
Sukta 1.151
ഈ സൂക്തം മിത്രനും വരുണനും ഋതം (ബ്രഹ്മാണ്ഡക്രമം) നിലനിർത്തുകയും ജനനം മുതൽ ജീവികളെ കാത്തുസൂക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന പ്രിയ ഇരട്ടാധിപന്മാരായി സ്തുതിക്കുന്നു. ദർശകന്റെ വചനത്തിന് അവർ സംരക്ഷണവും വർധനവും നൽകി പ്രതികരിക്കുന്നു. അവരുടെ ശക്തി “വിശാല വാതിലുകൾ” തുറക്കുന്നതായും, ശുദ്ധവും പോഷകവുമായ ധാരകൾ വിടുതൽ ചെയ്യുന്നതായും, ഉഷസ്സിനെയും സൂര്യപ്രകാശത്തെയും പ്രത്യക്ഷതയിലേക്കു ആകർഷിക്കുന്നതായും വരച്ചുകാട്ടുന്നു; അവസാനം അവരുടെ അതുല്യ ദൈവത്വവും ഉദാരമായ അനുഗ്രഹദാനവും പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.
Mantra 1
मित्रं न यं शिम्या गोषु गव्यवः स्वाध्यो विदथे अप्सु जीजनन् । अरेजेतां रोदसी पाजसा गिरा प्रति प्रियं यजतं जनुषामवः ॥
മിത്രനെപ്പോലെ—ഗവ്യവഃ, പ്രകാശമുള്ള ഗോവുകളുടെ അന്വേഷകർ, സ്വന്തം പരിശ്രമത്താൽ, സ്വാധ്യ (സ്വ-നിയമം) കൊണ്ടു, വിദഥത്തിൽയും അപ്സു (ജലങ്ങളിൽ)യും അവനെ ജനിപ്പിക്കുന്നു—അവരുടെ പാജസ (ബലം) കൊണ്ട് റോദസീ (ദ്യൗ-പൃഥിവി) എന്ന രണ്ടു ലോകങ്ങളും വിറയ്ക്കുന്നു. ഗിരാ (വാണി)യാൽ അവർ പ്രിയവും യജതവും ആയ ആ യുഗലത്തോട് പ്രതികരിക്കുന്നു—ജന്മം മുതലേ ജീവികളുടെ അവഃ (രക്ഷ/പാലനം) ആയി.
Mantra 2
यद्ध त्यद्वां पुरुमीळ्हस्य सोमिनः प्र मित्रासो न दधिरे स्वाभुवः । अध क्रतुं विदतं गातुमर्चत उत श्रुतं वृषणा पस्त्यावतः ॥
സമ്പന്നമായ അനുഗ്രഹം തേടുന്ന സോമപീഡകർ, സുഹൃത്തുക്കളെപ്പോലെ, സ്വയം-പ്രഭാവികളായി നിങ്ങളുടെ പ്രവർത്തിയെ മുന്നോട്ടു വെക്കുമ്പോൾ—അവർ നിങ്ങളുടെ ക്രതു (ഇച്ഛാശക്തി/വിധിബുദ്ധി)യെ സ്തുതിച്ച് പാത (ഗാതു) കണ്ടെത്തുന്നു. ഹേ രണ്ടു വീരന്മാരേ (വൃഷണാ), നിങ്ങൾ അവരെ ശ്രവണീയരാക്കി, അവരുടെ സ്വന്തം ഗൃഹത്തിൽ—പസ്ത്യാവത്—സ്ഥിരമായി സ്ഥാപിക്കുന്നു.
Mantra 3
आ वां भूषन्क्षितयो जन्म रोदस्योः प्रवाच्यं वृषणा दक्षसे महे । यदीमृताय भरथो यदर्वते प्र होत्रया शिम्या वीथो अध्वरम् ॥
ഹേ രണ്ടു വീരന്മാരേ (വൃഷണാ), ഇരുലോകങ്ങളിലും ജന്മം മുതൽ വസിക്കുന്ന ജനങ്ങൾ അലങ്കാരത്തോടെയും ഉച്ചരിക്കേണ്ട വാക്കോടെയും നിങ്ങളുടെ അടുക്കൽ വരുന്നു—നിങ്ങളുടെ മഹാദക്ഷതക്കും ശക്തിക്കും വേണ്ടി. നിങ്ങൾ അതിനെ ഋത (സത്യ-ക്രമം)ക്കായി വഹിക്കുമ്പോൾ, വേഗഗാമിയായ അർവത് (ശീഘ്രഗതി)ക്കായി വഹിക്കുമ്പോൾ—ഹോത്രാ (യാജകക്രിയ)യും ശിമ്യാ (ശ്രമം/പോരാട്ടം)യും വഴി നിങ്ങൾ അധ്വര (യജ്ഞ)ത്തെ മുന്നോട്ട് നയിക്കുന്നു.
Mantra 4
प्र सा क्षितिरसुर या महि प्रिय ऋतावानावृतमा घोषथो बृहत् । युवं दिवो बृहतो दक्षमाभुवं गां न धुर्युप युञ्जाथे अपः ॥
ഹേ അസുര-ശക്തികളേ, മഹത്തും പ്രിയവുമായ ആ ആധിപത്യം നിങ്ങൾ ഋതവാന്മാരായി ‘വിസ്തൃത ഋത’മായി ഘോഷിക്കുന്നു. നിങ്ങൾ ഇരുവരും വിശാല ദ്യൗവിന്റെ മഹാദക്ഷ (ദക്ഷത/ശക്തി)യായി മാറിയിരിക്കുന്നു; നിങ്ങൾ അപഃ (ജലധാരകൾ)യെ ധുര്യ പശുവിനെപ്പോലെ നുകത്തിൽ ചേർക്കുന്നു—പ്രവാഹങ്ങളെ പ്രവർത്തിസേവയിൽ നിയോഗിച്ച്.
Mantra 5
मही अत्र महिना वारमृण्वथोऽरेणवस्तुज आ सद्मन्धेनवः । स्वरन्ति ता उपरताति सूर्यमा निम्रुच उषसस्तक्ववीरिव ॥
ഇവിടെ നിങ്ങളുടെ മഹിമയാൽ നിങ്ങൾ വിശാലമായ വാതിൽ തുറക്കുന്നു; മലിനതയില്ലാത്ത, പ്രേരിപ്പിക്കുന്ന ധാരകൾ പോഷകമായ പശുക്കളെപ്പോലെ സദ്മം/ആസനത്തിലേക്ക് എത്തുന്നു. അവ മേലോട്ടു സൂര്യനിലേക്കു മുഴങ്ങുന്നു; ഉഷസ്സുകൾ വേഗം പറക്കുന്നവരെപ്പോലെ താഴേക്ക് ഇറങ്ങി പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു—നമ്മുടെ മേഖലയിലേക്കു പ്രകാശത്തിന്റെ അവതരണം കൊണ്ടുവരുന്നു.
Mantra 6
आ वामृताय केशिनीरनूषत मित्र यत्र वरुण गातुमर्चथः । अव त्मना सृजतं पिन्वतं धियो युवं विप्रस्य मन्मनामिरज्यथः ॥
ഋതം (സത്യധർമ്മം) നിമിത്തം നിങ്ങളുടെ അടുക്കലേക്ക് കേശിനീ—പ്രകാശമുള്ള കേശങ്ങളുള്ള പ്രചോദനശക്തികൾ—ഗാനം ചൊല്ലി, ഹേ മിത്ര; അവിടെ, ഹേ വരുണ, നിങ്ങൾ പഥത്തെ സ്തുതിയോടെ അംഗീകരിക്കുന്നു. നിങ്ങളുടെ സ്വസ്വരൂപത്താൽ ഞങ്ങളുടെ ധിയഃ (ചിന്ത/ബുദ്ധി)യെ വിടുവിക്കുകയും പോഷിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുക; നിങ്ങൾ ഇരുവരും വിപ്ര (ഋഷി)യുടെ മനസ്സിലെ ആന്തരിക രൂപീകരണങ്ങളായ മൻമയിൽ ആനന്ദിക്കുന്നു.
Mantra 7
यो वां यज्ञैः शशमानो ह दाशति कविर्होता यजति मन्मसाधनः । उपाह तं गच्छथो वीथो अध्वरमच्छा गिरः सुमतिं गन्तमस्मयू ॥
യജ്ഞങ്ങളാൽ ശക്തിയാർജ്ജിച്ച് നിങ്ങള്ക്കു ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ—അവൻ കവി, ഹോതൃ, മൻമസാധന (ആന്തരിക വാക്കിനെ സിദ്ധിപ്പിക്കുന്നവൻ) ആയി യജിക്കുന്നു. അവന്റെ അടുക്കലേക്കു തന്നെ നിങ്ങൾ ഇരുവരും പോകുന്നു; അധ്വരത്തിന്റെ യാത്രയിലേക്കും സ്തുതിഗീതങ്ങളിലേക്കും വരിക—നിങ്ങളെ തേടുന്ന ഞങ്ങളിലേക്കു നിങ്ങളുടെ ദീപ്തമായ സുമതി (ശുഭമതി)യോടെ എത്തുക.
Mantra 8
युवां यज्ञैः प्रथमा गोभिरञ्जत ऋतावाना मनसो न प्रयुक्तिषु । भरन्ति वां मन्मना संयता गिरोऽदृप्यता मनसा रेवदाशाथे ॥
ഹേ ദ്വയദേവന്മാരേ, യജ്ഞാർപ്പണങ്ങളാലും പ്രകാശകിരണങ്ങളാലും നിങ്ങൾ ആദ്യം അഭിഷിക്തരാകുന്നു—ഋതത്തിന്റെ ധാരകർ—മനം ശരിയായ ‘പ്രയുക്തി’കളിൽ ചേർത്തുനിർത്തുന്നതുപോലെ. സംയതമായ സ്തുതിഗാനങ്ങൾ നിങ്ങളിലേക്കു അന്തർഭാവ-രചനകളെ വഹിക്കുന്നു; മദവും ഭ്രമവും ഇല്ലാത്ത മനസ്സോടെ നിങ്ങൾ ദീപ്തവും സമൃദ്ധവുമായ പൂർണ്ണത നൽകുന്നു.
Mantra 9
रेवद्वयो दधाथे रेवदाशाथे नरा मायाभिरितऊति माहिनम् । न वां द्यावोऽहभिर्नोत सिन्धवो न देवत्वं पणयो नानशुर्मघम् ॥
ഹേ നരന്മാരേ, നിങ്ങൾ സമൃദ്ധമായ പ്രാണബലം സ്ഥാപിക്കുന്നു; ജ്ഞാനപരമായ രൂപണശക്തികളാൽ (മായാഭിഃ)യും സമീപസഹായത്താൽ (ഇതഊതി)യും നിങ്ങൾ സമൃദ്ധമായ സിദ്ധി ദാനം ചെയ്യുന്നു. ദിവസങ്ങളോടുകൂടിയ ആകാശങ്ങളും നദികളും നിങ്ങളുടെ ദേവത്വത്തെ എത്തിച്ചേരുന്നില്ല; ഇരുട്ടിന്റെ വ്യാപാരികളായ പണികളും നിങ്ങളുടെ ദാനം (മഘ) നേടുന്നില്ല.
The hymn opens by likening the deity to a ‘friend’ brought forth by seekers of luminous herds, establishing Mitra-Varuṇa as beloved guardians whose force makes the worlds tremble.
Imagery expands into cosmic operations: the lords open the wide gate, release spotless streams, and orchestrate the ascent toward the sun and the descent of dawn’s manifestation.
A peak assertion of their life-giving bounty and sovereign power—granting rich vitality and fulfillment through their māyā (wise formative power) and near help.
It closes by declaring their godhead unsurpassed by heavens, days, or rivers, and by denying the ‘paṇis’ (dark traffickers) any share in their largesse, reinforcing protection and moral victory.
mitraṃ na
mahī ... vāram ṛṇvatho
revat vayo dadhāthe
They are twin Vedic lords invoked together: Mitra represents friendship and agreement, and Varuṇa represents vast moral law and restraint. Together they protect beings and uphold cosmic order (ṛta).
It is a poetic image for removing obstruction and allowing the flow of life and light—pure streams, dawn, and the sun’s radiance—into the world and into the worshipper’s path.
The paṇis symbolize forces that hoard, obscure, or oppose the right order. The hymn declares that such forces cannot obtain Mitra-Varuṇa’s divine status or their generous gifts.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.