Rig Veda 10.68.4: Mandala 10, Sukta 68, Mantra 4

Sukta 10.68

Rishi: Bṛhaspati / Angiras-tradition

Devata: Bṛhaspati

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

आप्रुषायन्मधुन ऋतस्य योनिमवक्षिपन्नर्क उल्कामिव द्योः । बृहस्पतिरुद्धरन्नश्मनो गा भूम्या उद्नेव वि त्वचं बिभेद ॥

Transliteration

āpruṣāyán mádhuna ṛtásya yónim avakṣipánn arka ulkā́m iva dyóḥ | bṛ́haspátir uddhárann áśmano gā́ bhū́myā udnéva ví tvácaṃ bibheda ||

Translation

അവൻ ഋതത്തിന്റെ യോനിയെ മധുരമായ മധുവാൽ നനച്ചു; സ്തുതി ആകാശത്തിൽ നിന്ന് ഉൽക്കപോലെ താഴെ വീണു. ബൃഹസ്പതി കല്ലിൽ നിന്ന് പശുക്കളെ ഉയർത്തി പുറത്തെടുത്ത് ഭൂമിയുടെ ത്വക്ക് പിളർത്തി—ജലച്ചർമ്മപാത്രം പൊട്ടിച്ച് തുറക്കുന്നതുപോലെ.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• आप्रुषायन्: they sprinkled/bedewed
• आप्रुषायन्: Kriyā (मुख्य क्रिया) / कर्तृ-क्रिया
• Type: Verb
• Root: आ-प्रुष् (धातु: प्रुष् ‘सिञ्चति/वर्षति’)

• मधुनः: of honey; of sweetness
• मधुनः: सम्बन्ध (genitive) / विशेषण-सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: मधु (प्रातिपदिक)

• ऋतस्य: of ṛta (cosmic order/true rite)
• ऋतस्य: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun
• Root: ऋत (प्रातिपदिक)

• योनिम्: womb; source; seat
• योनिम्: कर्म (object)
• Type: Noun
• Root: योनि (प्रातिपदिक)

• अवक्षिपन्: they cast down; they hurled
• अवक्षिपन्: Kriyā (सह-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अव-क्षिप् (धातु: क्षिप् ‘क्षेपणे’)

• अर्कः: the hymn/chant; (also) ray
• अर्कः: कर्ता (of ‘अवक्षिपन्’/or descriptive subject)
• Type: Noun
• Root: अर्क (प्रातिपदिक)

• उल्काम्: a firebrand; meteor; blazing mass
• उल्काम्: उपमान-कर्म (object in simile)
• Type: Noun
• Root: उल्का (प्रातिपदिक)

• इव: like; as
• इव: सम्बन्ध (simile marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इव

• द्यौः: the sky; heaven
• द्यौः: उपमान-कर्ता (in simile: ‘as the sky…’)
• Type: Noun
• Root: द्यौ (प्रातिपदिक)

• बृहस्पतिः: Bṛhaspati
• बृहस्पतिः: कर्ता
• Type: Noun
• Root: बृहस्पति (प्रातिपदिक)

• उद्धरन्: he lifted out; he drew forth
• उद्धरन्: Kriyā (मुख्य क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उद्-हृ (धातु: हृ ‘हरणे’)

• अश्मनः: from the stone; from the rock
• अश्मनः: अपादान (source: ‘from the stone/rock’)
• Type: Noun
• Root: अश्मन् (प्रातिपदिक)

• गाः: the cows
• गाः: कर्म
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)

• भूम्याः: of the earth
• भूम्याः: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun
• Root: भूमि (प्रातिपदिक)

• उद्ना: with water
• उद्ना: करण (instrument: ‘with/by water’)
• Type: Noun
• Root: उदन् (प्रातिपदिक)

• इव: like; as
• इव: सम्बन्ध (simile marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इव

• वि: apart; asunder
• वि: क्रिया-विशेषक
• Type: Indeclinable (preverb)
• Root: वि

• त्वचम्: skin; hide; covering
• त्वचम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: त्वच् (प्रातिपदिक)

• बिभेद: he split; he cleft
• बिभेद: Kriyā (मुख्य क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भिद् (धातु: भिद् ‘भेदने’)