Sukta 68

Mantra 1

उदप्रुतो न वयो रक्षमाणा वावदतो अभ्रियस्येव घोषाः । गिरिभ्रजो नोर्मयो मदन्तो बृहस्पतिमभ्यर्का अनावन् ॥

पाण्यातून वर उडणाऱ्या पक्ष्यांसारखे, आपला प्राण-वायु जपत, मेघाच्या गर्जनेसारखे ते नाद घुमतात. पर्वत-उतारावर चमकणाऱ्या लाटांसारखे, आनंदाने मदमत्त होऊन, या ऋचा बृहस्पतीकडे उसळून गेल्या.

Mantra 2

सं गोभिराङ्गिरसो नक्षमाणो भग इवेदर्यमणं निनाय । जने मित्रो न दम्पती अनक्ति बृहस्पते वाजयाशूँरिवाजौ ॥

गो-किरणांसह आंगिरस लक्ष्याकडे सरकतो; भगासारखा तो अर्यमणाला पुढे नेतो. जनांमध्ये मित्रासारखा तो गृहातील दोन्ही अधिपतींचा अभिषेक करतो. हे बृहस्पते, रणात वेगवानांसारखे आम्हाला वाज-समृद्धी, पूर्णतेकडे हाकून ने.

Mantra 3

साध्वर्या अतिथिनीरिषिरा स्पार्हाः सुवर्णा अनवद्यरूपाः । बृहस्पतिः पर्वतेभ्यो वितूर्या निर्गा ऊपे यवमिव स्थिविभ्यः ॥

साधु, यज्ञमार्गाच्या अतिथिनी—वेगवान, स्पृहणीय, सुवर्णवर्ण, निर्दोषरूप—; बृहस्पतीने पर्वत फोडून, अडथळे छेदून, गायी बाहेर काढल्या—जसे भूशीतून यव झाडून वेगळा करतात.

Mantra 4

आप्रुषायन्मधुन ऋतस्य योनिमवक्षिपन्नर्क उल्कामिव द्योः । बृहस्पतिरुद्धरन्नश्मनो गा भूम्या उद्नेव वि त्वचं बिभेद ॥

त्याने ऋतस्य योनीला मधुर मधाने सिंचित केले; स्तुतीची ऋक् द्यौमधून उल्केसारखी खाली टाकली गेली. बृहस्पतीने दगडातून गायी उचलून काढताना, जसे जलथैली फाडून उघडतात तसे पृथ्वीची त्वचा चिरून फोडली.

Mantra 5

अप ज्योतिषा तमो अन्तरिक्षादुद्नः शीपालमिव वात आजत् । बृहस्पतिरनुमृश्या वलस्याभ्रमिव वात आ चक्र आ गाः ॥

ज्योतीने त्याने अंतरिक्षातील तम दूर केले—जसा वारा जल-चर्म (शीपाल) उडवून लावतो. बृहस्पतीने वलाच्या गुहेचा शोध घेत, जसा वारा मेघाला आकार देतो तसा गायींच्या आगमनाची रचना केली; किरणांना पुढे आणले.

Mantra 6

यदा वलस्य पीयतो जसुं भेद्बृहस्पतिरग्नितपोभिरर्कैः । दद्भिर्न जिह्वा परिविष्टमाददाविर्निधीँरकृणोदुस्रियाणाम् ॥

अग्नीच्या तपाने युक्त अशा ऋचांनी बृहस्पतीने वलाचा लोभी कुंपण भेदला, तेव्हा—जशी जिभ चारही बाजूंनी वाढलेले अन्न घेते—तसा त्याने ते हस्तगत केले; आणि उष्रिया (दीप्तिमती) शक्तींचे लपलेले निधी प्रकट केले.

Mantra 7

बृहस्पतिरमत हि त्यदासां नाम स्वरीणां सदने गुहा यत् । आण्डेव भित्त्वा शकुनस्य गर्भमुदुस्रियाः पर्वतस्य त्मनाजत् ॥

बृहस्पतीने स्वरी (दीप्तिमती) शक्तींचे ते गुप्त ‘नाम’ जाणले, जे त्यांच्या सदनात, गुहेच्या आत लपलेले होते. जसे अंडे—पक्ष्याचा गर्भ—फोडून, तसे पर्वताच्या स्वतःच्या बळाने त्याने उष्रिया:—प्रकाशाच्या दीप्त गायींचे कळप—बाहेर आणले.

Mantra 8

अश्नापिनद्धं मधु पर्यपश्यन्मत्स्यं न दीन उदनि क्षियन्तम् । निष्टज्जभार चमसं न वृक्षाद्बृहस्पतिर्विरवेणा विकृत्य ॥

त्याने दगडाच्या आत सील केलेले मधु पाहिले—अल्प पाण्यात क्षीण होणाऱ्या माशासारखे. मग बृहस्पतीने दूरवर घुमणाऱ्या, रूप-भेदक नादाने ते उपटून काढले—जसे वृक्षातून चमस (पात्र) काढावा तसे.

Mantra 9

सोषामविन्दत्स स्वः सो अग्निं सो अर्केण वि बबाधे तमांसि । बृहस्पतिर्गोवपुषो वलस्य निर्मज्जानं न पर्वणो जभार ॥

त्याने उषेला प्राप्त केले; त्याने स्वः (दीप्त स्वर्ग) प्राप्त केले; त्याने अग्नीला प्राप्त केले. प्रकाश-स्तुती (अर्क) ने त्याने तमसांचे भंजन केले. ‘गो’वपुष वलाच्या आतून बृहस्पतीने ते असे बाहेर काढले, जसे पर्व (संधी) मधून मज्जा काढतात.

Mantra 10

हिमेव पर्णा मुषिता वनानि बृहस्पतिनाकृपयद्वलो गाः । अनानुकृत्यमपुनश्चकार यात्सूर्यामासा मिथ उच्चरातः ॥

जसे हिमाने पाने गळून पडतात, तसे बृहस्पतीने वलाला वाकवून दीप्त ‘गाः’ (गायी/किरण-समूह) मुक्त करविल्या. त्याने अनुकरण न होणारे कार्य केले—सूर्य आणि चंद्र परस्पर (मिथः) आलटून-पालटून उर्ध्वगामी होत प्रकट होतात, ती ऋत-गती त्याने पुन्हा नव्याने प्रस्थापित केली.

Mantra 11

अभि श्यावं न कृशनेभिरश्वं नक्षत्रेभिः पितरो द्यामपिंशन् । रात्र्यां तमो अदधुर्ज्योतिरहन्बृहस्पतिर्भिनदद्रिं विदद्गाः ॥

पितरांनी नक्षत्रांनी द्यौ (आकाश) चिन्हांकित केले—जणू श्याम अश्वावर उजळ रेषा उमटवल्या. रात्रौ त्यांनी तम स्थापन केला आणि ज्योतीला प्रहार करून प्रकट केले. बृहस्पतीने अद्रि (शिला) भेदून गाः—म्हणजे ज्ञानाच्या किरणांना—शोधून काढले.

Mantra 12

इदमकर्म नमो अभ्रियाय यः पूर्वीरन्वानोनवीति । बृहस्पतिः स हि गोभिः सो अश्वैः स वीरेभिः स नृभिर्नो वयो धात् ॥

हे कर्म आम्ही केले—महाबलवानास नमस्कार—जो प्राचीन मार्गांचा अनुगमन करतो आणि त्यांना नित्य नवे करतो. बृहस्पती—गोभिः (किरण-समृद्धी), अश्वैः (बल-शक्ती), वीर व नरांनी संपन्न—आमच्यासाठी ‘वयः’, म्हणजे जीवनाची पूर्णता, स्थापन करो.