच्यते । असंशयं विमुढास्ते पश्चात्तापः पुरा महान्

കർത്താവിന്റെ വചനാർത്ഥം എങ്ങിനെ മറ്റെവിടെയെങ്കിലും മാറ്റിവയ്ക്കാം? ആ മോഹിതർ സംശയമില്ലാതെ പിന്നീടു മഹാ പശ്ചാത്താപത്തിൽ വീണു.

Verse 127

ईश्वरं भुवनस्यास्य ये भजंते न त्र्यंबकम् । ततः संस्तूयमानः स सुरैः पद्मभुवादिभिः

ഈ ലോകത്തിന്റെ കർത്താവിനെ അംഗീകരിച്ചിട്ടും ത്ര്യമ്പകനെ ഭജിക്കാത്തവർ സത്യശരണം പ്രാപിക്കുകയില്ല. തുടർന്ന് പദ്മഭൂ (ബ്രഹ്മാവ്) മുതലായ ദേവന്മാർ അവനെ സ്തുതിച്ചു.

Verse 128

वपुश्चकार देवेशस्त्र्यंबकः परमाद्भुतम् । तेजसा तस्य देवास्ते सेंद्रचंद्रदिवाकराः

ദേവേശനായ ത്ര്യമ്പകൻ പരമ അത്ഭുതമായൊരു രൂപം ധരിച്ചു. ആ രൂപത്തിന്റെ തേജസ്സാൽ ഇന്ദ്രൻ, ചന്ദ്രൻ, ദിവാകരൻ എന്നിവരോടുകൂടിയ ദേവന്മാർ വിസ്മയത്തിൽ ആകുലരായി.

Verse 129

सब्रह्मकाः ससाध्याश्च वसुर्विश्वे च देवताः । सयमाश्च सरुद्राश्च चक्षुरप्रार्थयन्प्रभुम्

ബ്രഹ്മാവിനോടുകൂടെ സാധ്യർ, വസുക്കൾ, വിശ്വദേവതകൾ, യമനും രുദ്രഗണങ്ങളും—എല്ലാ ദേവന്മാരും പ്രഭുവിനോട് ദിവ്യദൃഷ്ടി അപേക്ഷിച്ചു.

Verse 130

तेभ्यः परतमं चक्षुः स्ववपुर्द्रष्टुमुत्तमम् । ददावम्बापतिः शर्वो भवान्याश्चालस्य च

അംബാപതിയായ ശർവ്വൻ അവർക്കു പരമോത്തമമായ ദിവ്യദൃഷ്ടി നൽകി; അതിലൂടെ അവർ അവന്റെ സ്വന്തം രൂപവും ഭവാനിയുടെ രൂപവും ദർശിക്കുവാൻ സാധിച്ചു.

Verse 131

लब्ध्वा रुद्रप्रसादेन दिव्यं चक्षुरनुत्तमम् । सब्रह्यकास्तदा देवास्तमपश्यन्महेश्वरम्

രുദ്രപ്രസാദത്താൽ ആ അനുത്തമ ദിവ്യദൃഷ്ടി ലഭിച്ച ശേഷം, ബ്രഹ്മാവിനോടുകൂടെ ദേവന്മാർ അപ്പോൾ മഹേശ്വരനെ ദർശിച്ചു.

Verse 132

ततो जगुश्च मुनयः पुष्पवृष्टिं च खेचराः । मुमुचुश्च तदा नेदुर्देवदुंदुभयो भृशम्

അപ്പോൾ മുനിമാർ ഗാനം തുടങ്ങി; ആകാശചരർ പുഷ്പവൃഷ്ടി ചൊരിഞ്ഞു; അതേ സമയത്ത് ദേവദുന്ദുഭികൾ ഉച്ചത്തിൽ മുഴങ്ങി.

Verse 133

जगुगधर्वमुख्याश्च ननृतुश्चाप्सरोगणाः । मुमुदुर्गणपाः सर्वे मुमोदांबा च पार्वती

പ്രമുഖ ഗന്ധർവർ ഗാനം ചെയ്തു; അപ്സരസ്സുകളുടെ സംഘം നൃത്തം ചെയ്തു. എല്ലാ ഗണപന്മാരും ആനന്ദിച്ചു; അംബയായ പാർവതീദേവിയും പരമഹർഷിതയായി.

Verse 134

ब्रह्माद्या मेनिरे पूर्णां भवानीं च गिरीश्वरम् । तस्य देवी ततो हृष्टा समक्षं त्रिदिवौकसाम्

ബ്രഹ്മാദി ദേവഗണങ്ങൾ ഭവാനിയെയും ഗിരീശ്വരനെയും പൂർണ്ണ മഹിമയിൽ പരിപൂർണ്ണരെന്നു തിരിച്ചറിഞ്ഞു. തുടർന്ന് ദേവി ഹർഷിതയായി സ്വർഗ്ഗവാസികളുടെ സമക്ഷത്തിൽ പ്രത്യക്ഷയായി.

Verse 135

पादयोः स्थापयामास मालां दिव्यां सुगंधिनीम् । सादुसाध्विति संप्रोच्य तया तं तत्र चर्चितम्

അവൾ അവന്റെ പാദങ്ങളിൽ ദിവ്യമായ സുഗന്ധമാല സ്ഥാപിച്ചു. “സാധു, സാധു” എന്നു പറഞ്ഞ് അവിടെത്തന്നെ സ്തുതിയാൽ അവനെ ആദരിച്ചു.

Verse 136

सह देव्या नमश्चक्रुः शिरोभिर्भूतलाश्रितैः । सर्वे सब्रह्मका देवा जयेति च मुदा जगुः

ദേവിയോടൊപ്പം എല്ലാവരും തല ഭൂമിയിൽ തൊടിച്ച് നമസ്കരിച്ചു. ബ്രഹ്മാവുൾപ്പെടെ എല്ലാ ദേവന്മാരും ആനന്ദത്തോടെ “ജയം” എന്നു ഘോഷിച്ചു.