Opening the text

Sukta 10.68
Bṛhaspati / Angiras-tradition
Bṛhaspati
Triṣṭubh
ബൃഹസ്പതിയെ അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്ന ഈ സൂക്തം പ്രചോദിതമായ വാക്കിന്റെ (ബ്രഹ്മൻ) ഉന്മേഷഭരിതമായ ശക്തിയെ പുകഴ്ത്തുന്നു; അത് മറവിന്റെ ഗുഹയെ പൊളിച്ച് പ്രകാശത്തിന്റെയും സത്യത്തിന്റെയും ദീപ്തമായ “പശുക്കളെ” മോചിപ്പിക്കുന്നു. അങ്ഗിരസ/ബൃഹസ്പതി നേടിയ പൗരാണിക വിജയം ഇത് ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു—രഹസ്യ നാമം കണ്ടെത്തുക, പാറയെ മുട്ടപോലെ പിളർക്കുക, ആരാധകർക്കായി ദീപ്തമായ സമൃദ്ധി പുറത്തുകൊണ്ടുവരിക. അവസാനം കവികൾ പൂർത്തിയായ യാഗകർമ്മം അർപ്പിച്ച്, ജീവസമൃദ്ധിയും ശക്തിയും മനുഷ്യസൗഭാഗ്യവും സ്ഥാപിക്കണമെന്നു ബൃഹസ്പതിയോട് അപേക്ഷിക്കുന്നു.
Mantra 1
उदप्रुतो न वयो रक्षमाणा वावदतो अभ्रियस्येव घोषाः । गिरिभ्रजो नोर्मयो मदन्तो बृहस्पतिमभ्यर्का अनावन् ॥
ജലത്തിൽ നിന്ന് ഉയരുന്ന പക്ഷികളെപ്പോലെ, സ്വന്തം പ്രാണവായുവിനെ കാത്തുകൊണ്ട്, മേഘത്തിന്റെ ഗർജനപോലെ ശബ്ദങ്ങൾ മുഴങ്ങുന്നു. പർവ്വതച്ചരിവിൽ മിന്നുന്ന തിരമാലകളെപ്പോലെ, ആനന്ദത്തോടെ, സ്തുതികൾ ബൃഹസ്പതിയിലേക്കു പൊങ്ങി ഒഴുകി.
Mantra 2
सं गोभिराङ्गिरसो नक्षमाणो भग इवेदर्यमणं निनाय । जने मित्रो न दम्पती अनक्ति बृहस्पते वाजयाशूँरिवाजौ ॥
ഗോ-കിരണങ്ങളോടുകൂടെ അങ്ഗിരസൻ ലക്ഷ്യത്തിലേക്ക് നീങ്ങുന്നു; ഭഗനെപ്പോലെ അവൻ ആര്യമണനെ മുന്നോട്ട് നയിക്കുന്നു. മനുഷ്യരിൽ മിത്രനെപ്പോലെ അവൻ ഗൃഹത്തിലെ ഇരുപ്രഭുക്കൾക്ക് അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു. ഹേ ബൃഹസ്പതേ, യുദ്ധത്തിലെ വേഗവാന്മാരെപ്പോലെ ഞങ്ങളെ വാജവും സമൃദ്ധിയും ഉള്ളിടത്തേക്ക് ഓടിക്കൊണ്ടുപോകണമേ.
Mantra 3
साध्वर्या अतिथिनीरिषिरा स्पार्हाः सुवर्णा अनवद्यरूपाः । बृहस्पतिः पर्वतेभ्यो वितूर्या निर्गा ऊपे यवमिव स्थिविभ्यः ॥
യാത്രയുടെ അതിഥികളായ സദ്ഗുണികൾ—വേഗവാന്മാർ, ആഗ്രഹണീയർ, സ്വർണ്ണവർണ്ണമുള്ളവർ, കുറ്റമറ്റ രൂപമുള്ളവർ—ബൃഹസ്പതി പർവതങ്ങളെ പിളർത്തി പശുക്കളെ പുറത്തുകൊണ്ടുവന്നു; തവിടിൽ നിന്ന് ധാനം ചല്ലി വേർതിരിക്കുന്നതുപോലെ.
Mantra 4
आप्रुषायन्मधुन ऋतस्य योनिमवक्षिपन्नर्क उल्कामिव द्योः । बृहस्पतिरुद्धरन्नश्मनो गा भूम्या उद्नेव वि त्वचं बिभेद ॥
അവൻ ഋതത്തിന്റെ യോനിയെ മധുരമായ മധുവാൽ നനച്ചു; സ്തുതി ആകാശത്തിൽ നിന്ന് ഉൽക്കപോലെ താഴെ വീണു. ബൃഹസ്പതി കല്ലിൽ നിന്ന് പശുക്കളെ ഉയർത്തി പുറത്തെടുത്ത് ഭൂമിയുടെ ത്വക്ക് പിളർത്തി—ജലച്ചർമ്മപാത്രം പൊട്ടിച്ച് തുറക്കുന്നതുപോലെ.
Mantra 5
अप ज्योतिषा तमो अन्तरिक्षादुद्नः शीपालमिव वात आजत् । बृहस्पतिरनुमृश्या वलस्याभ्रमिव वात आ चक्र आ गाः ॥
ജ്യോതിസ്സിനാൽ അവൻ അന്തരിക്ഷത്തിൽ നിന്നുള്ള തമസ്സിനെ അകറ്റി—കാറ്റ് ജലച്ചർമ്മച്ചാക്ക് (ശീപാല) തള്ളിപ്പറത്തുന്നതുപോലെ. ബൃഹസ്പതി വലയുടെ ഗുഹയെ അനുമൃശ്യ (സ്പർശിച്ചു-തിരഞ്ഞു) കണ്ടെത്തി, കാറ്റ് മേഘത്തെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നതുപോലെ, ഗോകളുടെ വരവ് രൂപപ്പെടുത്തി; കിരണങ്ങളെ മുന്നോട്ടു പ്രസ്ഫുടമാക്കി.
Mantra 6
यदा वलस्य पीयतो जसुं भेद्बृहस्पतिरग्नितपोभिरर्कैः । दद्भिर्न जिह्वा परिविष्टमाददाविर्निधीँरकृणोदुस्रियाणाम् ॥
അഗ്നിതപസ്സുപോലെയുള്ള അർക്കങ്ങൾ (സ്തുതി-മന്ത്രങ്ങൾ)കൊണ്ട് ബൃഹസ്പതി വലയുടെ ലോഭിയായ ആവരണം ഭേദിച്ചപ്പോൾ, അപ്പോൾ—ചുറ്റും വെച്ചിരിക്കുന്ന ആഹാരം നാവ് എടുക്കുന്നതുപോലെ—അവൻ അതിനെ പിടിച്ചെടുത്തു; ഉസ്രിയകളുടെ (പ്രകാശമാനികളുടേ) നിഹിത നിധികളെ അവൻ വെളിപ്പെടുത്തി.
Mantra 7
बृहस्पतिरमत हि त्यदासां नाम स्वरीणां सदने गुहा यत् । आण्डेव भित्त्वा शकुनस्य गर्भमुदुस्रियाः पर्वतस्य त्मनाजत् ॥
ബൃഹസ്പതി സ്വരീണാം (പ്രകാശമയ ശക്തികളുടെ) ആ ഗൂഢ നാമം അറിഞ്ഞു; അത് അവരുടെ അന്തർസദനത്തിൽ—ഗുഹയിൽ—മറഞ്ഞിരുന്നു. പക്ഷിയുടെ ഗർഭമായ മുട്ട പൊട്ടിക്കുന്നതുപോലെ അതിനെ ഭേദിച്ച്, പർവതത്തിന്റെ സ്വന്തം ശക്തിയാൽ, പ്രകാശത്തിന്റെ ദീപ്ത ഗോഹർദങ്ങളെ (ഉസ്രിയാഃ) പുറത്തുകൊണ്ടുവന്നു.
Mantra 8
अश्नापिनद्धं मधु पर्यपश्यन्मत्स्यं न दीन उदनि क्षियन्तम् । निष्टज्जभार चमसं न वृक्षाद्बृहस्पतिर्विरवेणा विकृत्य ॥
അവൻ കല്ലിനുള്ളിൽ മുദ്രവെച്ചിരിക്കുന്ന മധു കണ്ടു—അൽപജലത്തിൽ ക്ഷയിക്കുന്ന മീനുപോലെ. പിന്നെ ബൃഹസ്പതി ദൂരത്തോളം മുഴങ്ങുന്ന, രൂപത്തെ ഭേദിക്കുന്ന നാദത്തോടെ അതിനെ പുറത്തെടുത്തു—മരത്തിൽ നിന്നൊരു ചമസ (പാത്രം) പിഴുതെടുക്കുന്നതുപോലെ.
Mantra 9
सोषामविन्दत्स स्वः सो अग्निं सो अर्केण वि बबाधे तमांसि । बृहस्पतिर्गोवपुषो वलस्य निर्मज्जानं न पर्वणो जभार ॥
അവൻ ഉഷസ്സിനെ കണ്ടെത്തി; അവൻ സ്വഃ—പ്രകാശമയ സ്വർഗ്ഗത്തെ—കണ്ടെത്തി; അവൻ അഗ്നിയെ കണ്ടെത്തി. അർക്ക (സ്തുതി-ഹിമ്ന)കൊണ്ട് അവൻ അന്ധകാരങ്ങളെ തകർത്തു. ഗോവപുഷ വലയിൽ നിന്ന് ബൃഹസ്പതി അതിനെ പുറത്തെടുത്തു—സന്ധിയിൽ നിന്ന് മജ്ജ എടുത്തെടുക്കുന്നതുപോലെ.
Mantra 10
हिमेव पर्णा मुषिता वनानि बृहस्पतिनाकृपयद्वलो गाः । अनानुकृत्यमपुनश्चकार यात्सूर्यामासा मिथ उच्चरातः ॥
ഹിമകാലത്ത് ഇലകൾ പറിച്ചെടുക്കപ്പെടുന്നതുപോലെ, ബൃഹസ്പതി കരുണയില്ലാതെ വലയെ കീഴടക്കി പ്രകാശമുള്ള ഗാഃ (ഗോ-സമൂഹങ്ങളെ) പുറത്തുവരുത്തി. അനുകരിക്കാനാവാത്ത കൃത്യം അവൻ ചെയ്തു; സൂര്യനും ചന്ദ്രനും പരസ്പരം മാറിമാറി ഉയർന്നുചെല്ലുന്ന ആ ഋത-ഗതിയെ അവൻ പുതുതായി സ്ഥാപിച്ചു.
Mantra 11
अभि श्यावं न कृशनेभिरश्वं नक्षत्रेभिः पितरो द्यामपिंशन् । रात्र्यां तमो अदधुर्ज्योतिरहन्बृहस्पतिर्भिनदद्रिं विदद्गाः ॥
പിതാക്കന്മാർ നക്ഷത്രങ്ങളാൽ ദ്യൗവിനെ അടയാളപ്പെടുത്തി—കൃഷ്ണാനുവിന്റെ ദീപ്തരേഖകളാൽ ശ്യാമ അശ്വത്തെ രേഖപ്പെടുത്തുന്നതുപോലെ. രാത്രിയിൽ അവർ തമസ്സിനെ സ്ഥാപിച്ചു; പ്രകാശത്തെ പ്രഹരിച്ച് പുറത്തെടുത്തു. ബൃഹസ്പതി അദ്രി (ശില) ഭേദിച്ച് ഗാവഃ—ജ്ഞാനത്തിന്റെ കിരണങ്ങളെ—കണ്ടെത്തി.
Mantra 12
इदमकर्म नमो अभ्रियाय यः पूर्वीरन्वानोनवीति । बृहस्पतिः स हि गोभिः सो अश्वैः स वीरेभिः स नृभिर्नो वयो धात् ॥
ഈ കര്മ്മം ഞങ്ങള് നിര്വഹിച്ചു—അഭ്രിയ (മഹാബലി)യ്ക്ക് നമസ്കാരം—അവന് പുരാതന പാതകളെ പിന്തുടർന്ന് അവയെ സദാ പുതുക്കുന്നു. ഗാവഃ, അശ്വങ്ങള്, വീരര്, നരര് എന്നിവയില് സമൃദ്ധനായ ബൃഹസ്പതി ഞങ്ങള്ക്കായി വയഃ—അസ്തിത്വത്തിന്റെ പരിപൂര്ണത—സ്ഥാപിക്കട്ടെ.
Bṛhaspati is praised as the lord of inspired speech (sacred mantra) and the priestly power that reveals hidden truth and brings prosperity.
It is a Vedic image for removing concealment: Bṛhaspati’s mantra-knowledge opens what is sealed and releases the “cows,” meaning rays of light, truths, and blessings.
The hymn asks Bṛhaspati to establish “plenitude of being” for the worshippers—along with cattle, horses, heroic strength, and supportive people.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.