
Sukta 10.67
Ayāsya (named); associated Angirasa/Bṛhaspati myth-cycle in this sukta
Indra (explicit), with underlying Angirasa/Bṛhaspati current
Triṣṭubh (probable; confirm by scan)
ഈ സ്തോത്രം (ഋഗ്വേദം 10.67) അങ്കിരസ–ബൃഹസ്പതി പ്രവാഹത്തിൽ നിന്ന് വേർപെടാനാകാത്ത ഇന്ദ്രന്റെ ജയശക്തിയെ പുകഴ്ത്തുന്നു. പ്രചോദിതമായ വാക്ക് (ധീ/ഉക്ത) ‘കണ്ടെത്തപ്പെടുകയും’ ‘ജനിപ്പിക്കപ്പെടുകയും’ ചെയ്ത്, തുടർന്ന് സംഭരിച്ച് തടയുന്നവരെ തകർത്തു സമ്പത്ത്, പ്രകാശം, ജീവധാരകളായ പ്രവാഹങ്ങൾ എന്നിവ മോചിപ്പിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു. നാലാം അളവ്/ശക്തി ഉച്ചരിക്കുന്ന ദർശകനായി ആയാസ്യനെ അവതരിപ്പിക്കുന്നു; പൗരാണിക ചട്ടക്കൂട് അഹി, അർബുദ എന്നീ തടസ്സങ്ങളെ തകർക്കലും ഏഴ് നദികളെ മോചിപ്പിക്കലും ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു. ലക്ഷ്യം സ്തുതിപരവും പ്രവർത്തനപരവും ആകുന്നു—സമൃദ്ധി തുറക്കാനും സമൂഹത്തെ സംരക്ഷിക്കാനും ഇന്ദ്രനെയും (അനുബന്ധ ബ്രാഹ്മണിക ശക്തിയെയും) ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു.
Mantra 1
इमां धियं सप्तशीर्ष्णीं पिता न ऋतप्रजातां बृहतीमविन्दत् । तुरीयं स्विज्जनयद्विश्वजन्योऽयास्य उक्थमिन्द्राय शंसन् ॥
ഋതത്തിൽ ജനിച്ച, വിശാലമായ, സപ്തശീർഷിണിയായ ഈ ധീ—ചിന്താശക്തി—നമ്മുടെ പിതാവ് കണ്ടെത്തി. പിന്നെ സർവ്വജന്യനായ ആയാസ്യൻ നാലാമത്തെ (പദം/മാപം) ജനിപ്പിച്ചു, ഇന്ദ്രനുവേണ്ടി ഉക്തം പ്രഖ്യാപിച്ച് സ്തുതിച്ചു.
Mantra 2
ऋतं शंसन्त ऋजु दीध्याना दिवस्पुत्रासो असुरस्य वीराः । विप्रं पदमङ्गिरसो दधाना यज्ञस्य धाम प्रथमं मनन्त ॥
ഋതം (സത്യ-ക്രമം) പാടിപ്പറഞ്ഞുകൊണ്ടും ഉള്ളിൽ നേരായ ദീപ്തി ജ്വലിപ്പിച്ചുകൊണ്ടും, ദ്യൗവിന്റെ പുത്രന്മാർ—അസുരന്റെ വീരന്മാർ—പ്രചോദിതന്റെ (വിഫ്രന്റെ) പദം ധരിച്ചു. അങ്ഗിരസർ ഋഷിയുടെ പാദചിഹ്നം സ്ഥാപിച്ച്, യജ്ഞത്തിന്റെ ആദ്യ ധാമം (നിവാസം/ആധാരം) മനസ്സിൽ ധരിച്ചു.
Mantra 3
हंसैरिव सखिभिर्वावदद्भिरश्मन्मयानि नहना व्यस्यन् । बृहस्पतिरभिकनिक्रदद्गा उत प्रास्तौदुच्च विद्वाँ अगायत् ॥
ഹംസങ്ങളെപ്പോലെ, വിളിച്ചുപറയുന്ന കൂട്ടുകാരോടൊപ്പം, കല്ലുകൊണ്ടുണ്ടാക്കിയ ബന്ധനങ്ങളെ തള്ളിമാറ്റി അവർ ചിതറിച്ചു. ബൃഹസ്പതി കിരണ-ഗാവുകളോട് (പ്രകാശത്തിന്റെ പശുക്കൾ) ഗർജിച്ചു; അറിവുള്ളവൻ ഉയർത്തി സ്തോത്രം ചൊല്ലി, ഉച്ചത്തിൽ പാടുകയും ചെയ്തു.
Mantra 4
अवो द्वाभ्यां पर एकया गा गुहा तिष्ठन्तीरनृतस्य सेतौ । बृहस्पतिस्तमसि ज्योतिरिच्छन्नुदुस्रा आकर्वि हि तिस्र आवः ॥
കിരണങ്ങൾ ഗുഹയിൽ മറഞ്ഞിരുന്നു—രണ്ടിനപ്പുറം, എങ്കിലും ഒരൊറ്റ മാർഗ്ഗത്തിൽ ലഭ്യമാകുന്നവ—അനൃതത്തിന്റെ (അസത്യത്തിന്റെ) അതിരിൽ നിലകൊണ്ട്. ബൃഹസ്പതി ഇരുട്ടിൽ ജ്യോതി തേടി, പ്രകാശവതികളെ മുകളിലേക്ക് ഉയർത്തിക്കൊണ്ടുവന്നു; അവൻ മൂന്നു ആവരണങ്ങൾ തുറന്നു.
Mantra 5
विभिद्या पुरं शयथेमपाचीं निस्त्रीणि साकमुदधेरकृन्तत् । बृहस्पतिरुषसं सूर्यं गामर्कं विवेद स्तनयन्निव द्यौः ॥
പിറകോട്ടു തിരിഞ്ഞുകിടന്ന കോട്ടയെ ഭേദിച്ച് അവർ സമുദ്രത്തിന്റെ ആഴത്തിൽ നിന്നു മൂവരെയും ഒരുമിച്ച് മോചിപ്പിച്ചു. ബൃഹസ്പതി ഉഷസ്സിനെയും സൂര്യനെയും ഗാം (കിരണത്തെയും) അർക്കം (ജ്വലിക്കുന്ന സ്തുതി-വാണിയെയും) കണ്ടെത്തി—ഇടിമുഴങ്ങുന്ന ദ്യൗ (ആകാശം)പോലെ.
Mantra 6
इन्द्रो वलं रक्षितारं दुघानां करेणेव वि चकर्ता रवेण । स्वेदाञ्जिभिराशिरमिच्छमानोऽरोदयत्पणिमा गा अमुष्णात् ॥
ഇന്ദ്രൻ ഗർജ്ജനത്തോടെ വലയെ—ദുഘാ (പാൽ തരുന്ന സമൃദ്ധി)കളുടെ രക്ഷകനെയെ—ആന തുമ്പിക്കൈകൊണ്ട് കീറുന്നതുപോലെ പിളർത്തി. സ്വേദ (ശ്രമ-താപ)ം നിറഞ്ഞ തന്റെ ഊർജങ്ങളോടെ പോഷക രസം തേടി, അവൻ പണിയെ കരയിച്ചു; ഗാഃ (കിരണങ്ങൾ/ഗോവുകൾ) കവർന്നു കൊണ്ടുപോയി.
Mantra 7
स ईं सत्येभिः सखिभिः शुचद्भिर्गोधायसं वि धनसैरदर्दः । ब्रह्मणस्पतिर्वृषभिर्वराहैर्घर्मस्वेदेभिर्द्रविणं व्यानट् ॥
സത്യവും ശുചിയും (പ്രകാശമാനവും) ആയ സഖാക്കളോടൊപ്പം അവൻ ‘ഗോധായസ’ എന്ന സംഭരണക്കാരനെ ധന-ഭേദകരങ്ങളാൽ തകർത്തു. ബ്രഹ്മണസ്പതി വൃഷഭസമമായ വരാഹങ്ങളോടും ഘർമ-സ്വേദ (ഉത്സാഹത്തിന്റെ താപ-ശ്രമ)ത്തോടും കൂടി ദ്രവിണം (ധന-സമ്പത്ത്) എല്ലാടവും വ്യാപിപ്പിച്ചു.
Mantra 8
ते सत्येन मनसा गोपतिं गा इयानास इषणयन्त धीभिः । बृहस्पतिर्मिथोअवद्यपेभिरुदुस्रिया असृजत स्वयुग्भिः ॥
അവർ സത്യഭരിതമായ മനസ്സോടെ ഗോപതി—ഗോങ്ങളുടെ അധിപതി—യിലേക്കു നീങ്ങി; ധീ-ശക്തികളാൽ കിരണ-ഗോങ്ങളെ മുന്നോട്ടു പ്രേരിപ്പിച്ചു. ബൃഹസ്പതി പരസ്പരം ദോഷരഹിതമായ പങ്കാളിത്തം/പാനങ്ങളാൽ, സ്വയം-യുക്ത ശക്തികളാൽ, പ്രകാശമുള്ള ഗോക്കൂട്ടങ്ങളെ മേലോട്ടു വിടുവിച്ചു.
Mantra 9
तं वर्धयन्तो मतिभिः शिवाभिः सिंहमिव नानदतं सधस्थे । बृहस्पतिं वृषणं शूरसातौ भरेभरे अनु मदेम जिष्णुम् ॥
ശുഭമായ മതി/ധീ-ശക്തികളാൽ ഞങ്ങൾ അവനെ വർധിപ്പിക്കുന്നു; പൊതുവായ ആസനത്തിൽ സിംഹംപോലെ ഗർജിപ്പിക്കുന്നു. വൃഷഭ-ശക്തിയായ, ശൂര-വിജയം നേടിത്തരുന്ന ബൃഹസ്പതിയെ—പോരാട്ടംതോറും അവനെ അനുഗമിച്ച്—ജയശീലനിൽ ഞങ്ങൾ ആനന്ദിക്കട്ടെ.
Mantra 10
यदा वाजमसनद्विश्वरूपमा द्यामरुक्षदुत्तराणि सद्म । बृहस्पतिं वृषणं वर्धयन्तो नाना सन्तो बिभ्रतो ज्योतिरासा ॥
അവൻ സർവ്വരൂപ വാജ—ബലത്തിന്റെ പരിപൂർണ്ണത—നേടിയപ്പോൾ, സ്വർഗത്തിലേക്കും ഉയർന്ന വാസസ്ഥാനങ്ങളിലേക്കും आरोഹണം ചെയ്തു. വൃഷഭ-ശക്തിയായ ബൃഹസ്പതിയെ വർധിപ്പിച്ചുകൊണ്ട്, പ്രവൃത്തികളിൽ വൈവിധ്യമുണ്ടെങ്കിലും, ഞങ്ങൾ വായിൽ ഒരേ പ്രകാശം വഹിക്കുന്നു—ഒരേ ദീപ്തമായ ഉച്ചാരണം.
Mantra 11
सत्यामाशिषं कृणुता वयोधै कीरिं चिद्ध्यवथ स्वेभिरेवैः । पश्चा मृधो अप भवन्तु विश्वास्तद्रोदसी शृणुतं विश्वमिन्वे ॥
ഹേ വയോധൈ—വളർച്ച നല്കുന്നവരേ, ഞങ്ങളുടെ ആശീർവാദം സത്യമാക്കുവിൻ; നിങ്ങളുടെ തന്നെ പ്രേരണകളാൽ നിങ്ങൾ ഗായകനെയും പോലും താങ്ങുന്നു. എല്ലാ ശത്രുഘാതങ്ങളും ഞങ്ങളുടെ പിന്നിൽ നിന്ന് അകന്നു വീഴട്ടെ; ഹേ ദ്യാവാ-പൃഥിവീ, അത് കേൾക്കുവിൻ—സകല ഭവനത്തെയും മുന്നോട്ടു നയിക്കുന്നവരേ.
Mantra 12
इन्द्रो मह्ना महतो अर्णवस्य वि मूर्धानमभिनदर्बुदस्य । अहन्नहिमरिणात्सप्त सिन्धून्देवैर्द्यावापृथिवी प्रावतं नः ॥
ഇന്ദ്രൻ മഹത്തായ മഹിമയാൽ, മഹാനായ അർണവ-സത്തയുടെ ബലത്തിൽ, അർബുദന്റെ തല പിളർത്തി തുറന്നു. അവൻ അവരോധകമായ അഹി (സർപ്പം)യെ വധിച്ചു; സത്തയുടെ ഏഴ് സിന്ധുക്കളെ മോചിപ്പിച്ചു. ഹേ ദ്യാവാ-പൃഥിവീ, ദേവന്മാരോടൊപ്പം ഞങ്ങളെ മുന്നോട്ടു കാത്തുകൊള്ളുവിൻ.
It praises Indra as the power that breaks obstruction and releases abundance, while emphasizing that inspired mantra (dhī/uktha)—linked to the Angirasa/Bṛhaspati current—is the effective instrument of that release.
These images describe layered, many-faceted inspiration (seven-headed dhī) and a decisive additional measure or potency (the “fourth”) that Ayāsya ‘brings to birth’ as a hymn-force for Indra—speech functioning as spiritual action.
On the mythic level it recalls Indra’s release of blocked waters; symbolically it means restoring flow—life, prosperity, clarity, and movement—after the slaying of inner and outer obstruction (ahi).
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.