
Sukta 10.68
Bṛhaspati / Angiras-tradition
Bṛhaspati
Triṣṭubh
বৃহস্পতিলৈ উৎসৰ্গিত এই সূক্তত প্ৰেৰিত বাক্শক্তি (ব্ৰহ্মণ)ৰ উচ্ছ্বাসিত বলক স্তৱ কৰা হৈছে, যি গোপনতাৰ গুহা ভাঙি পোহৰ আৰু সত্যৰ দীপ্তিমান “গাই”সমূহক মুক্ত কৰে। ইয়াত অঙ্গিৰস/বৃহস্পতিয়ে লাভ কৰা পৌৰাণিক বিজয় স্মৰণ কৰা হৈছে—গোপন নাম বিচাৰি পোৱা, ডিমৰ দৰে শিল ফালি দিয়া, আৰু উপাসকসকলৰ বাবে জ্যোতিময় পূৰ্ণতা উন্মোচন কৰা। শেষত কবিসকলে সম্পূৰ্ণ কৰা যজ্ঞক্ৰিয়াক অৰ্পণ কৰি, বৃহস্পতিয়ে জীৱনৰ প্ৰাচুৰ্য, বল আৰু মানৱীয় সমৃদ্ধি স্থাপন কৰক বুলি প্ৰাৰ্থনা কৰে।
Mantra 1
उदप्रुतो न वयो रक्षमाणा वावदतो अभ्रियस्येव घोषाः । गिरिभ्रजो नोर्मयो मदन्तो बृहस्पतिमभ्यर्का अनावन् ॥
জলৰ পৰা উৰি উঠা পক্ষীৰ দৰে—নিজ প্ৰাণবায়ু ৰক্ষা কৰি—ধ্বনিসমূহ মেঘৰ গর্জনৰ দৰে উঠি আহে। পৰ্বতৰ ঢালত ঝলমলোৱা ঢৌৰ দৰে, উল্লাসিত হৈ, স্তোত্ৰসমূহ বृहস্পতিক অভিমুখে উথলি উঠিল।
Mantra 2
सं गोभिराङ्गिरसो नक्षमाणो भग इवेदर्यमणं निनाय । जने मित्रो न दम्पती अनक्ति बृहस्पते वाजयाशूँरिवाजौ ॥
গো-ৰশ্মিসমূহেৰে অঙ্গিৰস লক্ষ্যলৈ আগবাঢ়ে; ভগৰ দৰে তেওঁ আৰ্যমণক আগুৱাই নিয়ে। মানুহৰ মাজত মিত্ৰৰ দৰে তেওঁ গৃহৰ দুয়ো অধিপতিক অভিষেক কৰে। হে বৃহস্পতী, যুদ্ধত দ্ৰুতবেগীসকলৰ দৰে আমাক ঐশ্বৰ্য-সমৃদ্ধিলৈ চালনা কৰা।
Mantra 3
साध्वर्या अतिथिनीरिषिरा स्पार्हाः सुवर्णा अनवद्यरूपाः । बृहस्पतिः पर्वतेभ्यो वितूर्या निर्गा ऊपे यवमिव स्थिविभ्यः ॥
সাধ্বৰ্যা—যাত্ৰাৰ অতিথিনীসকল—তীব্ৰগতি, আকাঙ্ক্ষিত, সুৱৰ্ণ, নিৰ্দোষ ৰূপধাৰী। বৃহস্পতিয়ে পৰ্বতসমূহ বিদীৰ্ণ কৰি গাইসমূহ বাহিৰলৈ উলিয়ালে—যেনেকৈ শস্য খোসাৰ পৰা ঝাড়ি পৃথক কৰা হয়।
Mantra 4
आप्रुषायन्मधुन ऋतस्य योनिमवक्षिपन्नर्क उल्कामिव द्योः । बृहस्पतिरुद्धरन्नश्मनो गा भूम्या उद्नेव वि त्वचं बिभेद ॥
তেওঁ ঋতৰ গৰ্ভক মধুৰ মধুৰতাৰে সিঞ্চিলে; স্তোত্ৰ যেন আকাশৰ পৰা উল্কাৰ দৰে নিক্ষিপ্ত হ’ল। বৃহস্পতিয়ে শিলাৰ ভিতৰৰ পৰা গাইসমূহ উদ্ধাৰ কৰি, যেন পানীৰ থলি ফালি খোলা হয়, তেনেকৈ পৃথিৱীৰ চামৰা বিদীৰ্ণ কৰিলে।
Mantra 5
अप ज्योतिषा तमो अन्तरिक्षादुद्नः शीपालमिव वात आजत् । बृहस्पतिरनुमृश्या वलस्याभ्रमिव वात आ चक्र आ गाः ॥
জ্যোতিষাৰে তেওঁ অন্তৰিক্ষৰ পৰা তমসা দূৰ কৰিলে—যেনেকৈ বায়ুৱে পানীৰ মশক (চামৰাৰ থলি) উৰুৱাই পেলায়। বृहস্পতিয়ে বলৰ গুহা অন্বেষি-স্পৰ্শ কৰি, যেন বায়ুৱে মেঘ গঢ়ে, তেনেকৈ গাভীসমূহৰ আগমন গঢ়ি তুলিলে—কিৰণসমূহ আগলৈ আনিলে।
Mantra 6
यदा वलस्य पीयतो जसुं भेद्बृहस्पतिरग्नितपोभिरर्कैः । दद्भिर्न जिह्वा परिविष्टमाददाविर्निधीँरकृणोदुस्रियाणाम् ॥
যেতিয়া বৃহস্পতিয়ে অগ্নিতপস্যাৰ দৰে অর্ক-স্তোত্ৰেৰে বলৰ লোভী আবৰণ ভাঙিলে, তেতিয়া—যেনেকৈ জিভাই চাৰিওফালে থোৱা আহাৰ গ্ৰহণ কৰে—তেওঁ তাক দখল কৰিলে; আৰু উস্ৰিয়া (উজ্জ্বল) সকলৰ গোপন নিধিসমূহ প্ৰকাশ কৰিলে।
Mantra 7
बृहस्पतिरमत हि त्यदासां नाम स्वरीणां सदने गुहा यत् । आण्डेव भित्त्वा शकुनस्य गर्भमुदुस्रियाः पर्वतस्य त्मनाजत् ॥
বৃহস্পতিয়ে তেতিয়াই উজ্জ্বল স্বরীণ শক্তিসকলৰ সেই গোপন নাম জানিলে—যি গুহাৰ ভিতৰৰ আসনত লুকাই আছিল। পাখিৰ গৰ্ভ-ডিম ভাঙি মেলাৰ দৰে তাক ভাঙি, পৰ্বতৰ নিজ শক্তিৰে উস্ৰিয়া—আলোকৰ দীপ্ত গোহালিসমূহ—উদ্গীৰণ কৰিলে।
Mantra 8
अश्नापिनद्धं मधु पर्यपश्यन्मत्स्यं न दीन उदनि क्षियन्तम् । निष्टज्जभार चमसं न वृक्षाद्बृहस्पतिर्विरवेणा विकृत्य ॥
শিলাৰ ভিতৰত সীল-মৰা মধু তেওঁ দেখিলে—অল্প পানীত ক্ষীণ হৈ থকা মাছৰ দৰে। তাৰ পাছত ব্ৰহস্পতিয়ে দূৰ-প্ৰতিধ্বনিত, ৰূপ-ভাঙা ধ্বনিৰে, গছৰ পৰা পাত্ৰ উলিয়াই লোৱাৰ দৰে, তাক টানি উলিয়ালে।
Mantra 9
सोषामविन्दत्स स्वः सो अग्निं सो अर्केण वि बबाधे तमांसि । बृहस्पतिर्गोवपुषो वलस्य निर्मज्जानं न पर्वणो जभार ॥
সেইজন উষা বিচাৰি পালে; দীপ্ত স্বৰ্গো পালে; অগ্নিও পালে। দীপ্তিময় স্তোত্ৰে তেওঁ অন্ধকাৰসমূহ ভাঙি পেলালে। গোৱপুষ (গো-দেহধাৰী) বলাৰ ভিতৰৰ পৰা ব্ৰহস্পতিয়ে—গাঁঠৰ পৰা মজ্জা টানি উলিয়াই লোৱাৰ দৰে—নিৰ্গত কৰি আনিলে।
Mantra 10
हिमेव पर्णा मुषिता वनानि बृहस्पतिनाकृपयद्वलो गाः । अनानुकृत्यमपुनश्चकार यात्सूर्यामासा मिथ उच्चरातः ॥
শীতত পাত খসাই দিয়া বন উজাৰি পেলোৱাৰ দৰে, ব্ৰহস্পতিয়ে বলাক বাধ্য কৰি দীপ্ত গোহৰ্ডসমূহ উজাৰি আনিলে। অনুকৰণ-অযোগ্য কৰ্ম তেওঁ কৰিলে; পুনৰ নৱ কৰি দিলে সেই ঋত-গতি—যাৰ দ্বাৰা সূৰ্য আৰু চন্দ্ৰ পৰস্পৰে পাল পাতি ওপৰলৈ উঠি আগবাঢ়ে।
Mantra 11
अभि श्यावं न कृशनेभिरश्वं नक्षत्रेभिः पितरो द्यामपिंशन् । रात्र्यां तमो अदधुर्ज्योतिरहन्बृहस्पतिर्भिनदद्रिं विदद्गाः ॥
পিতৃগণে নক্ষত্ৰসমূহেৰে দ্যৌলোকক চিহ্নিত কৰিলে—যেন অন্ধকাৰ ঘোঁৰাটোক উজ্জ্বল ৰেখাৰে আঁকি দিয়া হৈছে। ৰাত্ৰিত তেওঁলোকে তমসা স্থাপন কৰিলে, আৰু জ্যোতিৰ আঘাতে উন্মোচন কৰিলে। বৃহস্পতিয়ে শিলাখণ্ড বিদীৰ্ণ কৰি গাৱঃ—জ্ঞানৰ ৰশ্মিসমূহ—উদ্ধাৰ কৰিলে।
Mantra 12
इदमकर्म नमो अभ्रियाय यः पूर्वीरन्वानोनवीति । बृहस्पतिः स हि गोभिः सो अश्वैः स वीरेभिः स नृभिर्नो वयो धात् ॥
এই কৰ্ম আমি সম্পন্ন কৰিলোঁ—অভ্ৰিয়ায়, সেই মহাশক্তিমানলৈ নমস্কাৰ—যি পূৰ্বপথসমূহ অনুসৰণ কৰি সিহঁতক সদায় নৱীন কৰে। গাভঃ-সমৃদ্ধ, অশ্ব-সমৃদ্ধ, বীৰ আৰু নৰসমৃদ্ধ বৃহস্পতিয়ে আমাৰ বাবে ‘বয়ঃ’—অস্তিত্বৰ পূৰ্ণতা—স্থাপন কৰক।
Bṛhaspati is praised as the lord of inspired speech (sacred mantra) and the priestly power that reveals hidden truth and brings prosperity.
It is a Vedic image for removing concealment: Bṛhaspati’s mantra-knowledge opens what is sealed and releases the “cows,” meaning rays of light, truths, and blessings.
The hymn asks Bṛhaspati to establish “plenitude of being” for the worshippers—along with cattle, horses, heroic strength, and supportive people.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.