
Sukta 1.152
Māmateya (traditional for this adjacent hymn cluster)
Tr̥ṣṭubh (probable for RV 1.152 opening; needs full hymn metrical audit)
ഈ സൂക്തം ഋതം (ബ്രഹ്മാണ്ഡക്രമം) പൂർണ്ണമായി അനുസരിക്കുന്ന കാവൽക്കാരായ മിത്ര–വരുണന്മാരെ സ്തുതിക്കുന്നു. അവരുടെ അക്ഷുണ്ണമായ ശക്തിയും സത്യാധിഷ്ഠിതമായ ഭരണവും ഉപാസകനെ അനൃതം (അസത്യം) കടന്ന് അപ്പുറത്തേക്ക് നയിക്കുന്നു. ‘കാൽ ഇല്ലാത്തത് കാൽ ഉള്ളതിനു മുമ്പേ പോകുന്നു’, ‘ഭാരം വഹിക്കുന്ന മറഞ്ഞ ഗർഭം’ എന്നീ പരസ്പരവിരുദ്ധവും രഹസ്യാത്മകവുമായ ദൃശ്യങ്ങളിലൂടെ ലോകങ്ങളെ താങ്ങുന്ന, കാണാനാകാത്ത ക്രമീകരണബുദ്ധിയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. കൂടാതെ യാഗപോഷണത്തെയും പ്രചോദിത വാക്കിനെയും അഭിമുഖീകരിച്ച്, വയുനാനി (വിവേചനങ്ങൾ/അന്തര്ദൃഷ്ടികൾ)യും അദിതിയുടെ അഖണ്ഡതയിൽ നിന്നു വ്യാപിക്കുന്ന സംരക്ഷണവും അപേക്ഷിക്കുന്നു.
Mantra 1
युवं वस्त्राणि पीवसा वसाथे युवोरच्छिद्रा मन्तवो ह सर्गाः । अवातिरतमनृतानि विश्व ऋतेन मित्रावरुणा सचेथे ॥
ഹേ മിത്ര-വരുണാ, നിങ്ങൾ ഇരുവരും പരിപൂർണ്ണ സമൃദ്ധിയുടെ വസ്ത്രം ധരിക്കുന്നു; നിങ്ങളുടെ ചിന്തയുടെ ഗതികളും ഉന്മേഷപ്രവാഹങ്ങളും അഖണ്ഡമാണ്. നിങ്ങൾ സർവ്വ അസത്യങ്ങളെയും അതിക്രമിക്കുന്നു; ഋതംകൊണ്ട് നിങ്ങൾ ഇരുവരും ഏകസുരത്തിൽ ചേർന്ന് സഞ്ചരിക്കുന്നു.
Mantra 2
एतच्चन त्वो वि चिकेतदेषां सत्यो मन्त्रः कविशस्त ऋघावान् । त्रिरश्रिं हन्ति चतुरश्रिरुग्रो देवनिदो ह प्रथमा अजूर्यन् ॥
ഇതുതന്നെ—നീ ഇതിനെ വ്യക്തമായി തിരിച്ചറിയുക: ഇവരിൽ സത്യ മന്ത്രം, കവി (ദർശി) സ്തുതിച്ചതും ഋഘാവാൻ (നേരെ നീങ്ങുന്ന ശക്തി) പ്രേരിപ്പിച്ചതുമായത്, ഉഗ്രമായ ചതുരശ്രിയായി മാറി ത്രിരശ്രിയെ വധിക്കുന്നു; ദേവനിദഃ (ദേവനിന്ദകർ) ആദ്യത്തേതന്നെ തകർന്നു, അജൂര്യമായി നിലനിൽക്കുകയില്ല.
Mantra 3
अपादेति प्रथमा पद्वतीनां कस्तद्वां मित्रावरुणा चिकेत । गर्भो भारं भरत्या चिदस्य ऋतं पिपर्त्यनृतं नि तारीत् ॥
പാദമില്ലാതെ അത് നീങ്ങുന്നു—പാദമുള്ളവയിൽ ആദ്യമായി; ഹേ മിത്രാവരുൺ, നിങ്ങളുടെ ഈ രഹസ്യം ആരാണ് ഗ്രഹിച്ചത്? ഗർഭം (മറഞ്ഞ അങ്കുരം) ഭാരം വഹിക്കുന്നു; അത് ഋതത്തെ പൂരിപ്പിക്കുകയും അനൃതത്തെ താഴെയിറക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
Mantra 4
प्रयन्तमित्परि जारं कनीनां पश्यामसि नोपनिपद्यमानम् । अनवपृग्णा वितता वसानं प्रियं मित्रस्य वरुणस्य धाम ॥
കന്യകളുടെ ചുറ്റും സഞ്ചരിക്കുന്ന ജാരനെ (പ്രിയതമനെ) ഞങ്ങൾ ദർശിക്കുന്നു; എങ്കിലും അവൻ അവരിൽ പതിച്ചുവീഴുന്നില്ല. അഖണ്ഡമായി, വസ്ത്രംപോലെ വിശാലമായി വിരിഞ്ഞ്, അവൻ മിത്ര-വരുണന്മാരുടെ പ്രിയ ധാമം ധരിക്കുന്നു.
Mantra 5
अनश्वो जातो अनभीशुरर्वा कनिक्रदत्पतयदूर्ध्वसानुः । अचित्तं ब्रह्म जुजुषुर्युवानः प्र मित्रे धाम वरुणे गृणन्तः ॥
അശ്വമില്ലാതെ ജനിച്ച, കയറില്ലാതെ—ആ അർവാ കുതിര കിന്നരിച്ച്, ഉയർത്തിയ ശിഖരത്തോടെ പാഞ്ഞുയരുന്നു. യുവാക്കൾ അചിന്ത്യ (എങ്കിലും പ്രബല) ബ്രഹ്മത്തെ സ്വീകരിച്ച്, മിത്രനിലും വരുണനിലും ധാമത്തെ പാടുന്നു.
Mantra 6
आ धेनवो मामतेयमवन्तीर्ब्रह्मप्रियं पीपयन्त्सस्मिन्नूधन् । पित्वो भिक्षेत वयुनानि विद्वानासाविवासन्नदितिमुरुष्येत् ॥
പോഷക ധേനുക്കൾ വരുന്നു—മാമതേയനെ (മാമതയുടെ പുത്രനെ) സഹായിച്ച്—ഈ ഉദരത്തിൽ ബ്രഹ്മപ്രിയനെ നിറയ്ക്കുന്നു. കുടിച്ച ശേഷം, വിജ്ഞാനി വയുനാനി (വിവേചനോപായങ്ങൾ) ചോദിക്കട്ടെ; വായാൽ ആരാധന ചെയ്ത്, അദിതിയെ (അനന്ത സമഗ്രതയെ) വിപുലപ്പെടുത്തി സംരക്ഷിക്കട്ടെ.
Mantra 7
आ वां मित्रावरुणा हव्यजुष्टिं नमसा देवाववसा ववृत्याम् । अस्माकं ब्रह्म पृतनासु सह्या अस्माकं वृष्टिर्दिव्या सुपारा ॥
ഹേ മിത്ര-വരുണന്മാരേ, ഹവ്യജുഷ്ടിയിലേക്കു—അർപ്പണത്തിന്റെ ആനന്ദത്തിലേക്കു—നമസ്കാരത്തോടെ, ദേവന്മാരേ, നിങ്ങളുടെ രക്ഷാശക്തിയാൽ ഞാൻ നിങ്ങളെ ഞങ്ങളിലേക്കു തിരിക്കുന്നു. യുദ്ധങ്ങളിൽ/അന്തരംഗ പോരാട്ടങ്ങളിൽ ഞങ്ങളുടെ ബ്രഹ്മ (പ്രേരിത വാക്ക്) ജയിക്കട്ടെ; ഞങ്ങളുടെ ദിവ്യ വൃഷ്ടി (കൃപാവൃഷ്ടി) ‘സുപാരാ’—എളുപ്പത്തിൽ കടത്തിവിടുന്നതായി—ഞങ്ങളെ സുരക്ഷിതമായി അപ്പുറം എത്തിക്കട്ടെ.
Mitra–Varuṇa are praised as richly arrayed powers whose thought-currents are ‘unbroken,’ moving together by ṛta beyond all falsehood.
The hymn advances through paradox and cosmic riddle: unseen forces precede the seen; the ‘embryo’ bears the world’s burden, filling out ṛta and subduing anṛta.
The revelation that an unseen, wombed principle sustains order—truth is not merely spoken but structurally carried by the cosmos, under Mitra–Varuṇa’s governance.
The prayer turns toward nourishment and inspired knowing: the poet is aided, filled, and then asks for vayunāni, ending in a gesture of widening protection in Aditi’s wholeness.
ṛtena mitrāvaruṇā sacethe
अपादेति प्रथमा पद्वतीनां कस्तद्वां मित्रावरुणा चिकेत । गर्भो भारं भरत्या चिदस्य ऋतं पिपर्त्यनृतं नि तारीत् ॥vayunāni vidvān
They are a paired deity of sovereignty: Mitra represents harmony and right relationship, while Varuṇa represents vast moral-cosmic oversight. Together they uphold ṛta (truthful order).
Ṛta is the right pattern—cosmic order, truth, and lawful harmony. Anṛta is its opposite: falsehood, disorder, and what breaks alignment in thought, speech, and action.
It is a Vedic riddle pointing to unseen forces that precede visible movement and growth—an inner or hidden principle that carries the world’s burden, strengthens ṛta, and pushes down anṛta.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.