Adhyaya 3

Verse 1

भीष्म उवाच । निर्गुणस्याप्रमेयस्य शुद्धस्याथ महात्मनः । कथं सर्गादिकर्त्तृत्वं ब्रह्मणो ह्युपपद्यते

ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—നിർഗുണനും അപ്രമേയനും ശുദ്ധനും മഹാത്മാവുമായ ബ്രഹ്മനിൽ സൃഷ്ടി മുതലായവയുടെ കർത്തൃത്വം എങ്ങനെ യുക്തിയാകും?

Verse 2

पुलस्त्य उवाच । शक्तयः सर्वभावानामचिंत्या ज्ञानगोचराः । यत्ततो ब्रह्मणस्तास्तुसर्गाद्या भावशक्तयः

പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—സകല ഭാവങ്ങളുടെയും ശക്തികൾ അചിന്ത്യമായാലും ജ്ഞാനഗോചരമാണ്; ആ പരബ്രഹ്മനിൽ നിന്നുതന്നെ സൃഷ്ടി മുതലായ ഭാവശക്തികൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു।

Verse 3

उत्पन्नः प्रोच्यते विद्वान्नित्य एवोपचारतः । निजेन तस्य मानेन आयुर्वर्षशतं स्मृतम्

വിദ്വാന്മാർ അവനെ ‘ഉത്പന്നൻ’ എന്നു പറയുന്നത് ഉപചാരാർത്ഥം മാത്രം; യഥാർത്ഥത്തിൽ അവൻ നിത്യൻ. അവന്റെ സ്വന്തം മാനപ്രകാരം അവന്റെ ആയുസ്സ് നൂറു വർഷമെന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 4

तत्पराख्यं परार्द्धं च तदर्द्धं परिकीर्त्तितम् । काष्ठा पंचदशाख्या ता निमेषा नृपसत्तम

ആ അളവിനെ ‘തത്പര’ എന്നു വിളിക്കുന്നു; അതിനെ ‘പരാർദ്ധ’ എന്നും പറയുന്നു; അതിന്റെ പകുതിയും അതുപോലെ പ്രസിദ്ധമാണ്. ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ, പതിനഞ്ച് കാഷ്ഠകൾ ചേർന്ന് ഒരു നിമേഷമാകുന്നു.

Verse 5

काष्ठा स्त्रिंशत्कला त्रिंशत्कला मौहूर्त्तिको विधिः । तावत्संख्यैरहोरात्रं मुहूर्त्तैर्मानुषं स्मृतम्

മുപ്പത് കലകൾ ചേർന്ന് ഒരു കാഷ്ഠ; മുപ്പത് കലകളാൽ തന്നെയാണ് മുഹൂർത്തത്തിന്റെ അളവ് നിശ്ചയിക്കുന്നത്. അതേ എണ്ണത്തിലുള്ള മുഹൂർത്തങ്ങളാൽ മനുഷ്യരുടെ അഹോരാത്രം (പകൽ-രാത്രി) എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 6

अहोरात्राणि तावंति मासः पक्षद्वयात्मकः । तैष्षड्भिरयनं वर्षमयने दक्षिणोत्तरे

അത്രയേറെ അഹോരാത്രങ്ങൾ ചേർന്ന് രണ്ട് പക്ഷങ്ങളടങ്ങിയ ഒരു മാസം ആകുന്നു. അങ്ങനെ ആറു മാസങ്ങൾ ചേർന്ന് ഒരു അയനം; വർഷം ദക്ഷിണായനവും ഉത്തരായനവും എന്ന രണ്ട് അയനങ്ങളാൽ നിർമ്മിതമാണെന്ന് പറയുന്നു.

Verse 7

अयनं दक्षिणं रात्रिर्देवानामुत्तरं दिनम् । दिव्यैर्वर्षसहस्रैस्तु कृतत्रेतादिसंज्ञितम्

ദേവന്മാർക്ക് ദക്ഷിണായനം രാത്രി, ഉത്തരായനം പകൽ. ദിവ്യവർഷങ്ങളുടെ സഹസ്രങ്ങളാൽ അളക്കപ്പെടുന്ന ഈ കാലങ്ങൾ കൃത, ത്രേതാ മുതലായ യുഗങ്ങളെന്നു പ്രസിദ്ധം.

Verse 8

चतुर्युगं द्वादशभिस्तद्विभागं निबोध मे । चत्वारि त्रीणिद्वे चैकं कृतादिषु यथाक्रमम्

എന്നിൽ നിന്ന് ചതുര്യുഗത്തിന്റെ പന്ത്രണ്ട് ഭാഗങ്ങളായ വിഭജനം ഗ്രഹിക്കൂ. കൃത (സത്യ) യുഗം മുതലായ ക്രമത്തിൽ അവ നാല്, മൂന്ന്, രണ്ട്, ഒന്ന് എന്നിങ്ങനെ ഭാഗങ്ങളാണ്.

Verse 9

दिव्याब्दानां सहस्राणि युगेष्वाहुः पुराविदः । तत्प्रमाणैः शतैः संध्या पूर्वा तत्राभिधीयते

പുരാതനപരമ്പരാവിദരായ ഋഷിമാർ പറയുന്നു—യുഗങ്ങൾ ദിവ്യവർഷങ്ങളുടെ സഹസ്രങ്ങളാൽ പരിമിതമാണ്; അതേ മാനത്തിന്റെ ശതഭാഗങ്ങളാൽ മുൻസന്ധ്യ (സന്ധ്യാകാലം)യും അവിടെ വിവരണപ്പെടുന്നു।

Verse 10

संध्यांशकश्च तत्तुल्यो युगस्यानंतरो हि यः । संध्यासंध्यांशयोरंतः कालो यो नृपसत्तम

അതേ അളവിലുള്ള ‘സന്ധ്യാംശക’വും ഉണ്ടാകുന്നു; അത് യുഗത്തിന് ഉടനെ പിന്നാലെ വരുന്ന ഇടവേളയാണ്—അഥവാ സന്ധ്യയും സന്ധ്യാംശവും തമ്മിലുള്ള അന്തരാളകാലം, ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ।

Verse 11

युगाख्यः स तु विज्ञेयः कृतत्रेतादिसंज्ञितः । कृतं त्रेता द्वापरं च कलिश्चैव चतुर्युगम्

ഇതെയാണ് ‘യുഗം’ എന്നു അറിയേണ്ടത്; ഇത് കൃത, ത്രേതാ മുതലായ നാമങ്ങളാൽ പ്രസിദ്ധം. കൃതം, ത്രേതാ, ദ്വാപരം, കലി—ഇവ തന്നെയാണ് ചതുര്യുഗം।

Verse 12

प्रोच्यते तत्सहस्रं तु ब्रह्मणो दिवसं नृप । ब्रह्मणो दिवसे राजन्मनवश्च चतुर्दश

ഹേ നൃപ, ആ (ചതുര്യുഗങ്ങളുടെ) ഒരു സഹസ്രം ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഒരു ദിനമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ ഹേ രാജൻ, ബ്രഹ്മദിനത്തിൽ പതിനാലു മനുക്കൾ ഉണ്ടാകും।

Verse 13

भवंति परिमाणं च तेषां कालकृतं शृणु । सप्तर्षयः सुराः शक्रो मनुस्तत्सूनवो नृप

ഹേ നൃപ, അവരുടെ കാലനിയതമായ പരിമാണം കേൾക്കുക—സപ്തർഷികൾ, ദേവഗണം, ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ), മനു, അവന്റെ പുത്രന്മാർ।

Verse 14

एककाले हि सृज्यंते संह्रियंते च पूर्ववत् । चतर्युगानां संख्याता साधिका ह्येकसप्ततिः

ഒരേ കാലത്തിൽ സൃഷ്ടി ഉദ്ഭവിക്കുകയും, മുൻപുപോലെ ലയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ചതുര്യുഗങ്ങളുടെ എണ്ണം ഏകസപ്തതി (എഴുപത്തൊന്ന്, കൂടാതെ) എന്നു പ്രസിദ്ധം.

Verse 15

मन्वंतरं मनोः कालः सुरादीनां च पार्थिव । अष्टौ शतसहस्राणि दिव्यया संख्यया स्मृतः

ഹേ രാജാവേ, മന്വന്തരമെന്നത് മനുവിന്റെ കാലമാണ്; ദേവതാദികളുടെ കാലവും അതുതന്നെ. ദിവ്യഗണനപ്രകാരം അത് എട്ട് ലക്ഷം (വർഷം) എന്നു സ്മൃതമാണ്.

Verse 16

द्विपंचाशत्तथान्यानि सहस्राण्यधिकानि च । त्रिंशत्कोट्यस्तु संपूर्णाः संख्याताः संख्यया नृप

കൂടാതെ അമ്പത്തിരണ്ടായിരം അധികവും; ഹേ നൃപാ, ആകെ പൂർണ്ണ സംഖ്യ മുപ്പത് കോടി എന്നു സംഖ്യയായി എണ്ണപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 17

सप्तषष्टिस्तथान्यानि नियुतानि महामते । विंशतिश्च सहस्राणि कालोयमधिकं विना

ഹേ മഹാമതേ, ഈ കാലമാനം അറുപത്തേഴു നിയുതങ്ങളും, അതിനുപുറമേ ഇരുപതിനായിരവും; ഇതിലധികമില്ല.

Verse 18

मन्वंतरस्य संख्येयं मानुषैरिह वत्सरैः । चतुर्द्दशगुणो ह्येष कालो ब्राह्ममहः स्मृतम्

മന്വന്തരത്തിന്റെ ദൈർഘ്യം ഇവിടെ മനുഷ്യവർഷങ്ങളാൽ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. അതേ കാലം പതിനാലുമടങ്ങായാൽ ‘ബ്രഹ്മദിനം’ (ബ്രാഹ്മമഹഃ) എന്നു സ്മൃതമാണ്.

Verse 19

ब्राह्मो नैमित्तिको नाम तस्यांते प्रतिसंचरः । तदाहि दह्यते सर्वं त्रैलोक्यं भूर्भुवादिकम्

ആ പ്രളയത്തെ ‘ബ്രാഹ്മ’ എന്നും ‘നൈമിത്തിക’ എന്നും പറയുന്നു; അതിന്റെ അവസാനം ലോകത്തിന്റെ പ്രതിസഞ്ചാരം സംഭവിക്കുന്നു. അപ്പോൾ ഭൂഃ-ഭുവഃ മുതലായവ ഉൾപ്പെടെ സമസ്ത ത്രൈലോക്യവും ദഹിക്കുന്നു.

Verse 20

जनं प्रयांति तापार्त्ता महर्लोकनिवासिनः । एकार्णवे तु त्रैलोक्ये ब्रह्मा ब्रह्मविदां वरः

ദഹനതാപത്തിൽ പീഡിതരായ മഹർലോകവാസികൾ ജനലോകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു. ത്രൈലോക്യം ഒറ്റ മഹാസമുദ്രമാകുമ്പോൾ, ബ്രഹ്മവിദ്യയിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ബ്രഹ്മാവ് അവിടെ നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 21

भोगिशय्यागतः शेते त्रैलोक्यग्रासबृंहितः । जनस्थैर्योगिभिर्द्देवश्चिंत्यमानो जगद्विभुः

അവൻ ശേഷനാഗശയ്യയിൽ ശയിക്കുന്നു, ത്രൈലോക്യം ഗ്രസിച്ച് മഹാവിസ്തൃതനായതുപോലെ. ജഗദ്വിഭുവായ ആ ദേവനെ ജനലോകത്തിലെ സ്ഥിരയോഗികൾ ധ്യാനിക്കുന്നു.

Verse 22

तत्प्रमाणां हि तां रात्रिं तदंते सृजते पुनः । एवं तु ब्रह्मणो वर्षमेवं वर्षशतं च तत्

അവന്റെ പകലിനൊത്ത അളവിലുള്ള രാത്രിയുമുണ്ട്; അതിന്റെ അവസാനം അവൻ വീണ്ടും സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഒരു വർഷം കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു; ഇങ്ങനെ തന്നെയാണ് അവന്റെ നൂറു വർഷവും.

Verse 23

शतं हि तस्य वर्षाणां परमायुर्महात्मनः । एकमस्य व्यतीतं तु परार्धं ब्रह्मणोनघ

ആ മഹാത്മാവായ ബ്രഹ്മാവിന്റെ പരമ ആയുസ്സ് നൂറു വർഷമാണ്. ഹേ നിർപാപനേ, അതിൽ ഒരു പരാർദ്ധം—അർദ്ധഭാഗം—ഇതിനകം കഴിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

Verse 24

तस्यान्तेभून्महाकल्पः पाद्म इत्यभिविश्रुतः । द्वितीयस्य परार्धस्य वर्तमानस्य वै नृप

ആ കാലത്തിന്റെ അവസാനം ‘പാദ്മ’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായ മഹാകൽപം സംഭവിച്ചു, ഹേ നൃപ; അത് ദ്വിതീയ പരാർദ്ധത്തിന്റെ നിലവിലുള്ള ഉത്തരാർദ്ധത്തിന്റേതാണ്.

Verse 25

वाराह इति कल्पोयं प्रथमः परिकल्पितः । ब्रह्मा नारायणाख्योसौ कल्पादौ भगवान्यथा

ഈ കൽപം ആദ്യത്തേതായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു—ഇതിന് ‘വാരാഹ കൽപം’ എന്ന നാമം; കൽപാരംഭത്തിൽ നാരായണനാമധേയനായ ഭഗവാൻ ബ്രഹ്മാവ് പ്രത്യക്ഷനാകുന്നു.

Verse 26

ससर्ज सर्वभूतानि तदाचक्ष्व महामुने । पुलस्त्य उवाच । प्रजाः ससर्ज भगवाननादिस्सर्वसंभवः

“അവൻ സർവ്വഭൂതങ്ങളെയും സൃഷ്ടിച്ചു—ഹേ മഹാമുനേ, അത് പറയുക.” പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—“അനാദിയായ, സർവ്വസംബവനായ ഭഗവാൻ പ്രജകളെ സൃഷ്ടിച്ചു.”

Verse 27

अतीतकल्पावसाने निशासुप्तोत्थितः प्रभुः । सत्वोद्रिक्तस्तथा ब्रह्मा शून्यं लोकमवैक्षत

കഴിഞ്ഞ കൽപത്തിന്റെ അവസാനം രാത്രിനിദ്രയിൽ നിന്ന് ഉണർന്ന പ്രഭു ബ്രഹ്മാവ്, സത്ത്വം പ്രബലമായവനായി, ലോകത്തെ ശൂന്യമായി കണ്ടു.

Verse 28

तोयान्तस्स महीं ज्ञात्वा निमग्नां वारिसंप्लवे । प्रविचिंत्य तदुद्धारं कर्तुकामः प्रजापतिः

മഹാപ്രളയജലത്തിൽ ഭൂമി അതിഗഹനത്തിൽ മുങ്ങിയതായി അറിഞ്ഞ പ്രജാപതി, അവളെ ഉയർത്തുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു, അവളുടെ ഉദ്ധാരോപായം ചിന്തിച്ചു.

Verse 29

विष्णुरूपं तदा ज्ञात्वा पृथ्वीं वोढुं स्वतेजसा । मत्स्यकूर्मादिकां चान्यां वाराहीं तनुमाविशत्

അപ്പോൾ വിഷ്ണുരൂപത്തിന്റെ ആവശ്യം തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, തന്റെ ദിവ്യ തേജസ്സാൽ ഭൂമിയെ ഉയർത്തുവാൻ, മത്സ്യ-കൂർമാദി അവതാരങ്ങളെപ്പോലെ മറ്റൊരു ദേഹമായ വരാഹതനുവിൽ പ്രവേശിച്ചു।

Verse 30

वेदयज्ञमयं रूपमाश्रित्य जगतः स्थितौ । स्थितः स्थिरात्मा सर्वात्मा परमात्मा प्रजापतिः

വേദ-യജ്ഞമയമായ രൂപം ആശ്രയിച്ച്, ലോകത്തിന്റെ നിലനില്പിനായി പ്രജാപതി നിലകൊള്ളുന്നു—സ്ഥിരാത്മാവ്, സർവാത്മാവ്, പരമാത്മാവ്।

Verse 31

प्रविवेशे तदा तोयं तोयाधारे धराधरः । निरीक्ष्य तं तदा देवी पातालतलमागतम्

അപ്പോൾ ധരാധരൻ (ഗിരിധരൻ) ജലത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു—ആ ജലാധാരത്തിലേയ്ക്ക്. അവൻ പാതാളതലത്തിലെത്തിയതു കണ്ട ദേവി അപ്പോൾ നോക്കി।

Verse 32

तुष्टाव प्रणता भूत्वा भक्तिनम्रा वसुंधरा । पृथिव्युवाच । नमस्ते सर्वभूताय नमस्ते परमात्मने

അപ്പോൾ ഭക്തിയാൽ വിനീതയായി നമസ്കരിച്ചു വസുന്ധര സ്തുതിച്ചു. പൃഥിവി പറഞ്ഞു—“സർവഭൂതസ്വരൂപനേ, നമസ്കാരം; പരമാത്മാവേ, നമസ്കാരം।”

Verse 33

मामुद्धरास्मादद्य त्वं त्वत्तोहं पूर्वमुत्थिता । परमात्मन्नमस्तेस्तु पुरुषात्मन्नमोस्तु ते

ഇന്നുതന്നെ എന്നെ ഇതിൽ നിന്ന് ഉയർത്തി രക്ഷിക്കണമേ—കാരണം ഞാൻ ആദ്യം നിന്നിൽ നിന്നുതന്നെ ഉദ്ഭവിച്ചു. പരമാത്മാവേ, നമസ്കാരം; പുരുഷാത്മാവേ, നമസ്കാരം।

Verse 34

प्रधानव्यक्तरूपाय कालभूताय ते नमः । त्वं कर्त्तासर्वभूतानां त्वं पाता त्वं विनाशकृत्

പ്രധാനവും വ്യക്തജഗത്തും ആയ സ്വരൂപവും കാലസ്വരൂപവും ആയ നിനക്കു നമസ്കാരം. നീയേ സകലഭൂതങ്ങളുടെ സ്രഷ്ടാവും, നീയേ പാലകനും, നീയേ സംഹാരകനുമാകുന്നു.

Verse 35

सर्गादौ यः परोब्रह्मा विष्णुरुद्रात्मरूपधृक् । भक्षयित्वा च सकलं जगत्येकार्णवीकृते

സൃഷ്ടിയുടെ ആദിയിൽ വിഷ്ണു-രുദ്രസ്വരൂപങ്ങൾ ധരിക്കുന്ന പരബ്രഹ്മൻ എല്ലാം ഗ്രസിച്ച്, സമസ്ത ലോകത്തെയും ഒരൊറ്റ മഹാസമുദ്രമാക്കി.

Verse 36

शेषे त्वमेव गोविन्द चिन्त्यमानो मनीषिभिः । भवतो यत्परं रूपं तन्न जानाति कश्चन

ഹേ ഗോവിന്ദാ! അവസാനം നീയേ ഏകമായി ശേഷിക്കുന്നു; ജ്ഞാനികൾ നിന്നെ ധ്യാനിക്കുന്നു. നിന്റെ പരമസ്വരൂപം ആരും യഥാർത്ഥത്തിൽ അറിയുന്നില്ല.

Verse 37

अवतारेषु यद्रूपं तदर्चन्ति दिवौकसः । त्वामाराध्य परं ब्रह्म याता मुक्तिं मुमुक्षवः

നിന്റെ അവതാരങ്ങളിൽ നീ ധരിക്കുന്ന ഏത് രൂപമോ, ദേവന്മാർ അതേ രൂപത്തെ ആരാധിക്കുന്നു. ഹേ പരബ്രഹ്മാ! നിന്നെ ഉപാസിച്ച് മോക്ഷകാംക്ഷികൾ മുക്തി പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 38

वासुदेवमनाराध्य को हि मोक्षमवाप्स्यति । यद्रूपं मनसा ग्राह्यं यद्ग्राह्यं चक्षुरादिभिः

വാസുദേവനെ ആരാധിക്കാതെ ആര് മോക്ഷം പ്രാപിക്കും?—അവന്റെ രൂപം മനസ്സാൽ ഗ്രഹ്യവും, കണ്ണ് മുതലായ ഇന്ദ്രിയങ്ങളാൽ കൂടി അനുഭവ്യവും ആകുന്നു.

Verse 39

बुद्ध्या च यत्परिछेद्यं तद्रूपमखिलं तव । त्वन्मय्यहं त्वदाधारात्वत्सृष्टा त्वामुपाश्रिता

ബുദ്ധിയാൽ പരിച്ഛേദിക്കാവുന്ന ഏതു രൂപവും—അത് മുഴുവനും നിന്റെ രൂപം തന്നേ. ഞാൻ നിന്നിൽ നിറഞ്ഞവൻ; നിന്നെ ആശ്രയിച്ചവൻ; നിന്നാൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടവൻ; ഞാൻ നിന്നിൽ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 40

माधवीमिति लोकोयमभिधत्ते ततो हि माम् । एवं संस्तूयमानस्तु पृथिव्या पृथिवीधरः

അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഈ ലോകം എന്നെ ‘മാധവീ’ എന്നു വിളിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ഭൂമിയാൽ സ്തുതിക്കപ്പെട്ട ആ ഭൂമിധരൻ (വരാഹൻ) അവിടെ തന്നേ നിലകൊണ്ടു।

Verse 41

सामस्वरध्वनिः श्रीमान्जगर्ज परिघर्घरम् । ततः समुत्क्षिप्य धरां स्वदंष्ट्रया महावराहः स्फुटपद्मलोचनः । रसातलादुत्पलपत्रसन्निभः समुत्थितो नील इवाचलो महान्

സാമസ്വരധ്വനിപോലെ മഹിമയുള്ള നാദത്തോടെ അദ്ദേഹം ഗംഭീരമായി ഘർഘരമായി ഗർജിച്ചു. തുടർന്ന് സ്ഫുടപദ്മലോചനനായ മഹാവരാഹൻ തന്റെ ദംഷ്ട്രയിൽ ഭൂമിയെ ഉയർത്തി; രസാതലത്തിൽ നിന്ന് നീല ഉത്പലപത്രസമം ശ്യാമനായി, മഹത്തായ നീലപർവതംപോലെ ഉയർന്നു നിന്നു।

Verse 42

उत्तिष्ठता तेन मुखानिलाहतं तदाप्लवांभो जनलोक संश्रयान् । सनंदनादीनपकल्मषान्मुनींश्चकार भूयोपि पवित्रतास्पदम्

അദ്ദേഹം എഴുന്നേറുമ്പോൾ മുഖനിലയുടെ ആഘാതത്തിൽ ആ പ്രളയജലങ്ങൾ ഇളകി; ജനലോകത്തിൽ വസിക്കുന്ന സനന്ദനാദി നിർമല മുനിമാർ വീണ്ടും പവിത്രതയുടെ ആശ്രയസ്ഥാനമായി മാറി।

Verse 43

प्रयांति तोयानि खुराग्रविक्षते रसातलेऽधकृतशब्दसंततिः । बलाहकानां च तति स्तुतस्य श्वासानिलास्ता परितः प्रयाति

കുളമ്പുകളുടെ അഗ്രഭാഗങ്ങളുടെ പ്രഹാരത്തിൽ ജലങ്ങൾ രസാതലത്തിലേക്ക് ഒഴുകി; അവിടെ ഇടവിടാതെ ഗംഭീര ശബ്ദധാര ഉയർന്നു. സ്തുത്യനായ ആ പ്രഭുവിന്റെ ശ്വാസാനിലങ്ങളോടൊപ്പം മേഘനിരകൾ ചുറ്റുമെങ്ങും സഞ്ചരിച്ചു।

Verse 44

उत्तिष्ठतस्तस्य जलार्द्रकुक्षेर्महावराहस्य महीं विदार्य । विधून्वतो वेदमयं शरीरं रोमांतरस्था मुनयो जुषंति

ജലാർദ്രകുക്ഷിയോടെ മഹാവരാഹൻ ഭൂമിയെ പിളർത്തി എഴുന്നേറ്റ്, വേദമയമായ തന്റെ ശരീരം കുലുക്കുമ്പോൾ, അവന്റെ രോമകൂപാന്തരങ്ങളിൽ വസിച്ച മുനിമാർ ആനന്ദിച്ച് നമസ്കരിച്ചു।

Verse 45

जनेश्वराणां परमेश केशव प्रभुर्गदा शंखदरासिचक्रधृक् । प्रभूति नाश स्थिति हेतुरीश्वरस्त्वमेव नान्यत्परमं च यत्पदम्

ഹേ ജനേശ്വരന്മാരുടെ പരമേശ്വരാ, ഹേ കേശവാ! ഗദ, ശംഖം, ധനുസ്സ്, ഖഡ്ഗം, ചക്രം ധരിക്കുന്ന പ്രഭു നീയേ. സൃഷ്ടി-നാശ-സ്ഥിതികളുടെ കാരണമായ ഈശ്വരനും നീയേ; നിന്നൊഴികെ പരമമില്ല—നിന്റെ പാദങ്ങളാണ് പരമപദം।

Verse 46

पादेषु वेदास्तव यूपदंष्ट्रा दंतेषु यज्ञाः श्रुतयश्च वक्त्रे । हुताश जिह्वोसि तनूरुहाणि दर्भाः प्रभो यज्ञपुमांस्त्वमेव

നിന്റെ പാദങ്ങളിൽ വേദങ്ങൾ, നിന്റെ ദംഷ്ട്രകൾ യൂപസ്തംഭങ്ങൾ; നിന്റെ ദന്തങ്ങളിൽ യജ്ഞങ്ങൾ, നിന്റെ മുഖത്തിൽ ശ്രുതികൾ. നിന്റെ ജിഹ്വ ഹുതാശനമാണ്, നിന്റെ രോമങ്ങൾ ദർഭ; ഹേ പ്രഭോ, യജ്ഞപുരുഷൻ നീയേ.

Verse 47

द्यावापृथिव्योरतुलप्रभाव यदंतरं तद्वपुषा तवैव । व्याप्तं जगद्वापि समस्तमेतद्धिताय विश्वस्य विभो भवत्वम्

ഹേ അതുലപ്രഭാവമുള്ള പ്രഭോ! ആകാശവും ഭൂമിയും തമ്മിലുള്ള അന്തരം നിന്റെ തന്നെ രൂപംകൊണ്ട് വ്യാപ്തമാണ്; ഈ സമസ്ത ജഗത്തും അങ്ങനെ തന്നെ വ്യാപ്തമാണ്. ഹേ വിഭോ, നിന്റെ സത്ത സർവ്വലോകഹിതത്തിനായി ഭവിക്കട്ടെ।

Verse 48

परमात्मा त्वमेवैको नान्योस्ति जगतः पते

ഹേ ജഗത്പതേ, പരമാത്മാവ് നീയേ ഏകൻ; നിന്നൊഴികെ മറ്റാരുമില്ല।

Verse 49

तवैष महिमा येन व्याप्तमेतच्चराचरं । ज्ञानस्वरूपमखिलं जगदेतदबुद्धयः

ഇത് നിന്റെ മഹിമ തന്നേ; അതിനാൽ ഈ സമസ്ത ചരാചര ജഗത്ത് വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. എങ്കിലും അവിവേകികൾ ഈ ലോകമൊട്ടും സ്വഭാവത്തിൽ ജ്ഞാന-ചൈതന്യസ്വരൂപമാണെന്ന് തിരിച്ചറിയുന്നില്ല.

Verse 50

अर्थस्वरूपं पश्यंतो भ्राम्यंते तमसः प्लवे । ये तु ज्ञानविदश्शुद्धचेतसस्तेऽखिलं जगत्

വസ്തുക്കളുടെ ബാഹ്യരൂപം മാത്രം കാണുന്നവർ തമസ്സിന്റെ തോണിയിൽ അലഞ്ഞുതിരിയും. എന്നാൽ സത്യജ്ഞാനം അറിഞ്ഞ ശുദ്ധചിത്തർ സമസ്ത ജഗത്തെയും യഥാർത്ഥമായി ദർശിക്കുന്നു.

Verse 51

ज्ञानात्मकं प्रपश्यंति त्वद्रूपं परमेश्वर । प्रसीद सर्वभूतात्मन्भवाय जगतस्त्विमाम्

ഹേ പരമേശ്വരാ, അവർ നിന്റെ രൂപത്തെ ജ്ഞാനസ്വരൂപമായിട്ടാണ് ദർശിക്കുന്നത്. ഹേ സർവ്വഭൂതാത്മാ, പ്രസന്നനായി ഈ ജഗത്തിന്റെ ക്ഷേമകാരണമാകുക.

Verse 52

उद्धरोर्वीममेयात्मन्निमग्नामब्जलोचन । सत्वोद्रिक्तोसि भगवन्गोविंद पृथिवीमिमाम्

ഹേ അമേയാത്മാ, പദ്മലോചന പ്രഭോ, മുങ്ങിയിരിക്കുന്ന ഈ ഭൂമിയെ ഉയർത്തി രക്ഷിക്കണമേ. ഹേ ഭഗവൻ ഗോവിന്ദ, നീ സത്ത്വസമ്പന്നൻ; ഈ പൃഥ്വിയെ ഉദ್ಧരിക്കു.

Verse 53

समुद्धर भवायेश कुरु सर्वजगद्धितं । एवं संस्तूयमानश्च परमात्मा महीधरः

ഹേ ഭവായേശ, (ഭൂമിയെ) ഉയർത്തി സമസ്ത ജഗത്തിന്റെ ഹിതം വരുത്തുക. ഇങ്ങനെ സ്തുതിക്കപ്പെട്ട പരമാത്മാവ്—മഹീധരൻ, ഭൂധാരകൻ—(പ്രവർത്തനത്തിലേർപ്പെട്ടു).

Verse 54

उज्जहार क्षितिं क्षिप्रं न्यस्तवान्स महार्णवे । तस्योपरि जलौघेस्य महती नौरिवस्थिता

ആ പ്രഭു ഭൂമിയെ വേഗത്തിൽ ഉയർത്തി മഹാസമുദ്രത്തിൽ സ്ഥാപിച്ചു; ആ ജലപ്രവാഹത്തിന്മേൽ അത് മഹാനൗകപോലെ പൊങ്ങിനിന്നു.

Verse 55

ततः क्षितिं समां कृत्वा पृथिव्यामचिनोद्गिरीन् । यथाविभागं भगवाननादिः पुरुषोत्तमः

പിന്നീട് ഭൂമിയെ സമമാക്കി, അനാദിയായ ഭഗവാൻ പുരുഷോത്തമൻ യഥാവിഭാഗം പർവതങ്ങളെ ഭൂമിയിൽ ക്രമപ്പെടുത്തി സ്ഥാപിച്ചു.

Verse 56

भूविभागं ततः कृत्वा सप्तद्वीपान्यथातथं । भूताद्यांश्चतुरोलोकान्पूर्ववत्समकल्पयत्

അതിനുശേഷം ഭൂമിയെ വിഭജിച്ച് യഥാവിധം സപ്തദ്വീപങ്ങളെ ക്രമപ്പെടുത്തി; മുൻപുപോലെ ഭൂ മുതലായ നാല് ലോകങ്ങളെയും സുസ്ഥിരമായി ഒരുക്കി.

Verse 57

ब्रह्मणे विष्णुना पूर्वमेतदेव प्रदर्शितं । तुष्टेन देवदेवेन त्वं देवः पुरुषोत्तमः

മുമ്പ് വിഷ്ണു ബ്രഹ്മാവിന് ഇതേ സത്യം വെളിപ്പെടുത്തി. തൃപ്തനായ ദേവദേവൻ പറഞ്ഞു—“നീ പുരുഷോത്തമൻ.”

Verse 58

त्वया मया जगच्चेदं धार्यं पाल्यं च यत्नतः । येषां त्वसुरमुख्यानां वरो दत्तो मयाधुना

ഈ ജഗത്തിനെ നീയും ഞാനും പരിശ്രമത്തോടെ ധരിച്ചു പാലിക്കണം; കാരണം ഞാൻ ഇപ്പോൾ അസുരമുഖ്യർക്കു വരം നൽകിയിരിക്കുന്നു.

Verse 59

देवानां हितकामेन हंतव्यास्ते त्वया विभो । अहं सृष्टिं करिष्यामि सा च पाल्या त्वया विभो

ദേവന്മാരുടെ ഹിതത്തിനായി, ഹേ വിഭോ, നീ അവരെ വധിക്കേണ്ടതാണ്. ഞാൻ സൃഷ്ടികർമ്മം നിർവഹിക്കും; ആ സൃഷ്ടിയെ, ഹേ പ്രഭോ, നീ തന്നേ പാലിച്ചു രക്ഷിക്കണം.

Verse 60

एवमुक्तो गतो विष्णुर्देवादीनसृजद्विभुः । अबुद्धिपूर्वकस्तस्य प्रादुर्भूतस्तमोमयः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ വിഷ്ണു പ്രസ്ഥാനം ചെയ്തു; തുടർന്ന് സർവ്വശക്തനായ പ്രഭു ദേവാദികളെ സൃഷ്ടിച്ചു. അവനിൽ നിന്നുതന്നെ, ആലോചനയില്ലാതെ ആദ്യം, തമോമയ തത്ത്വം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 61

तमो मोहो महामोहस्तामिस्रो ह्यन्धसंज्ञकः । पंचधावस्थितः सर्गो ध्यायतस्तु महात्मनः

തമസ്, മോഹം, മഹാമോഹം, താമിസ്രം, ‘അന്ധ’ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്—മഹാത്മാവ് ധ്യാനിച്ചിരിക്കെ സൃഷ്ടി അഞ്ചുവിധമായി രൂപപ്പെട്ടു.

Verse 62

बहिरंतश्चाप्रकाशः संवृतात्मा नगात्मकः । मुख्यानागायतश्चोक्ता मुख्यसर्गस्ततस्त्वयं

പുറത്തും അകത്തും പ്രകാശമില്ലാത്തത്, സ്വരൂപം മറഞ്ഞത്, പർവ്വതസ്വഭാവമുള്ളത്—ഇത് ‘മുഖ്യ നാഗായത’ എന്നു പറയുന്നു; അതിനാൽ നീ തന്നെയാണ് മുഖ്യ സൃഷ്ടി.

Verse 63

तं दृष्ट्वा साधकं सर्गममन्यदपरं प्रभुः । तस्याभिध्यायतस्सर्गस्तिर्यक्स्रोतोभ्यवर्तत

ആ സൃഷ്ടി ഫലപ്രദവും വിജയകരവും എന്നു കണ്ട പ്രഭു മറ്റൊരു സൃഷ്ടിയെ ആശയിച്ചു; ധ്യാനിച്ച ഉടൻ തിര്യക്-സ്രോതസ് (മൃഗയോനി) സൃഷ്ടി ഉദ്ഭവിച്ചു.

Verse 64

यस्मात्तिर्यक्प्रवृत्तिः स्यात्तिर्यक्स्रोतस्ततः स्मृतः । पश्वादयस्ते विख्यातास्तमः प्राया ह्यवेदिनः

അവരുടെ പ്രവൃത്തി തിരശ്ചീനമായതിനാല്, അവരെ 'തിര്യക്സ്രോതസ്സുകള്' എന്ന് വിളിക്കുന്നു. തമോഗുണ പ്രധാനികളും അറിവില്ലാത്തവരുമായ മൃഗങ്ങളായാണ് അവര് അറിയപ്പെടുന്നത്.

Verse 65

उत्पथग्राहिणश्चैव ते ज्ञाने ज्ञानमानिनः । अहंकृतास्त्वहंमाना अष्टाविंशद्विधात्मकाः । अंतःप्रकाशास्ते सर्व आवृतास्ते परस्परम्

തെറ്റായ പാത പിന്തുടരുന്നവരും അറിവില്ലെങ്കിലും ജ്ഞാനികളാണെന്ന് കരുതുന്നവരുമാണവര്. അഹങ്കാരമുള്ള അവര് ഇരുപത്തിയെട്ട് തരത്തിലുണ്ട്. ഉള്ളില് പ്രകാശമുണ്ടെങ്കിലും അവര് പരസ്പരം മറയ്ക്കപ്പെട്ടവരാണ്.

Verse 66

तमप्यसाधकं मत्वा ध्यायतोन्यस्ततोभवत् । ऊर्द्ध्वस्रोतस्तृतीयस्तु सात्विकोर्ध्वमवर्तत

ആ സൃഷ്ടിയും ലക്ഷ്യം നേടാന് അപര്യാപ്തമാണെന്ന് കണ്ട്, ധ്യാനിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ബ്രഹ്മാവില് നിന്ന് മറ്റൊന്ന് ഉത്ഭവിച്ചു. മൂന്നാമത്തേത് 'ഊര്ദ്ധ്വസ്രോതസ്സ്' എന്നറിയപ്പെടുന്നു, അത് സാത്വികവും മുകളിലേക്ക് ചലിക്കുന്നതുമാണ്.

Verse 67

ते सुखप्रीतिबहुला बहिरंतरनावृताः । प्रकाशा बहिरंतश्च ऊर्द्ध्वस्रोतास्ततः स्मृताः

അവര് സുഖവും സന്തോഷവും നിറഞ്ഞവരും, പുറത്തും അകത്തും തടസ്സമില്ലാത്തവരുമാണ്. പുറത്തും അകത്തും പ്രകാശിക്കുന്നതിനാല് അവരെ 'ഊര്ദ്ധ്വസ്രോതസ്സുകള്' എന്ന് വിളിക്കുന്നു.

Verse 68

तुष्टात्मनस्तृतीयस्तु देवसर्गस्तु संस्मृतः । तस्मिन्सर्गे भवत्प्रीतिर्निष्पन्ने ब्रह्मणस्तदा

സംതൃപ്തമായ മനസ്സില് നിന്നുള്ള ഈ മൂന്നാമത്തെ സൃഷ്ടി 'ദേവസര്ഗ്ഗം' എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ആ സൃഷ്ടി ഉണ്ടായപ്പോള് ബ്രഹ്മാവിന് അതിയായ സന്തോഷമുണ്ടായി.

Verse 69

ततोन्यं स तदा दध्यौ साधकं सर्गमुत्तमम् । असाधकांस्तुतान्ज्ञात्वा मुख्यसर्गादिसंभवान्

അപ്പോൾ അദ്ദേഹം മറ്റൊരു—ഉത്തമവും സാധകവുമായ സൃഷ്ടിവിധാനം—ധ്യാനിച്ചു. മുഖ്യസർഗ്ഗവും അതിന്റെ ആദിവിഭാഗങ്ങളും നിന്നു ജനിച്ച മുൻ ജീവികളെ അസാധകരെന്ന് അറിഞ്ഞ് (ഭിന്ന സൃഷ്ടി നിശ്ചയിച്ചു)।

Verse 70

तथाभिध्यायतस्तस्य सत्याभिध्यायिनस्ततः । प्रादुर्भूतस्तदाव्यक्तादर्वाक्स्रोतस्तु साधकः

ഇങ്ങനെ സത്യാനുസൃതമായി ധ്യാനിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, അപ്പോൾ ആ അവ്യക്തത്തിൽ നിന്ന് ‘അർവാക്സ്രോതസ്’ എന്ന സാധക സൃഷ്ടി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു।

Verse 71

यस्मादर्वाक्प्रवर्तंते ततोऽवाक्स्रोतसस्तु ते । ते च प्रकाशबहुलास्तमोद्रिक्ता रजोधिकाः

അവർ അധോമുഖമായി പ്രവഹിക്കുന്നതിനാൽ അവരെ ‘അവാക്സ്രോതസ്’ (താഴോട്ടൊഴുകുന്ന ധാരകൾ) എന്നു വിളിക്കുന്നു. അവർ പ്രകാശസമൃദ്ധർ, തമസ് അല്പം, രജോഗുണം അധികം।

Verse 72

तस्मात्ते दुःखबहुला भूयोभूयश्च कारिणः । प्रकाशा बहिरंतश्च मनुष्याः साधकाश्च ते

അതുകൊണ്ട് ആ മനുഷ്യർ ദുഃഖബഹുലർ; വീണ്ടും വീണ്ടും കർമ്മത്തിൽ ഏർപ്പെടുന്നു; എങ്കിലും അവർ പുറമേയും ഉള്ളിലും പ്രകാശമുള്ളവർ, അവർ സാധകരുമാണ്।

Verse 73

पंचमोनुग्रहः सर्गः स चतुर्द्धा व्यवस्थितः । विपर्ययेण सिद्ध्या च शक्त्या तुष्ट्या तथैव च

അഞ്ചാമത്തെ സർഗ്ഗം ‘അനുഗ്രഹ-സർഗ്ഗം’ ആകുന്നു. അത് നാലുവിധമായി ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നു—വിപര്യയം, സിദ്ധി, ശക്തി, കൂടാതെ തുഷ്ടി (സന്തോഷം) വഴി।

Verse 74

विवृत्तं वर्त्तमानं च ते न जानंति वै पुनः । भूतादिकानां भूतानां षष्ठः सर्गः स उच्यते

അവർ ഭൂതകാലത്തിൽ വെളിപ്പെട്ടതും വർത്തമാനത്തിൽ നടക്കുന്നതും യഥാർത്ഥമായി അറിയുന്നില്ല. പഞ്ചഭൂതാദികളിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് സർവ്വ ജീവികളിലേക്കുള്ള ഈ സൃഷ്ടി ‘ഷഷ്ഠ സർഗ്ഗം’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 75

ते परिग्राहिणः सर्वे सविभागतरास्तु ते । चोदना जाप्यशीलाश्च ज्ञेया भूतादिकास्तु ते

അവർ എല്ലാവരും പരിഗ്രാഹികൾ; ഓരോരുത്തർക്കും തത്തത്തായ പങ്ക് നിശ്ചിതമാണ്. പ്രേരണയാൽ പ്രവൃത്തിച്ച് ജപത്തിൽ നിഷ്ഠരായവർ—ഇവരെയാണ് ഭൂതാദി (തത്ത്വപ്രഭൃതി) എന്നു അറിയേണ്ടത്.

Verse 76

इत्येते कथिताः सर्गाः षडत्र नृपसत्तम । प्रथमो महतस्सर्गो द्वितीयो ब्रह्मणस्तु यः

ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ, ഇവിടെ ഇങ്ങനെ ആറു സർഗ്ഗങ്ങൾ വിവരിക്കപ്പെട്ടു. ആദ്യത്തേത് മഹത്-സർഗ്ഗം; രണ്ടാമത്തേത് ബ്രഹ്മനോടു ബന്ധപ്പെട്ട (ബ്രഹ്മണഃ) സർഗ്ഗം എന്നു സ്മൃതമാണ്.

Verse 77

तन्मात्राणां द्वितीयस्तु भूतसर्गोहि स स्मृतः । वैकारिकस्तृतीयस्तु सर्गश्चैंद्रियकः स्मृतः

രണ്ടാമത്തെ സർഗ്ഗം തന്മാത്രകളുടേതാണ്; അതേ ഭൂതസർഗ്ഗം (സ്ഥൂലഭൂതങ്ങളുടെ സൃഷ്ടി) എന്നു സ്മൃതമാണ്. മൂന്നാമത്തേത് വൈകാരിക സർഗ്ഗം; അതേ ഐന്ദ്രിയകം—ഇന്ദ്രിയസൃഷ്ടി—എന്നും സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 78

इत्येष प्राकृतः सर्गः संभूतो बुद्धिपूर्वकः । मुख्यसर्गश्चतुर्थस्तु मुख्या वै स्थावराः स्मृताः

ഇങ്ങനെ ഈ പ്രാകൃത (ഭൗതിക) സർഗ്ഗം ബുദ്ധിയെ മുൻനിർത്തി സംഭവിക്കുന്നു. നാലാമത്തേത് ‘മുഖ്യസർഗ്ഗം’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു; അതിൽ സ്ഥാവര (അചല) ജീവികളാണ് പ്രധാനമെന്ന് സ്മൃതമാണ്.

Verse 79

तिर्यक्स्रोतश्च यः प्रोक्तस्तिर्यग्योन्यस्स उच्यते । ततोर्ध्वस्रोतसां षष्ठो देवसर्गस्तु स स्मृतः

‘തിര്യക്സ്രോതസ്’ എന്നു പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ട സൃഷ്ടി തന്നെയാണ് തിര്യഗ്യോനി, അഥവാ മൃഗജന്മസൃഷ്ടി. അതിനുശേഷം ഊർധ്വസ്രോതസ്സുകളിൽ ആറാമത്തെ സൃഷ്ടി ‘ദേവസർഗം’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 80

ततोर्वाक्स्रोतसां सर्गः सप्तमः स तु मानुषः । अष्टमोनुग्रहः सर्गः सात्विकस्तामसस्तु सः

അതിനുശേഷം ‘വാക്സ്രോതസ്’കളുടെ ഏഴാമത്തെ സൃഷ്ടി—അത് മാനുഷസൃഷ്ടി. എട്ടാമത്തെ സൃഷ്ടി ‘അനുഗ്രഹസർഗം’; അത് സാത്ത്വികവും, താമസവും എന്നും പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 81

पंचैते वैकृताः सर्गाः प्राकृतास्तु त्रयः स्मृताः । प्राकृतो वैकृतश्चैव कौमारो नवमः स्मृतः

ഇവയിൽ അഞ്ചു സൃഷ്ടികൾ ‘വൈകൃത’ (വികാരജന്യ/ദ്വിതീയ) എന്നും, മൂന്നു ‘പ്രാകൃത’ (മൂല) എന്നും സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. പ്രാകൃതവും വൈകൃതവും ഒരുമിച്ച് എണ്ണുമ്പോൾ ‘കൗമാര’ സൃഷ്ടി ഒൻപതാമതായി സ്മൃതമാണ്.

Verse 82

एते तव समाख्याता नवसर्गाः प्रजापतेः । प्राकृता वैकृताश्चैव जगतो मूलहेतवः

ഹേ പ്രജാപതേ! ഈ ഒൻപത് സൃഷ്ടികളെ ഞാൻ നിനക്കു വിശദീകരിച്ചു—പ്രാകൃതവും വൈകൃതവും. ഇവ തന്നെയാണ് ലോകത്തിന്റെ മൂലഹേതുക്കൾ എന്നു പ്രസ്താവിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 83

सृजतो जगदीशस्य किमन्यच्छ्रोतुमर्हसि । भीष्म उवाच । संक्षेपात्कथिताः सर्गा देवादीनां गुरोस्तथा

ജഗദീശൻ സൃഷ്ടി ചെയ്യുന്ന കാര്യത്തിൽ നീ ഇനി എന്താണ് കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്? ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—ദേവാദികളുടെ സൃഷ്ടികളും അവരുടെ ഗുരുവിന്റെ സൃഷ്ടിയും സംക്ഷേപമായി വിവരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 84

विस्तराच्छ्रोतुमिच्छामि त्वत्तो मुनिवरोत्तम । पुलस्त्य उवाच । कर्मभिर्भाविताः सर्वेकुशलाकुशलैस्तु ते

മുനിവരോത്തമാ! ഇത് ഞാൻ നിന്നിൽ നിന്ന് വിശദമായി കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—എല്ലാ ജീവികളും ശുഭവും അശുഭവും ആയ കർമങ്ങളാൽ തന്നെ രൂപപ്പെടുകയും സംസ്കരിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു.

Verse 85

ख्यात्या तया ह्यनिर्मुक्ताः संहारे ह्युपसंहृताः । स्थावरान्तास्सुराद्यास्तु प्रजा राजंश्चतुर्विधाः

ഹേ രാജാവേ! ആ പ്രകടനത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തരാകാത്തതിനാൽ പ്രളയകാലത്ത് അവർ വീണ്ടും സംഹൃതരായി ലീനമാകുന്നു. ദേവാദികളിൽ നിന്ന് സ്ഥാവരാന്തം വരെ—ഈ ചതുര്വിധ പ്രജ പ്രളയത്തിൽ ലയിക്കുന്നു.

Verse 86

ब्रह्मणः कुर्वतः सृष्टिं जज्ञिरे मानसाः स्मृताः । ततो देवासुरपितॄन्मानुषांस्तु चतुष्टयं

ബ്രഹ്മാവ് സൃഷ്ടികർമ്മം നിർവഹിക്കുമ്പോൾ ‘മാനസ’ എന്നു പറയപ്പെടുന്ന മനോജന്മികൾ ഉദിച്ചു. അവരിൽ നിന്ന് ദേവർ, അസുരർ, പിതൃകൾ, മനുഷ്യർ—ഈ നാലു വിഭാഗങ്ങൾ പിറന്നു.

Verse 87

सिसृक्षुरंभांस्येतानि स्वमात्मानमयूयुजत् । मुक्तात्मनस्ततो जाता दुरात्मानः प्रजापतेः

സൃഷ്ടിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച് അദ്ദേഹം ഈ ജലങ്ങളെ തന്റെ ആത്മസ്വരൂപത്തോട് യോജിപ്പിച്ചു. ആ മുക്താത്മ പ്രജാപതിയിൽ നിന്ന് പിന്നീട് ദുരാത്മാക്കൾ ഉദിച്ചു.

Verse 88

सिसृक्षोर्जघनात्पूर्वं जज्ञिरे त्वसुरास्ततः । तत्याज तां ततो दुष्टान्तमोमात्रात्मिकां तनुं

ആ സ്രഷ്ടാവിന്റെ മുൻഭാഗം പ്രകടമാകുന്നതിന് മുമ്പേ തന്നെ അവന്റെ പിൻഭാഗത്തിൽ നിന്ന് അസുരർ ജനിച്ചു. തുടർന്ന് ദുഷ്ടസ്വഭാവമുള്ള, തമോമാത്രമായ ആ ദേഹം അദ്ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ചു.

Verse 89

सा तु त्यक्ता तनुस्तेन राजेंद्राभूद्विभावरी । सिसृक्षुरन्यदेहस्थः प्रीतिमापुस्ततः सुराः

ഹേ രാജേന്ദ്രാ! അവൻ ആ ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ചപ്പോൾ അത് രാത്രിയായി. പിന്നെ മറ്റൊരു ദേഹത്തിൽ വസിച്ച് വീണ്ടും സൃഷ്ടിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചപ്പോൾ ദേവന്മാർ ആനന്ദത്തോടെ നിറഞ്ഞു.

Verse 90

सत्वोद्रिक्ताः समुद्भूता मुखतो ब्रह्मणो नृप । त्यक्ता सापि तनुस्तेन सत्वप्रायमभूद्दिनं

ഹേ നൃപാ! ബ്രഹ്മാവിന്റെ മുഖത്തിൽ നിന്ന് സത്ത്വപ്രധാന ജീവികൾ ഉദ്ഭവിച്ചു. അവൻ ആ ദേഹവും ഉപേക്ഷിച്ചപ്പോൾ പകൽ സത്ത്വമയമായി—പവിത്രതയും പ്രകാശവും നിറഞ്ഞതായി—മാറി.

Verse 91

ततो हि बलिनो रात्रावसुरा देवतादि वा । सत्वमात्रात्मिकां चैव ततोन्यां जगृहे तनुम्

അതിനുശേഷം രാത്രിയിൽ ആ ശക്തിമാന്മാർ—അസുരന്മാരായാലും ദേവന്മാരായാലും മറ്റുള്ളവരായാലും—സത്ത്വമാത്രസ്വരൂപമായ, ശുദ്ധപ്രകാശമയമായ മറ്റൊരു ദേഹം ധരിച്ചു.

Verse 92

पितृवन्मन्यमानस्य पितरस्तस्य जज्ञिरे । उत्ससर्ज पितॄन्कृत्वा ततस्तामपि स प्रभुः

അവൻ അവരെ പിതൃസദൃശരായി കരുതിയപ്പോൾ അവനിൽ നിന്നുതന്നെ പിതൃഗണങ്ങൾ ജനിച്ചു. പിതൃകളെ സൃഷ്ടിച്ച ശേഷം ആ പ്രഭു പിന്നെ അവളെയും (മറ്റൊരു സത്തയെയും) പ്രസരിപ്പിച്ചു.

Verse 93

सा चोत्सृष्टा भवत्संध्या दिननक्तांतरा स्थितिः । रजोमात्रात्मिकामन्यां जगृहे स तनुं ततः

പുറത്തുവിട്ട ആ സന്ധ്യ പകലും രാത്രിയും തമ്മിലുള്ള ഇടക്കാലമായി നിലകൊണ്ടു. തുടർന്ന് അവൻ രജോമാത്രസ്വരൂപമായ, പ്രവർത്തനോത്സാഹം നിറഞ്ഞ മറ്റൊരു ദേഹം ധരിച്ചു.

Verse 94

रजोमात्रोत्कटा जाता मनुष्याः कुरुसत्तम । तामप्याशु स तत्याज तनुमाद्यां प्रजापतिः

ഹേ കുരുശ്രേഷ്ഠാ! മനുഷ്യർ രജോഗുണമാത്രം പ്രബലമായി ജനിച്ചു. അപ്പോൾ പ്രജാപതി തന്റെ ആ ആദിദേഹവും വേഗത്തിൽ ഉപേക്ഷിച്ചു.

Verse 95

ज्योत्स्ना समभवच्चापि प्राक्संध्या याभिधीयते । ज्योत्स्नागमे तु बलिनो मनुष्याः पितरस्तथा

ജ്യോത്സ്നയും ഉദ്ഭവിച്ചു—അതിനെ ‘പ്രാക്‌സന്ധ്യ’ എന്നു പറയുന്നു. ജ്യോത്സ്ന വന്നാൽ മനുഷ്യർ ബലവാന്മാരാകും; പിതൃഗണങ്ങളും അതുപോലെ ബലപ്പെടും.

Verse 96

राजेंद्र संध्यासमये तस्मात्ते प्रभवंति वै । ज्योत्स्ना रात्र्यहनी सन्ध्या चत्वार्येतानि वै विभोः

ഹേ രാജേന്ദ്രാ! സന്ധ്യാസമയത്ത് അവനിൽ നിന്നുതന്നെ ഇവ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു—ജ്യോത്സ്ന, രാത്രി-പകൽ, കൂടാതെ സന്ധ്യ; ഈ നാലും വിഭുവിനുള്ളവയാണ്.

Verse 97

ब्रह्मणस्तु शरीराणि त्रिगुणोपाश्रयाणि च । रजोमात्रात्मिकामेव ततोन्यां जगृहे तनुं

ബ്രഹ്മാവിന്റെ ദേഹങ്ങൾ ത്രിഗുണങ്ങളുടെ ആശ്രയത്തിലാണ്. അതിനാൽ അദ്ദേഹം മറ്റൊരു ദേഹം സ്വീകരിച്ചു; അത് രജോഗുണമാത്രസ്വരൂപമായിരുന്നു.

Verse 98

ततः क्षुद्ब्रह्मणोजाता जज्ञे कोपस्तया कृतः । क्षुत्क्षामो ह्यंधकारे तु सोसृजद्भगवांस्ततः

അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് ‘ക്ഷുധ’ ജനിച്ചു; അവളാൽ ഉളവായ കോപവും ഉദ്ഭവിച്ചു. അന്ധകാരത്തിൽ വിശപ്പാൽ ക്ഷീണിച്ച് ഭഗവാൻ അപ്പോൾ സൃഷ്ടിയെ പ്രസവിപ്പിച്ചു.

Verse 99

विरूपा अत्तुकामास्ते समधावंत तं प्रभुम् । रक्षतामेष यैरुक्तं राक्षसास्ते ततोभवन्

വികൃതരൂപവും ഭക്ഷണലോലതയും ഉള്ള അവർ ആ പ്രഭുവിലേക്കു പാഞ്ഞു. അവൻ “രക്ഷിക്കുവിൻ” എന്നു കല്പിച്ചവരേ അപ്പോൾ തന്നെ രാക്ഷസരായി മാറി.

Verse 100

ऊचुः खादाम इत्यन्ये ये ते यक्षास्तु तेभवन् । अतिभीतस्य तान्दृष्ट्वा केशाः शीर्यन्ति वेधसः

ചിലർ “ഭക്ഷിക്കാം” എന്നു പറഞ്ഞു; അവർ യക്ഷരായി. അവരെ കണ്ടു അത്യന്തം ഭീതനായ വിധാതാ ബ്രഹ്മാവിന്റെ കേശങ്ങൾ വീഴാൻ തുടങ്ങി.

Verse 101

हीनाश्च शिरसो भूयः समारोहंति ते शिरः । सर्पणात्तेभवन्सर्पा हीनत्वादहयः स्मृताः

ശിരസ്സില്ലാതിരുന്നവർക്ക് വീണ്ടും ശിരസ് ഉദിച്ചു. ഇഴയുന്നതിനാൽ അവർ ‘സർപ്പ’രായി; ഹീനാവസ്ഥകൊണ്ട് ‘അഹയഃ’ (അഹി) എന്നും സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 102

ततः क्रुद्धेन वै स्रष्ट्रा क्रोधात्मानो विनिर्मिताः । वर्णेन कपिशेनोग्रा भूतास्ते पिशिताशिनः

പിന്നീട് സ്രഷ്ടാവ് ക്രുദ്ധനായപ്പോൾ, ക്രോധസ്വഭാവമുള്ള സത്തകൾ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു. കപിശവർണ്ണവും ഉഗ്രരൂപവും ഉള്ള ആ ഭൂതങ്ങൾ മാംസഭോജികൾ ആയിരുന്നു.

Verse 103

धयतो गां समुद्भूता गंधर्वास्तस्य तत्क्षणात् । पिबंतो जज्ञिरे वाचं गंधर्वास्तेन तेऽभवन्

അവൻ പശുവിന്റെ പാൽ കുടിക്കുമ്പോൾ തന്നെ തത്സമയം ഗന്ധർവന്മാർ അവനിൽ നിന്ന് ഉദിച്ചു. വാണിയെ പാനം ചെയ്തുകൊണ്ട് ജനിച്ചതിനാൽ അവർ ‘ഗന്ധർവ’രായി അറിയപ്പെട്ടു.

Verse 104

एतानि सृष्ट्वा भगवान्ब्रह्मा तच्छक्तिचोदितः । ततः स्वच्छंदतोऽन्यानि वयांसि वयसोऽसृजत्

ഇവയെ സൃഷ്ടിച്ച ശേഷം ഭഗവാൻ ബ്രഹ്മാവ് സ്വശക്തിയുടെ പ്രേരണയാൽ, പിന്നെ സ്വേച്ഛയായി വിവിധവിധത്തിലുള്ള മറ്റു പക്ഷികളെയും സൃഷ്ടിച്ചു.

Verse 105

अवयो वक्षसश्चक्रे मुखतोजांश्च सृष्टवान् । सृष्टवानुदराद्गाश्च महिषांश्च प्रजापतिः

പ്രജാപതി തന്റെ വക്ഷസ്ഥലത്തിൽ നിന്ന് ആടുകളെ (മേടുകൾ), മുഖത്തിൽ നിന്ന് ആടുകളെ (ചെമ്മരിയാടല്ലാത്ത ആടുകൾ/മേച്ചുകൾ); ഉദരത്തിൽ നിന്ന് പശുക്കളെയും മഹിഷങ്ങളെയും സൃഷ്ടിച്ചു.

Verse 106

पद्भ्यां चाश्वान्स मातंगान्रासभान्गवयान्मृगान् । उष्ट्रानश्वतरांश्चैव न्यंकूनन्याश्च जातयः

കൂടാതെ പാദങ്ങളിൽ നിന്ന് കുതിരകൾ, ആനകൾ, കഴുതകൾ, ഗവയങ്ങൾ (വന്യഗോവുകൾ), മൃഗങ്ങൾ (മാൻ); അതുപോലെ ഒട്ടകങ്ങൾ, ഖച്ചറുകൾ, നീലഗായകളും മറ്റു ജാതികളും ജനിച്ചു.

Verse 107

ओषध्यः फलमूलिन्यो रोमभ्यस्तस्य जज्ञिरे । त्रेतायुगमुखे ब्रह्मा कल्पस्यादौ नृपोत्तम

അവന്റെ രോമങ്ങളിൽ നിന്ന് ഫലവും മൂലവും ധരിക്കുന്ന ഔഷധികളും സസ്യലതാദികളും ജനിച്ചു. ഹേ നൃപോത്തമാ, കല്പത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ ത്രേതായുഗത്തിന്റെ മുഖത്ത് ബ്രഹ്മാവ് (സൃഷ്ടികാര്യ) ആരംഭിച്ചു.

Verse 108

सृष्ट्वा पश्वोषधीस्सम्यक्युयोज स तदाध्वरे । गामजं महिषम्मेषमश्वाश्वतरगर्दभान्

പശുക്കളെയും ഔഷധികളെയും യഥാവിധി സൃഷ്ടിച്ച ശേഷം, അവയെ ആ യാഗത്തിൽ വിനിയോഗിച്ചു—പശു, ആട്, മഹിഷം, മേട്, കുതിര, ഖച്ചർ, കഴുത.

Verse 109

एतान्ग्राम्यपशूनाहुरारण्यांश्च निबोधमे । श्वापदो द्विखुरो हस्ती वानरः पञ्चमः खगः

ഇവയെ ഗ്രാമ്യപശുക്കളെന്ന് പറയുന്നു; ഇനി എന്നിൽ നിന്നു വന്യപശുക്കളെ അറിയുക—ശ്വാപദം (ഹിംസ്ര മൃഗം), ദ്വിഖുരപശു, ഹസ്തി, വാനരൻ, അഞ്ചാമത് ഖഗം (പക്ഷി)।

Verse 110

उष्ट्रकाः पशवष्षष्ठास्सप्तमास्तु सरीसृपाः । गायत्रं च ऋचश्चैव त्रिवृत्सोमं रथन्तरम्

ഉഷ്ട്രങ്ങൾ ആറാമത്തെ പശുക്കൾ, സരീസൃപങ്ങൾ ഏഴാമത്തെ; അതുപോലെ ഗായത്ര (സാമൻ), ഋക് മന്ത്രങ്ങൾ, ത്രിവൃത് സോമ സ്തോത്രം, രഥന്തര (സാമൻ) എന്നിവയും (ഉദ്ഭവിച്ചു)।

Verse 111

अग्निष्टोमं च यज्ञानां निर्ममे प्रथमान्मुखात् । यजूंषि त्रैष्टुभं छन्दः स्तोमं पञ्चदशं तथा

തന്റെ പ്രഥമ മുഖത്തിൽ നിന്ന് യജ്ഞങ്ങളിൽ അഗ്നിഷ്ടോമം നിർമ്മിച്ചു; അതുപോലെ യജുഃ മന്ത്രങ്ങൾ, ത്രൈഷ്ടുഭ ഛന്ദസ്, പതിനഞ്ചാം സ്തോമവും।

Verse 112

बृहत्साम तथोक्थं च दक्षिणादसृजन्मुखात् । सामानि जगतीच्छन्दः स्तोमं सप्तदशं तथा

ദക്ഷിണ മുഖത്തിൽ നിന്ന് ബൃഹത്-സാമനും ഉക്ഥവും സൃഷ്ടിച്ചു; അതുപോലെ സാമഗാനങ്ങൾ, ജഗതീ ഛന്ദസ്, പതിനേഴാം സ്തോമവും।

Verse 113

वैरूपमतिरात्रं च पश्चिमादसृजन्मुखात् । एकविंशमथर्वाणमप्तोर्यामाणमेव च

പശ്ചിമ മുഖത്തിൽ നിന്ന് വൈരൂപ അതിരാത്ര യാഗം സൃഷ്ടിച്ചു; അതുപോലെ ഏകവിംശ അഥർവ-ക്രതുവും അപ്തോര്യാമ യാഗവും കൂടി।

Verse 114

आनुष्टुभं सवैराजमुत्तरादसृजन्मुखात् । उच्चावचानि भूतानि गात्रेभ्यस्तस्य जज्ञिरे

അവൻ തന്റെ ഉത്തരമുഖത്തിൽ നിന്ന് വൈരാജസഹിതമായ അനുഷ്ടുപ് ഛന്ദസ്സിനെ സൃഷ്ടിച്ചു; അവന്റെ അവയവങ്ങളിൽ നിന്ന് ഉയർന്നതും താഴ്ന്നതുമായ നാനാവിധ ജീവികൾ ജനിച്ചു.

Verse 115

सुरासुरपितॄन्सृष्ट्वा मनुष्यांश्च प्रजापतिः । ततः पुनः ससर्जासौ स कल्पादौ पितामहः

ദേവന്മാരെയും അസുരന്മാരെയും പിതൃകളെയും മനുഷ്യരെയും സൃഷ്ടിച്ച ശേഷം, കല്പാരംഭത്തിലെ പിതാമഹനായ പ്രജാപതി വീണ്ടും കൂടുതൽ സൃഷ്ടിയെ പ്രസരിപ്പിച്ചു.

Verse 116

यक्षान्पिशाचान्गंधर्वांस्तथैवाप्सरसां गणान् । सिद्धकिन्नररक्षांसि सिंहान्पक्षिमृगोरगान्

യക്ഷന്മാർ, പിശാചന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, അതുപോലെ അപ്സരസ്സുകളുടെ ഗണങ്ങൾ; സിദ്ധർ, കിന്നരർ, രാക്ഷസർ; സിംഹങ്ങൾ, പക്ഷികൾ, മൃഗങ്ങൾ, സർപ്പങ്ങൾ—ഇവയെല്ലാം അവൻ സൃഷ്ടിച്ചു.

Verse 117

अव्ययं च व्ययं चैव यदिदं स्थाणुजंगमम् । तत्ससर्ज तदा ब्रह्मा भगवानादिकृद्विभुः

അപ്പോൾ ഭഗവാൻ ബ്രഹ്മാ—സർവ്വവ്യാപിയായ ആദികർത്താവ്—അവ്യയവും വ്യയവും, സ്ഥാവരവും ജംഗമവും ആയ ഈ സമസ്ത ലോകത്തെ സൃഷ്ടിച്ചു.

Verse 118

तेषां ये यानि कर्माणि प्राक्सृष्ट्यां प्रतिपेदिरे । तान्येव प्रतिपद्यंते सृज्यमानाः पुनः पुनः

മുൻസൃഷ്ടിയിൽ അവർ ഏത് ഏത് കര്‍മ്മങ്ങളെ സ്വീകരിച്ചിരുന്നുവോ, വീണ്ടും വീണ്ടും സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുമ്പോൾ അവർ അതേ കര്‍മ്മങ്ങളെയേ വീണ്ടും വീണ്ടും സ്വീകരിക്കുന്നു.

Verse 119

हिंस्राहिंस्रे मृदुक्रूरे धर्माधर्मावृतानृते । तद्भाविताः प्रपद्यंते तस्मात्तत्तस्य रोचते

ഹിംസയും അഹിംസയും, മൃദുതയും ക്രൂരതയും, ധർമ്മവും അധർമ്മവും, സത്യവും അസത്യവും—സ്വഭാവം എങ്ങനെ സംസ്കരിക്കപ്പെട്ടുവോ, മനുഷ്യൻ അതിലേക്കുതന്നെ ചേരുന്നു; അതുകൊണ്ട് അതുതന്നെ അവനു പ്രിയമാകുന്നു।

Verse 120

इंद्रियार्थेषु भूतेषु शरीरेषु च स प्रभुः । नानात्त्वं विनियोगं च धातैव व्यसृजत्स्वयं

ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങളിലും ഭൂതതത്ത്വങ്ങളിലും ദേഹങ്ങളിലും—ആ പ്രഭു ധാതാവ് സ്വയം വൈവിധ്യവും വ്യത്യസ്ത വിനിയോഗങ്ങളും സൃഷ്ടിച്ചു।

Verse 121

नामरूपं च भूतानां कृत्यानां च प्रपंचनम् । वेदशब्देभ्य एवादौ देवादीनां चकार सः

ആദിയിൽ അദ്ദേഹം വേദശബ്ദങ്ങളിൽ നിന്നുതന്നെ ജീവികളുടെ നാമരൂപങ്ങളും കൃത്യങ്ങളുടെ വിപുലക്രമവും നിർമ്മിച്ചു; അതുവഴി ദേവാദികളെയും പ്രസവിപ്പിച്ചു।

Verse 122

ऋषीणां नामधेयानि यथा वेदे श्रुतानि वै । यथानियोगं योग्यानि अन्येषामपि सोकरोत्

ഋഷികളുടെ നാമങ്ങൾ വേദത്തിൽ ശ്രുതമായതുപോലെ തന്നെയായി അദ്ദേഹം നിശ്ചയിച്ചു; നിയോഗപ്രകാരം മറ്റുള്ളവർക്കും യോജിച്ചതെല്ലാം അദ്ദേഹം ക്രമപ്പെടുത്തി।

Verse 123

यथर्तावृतुलिंगानि नानारूपाणि पर्यये । दृश्यंते तानितान्येव तथा भावा युगादिषु

ഋതുചക്രം മാറിമാറി വരുമ്പോൾ ഋതുലക്ഷണങ്ങൾ പല രൂപങ്ങളിൽ ദൃശ്യമാകുകയും അതേ ലക്ഷണങ്ങൾ വീണ്ടും വീണ്ടും മടങ്ങിവരികയും ചെയ്യുന്നതുപോലെ—യുഗാദികളിലും ഭാവസ്ഥിതികൾ ആവർത്തിക്കുന്നു।

Verse 124

करोत्येवंविधां सृष्टिं कल्पादौ स पुनःपुनः । सिसृक्षुश्शक्तियुक्तोसौ सृज्य शक्तिप्रचोदितः

ഓരോ കല്പത്തിന്റെ ആരംഭത്തിലും അവൻ വീണ്ടും വീണ്ടും ഇതേവിധത്തിലുള്ള സൃഷ്ടി നടത്തുന്നു. സൃഷ്ടിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച് ശക്തിയുക്തനായ സ്രഷ്ടാവ് ആ ശക്തിയുടെ പ്രചോദനത്താൽ സൃഷ്ടിക്കുന്നു॥

Verse 125

भीष्म उवाच । अर्वाक्स्रोतास्तु कथितो भवता यस्तु मानुषः । ब्रह्मन्विस्तरतो ब्रूहि ब्रह्मा तमसृजद्यथा

ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—നിങ്ങൾ മനുഷ്യനെ ‘അർവാക്‌സ്രോതസ്’ (പ്രവാഹം അധോമുഖമായവൻ) എന്നു പറഞ്ഞു. ഹേ ബ്രഹ്മൻ, ബ്രഹ്മാ അവനെ എങ്ങനെ സൃഷ്ടിച്ചു എന്ന് വിശദമായി പറയുക॥

Verse 126

यथा सवर्णानसृजद्गुणांश्च स महामुने । यच्च तेषां स्मृतं कर्म विप्रादीनां तदुच्यताम्

ഹേ മഹാമുനേ, അദ്ദേഹം ഗുണങ്ങളോടുകൂടി വർണങ്ങളെ എങ്ങനെ സൃഷ്ടിച്ചു എന്ന് പറയുക; ബ്രാഹ്മണാദികളുടെ സ്മൃതിപ്രസിദ്ധമായ കര്‍ത്തവ്യങ്ങളും പ്രസ്താവിക്കുക॥

Verse 127

पुलस्त्य उवाच । सत्वाभिध्यायिनः पूर्वं सिसृक्षोर्ब्रह्मणः प्रजाः । अजायंत कुरुश्रेष्ठ सत्वोद्रिक्ता मुखात्प्रजाः

പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—ഹേ കുരുശ്രേഷ്ഠാ, ബ്രഹ്മാ ആദ്യം സൃഷ്ടിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചപ്പോൾ സത്ത്വാഭിമുഖമായ പ്രജകൾ ജനിച്ചു; സത്ത്വപ്രധാന സന്തതി അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുഖത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ചു॥

Verse 128

वक्षसो रजसोद्रिक्तास्तथान्या ब्रह्मणोभवन् । रजसस्तमसश्चैव समुद्रिक्तास्तथोरुतः

ബ്രഹ്മയുടെ വക്ഷസ്ഥലത്തിൽ നിന്ന് രജോഗുണം പ്രബലമായ മറ്റുള്ളവർ ജനിച്ചു; അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഊരുകളിൽ നിന്ന് രജസും തമസും ഇരുവരും ശക്തമായി മിശ്രിതമായവർ ഉദ്ഭവിച്ചു॥

Verse 129

पद्भ्यामन्याः प्रजा ब्रह्मा ससर्ज कुरुसत्तम । तमःप्रधानास्ताः सर्वाश्चातुर्वर्ण्यमिदं ततः

ഹേ കുരുശ്രേഷ്ഠാ! ബ്രഹ്മാവ് തന്റെ പാദങ്ങളിൽ നിന്നു മറ്റു പ്രജകളെ സൃഷ്ടിച്ചു. അവർ എല്ലാവരും തമോഗുണപ്രധാനർ; അവരിൽ നിന്നുതന്നെ ഈ ചാതുർവർണ്യം ഉദ്ഭവിച്ചു.

Verse 130

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्च नृपसत्तम । पादोरुवक्षस्थलतो मुखतश्च समुद्गताः

ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ! ബ്രാഹ്മണർ, ക്ഷത്രിയർ, വൈശ്യർ, ശൂദ്രർ എന്നിവർ ക്രമമായി മുഖം, വക്ഷസ്ഥലം, ഊരു, പാദങ്ങൾ എന്നിവയിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ചു.

Verse 131

यज्ञनिष्पत्तये सर्वमेतद्ब्रह्मा चकार ह । चातुर्वर्ण्यं महाराज यज्ञसाधनमुत्तमम्

യജ്ഞം സമ്പൂർണ്ണമാകുന്നതിനായി ബ്രഹ്മാവ് ഇതെല്ലാം സ്ഥാപിച്ചു. ഹേ മഹാരാജാ! ചാതുർവർണ്യം യജ്ഞസാധനങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമം.

Verse 132

यज्ञेनाप्यायिता देवा वृष्ट्युत्सर्गेण मानवाः । आप्यायंते धर्मयज्ञा यतः कल्याणहेतवः

യജ്ഞം കൊണ്ടു ദേവന്മാർ പുഷ്ടരാകുന്നു; മഴയുടെ വർഷണത്താൽ മനുഷ്യർ പോഷിതരാകുന്നു. അതിനാൽ ധർമ്മയജ്ഞങ്ങൾ വളർത്തപ്പെടുന്നു, കാരണം അവ മംഗളഹേതുക്കളാണ്.

Verse 133

निष्पद्यंते नरैस्ते तु सुकर्मनिरतैः सदा । विरुद्धाचरणापेतैः सद्भिः सन्मार्गगामिभिः

ഈ ഫലങ്ങൾ എപ്പോഴും സത്കർമ്മങ്ങളിൽ നിരതരായ മനുഷ്യർ കൊണ്ടുതന്നെ ലഭിക്കുന്നു—വിരുദ്ധാചരണം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്മാർഗത്തിൽ നടക്കുന്ന സജ്ജനന്മാർ കൊണ്ടു.

Verse 134

स्वर्गापवर्गं मानुष्यात्प्राप्नुवंति नरा नृप । यच्चाभिरुचितं स्थानं तद्यांति मनुजा विभो

ഹേ രാജാവേ! മനുഷ്യജന്മംകൊണ്ട് മനുഷ്യർ സ്വർഗ്ഗമോ മോക്ഷമോ പ്രാപിക്കുന്നു; ഹേ പ്രഭോ! അവർ ഹൃദയത്തിൽ ഏറ്റവും ആഗ്രഹിക്കുന്ന ലോകത്തേക്കാണ് ജനങ്ങൾ എത്തുന്നത്।

Verse 135

प्रजास्ता ब्रह्मणा सृष्टाश्चातुर्वर्ण्यव्यवस्थितौ । सम्यक्शुद्धाः समाचारा चरणा नृपसत्तम

ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ! ആ പ്രജകൾ ബ്രഹ്മാവാൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട് ചാതുർവർണ്യക്രമത്തിൽ യഥാവിധി സ്ഥാപിതരായിരുന്നു; അവർ സമ്യക്‌ശുദ്ധരും സദാചാരികളും ധർമ്മാചരണത്തിൽ സ്ഥിരരുമായിരുന്നു।

Verse 136

यथेच्छावासनिरताः सर्वबाधाविवर्जिताः । शुद्धांतःकरणाः शुद्धा धर्मानुष्ठाननिर्मलाः

അവർ ഇഷ്ടാനുസരണം വാസനകളിൽ ലീനരായിരുന്നാലും എല്ലാ ബാധകളിലും നിന്ന് വിമുക്തരായിരുന്നു; അവരുടെ അന്തഃകരണം ശുദ്ധം, അവർ സ്വയം പവിത്രർ, ധർമ്മാനുഷ്ഠാനത്താൽ നിർമലരായിരുന്നു।

Verse 137

शुद्धे च तासां मनसि शुद्धांतःसंस्थिते हरौ । शुद्धज्ञानं प्रपश्यंति ब्रह्माख्यं येन तत्पदं

അവരുടെ മനസ് ശുദ്ധമാകുകയും ശുദ്ധ അന്തഃകരണത്തിൽ ഹരി വസിക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ, ‘ബ്രഹ്മം’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന ശുദ്ധജ്ഞാനം അവർ ദർശിക്കുന്നു; അതിനാൽ പരമപദം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 138

ततः कालात्मको योसौ विरिंचा वा स उच्यते । संसारपातमत्यर्थं घोरमल्पाल्पसारवत्

അതിനുശേഷം കാലസ്വരൂപനായവൻ ‘വിരിഞ്ച’ (ബ്രഹ്മാവ്) എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നു; സംസാരത്തിലേക്കുള്ള വീഴ്ച അത്യന്തം ഭയാനകമാണ്—അതിൽ സാരം അത്യൽപമെന്നപോലെ.

Verse 139

अधर्मबीजभूतं तत्तमोलोभसमुद्गतम् । प्रजासु तासु राजेंद्र रागादिक्रमसाधनम्

അധർമ്മത്തിന്റെ വിത്തായ ആ പ്രേരണം തമസ്സിലും ലോഭത്തിലുമാണ് ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്; ഹേ രാജേന്ദ്രാ, ആ പ്രജകളിൽ അതുതന്നെ രാഗാദി വികാരങ്ങൾ ക്രമമായി വളരുന്നതിനുള്ള ഉപാധിയാകുന്നു।

Verse 140

ततः सा सहजासिद्धिस्तेषां नातीव जायते । राजन्वश्यादयश्चान्याः सिद्धयोष्टौ भवंति याः

അതുകൊണ്ട് അവരിൽ ആ സഹജസിദ്ധി അത്യന്തം ശക്തിയായി ഉദയം ചെയ്യുന്നില്ല. ഹേ രാജൻ, വശ്യാദി തുടങ്ങിയ മറ്റു സിദ്ധികളും ഉണ്ട്—പ്രസിദ്ധമായ അഷ്ടസിദ്ധികളെന്നു പറയപ്പെടുന്നവ തന്നെ।

Verse 141

तासु क्षीणास्वशेषासु वर्द्धमाने च पातके । द्वंद्वाभिभवदुःखार्तास्ता भवंति ततः प्रजाः

അവ പൂർണ്ണമായി ക്ഷയിക്കുകയും പാതകം വർധിക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ, ദ്വന്ദ്വങ്ങളാൽ കീഴടക്കപ്പെട്ടതിൽ നിന്നുള്ള ദുഃഖത്തിൽ ആർ‍ത്തരായ പ്രജകൾ അപ്പോൾ ജനിക്കുന്നു।

Verse 142

ततो दुर्गाणि ताश्चक्रुर्वार्क्षं पार्वतमौदकम् । धान्वनं च तथा दुर्गं पुरं खार्वटकादि यत्

പിന്നീട് അവർ ദുർഗങ്ങൾ പണിതു—വനദുർഗം, പർവ്വതദുർഗം, ജലദുർഗം, ധാന്വന (മരു) ദുർഗം; കൂടാതെ ഖാർവടകാദി നഗരങ്ങളും സ്ഥാപിച്ചു।

Verse 143

गृहाणि च यथान्यायं तेषु चक्रुः पुरादिषु । शीततापादिबाधानां प्रशमाय महामते

കൂടാതെ അവർ നഗരാദികളിൽ യഥാന്യായം ഗൃഹങ്ങൾ പണിതു; ഹേ മഹാമതേ, ശീത-താപാദി ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ ശമിപ്പാൻ വേണ്ടി।

Verse 144

प्रतिहारमिमं कृत्वा शीतादेस्ताः प्रजाः पुनः । वार्तोपायं ततश्चक्रुर्हस्तसिद्धिं च कर्मजाम्

ഇങ്ങനെ ശീതാദി ദുഃഖങ്ങളിൽ നിന്ന് രക്ഷയ്ക്കുള്ള പ്രതിഹാരം ഒരുക്കിയ ശേഷം, ആ പ്രജകൾ വീണ്ടും ജീവികോപായങ്ങൾ ആവിഷ്കരിച്ചു; കർമജന്യമായ കൈപ്പുണ്യവും അവർ നേടി।

Verse 145

व्रीहयश्च यवाश्चैव गोधूमा अणवस्तिलाः । प्रियंगुकोविदाराश्च कोरदूषाः सचीनकाः

വ്രീഹി (അരി), യവം, ഗോധൂമം (ഗോതമ്പ്), അണു (ചെറുധാന്യം) തിലം; കൂടാതെ പ്രിയംഗു, കോവിദാര, കോരദൂഷ, സചീനക—ഇവ ധാന്യഭേദങ്ങളായി പറയപ്പെടുന്നു।

Verse 146

माषा मुद्गा मसूराश्च निष्पावाः सकुलत्थकाः । अढकाश्चणकाश्चैव शणास्सप्तदश स्मृताः

മാഷം, മുദ്ഗം, മസൂർ, നിഷ്പാവം, കുലുത്തം; കൂടാതെ അഢകാ, ചണക, ശണം—ഇവ പതിനേഴു തരങ്ങളായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 147

इत्येता ओषधीनां तु ग्राम्याणां जातयो नृप । ओषध्यो यज्ञियाश्चैव ग्राम्यावन्याश्चतुर्दश

ഹേ നൃപാ! ഇങ്ങനെ ഗ്രാമ്യ (കൃഷിയിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന) ഔഷധികളുടെ ജാതികൾ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. യജ്ഞയോഗ്യ ഔഷധികളും ഗ്രാമ്യവും വന്യവും ചേർന്ന് പതിനാലാണ്।

Verse 148

व्रीहयः सयवा माषा गोधूमा अणवस्तिलाः । प्रियंगुसप्तमा ह्येता अष्टमास्तु कुलुत्थकाः

വ്രീഹി, യവം, മാഷം, ഗോധൂമം, അണു, തിലം—ഇവ; ഇവയിൽ പ്രിയംഗു ഏഴാമത്, എട്ടാമത് കുലുത്തം എന്നു പറയുന്നു।

Verse 149

श्यामाकस्त्वथ नीवारो वर्तुलस्स गवेधुकः । अथ वेणुयवाः प्रोक्तास्तद्वन्मर्कटका नृप

ശ്യാമാകം, പിന്നെ നീവാരം, വർതുലം, ഗവേധുകം; തുടർന്ന് വേണുയവങ്ങൾ പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടു; അതുപോലെ മാർകടക ധാന്യങ്ങളും, ഹേ രാജാവേ।

Verse 150

ग्राम्या वन्याः स्मृता ह्येता ओषध्यश्च चतुर्दश । यज्ञनिष्पत्तये तद्वत्तथासां हेतुरुत्तमः

ഇവ ഗ്രാമ്യവും വന്യവും എന്നു സ്മരിക്കപ്പെട്ട ഔഷധികൾ—ആകെ പതിനാലു. യജ്ഞനിഷ്പത്തിക്കുമിവ തന്നെയാണ് ഉത്തമ കാരണം.

Verse 151

एताश्च सहयज्ञेन प्रजानां कारणं परम् । परापरविदः प्राज्ञास्ततो यज्ञान्वितन्वते

ഇവ യജ്ഞത്തോടൊപ്പം ചേർന്ന് പ്രജയുടെ പരമ കാരണമാകുന്നു. അതിനാൽ പരാപരതത്ത്വവിദ്യർ ആയ പ്രാജ്ഞർ യജ്ഞകർമ്മങ്ങൾ വിപുലീകരിക്കുന്നു.

Verse 152

अहन्यहन्यनुष्ठानं यज्ञानां पार्थिवोत्तम । उपकारकरं पुंसां क्रियमाणं फलार्थिनाम्

ഹേ രാജശ്രേഷ്ഠാ, യജ്ഞങ്ങളുടെ ദിനംപ്രതി അനുഷ്ഠാനം ഫലാർത്ഥികളായ മനുഷ്യർക്കു ഉപകാരകരമാകുന്നു.

Verse 153

येषां चकालसृष्टोसौ पपाबिंदुर्महामते । मर्यादां स्थापयामास यथास्थानं यथागुणम्

ഹേ മഹാമതേ, അവൻ കാലക്രമത്തിൽ സൃഷ്ടിച്ച ജീവികൾക്കായി ആ വന്ദ്യ പ്രജാപതി യഥാസ്ഥാനവും യഥാഗുണവും അനുസരിച്ച് അതിരുകളും ക്രമവും സ്ഥാപിച്ചു.

Verse 154

वर्णानामाश्रमाणां च धर्मान्धर्मभृतांवर । लोकांश्च सर्ववर्णानां सम्यग्धर्मानुपालिनाम्

ധർമ്മധാരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ! വർണങ്ങളുടെയും ആശ്രമങ്ങളുടെയും ധർമ്മങ്ങളും, സമ്യക്ധർമ്മം അനുഷ്ഠിക്കുന്ന എല്ലാ വർണക്കാരും പ്രാപിക്കുന്ന ലോകങ്ങളും ഞാൻ വിവരിക്കുന്നു.

Verse 155

प्राजापत्यं ब्राह्मणानां स्मृतं स्थानं तु पार्थिव । स्थानमैंद्रं क्षत्रियाणां सङ्ग्रामेष्वनिवर्तिनाम्

ഹേ രാജാവേ! ബ്രാഹ്മണർക്കു ‘പ്രാജാപത്യ’ സ്ഥാനമെന്നു സ്മൃതിയിൽ പ്രസിദ്ധം; യുദ്ധത്തിൽ പിൻമാറാത്ത ക്ഷത്രിയർക്കു ‘ഐന്ദ്ര’ (ഇന്ദ്രലോക) സ്ഥാനമെന്നു പറയുന്നു.

Verse 156

वैश्यानाम्मारुतं स्थानं स्वधर्ममनुवर्तिनाम् । गान्धर्वं शूद्रजातीनां परिचर्या सुवर्तिनाम्

സ്വധർമ്മം അനുസരിക്കുന്ന വൈശ്യർക്കു ‘മാരുത’ (വായുലോക) സ്ഥാനമുണ്ട്; സദാചാരത്തോടെ സേവ ചെയ്യുന്ന ശൂദ്രജാതികൾ ‘ഗാന്ധർവ’ ലോകം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 157

अष्टाशीतिसहस्राणां यतीनामूर्द्ध्वरेतसाम् । स्मृतं तेषां तु यत्स्थानं तदेव गुरुवासिनाम्

ഊർദ്ധ്വരേതസ്സായ ആ എൺപത്തിയെട്ടായിരം യതികൾക്കായി സ്മൃതിയിൽ പറയുന്ന സ്ഥാനം, ഗുരുസന്നിധിയിൽ വസിച്ച് സേവ ചെയ്യുന്നവർക്കും അതേ സ്ഥാനമാണ്.

Verse 158

सप्तर्षीणां च यत्स्थानं स्मृतं तद्वै वनौकसाम् । प्राजापत्यं गृहस्थानां न्यासिनां ब्राह्मसंज्ञितम्

സപ്തർഷികൾക്കായി സ്മൃതിയിൽ പറയുന്ന സ്ഥാനം തന്നെയാണ് വനവാസികൾക്ക് (വാനപ്രസ്ഥർക്ക്); ഗൃഹസ്ഥർക്കു ‘പ്രാജാപത്യ’വും, സന്ന്യാസികൾക്കു ‘ബ്രാഹ്മ’ എന്ന പേരിലുള്ള ലോകവും ആകുന്നു.

Verse 159

योगिनाममृतं स्थानं ब्रह्मणः परमं पदं । एकांतिनः सदोद्युक्ता ध्यायिनो योगिनो हि ये

ഇത് യോഗികളുടെ അമൃതധാമം—ബ്രഹ്മന്റെ പരമപദം. ഏകാഗ്രനിഷ്ഠയോടെ സദാ সাধനയിൽ ഏർപ്പെട്ട ധ്യാനയോഗികൾ അതിനെ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 160

तेषां तत्परमं स्थानं यत्तत्पश्यंति सूरयः । गतागतानि वर्त्तंते चंद्रादित्यादयो ग्रहाः

അവർക്കുള്ള അതേ പരമധാമം ജ്ഞാനികൾ ദർശിക്കുന്നു. അവിടെ ചന്ദ്രൻ, സൂര്യൻ മുതലായ ഗ്രഹങ്ങൾ വരവ്-പോക്ക് ക്രമത്തിൽ തങ്ങളുടെ ഗതിയിൽ നിരന്തരം സഞ്ചരിക്കുന്നു.

Verse 161

अद्यापि न निवर्तंते नारायणपरायणाः । तामिस्रमंधतामिस्रं महारौरव रौरवम्

ഇന്നും നാരായണപരായണർ ആ അവസ്ഥകളിലേക്കു മടങ്ങുന്നില്ല—താമിസ്രം, അന്ധതാമിസ്രം, മഹാരൗരവം, റൗരവം എന്ന നരകങ്ങളിലേക്കു.

Verse 162

असिपत्रवनं घोरं कालसूत्रमवीचिमत् । विनिंदकानां वेदस्य यज्ञव्याघातकारिणाम्

വേദത്തെ നിന്ദിക്കുകയും യജ്ഞങ്ങളെ തടസ്സപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നവർക്ക് ഭയാനക നരകങ്ങളുണ്ട്—അസിപത്രവനം, കാലസൂത്രം, അവീചി.

Verse 163

स्थानमेतत्समाख्यातं स्वधर्मत्यागिनश्च ये । ततोभिध्यायतस्तस्य जज्ञिरे मानसाः प्रजाः

ഈ സ്ഥലം സ്വധർമ്മം ഉപേക്ഷിക്കുന്നവർക്കുള്ളതായി പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം ധ്യാനിച്ചപ്പോൾ, അവനിൽ നിന്നുതന്നെ മാനസജന്യ പ്രജകൾ ഉദ്ഭവിച്ചു.

Verse 164

तच्छरीरसमुत्पन्नैः कायस्थैः करणैः सह । क्षेत्रज्ञाः समवर्त्तंत गात्रेभ्यस्तस्य धीमतः

ആ ധീമാന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ച ദേഹസ്ഥ കരണമുകളോടുകൂടെ, അവന്റെ അവയവങ്ങളിൽ നിന്നു ക്ഷേത്രജ്ഞർ (ചേതന ജീവാത്മാക്കൾ) പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു।

Verse 165

ते सर्वे समवर्तंत ये मया प्रागुदाहृताः । देवाद्याः स्थावरां ताश्च त्रैगुण्यविषयेस्थिताः

ഞാൻ മുമ്പ് ഉദ്ധരിച്ചവരെല്ലാം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു—ദേവന്മാരിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് സ്ഥാവര ജീവികളും—ത്രിഗുണവിഷയമണ്ഡലത്തിൽ നിലകൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 166

एवं भूतानि सृष्टानि स्थावराणि चराणि च । यदास्य ताः प्रजाः सर्वानव्यवर्द्धंतधीमतः

ഇങ്ങനെ സ്ഥാവരവും ചരവും ആയ ഭूतങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു; അപ്പോൾ ആ ധീമാന്റെ എല്ലാ പ്രജകളും വർദ്ധിച്ചില്ല (ബഹുഗുണിതമായില്ല)।

Verse 167

अथान्यान्मानसान्पुत्रान्सदृशानात्मनोऽसृजत् । भृगुं मां पुलहं चैव क्रतुमंगिरसं तथा

പിന്നീട് അവൻ തനിക്കു സമാനമായ മറ്റു മാനസപുത്രന്മാരെ സൃഷ്ടിച്ചു—ഭൃഗു, മരീചി, പുലഹ, ക്രതു, അങ്ഗിരസും കൂടി।

Verse 168

मरीचिं दक्षमत्रिं चवसिष्ठंचैवमानसान् । नवब्रह्माण इत्येतेपुराणे निश्चयं गताः

മരീചി, ദക്ഷ, അത്രി, വസിഷ്ഠൻ എന്നിവരും ഈ മാനസപുത്രന്മാരും—പുരാണങ്ങളിൽ നിശ്ചയമായി ഇവരാണ് ‘നവ ബ്രഹ്മാക്കൾ’ (ആദി പ്രജാപതികൾ) എന്നു പ്രസിദ്ധം।

Verse 169

सनंदनादयो ये च पूर्वं सृष्टास्तु वेधसा । न ते लोकेष्वसज्जंत निरपेक्षाः प्रजासुते

ഹേ പ്രജാപതിപുത്രാ! വിധാതാവായ ബ്രഹ്മാവ് മുമ്പേ സൃഷ്ടിച്ച സനന്ദനാദികൾ ലോകങ്ങളിൽ ആസക്തരായില്ല; നിരപേക്ഷരായി വൈരാഗ്യത്തിൽ നിലകൊണ്ടു।

Verse 170

सर्वे ह्यागतविज्ञाना वीतरागा विमत्सराः । तेष्वेवं निरपेक्षेषु लोकसृष्टौ महात्मनः

അവർ എല്ലാവരും തത്ത്വജ്ഞാനം പ്രാപിച്ചവർ, രാഗരഹിതരും മത്‌സരരഹിതരുമായിരുന്നു. ഇങ്ങനെ നിരപേക്ഷർ ഉണ്ടായപ്പോൾ മഹാത്മാവ് ലോകസൃഷ്ടി ആരംഭിച്ചു।

Verse 171

ब्रह्मणोभून्महान्क्रोधस्त्रैलोक्यदहन क्षमः । तस्य क्रोधात्समुद्भूतं ज्वालामालावदीपितम्

ബ്രഹ്മാവിൽ മഹാക്രോധം ഉദിച്ചു, അത് ത്രിലോകം ദഹിപ്പാൻ ശേഷിയുള്ളത്; ആ ക്രോധത്തിൽ നിന്ന് ജ്വാലാമാലകളാൽ ദീപ്തമായ ഭയങ്കര തേജസ് ഉദ്ഭവിച്ചു।

Verse 172

ब्रह्मणस्तु तदा ज्योतिस्त्रैलोक्यमखिलं दहत् । भ्रकुटी कुटिलात्तस्य ललाटात्क्रोधदीपितात्

അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ജ്യോതി ജ്വലിച്ച് സമസ്ത ത്രിലോകവും ദഹിപ്പിച്ചു; ക്രോധദീപ്തമായി, ഭ്രൂകുടി വളഞ്ഞ അവന്റെ ലലാടത്തിൽ നിന്ന് അത് പ്രസ്ഫുടിച്ചു।

Verse 173

समुत्पन्नस्तदा रुद्रो मध्याह्नार्कसमप्रभः । अर्द्धनारीनरवपुः प्रचण्डोति शरीरवान्

അപ്പോൾ രുദ്രൻ ഉദ്ഭവിച്ചു—മധ്യാഹ്നസൂര്യനോടു സമമായ പ്രഭയോടെ; അവന്റെ രൂപം അർദ്ധനാരി അർദ്ധനര, പ്രചണ്ഡനും മഹാശരീരവാനും ആയിരുന്നു।

Verse 174

विभजात्मानमित्युक्त्वा तं ब्रह्मांतर्दधेः ततः । तथोक्तोसौ द्विधा स्त्रीत्वं पुरुषत्वं तथाकरोत्

“സ്വയം വിഭജിക്ക” എന്നു പറഞ്ഞിട്ട് ബ്രഹ്മാവ് പിന്നെ അന്തർധാനം ചെയ്തു. ആ ഉപദേശപ്രകാരം അവൻ ദ്വിധയായി, സ്ത്രീത്വവും പുരുഷത്വവും എന്ന രൂപങ്ങൾ ധരിച്ചു.

Verse 175

बिभेद पुरुषत्वं च दशधा चैकधा च सः । सौम्यासौम्यैस्तथा रूपैः शांतैः स्त्रीत्वं च स प्रभुः

ആ പ്രഭു പുരുഷത്വത്തെ ദശവിധമായും ഏകവിധമായും വിഭജിച്ചു. അതുപോലെ സൗമ്യ-അസൗമ്യമായെങ്കിലും ശാന്തമായ രൂപങ്ങളാൽ സ്ത്രീത്വവും വിഭജിച്ചു.

Verse 176

बिभेद बहुधा चैव स्वरूपैरसितैः सितैः । ततो ब्रह्मा स्वयंभूतं पूर्वं स्वायंभुवं प्रभुम्

അവൻ കറുത്തതും വെളുത്തതുമായ സ്വരൂപങ്ങൾ ധരിച്ചു സൃഷ്ടിയെ പലവിധമായി വിഭജിച്ചു. തുടർന്ന് ബ്രഹ്മാവ് ആദ്യം സ്വയംഭൂ പ്രഭുവായ സ്വായംഭുവ (മനു)നെ പ്രസവിപ്പിച്ചു.

Verse 177

आत्मानमेव कृतवान्प्रजापत्ये मनुं नृप । शतरूपां च तां नारीं तपोनिर्द्धूतकल्मषाम्

ഹേ രാജാവേ! സ്രഷ്ടാവ് തന്റെ തന്നിൽ നിന്നു പ്രജാപതി മനുവിനെ നിർമ്മിച്ചു; തപസ്സാൽ കല്മഷം ദഹിച്ച ശതരൂപാ എന്ന സ്ത്രീയെയും സൃഷ്ടിച്ചു.

Verse 178

स्वायंभुवो मनुर्नाम पत्नीत्वे जगृहे प्रभुः । तस्माच्च पुरुषाद्देवी शतरूपा व्यजायत

സ്വായംഭുവ എന്ന മനുവിനെ പ്രഭു ഭാര്യയായി സ്വീകരിച്ചു; ആ പുരുഷനിൽ നിന്നു ദേവി ശതരൂപാ ജനിച്ചു.

Verse 179

प्रियव्रतोत्तातनपाद प्रसूत्याकूति संज्ञितम् । ददौ प्रसूतिं दक्षाय आकूतिं रुचये पुरा

പ്രിയവ്രതനും ഉത്താനപാദനും എന്ന വംശത്തിൽ പ്രസൂതി, ആകൂതി എന്നിങ്ങനെ രണ്ടു പുത്രിമാർ ജനിച്ചു. പുരാകാലത്തിൽ അവൻ പ്രസൂതിയെ ദക്ഷനു നൽകി, ആകൂതിയെ രുചിക്കു നൽകി.

Verse 180

प्रजापतिः स जग्राह तयोर्जज्ञे स दक्षिणः । पुत्रो यज्ञो महाभाग दंपत्योर्मिथुनं ततः

ആ പ്രജാപതി അവളെ ഭാര്യയായി സ്വീകരിച്ചു; അവരുടെ സംഗമത്തിൽ ദക്ഷിണാ എന്ന പുത്രി ജനിച്ചു. ഹേ മഹാഭാഗാ! തുടർന്ന് ആ ദമ്പതികൾക്ക് യജ്ഞൻ എന്ന പുത്രനും ജനിച്ചു.

Verse 181

यज्ञस्य दक्षिणायां तु पुत्रा द्वादश जज्ञिरे । यामा इति समाख्याता देवाः स्वायंभुवे मनौ

യജ്ഞന്റെ പത്നിയായ ദക്ഷിണയിൽ നിന്ന് പന്ത്രണ്ടു പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു. സ്വായംഭുവ മനുവിന്റെ കാലത്ത് അവർ ‘യാമ’ എന്ന പേരിലുള്ള ദേവഗണമായി അറിയപ്പെട്ടു.

Verse 182

प्रसूत्यां च तथा दक्षश्चतस्रो विंशतिं तथा । ससर्ज कन्यास्तासां तु सम्यङ्नामानि मे शृणु

പ്രസൂതിയിലൂടെ ദക്ഷൻ അതുപോലെ ഇരുപത്തിനാല് പുത്രിമാരെ സൃഷ്ടിച്ചു. ഇനി അവരുടെ നാമങ്ങൾ യഥാക്രമം എന്നിൽ നിന്ന് കേൾക്കുക.

Verse 183

श्रद्धा लक्ष्सीर्धृतिः पुष्टिस्तुष्टिर्मेधा क्रिया तथा । बुद्धिर्लज्जावपुः शांतिरृद्धिः कीर्तिस्त्रयोदशी

ശ്രദ്ധ, ലക്ഷ്മീ, ധൃതി, പുഷ്ടി, തുഷ്ടി, മേധ, ക്രിയ; ബുദ്ധി, ലജ്ജ, വപു (സൗന്ദര്യം), ശാന്തി, ഋദ്ധി, കീർത്തി—ഇവയാണ് പതിമൂന്ന് (നാമങ്ങൾ/ഗുണങ്ങൾ).

Verse 184

पत्न्यर्थं प्रतिजग्राह धर्मो दाक्षायिणीः प्रभुः । ताभ्यः शिष्टा यवीयस्य एकादश सुलोचनाः

പത്നീപ്രാപ്തിക്കായി പ്രഭു ധർമ്മൻ ദക്ഷന്റെ പുത്രിമാരെ സ്വീകരിച്ചു. ആ ഭാര്യമാരിൽ നിന്നു പിന്നെ ഇളയവളുടെ ശേഷിച്ച പതിനൊന്ന് സുലോചന പുത്രിമാർ ജനിച്ചു.

Verse 185

ख्यातिः सत्यथ संभूतिः स्मृतिः प्रीतिः क्षमा तथा । सन्नतिश्चानसूया च ऊर्ज्जा स्वाहा स्वधा तथा

ഖ്യാതി, സത്യ, സംഭവൂതി, സ്മൃതി, പ്രീതി, ക്ഷമ; കൂടാതെ സന്നതി, അനസൂയ; അതുപോലെ ഊർജാ, സ്വാഹാ, സ്വധാ.

Verse 186

भृगुर्भवो मरीचिश्च तथा चैवांगिरा मुनिः । अहं च पुलहश्चैव क्रतुर्मुनिवरस्तथा

ഭൃഗു, ഭവ, മരീചി, അതുപോലെ മുനി അങ്ഗിരാ; കൂടാതെ ഞാൻ, പുലഹൻ, ശ്രേഷ്ഠ മുനി ക്രതുവും (പറയപ്പെട്ടു).

Verse 187

अत्रिर्वसिष्ठो वह्निश्च पितरश्च यथाक्रमम् । ख्यात्याद्या जगृहुः कन्या मुनयो राजसत्तम

ഹേ രാജസത്തമ! അത്രി, വസിഷ്ഠൻ, വഹ്നി (അഗ്നി)യും പിതൃഗണങ്ങളും—ഈ മുനിമാർ ക്രമമായി ഖ്യാതി മുതലായ കന്യകളെ ഭാര്യമാരായി സ്വീകരിച്ചു.

Verse 188

श्रद्धा कामं बलं लक्ष्मीर्नियमं धृतिरात्मजम् । संतोषं च तथा तुष्टिर्लोभं पुष्टिरसूयत

അവൾ ശ്രദ്ധ, കാമം, ബലം, ലക്ഷ്മി, നിയമം, ധൃതി—ഇവയെ പുത്രസന്താനങ്ങളായി പ്രസവിച്ചു; കൂടാതെ സന്തോഷം, തുഷ്ടി, ലോഭം, പുഷ്ടിയും ജനിച്ചു.

Verse 189

मेधा श्रुतं क्रिया दण्डं नयं विनयमवे च । बोधं बुद्धिस्तथा लज्जा विनयं वपुरात्मजम्

മേധ, ശ്രുതി-ജ്ഞാനം, സത്ക്രിയ, ദണ്ഡശാസനം, നയം, വിനയം; കൂടാതെ ബോധം, ബുദ്ധി, ലജ്ജ, സദാചാരം—ഇവ സ്വസ്വഭാവവും ദേഹവും പ്രസവിച്ച സത്യസന്തതികളാണ്.

Verse 190

व्यवसायं प्रजज्ञे वै क्षेमं शान्तिरसूयत । सुखमृद्धिर्यशः कीर्तिरित्येते धर्मसूनवः

ധർമ്മത്തിൽ നിന്ന് നിശ്ചയമായി ‘വ്യവസായം’ ഉദിച്ചു; ശാന്തിയിൽ നിന്ന് ‘ക്ഷേമം’ ജനിച്ചു. സുഖം, സമൃദ്ധി, യശസ്, കീർത്തി—ഇവ ധർമ്മത്തിന്റെ പുത്രന്മാർ എന്നു പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 191

कामान्नंदी सुतं हर्षं धर्मपौत्रमसूयत । हिंसा भार्यात्वधर्मस्य तस्य जज्ञे तदानृतं

കാമത്തിൽ നിന്ന് നന്ദി ‘ഹർഷ’ എന്ന പുത്രനെ പ്രസവിച്ചു; അവൻ ധർമ്മപൗത്രൻ. അധർമ്മത്തിന്റെ ഭാര്യയായ ഹിംസയിൽ നിന്ന് അപ്പോൾ ‘അനൃതം’ (അസത്യം) ജനിച്ചു.

Verse 192

कन्या च निकृतिस्ताभ्यां भयं नरक एव च । माया च वेदना चैव मिथुनं द्वंद्वमेव च

കൂടാതെ ‘കന്യ’യും ‘നികൃതി’യും ഉദിച്ചു; അവരിൽ നിന്ന് ‘ഭയം’യും ‘നരകം’യും. അതുപോലെ ‘മായ’യും ‘വേദന’യും, കൂടാതെ ‘മിഥുനം’യും ‘ദ്വന്ദ്വം’യും പ്രാദുര്ഭവിച്ചു.

Verse 193

तयोर्जज्ञेथ वै माया मृत्युं भूतापहारिणम् । वेदनायास्ततश्चापि दुःखं जज्ञेथ रौरवात्

അവരിരുവരിൽ നിന്ന് നിശ്ചയമായി ‘മായ’യും ജീവികളെ അപഹരിക്കുന്ന ‘മൃത്യു’വും ജനിച്ചു. ‘വേദന’യിൽ നിന്ന് വീണ്ടും ‘രൗരവ’ത്തിൽ നിന്നുയർന്ന ‘ദുഃഖം’ ജനിച്ചു.

Verse 194

मृत्योर्व्याधिजराशोक तृष्णाक्रोधाश्च जज्ञिरे । दुःखोत्तराः स्मृता ह्येते सर्वे चाधर्मलक्षणाः

മൃത്യുവിൽ നിന്നു രോഗം, ജര, ശോകം എന്നിവ ജനിച്ചു; അതുപോലെ തൃഷ്ണയും ക്രോധവും ഉദ്ഭവിച്ചു. ഇവയൊക്കെയും ദുഃഖത്തിൽ അവസാനിക്കുന്നവയായി സ്മൃതിയിൽ പറയപ്പെടുന്നു; ഇവ എല്ലാം അധർമ്മലക്ഷണങ്ങളാണ്.

Verse 195

नैषां भार्यास्ति पुत्रो वा ते सर्वे ह्यूर्द्ध्वरेतसः । रौद्राण्येतानि रूपाणि ब्रह्मणो नृवरात्मज

അവർക്ക് ഭാര്യയുമില്ല, പുത്രനും ഇല്ല; കാരണം അവർ എല്ലാവരും ഊർദ്ധ്വരേതസ്സുകൾ, ബ്രഹ്മചര്യനിഷ്ഠർ. ഹേ നരശ്രേഷ്ഠപുത്രാ, ഇവ ബ്രഹ്മാവിന്റെ രൗദ്ര (ഉഗ്ര) രൂപങ്ങളാണ്.

Verse 196

नित्यं प्रलयहेतुत्वं जगतोस्य प्रयांति वै । रुद्रसर्गं प्रवक्ष्यामि यथा ब्रह्मा चकार हा

ഈ ലോകം നിത്യവും പ്രളയഹേതുവിലേക്കാണ് നീങ്ങുന്നതെന്ന് അവർ പറയുന്നു. ഇനി ബ്രഹ്മാവ് ചെയ്തതുപോലെ രുദ്രസർഗ്ഗത്തെ ഞാൻ വിവരിക്കും.

Verse 197

कल्पादावात्मनस्तुल्यं सुतं प्रध्यायतस्ततः । प्रादुरासीत्प्रभोरंके कुमारो नीललोहितः

കല്പത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ പ്രഭു തനിക്കു തുല്യനായ ഒരു പുത്രനെ ധ്യാനിച്ചു; അപ്പോൾ പ്രഭുവിന്റെ മടിയിൽ ‘നീലലോഹിതൻ’ എന്ന കുമാരൻ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 198

रुदन्वै सुस्वरं सोथ द्रवंश्च नृपसत्तम । किं रोदिषीति तं देवो रुदंतं प्रत्युवाच ह

അപ്പോൾ, ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ, അവൻ തെളിഞ്ഞ ഉയർന്ന സ്വരത്തിൽ കരഞ്ഞു; കൂടാതെ വിറച്ചു. അവൻ കരയുന്നതു കണ്ട ദേവൻ ചോദിച്ചു— “എന്തിന് കരയുന്നു?”

Verse 199

नामधेहीति तं सोथ प्रत्युवाच प्रजापतिम् । रोदनाद्रुद्रनामासि मा रोदीर्धैर्यमावह

അവൻ “എനിക്ക് നാമം തരിക” എന്നു പറഞ്ഞപ്പോൾ പ്രജാപതി മറുപടി പറഞ്ഞു—“കരച്ചിലാൽ നീ ‘രുദ്രൻ’ എന്നു നാമം പ്രാപിച്ചു; കരയരുത്, ധൈര്യം കൈക്കൊൾക.”

Verse 200

एवमुक्तः पुनस्सोथ सप्तकृत्वो रुरोद ह । ततोन्यानि ददौ तस्मै सप्तनामानि वै प्रभुः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ അവൻ വീണ്ടും ഏഴുതവണ കരഞ്ഞു; തുടർന്ന് പ്രഭു അവനു മറ്റേ ഏഴ് നാമങ്ങളും ദാനം ചെയ്തു.