Adhyaya 14

Verse 1

भीष्म उवाच । कथं त्रिपुरुषाज्जातो ह्यर्जुनः परवीरहा । कथं कर्णस्तु कानीनः सूतजः परिकीर्त्यते

ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—പരവീരഹനായ അർജുനൻ മൂന്നു പുരുഷന്മാരിൽ നിന്നെങ്ങനെ ജനിച്ചു? കൂടാതെ കർണനെ കാനീനനും സൂതപുത്രനും എന്നു രണ്ടുവിധത്തിൽ എങ്ങനെ പ്രസ്താവിക്കുന്നു?

Verse 2

वरं तयोः कथं भूतं निसर्गादेव तद्वद । बृहत्कौतूहलं मह्यं तद्भवान्वक्तुमर्हति

ആ രണ്ടുപേരെ സംബന്ധിച്ച ആ വരം എങ്ങനെ സംഭവിച്ചു—ആദിമുതൽ സ്വാഭാവികമായി നടന്നതുപോലെ—എനിക്ക് പറഞ്ഞുതരുക. എനിക്ക് മഹത്തായ കൗതുകമുണ്ട്; നിങ്ങൾ വിശദീകരിക്കാൻ യോഗ്യനാണ്.

Verse 3

पुलस्त्य उवाच । छिन्ने वक्त्रे पुरा ब्रह्मा क्रोधेन महता वृतः । ललाटे स्वेदमुत्पन्नं गृहीत्वा ताडयद्भुवि

പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—പുരാതനകാലത്ത് മുഖം ഛേദിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് മഹാക്രോധത്തിൽ ആവൃതനായി. അദ്ദേഹം നെറ്റിയിൽ ഉദിച്ച വിയർപ്പ് എടുത്ത് ഭൂമിയിൽ അടിച്ചു വീഴ്ത്തി.

Verse 4

स्वेदतः कुंडली जज्ञे सधनुष्को महेषुधिः । सहस्रकवची वीरः किंकरोमीत्युवाच ह

ദേവന്റെ സ്വേദത്തിൽ നിന്നു കുണ്ഡലീ എന്ന വീരൻ ജനിച്ചു—ധനുസ്സധാരി, മഹാശരസമ്പന്നൻ, സഹസ്ര കവചധാരി—അവൻ പറഞ്ഞു: “ഞാൻ എന്തു ചെയ്യണം? സേവയിൽ എന്താണ് ആജ്ഞ?”

Verse 5

तमुवाच विरिंचस्तु दर्शयन्रुद्रमोजसा । हन्यतामेष दुर्बुद्धिर्जायते न यथा पुनः

അപ്പോൾ വിരിഞ്ചൻ (ബ്രഹ്മാവ്) തേജസ്സോടെ രുദ്രനെ കാണിച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു—“ഈ ദുർബുദ്ധിയെ സംഹരിക്കൂ, അവന് വീണ്ടും ജന്മം ഉണ്ടാകാതിരിക്കട്ടെ.”

Verse 6

ब्रह्मणो वचनं श्रुत्वा धनुरुद्यम्य पृष्ठतः । संप्रतस्थे महेशस्य बाणहस्तोतिरौद्रदृक्

ബ്രഹ്മാവിന്റെ വചനം കേട്ട് അവൻ പിന്നിൽ നിന്നു ധനുസ്സ് എടുത്തുയർത്തി; കൈയിൽ ബാണവുമായി, അത്യന്തം രൗദ്രദൃഷ്ടിയോടെ മഹേശനിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു.

Verse 7

दृष्ट्वा पुरुषमत्युग्रं भीतस्तस्य त्रिलोचनः । अपक्रांतस्ततो वेगाद्विष्णोराश्रममभ्यगात्

അത്യന്തം ഉഗ്രനായ ആ പുരുഷനെ കണ്ടു ത്രിലോചനൻ ഭയപ്പെട്ടു; പിന്നെ അവൻ വേഗത്തിൽ പിന്മാറി വിഷ്ണുവിന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് ചെന്നു.

Verse 8

त्राहित्राहीति मां विष्णो नरादस्माच्च शत्रुहन् । ब्रह्मणा निर्मितः पापो म्लेच्छरूपो भयंकरः

“ത്രാഹി ത്രാഹി, ഹേ വിഷ്ണോ, ഹേ ശത്രുഹൻ! ഈ മനുഷ്യനിൽ നിന്ന് എന്നെ രക്ഷിക്കണമേ. ബ്രഹ്മാവ് സൃഷ്ടിച്ച പാപി, മ്ലേച്ഛരൂപൻ, ഭയങ്കരൻ ഇവൻ.”

Verse 9

यथा हन्यान्न मां क्रुद्धस्तथा कुरु जगत्पते । हुंकारध्वनिना विष्णुर्मोहयित्वा तु तं नरम्

ഹേ ജഗത്പതേ, അവൻ ക്രുദ്ധനായാലും എന്നെ അടിക്കാതിരിക്കുവാൻ അങ്ങനെ ചെയ്യണമേ. പിന്നെ വിഷ്ണു ‘ഹും’കാരധ്വനിയാൽ ആ മനുഷ്യനെ മോഹിപ്പിച്ചു.

Verse 10

अदृश्यः सर्वभूतानां योगात्मा विश्वदृक्प्रभुः । तत्र प्राप्तं विरूपाक्षं सांत्वयामास केशवः

സകലഭൂതങ്ങൾക്കും അദൃശ്യനായ, യോഗസ്വരൂപനായ, വിശ്വദർശിയായ പ്രഭു കേശവൻ അവിടെ എത്തി വിരൂപാക്ഷനെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു.

Verse 11

ततस्स प्रणतो भूमौ दृष्टो देवेन विष्णुना । विष्णुरुवाच । पौत्रो हि मे भवान्रुद्र कं ते कामं करोम्यहम्

അപ്പോൾ അവൻ ഭൂമിയിൽ സാഷ്ടാംഗമായി പ്രണതനായി കിടക്കുമ്പോൾ ദേവൻ വിഷ്ണു അവനെ കണ്ടു. വിഷ്ണു പറഞ്ഞു—ഹേ രുദ്രാ, നീ എന്റെ പൗത്രനല്ലോ; നിന്റെ ഏത് ആഗ്രഹം ഞാൻ നിറവേറ്റട്ടെ?

Verse 12

दृष्ट्वा नारायणं देवं भिक्षां देहीत्युवाच ह । कपालं दर्शयित्वाग्रे प्रज्वलंस्तेजसोत्कटम्

നാരായണ ദേവനെ കണ്ടപ്പോൾ അവൻ “ഭിക്ഷ തരണമേ” എന്നു പറഞ്ഞു. മുന്നിൽ കപാലപാത്രം കാണിച്ച്, ഉഗ്രമായ തേജസ്സോടെ ജ്വലിച്ചു തെളിഞ്ഞു.

Verse 13

कपालपाणिं संप्रेक्ष्य रुद्रं विष्णुरचिन्तयत् । कोन्यो योग्यो भवेद्भिक्षुर्भिक्षादानस्य सांप्रतम्

കപാലം കൈയിൽ ധരിച്ച രുദ്രനെ കണ്ട വിഷ്ണു മനസ്സിൽ ചിന്തിച്ചു—“ഇപ്പോൾ ഭിക്ഷ സ്വീകരിക്കാൻ യോജ്യനായ ഭിക്ഷു ഇതൊഴികെ മറ്റാരുണ്ട്?”

Verse 14

योग्योऽयमिति संकल्प्य दक्षिणं भुजमर्पयत् । तद्बिभेदातितीक्ष्णेन शूलेन शशिशेखरः

“ഇവൻ യോഗ്യൻ” എന്ന് നിശ്ചയിച്ച് അവൻ തന്റെ വലതു ഭുജം അർപ്പിച്ചു. അപ്പോൾ ശശിശേഖരനായ ശിവൻ അത്യന്തം തീക്ഷ്ണമായ ത്രിശൂലത്തോടെ അതിനെ ഭേദിച്ചു.

Verse 15

प्रावर्तत ततो धारा शोणितस्य विभोर्भुजात् । जांबूनदरसाकारा वह्निज्वालेव निर्मिता

അപ്പോൾ ആ മഹാവിഭുവിന്റെ ഭുജത്തിൽ നിന്ന് രക്തധാര ഒഴുകിത്തുടങ്ങി. അത് ജാംബൂനദ സ്വർണ്ണത്തിന്റെ ഉരുകിയ രസത്തെപ്പോലെ, അഗ്നിജ്വാലകളുടെ നാവുകൾകൊണ്ട് നിർമ്മിതമായതുപോലെ തോന്നി.

Verse 16

निपपात कपालांतश्शम्भुना सा प्रभिक्षिता । ऋज्वी वेगवती तीव्रा स्पृशंती त्वांबरं जवात्

ശംഭു അവളെ തന്റെ കപാലത്തിന്റെ ഗർഭത്തിൽ ഭിക്ഷാരൂപമായി സ്വീകരിച്ചു; അവൾ നേരെ, വേഗവതിയായി, തീക്ഷ്ണമായി വീണു—അത്ര വേഗത്തിൽ, ആകാശത്തെ സ്പർശിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നി.

Verse 17

पंचाशद्योजना दैर्घ्याद्विस्ताराद्दशयोजना । दिव्यवर्षसहस्रं सा समुवाह हरेर्भुजात्

നീളത്തിൽ അമ്പത് യോജനയും വീതിയിൽ പത്ത് യോജനയും ഉള്ള ആ ധാര, ഹരി (വിഷ്ണു)യുടെ ഭുജത്തിൽ ആയിരം ദിവ്യവർഷങ്ങൾ വരെ വഹിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 18

इयंतं कालमीशोसौ भिक्षां जग्राह भिक्षुकः । दत्ता नारायणेनाथ कापाले पात्र उत्तमे

ഇത്രകാലം ആ ഈശ്വരൻ ഭിക്ഷുകവേഷത്തിൽ ഭിക്ഷ സ്വീകരിച്ചു. ഓ നാഥാ! നാരായണൻ ആ ദാനം ഉത്തമ കപാലപാത്രത്തിൽ അർപ്പിച്ചിരുന്നു.

Verse 19

ततो नारायणः प्राह शंभुं परमिदं वचः । संपूर्णं वा न वा पात्रं ततो वै परमीश्वरः

അപ്പോൾ നാരായണൻ ശംഭുവിനോട് ഈ പരമവചനം അരുളിച്ചെയ്തു— “പാത്രം പൂർണ്ണയോഗ്യമാകട്ടെ അല്ലാകട്ടെ; പരമേശ്വരൻ യഥായോഗ്യം ഫലം നല്കുന്നു।”

Verse 20

सतोयांबुदनिर्घोषं श्रुत्वा वाक्यं हरेर्हरः । शशिसूर्याग्निनयनः शशिशेखरशोभितः

ജലഭരിത മേഘഗർജ്ജനത്തെപ്പോലെ മുഴങ്ങുന്ന ഹരിയുടെ വാക്ക് കേട്ട ഹരൻ (ശിവൻ) ചന്ദ്ര–സൂര്യ–അഗ്നിസദൃശമായ നേത്രങ്ങളോടെ, ശിരസ്സിലെ ചന്ദ്രശേഖരശോഭയാൽ അലങ്കൃതനായി അവിടെ നിലകൊണ്ടു।

Verse 21

कपाले दृष्टिमावेश्य त्रिभिर्नेत्रैर्जनार्दनम् । अंगुल्या घटयन्प्राह कपालं परिपूरितम्

കപാലപാത്രത്തിൽ ദൃഷ്ടി പതിപ്പിച്ച്, ത്രിനേത്രങ്ങളാൽ ജനാർദനനെ നോക്കി, വിരലാൽ അത് ശരിയാക്കി അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു— “കപാലം പൂർണ്ണമായി നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു।”

Verse 22

श्रुत्वा शिवस्य तां वाणीं विष्णुर्धारां समाहरत् । पश्तोऽथ हरेरीशः स्वांगुल्या रुधिरं तदा

ശിവന്റെ ആ വാക്ക് കേട്ട് വിഷ്ണു ധാരയെ സംഹരിച്ചു. പിന്നെ ഹരിയുടെ ഹിതാർത്ഥം ഈശ്വരൻ അന്നേരം തന്റെ വിരലാൽ രക്തം പുറപ്പെടുവിച്ചു।

Verse 23

दिव्यवर्षसहस्रं च दृष्टिपातैर्ममंथ सः । मथ्यमाने ततो रक्ते कलिलं बुद्बुदं क्रमात्

അവൻ ദൃഷ്ടിപാതമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ സഹസ്ര ദിവ്യവർഷം അതിനെ മഥനം ചെയ്തു. ആ രക്തം മഥിക്കപ്പെടുമ്പോൾ ക്രമേണ മങ്ങിയ നുരയും ബുബ്ബുദങ്ങളും ഉയർന്നു വന്നു।

Verse 24

बभूव च ततः पश्चात्किरीटी सशरासनः । बद्धतूणीरयुगलो वृषस्कंधोङ्गुलित्रवान्

അതിനുശേഷം അദ്ദേഹം കിരീടധാരിയായി, ധനുസ്സുമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. ഇരട്ട തൂണീരം കെട്ടിയിരുന്നു; വൃഷഭത്തിന്റെ തോളുപോലെ ബലമുള്ള ഭുജങ്ങൾ; അങ്കുലിത്രം (വിരൽ-രക്ഷകം) ധരിച്ചിരുന്നു।

Verse 25

पुरुषो वह्निसंकाशः कपाले संप्रदृश्यते । तं दृष्ट्वा भगवान्विष्णुः प्राह रुद्रमिदं वचः

കപാലത്തിൽ അഗ്നിസദൃശമായി ദീപ്തനായ ഒരു പുരുഷൻ വ്യക്തമായി ദൃശ്യമായി. അവനെ കണ്ട ഭഗവാൻ വിഷ്ണു രുദ്രൻ (ശിവൻ)ോട് ഈ വചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു।

Verse 26

कपाले भव को वाऽयं प्रादुर्भूतोऽभवन्नरः । वचः श्रुत्वा हरेरीशस्तमुवाच विभो शृणु

“ഹേ ഭവ (ശിവാ), കപാലത്തിൽ പ്രത്യക്ഷമായ ഈ നരൻ ആരാണ്?” ഹരി (വിഷ്ണു)യുടെ വചനം കേട്ട ഈശ്വരൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ വിഭോ, കേൾക്ക।”

Verse 27

नरो नामैष पुरुषः परमास्त्रविदां वरः । भवतोक्तो नर इति नरस्तस्माद्भविष्यति

ഈ പുരുഷന്റെ നാമം ‘നര’; പരമാസ്ത്രവിദ്യ അറിയുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ. നിങ്ങൾ ‘നര’ എന്നു വിളിച്ചതിനാൽ അവൻ ‘നര’ തന്നെയാകും।

Verse 28

नरनारायणौ चोभौ युगे ख्यातौ भविष्यतः । संग्रामे देवकार्येषु लोकानां परिपालने

നരനും നാരായണനും—ഇരുവരും യുഗത്തിൽ പ്രസിദ്ധരാകും; യുദ്ധത്തിൽ, ദേവകാര്യങ്ങളിൽ, ലോകങ്ങളുടെ പരിപാലനത്തിൽ കൂടി।

Verse 29

एष नारायणसखो नरस्तस्माद्भविष्यति । अथासुरवधे साह्यं तव कर्ता महाद्युतिः

ഈ കാരണത്താൽ അവൻ ‘നര’നായി, നാരായണന്റെ സഖാവായി ഭവിക്കും. അസുരവധസമയത്ത് ആ മഹാതേജസ്വി നിന്നെ സഹായിക്കും.

Verse 30

मुनिर्ज्ञानपरीक्षायां जेता लोके भविष्यति । तेजोधिकमिदं दिव्यं ब्रह्मणः पंचमं शिरः

ജ്ഞാനപരീക്ഷയിൽ ആ മുനി ലോകത്തിൽ വിജയം നേടും. ഇത് ദിവ്യവും അതിതേജസ്സുമുള്ളത്—ബ്രഹ്മാവിന്റെ അഞ്ചാം ശിരസ്സാണ് ഇത്.

Verse 31

तेजसो ब्रह्मणो दीप्ताद्भुजस्य तव शोणितात् । मम दृष्टि निपाताच्च त्रीणि तेजांसि यानि तु

ബ്രഹ്മാവിന്റെ ജ്വലിക്കുന്ന തേജസ്സിൽ നിന്ന്, നിന്റെ ഭുജത്തിലെ രക്തത്തിൽ നിന്ന്, എന്റെ ദൃഷ്ടിപാതത്തിൽ നിന്ന്—ഈ മൂന്നു തേജസ്സുകൾ (അഗ്നിശക്തികൾ) ഉദ്ഭവിച്ചു.

Verse 32

तत्संयोगसमुत्पन्नः शत्रुं युद्धे विजेष्यति । अवध्या ये भविष्यंति दुर्जया अपि चापरे

ആ സംയോഗത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ചവൻ യുദ്ധത്തിൽ ശത്രുവിനെ ജയിക്കും. അവധ്യരായവരെയും, മറ്റു ദുര്ജയരെയും പോലും അവൻ പരാജയപ്പെടുത്തും.

Verse 33

शक्रस्य चामराणां च तेषामेष भयंकरः । एवमुक्त्वा स्थितः शंभुर्विस्मितश्च हरिस्तदा

ഇവൻ ശക്രനിക്കും (ഇന്ദ്രനിക്കും) അമരന്മാർക്കും (ദേവന്മാർക്കും) ഭയങ്കരനാണ്. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ശംഭു (ശിവൻ) അവിടെ നിലകൊണ്ടു; അപ്പോൾ ഹരി (വിഷ്ണു) വിസ്മയിച്ചു.

Verse 34

कपालस्थः स तत्रैव तुष्टाव हरकेशवौ । शिरस्यंजलिमाधाय तदा वीर उदारधीः

അവൻ അവിടെയേ കപാലത്തിന്മേൽ ഇരുന്ന്, ഉദാരബുദ്ധിയുള്ള വീരൻ ശിരസ്സിൽ അഞ്ജലി വെച്ച് ഹരനെയും കേശവനെയും ഇരുവരെയും സ്തുതിച്ചു।

Verse 35

किंकरोमीति तौ प्राह इत्युक्त्वा प्रणतः स्थितः । तमुवाच हरः श्रीमान्ब्रह्मणा स्वेन तेजसा

അവൻ “ഞാൻ എന്തു ചെയ്യണം?” എന്നു പറഞ്ഞു പ്രണാമം ചെയ്ത് നിന്നു. അപ്പോൾ സ്വതേജസ്സാൽ ദീപ്തനായ ശ്രീമാൻ ഹരൻ (ശിവൻ) ബ്രഹ്മാവിനോട് പറഞ്ഞു।

Verse 36

सृष्टो नरो धनुष्पाणिस्त्वमेनं तु निषूदय । इत्थमुक्त्वांजलिधरं स्तुवंतं शंकरो नरम्

“വില്ല് കൈയിൽ ഉള്ള ഒരു പുരുഷൻ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു—നീ അവനെ നശിപ്പിക്ക.” എന്നു പറഞ്ഞ്, അഞ്ജലി ചേർത്ത് സ്തുതിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ആ മനുഷ്യനോട് ശങ്കരൻ പറഞ്ഞു।

Verse 37

तथैवांजलिसंबद्धं गृहीत्वा च करद्वयम् । उद्धृत्याथ कपालात्तं पुनर्वचनमब्रवीत्

അങ്ങനെ അഞ്ജലിയായി ചേർത്തിരുന്ന അവന്റെ ഇരുകൈകളും പിടിച്ച്, അവനെ കപാലത്തിൽ നിന്ന് ഉയർത്തി, വീണ്ടും വചനം പറഞ്ഞു।

Verse 38

स एष पुरुषो रौद्रो यो मया वेदितस्तव । विष्णुहुंकाररचितमोहनिद्रां प्रवेशितः

ഇവനാണ് ആ രൗദ്രപുരുഷൻ—ഞാൻ നിന്നോട് അറിയിച്ചതവൻ; വിഷ്ണുവിന്റെ ഹുങ്കാരത്തിൽ നിന്നു നിർമ്മിതമായ മോഹനിദ്രയിൽ അവനെ പ്രവേശിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 39

विबोधयैनं त्वरितमित्युक्त्वान्तर्दधे हरः । नारायणस्य प्रत्यक्षं नरेणानेन वै तदा

“ഇവനെ വേഗം ഉണർത്തുക” എന്നു പറഞ്ഞ് ഹരൻ (ശിവൻ) അന്തർധാനം ചെയ്തു. പിന്നെ ആ നരന്റെ മുഖേന നാരായണൻ പ്രത്യക്ഷമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 40

वामपादहतः सोपि समुत्तस्थौ महाबलः । ततो युद्धं समभवत्स्वेदरक्तजयोर्महत्

ഇടങ്കാലിന്റെ പ്രഹരത്തിൽ പെട്ടിട്ടും ആ മഹാബലൻ വീണ്ടും എഴുന്നേറ്റു. തുടർന്ന് സ്വേദജനും രക്തജനും തമ്മിൽ മഹായുദ്ധം ആരംഭിച്ചു.

Verse 41

विस्फारितधनुः शब्दं नादिताशेषभूतलम् । कवचं स्वेदजस्यैकं रक्तजेन त्वपाकृतम्

വില്ലിന്റെ ടങ്കാരധ്വനി സർവ്വ ഭൂതലത്തിലും മുഴങ്ങി. അപ്പോൾ രക്തജൻ സ്വേദജന്റെ ഏക കവചം നീക്കി കളഞ്ഞു.

Verse 42

एवं समेतयोर्युद्धे दिव्यं वर्षद्वयं तयोः । युध्यतोः समतीतं च स्वेदरक्तजयोर्नृप

ഇങ്ങനെ ഇരുവരും ഏറ്റുമുട്ടി യുദ്ധം ചെയ്തുകൊണ്ടിരിക്കെ, ഹേ രാജാവേ, രണ്ട് ദിവ്യവർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞു; സ്വേദജനും രക്തജനും തുടർച്ചയായി പോരാടി.

Verse 43

रक्तजं द्विभुजं दृष्ट्वा स्वेदजं चैव संगतौ । विचिन्त्य वासुदेवोगाद्ब्रह्मणः सदनं परम्

രക്തജൻ ദ്വിഭുജനായി, സ്വേദജനും അവനോടൊപ്പം ചേർന്നിരിക്കുന്നതായി കണ്ട വാസുദേവൻ ആലോചിച്ചു; പിന്നെ ബ്രഹ്മാവിന്റെ പരമ സദനത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 44

ससंभ्रममुवाचेदं ब्रह्माणं मधुसूदनः । रक्तजेनाद्य भो ब्रह्मन्स्वेदजोयं निपातितः

മഹാ വ്യാകുലതയോടെ മധുസൂദനൻ ബ്രഹ്മാവിനോട് പറഞ്ഞു— “ഹേ ബ്രഹ്മൻ, ഇന്ന് രക്തജനായവൻ ഈ സ്വേദജനെയെ വീഴ്ത്തി.”

Verse 45

श्रुत्वैतदाकुलो ब्रह्मा बभाषे मधुसूदनम् । हरे द्यजन्मनि नरो मदीयो जीवतादयम्

ഇതു കേട്ട് ബ്രഹ്മാവ് ആകുലനായി മധുസൂദനനോട് പറഞ്ഞു— “ഹേ ഹരി, അടുത്ത ജന്മത്തിൽ എന്റെ ഈ മനുഷ്യൻ വീണ്ടും ജീവിക്കട്ടെ— അങ്ങനെ വരം തരേണമേ.”

Verse 46

तथा तुष्टोऽब्रवीत्तं च विष्णुरेवं भविष्यति । गत्वा तयो रणमपि निवार्याऽऽह च तावुभौ

അപ്പോൾ സന്തുഷ്ടനായ വിഷ്ണു പറഞ്ഞു— “അങ്ങനെ തന്നെയാകും.” പിന്നെ അവരിടത്തേക്ക് ചെന്നു യുദ്ധം തടഞ്ഞ്, ഇരുവരോടും സംസാരിച്ചു.

Verse 47

अन्यजन्मनि भविता कलिद्वापरयोर्मिथः । संधौ महारणे जाते तत्राहं योजयामि वां

മറ്റൊരു ജന്മത്തിൽ കലി–ദ്വാപര യുഗങ്ങളുടെ സന്ധിക്കാലത്ത് മഹായുദ്ധം സംഭവിക്കുമ്പോൾ, അപ്പോൾ ഞാൻ നിങ്ങളിരുവരെയും പരസ്പരം ഏറ്റുമുട്ടാൻ കൂട്ടിച്ചേർക്കും.

Verse 48

विष्णुना तु समाहूय ग्रहेश्वरसुरेश्वरौ । उक्ताविमौ नरौ भद्रौ पालनीयौ ममाज्ञया

പിന്നീട് വിഷ്ണു ഗ്രഹേശ്വരനെയും സുരേശ്വരനെയും വിളിച്ചു പറഞ്ഞു— “ഈ രണ്ടു ഭദ്രന്മാരെയും എന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം സംരക്ഷിക്കണം.”

Verse 49

सहस्रांशो स्वेदजोयं स्वकीयोंऽशो धरातले । द्वापरांतेवतार्योयं देवानां कार्यसिद्धये

ഇവൻ സഹസ്രകിരണനായ സൂര്യൻ; സ്വേദജന്യൻ, ഭൂമിയിൽ സ്വകീയാംശം. ദ്വാപരാന്തത്തിൽ ദേവകാര്യസിദ്ധിക്കായി അവൻ അവതരിക്കും.

Verse 50

यदूनां तु कुले भावी शूरोनाम महाबलः । तस्य कन्या पृथा नाम रूपेणाप्रतिमा भुवि

യദുകുലത്തിൽ ശൂരൻ എന്ന മഹാബലവാൻ ജനിക്കും. അവന്റെ പുത്രിയുടെ പേര് പൃഥാ; ഭൂമിയിൽ സൗന്ദര്യത്തിൽ അവൾക്ക് ഉപമയില്ല.

Verse 51

उत्पत्स्यति महाभागा देवानां कार्यसिद्धये । दुर्वासास्तु वरं तस्यै मंत्रग्रामं प्रदास्यति

ആ മഹാഭാഗ്യവതി ദേവകാര്യസിദ്ധിക്കായി ജനിക്കും. ദുർവാസ മഹർഷി അവൾക്ക് വരം നൽകി പവിത്ര മന്ത്രസമൂഹം പ്രസാദിക്കും.

Verse 52

मंत्रेणानेन यं देवं भक्त्या आवाहयिष्यति । देवि तस्य प्रसादात्तु तव पुत्रो भविष्यति

ഹേ ദേവീ! ഈ മന്ത്രംകൊണ്ട് നീ ഭക്തിയോടെ ഏതു ദേവനെ ആവാഹനം ചെയ്യുമോ, ആ ദേവന്റെ പ്രസാദത്താൽ നിനക്ക് പുത്രൻ ഉണ്ടാകും.

Verse 53

सा च त्वामुदये दृष्ट्वा साभिलाषा रजस्वला । चिंताभिपन्ना तिष्ठंती भजितव्या विभावसो

അവൾ രജസ്വലയായി, ആഗ്രഹം നിറഞ്ഞവളായി, ഉദയസമയത്ത് നിന്നെ കണ്ടു ചിന്തയിൽ ആകുലയായി അവിടെ നിന്നു. ഹേ വിഭാവസു (അഗ്നി)! അവൾ സംഗഗ്രഹണയോഗ്യയാണ്.

Verse 54

तस्या गर्भे त्वयं भावी कानीनः कुंतिनंदनः । भविष्यति सुतो देवदेवकार्यार्थसिद्धये

അവളുടെ ഗർഭത്തിൽ നീ ഗർഭിതനാകും, ഹേ കുന്തീനന്ദന, കാനീനൻ (വിവാഹേതര) പുത്രനായി; ആ പുത്രൻ ദേവദേവരുടെ ദിവ്യകാര്യസിദ്ധിക്കായി ജനിക്കും.

Verse 55

तथेति चोक्त्वा प्रोवाच तेजोराशिर्दिवाकरः । पुत्रमुत्पादयिष्यामि कानीनं बलगर्वितम्

“തഥാസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞു, തേജോരാശിയായ ദിവാകരൻ പ്രഖ്യാപിച്ചു—“ബലഗർവം നിറഞ്ഞ കാനീന (വിവാഹേതര) പുത്രനെ ഞാൻ ജനിപ്പിക്കും.”

Verse 56

यस्य कर्णेति वै नाम लोकः सर्वो वदिष्यति । मत्प्रसादादस्य विष्णो विप्राणां भावितात्मनः

സകല ലോകവും അവനെ ‘കർണ’ എന്ന നാമത്താൽ തന്നെ വിളിക്കും. ഹേ വിഷ്ണുവേ, എന്റെ പ്രസാദംകൊണ്ട് ആ ഭാവിതാത്മാവ് ബ്രാഹ്മണരിടയിലും ആദരിക്കപ്പെടും.

Verse 57

अदेयं नास्ति वै लोके वस्तु किंचिच्च केशव । एवं प्रभावं चैवैनं जनये वचनात्तव

ഹേ കേശവാ, ഈ ലോകത്തിൽ ‘അദേയം’ എന്നു പറഞ്ഞ് നൽകരുതാത്തതായി ഒന്നുമില്ല. അതുകൊണ്ട് നിന്റെ വചനത്താൽ ഞാൻ അവനിൽ അത്തരം പ്രഭാവശക്തി ജനിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 58

एवमुक्त्वा सहस्रांशुर्देवं दानवघातिनम् । नारायणं महात्मानं तत्रैवांतर्दधे रविः

ദാനവഘാതിയായ മഹാത്മാ നാരായണനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, സഹസ്രാംശു രവി അവിടെയേ തന്നെ അന്തർധാനം ചെയ്തു.

Verse 59

अदर्शनं गते देवे भास्करे वारितस्करे । वृद्धश्रवसमप्येवमुवाच प्रीतमानसः

ദിവ്യഭാസ്കരൻ അസ്തമിച്ച ശേഷം കള്ളന്മാരെ തടഞ്ഞപ്പോൾ, പ്രീതമനസ്സോടെ അവൻ വൃദ്ധശ്രവസിനോടും ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു।

Verse 60

सहस्रनेत्ररक्तोत्थो नरोऽयं मदनुग्रहात् । स्वांशभूतो द्वापरांते योक्तव्यो भूतले त्वया

എന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ ഈ പുരുഷൻ സഹസ്രനേത്രൻ (ഇന്ദ്രൻ)ന്റെ രക്തത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ചു. അവൻ എന്റെ സ്വാംശഭൂതൻ; ദ്വാപരാന്തത്തിൽ നീ അവനെ ഭൂതലത്തിൽ നിയോഗിക്കണം।

Verse 61

यदा पांडुर्महाभागः पृथां भार्यामवाप्स्यति । माद्रीं चापि महाभाग तदारण्यं गमिष्यति

മഹാഭാഗനായ പാണ്ഡു പൃഥാ (കുന്തി)യെ ഭാര്യയായി ലഭിക്കുകയും മാദ്രിയെയും ലഭിക്കുകയും ചെയ്താൽ, ഹേ മഹാഭാഗാ, അപ്പോൾ അവൻ വനത്തിലേക്ക് പോകും।

Verse 62

तस्याप्यरण्यसंस्थस्य मृगः शापं प्रदास्यति । तेन चोत्पन्नवैराग्यः शतशृगं गमिष्यति

അരണ്യത്തിൽ വസിച്ചിരിക്കുമ്പോഴും ഒരു മൃഗം അവനോട് ശാപം ചൊല്ലും; അതിനാൽ അവനിൽ വൈരാഗ്യം ഉദിച്ച്, അവൻ ശതശൃംഗത്തിലേക്ക് പോകും।

Verse 63

पुत्रानभीप्सन्क्षेत्रोत्थान्भार्यां स प्रवदिष्यति । अनीप्संती तदा कुंती भर्त्तारं सा वदिष्यति

പുത്രങ്ങളെ ആഗ്രഹിച്ച് അവൻ ക്ഷേത്രോത്ഥ (നിയോഗജന്യ) പുത്രന്മാരെക്കുറിച്ച് ഭാര്യയോട് പറയും; എന്നാൽ ഇച്ഛിക്കാത്ത കുന്തി അപ്പോൾ ഭർത്താവിനോട് സംസാരിക്കും।

Verse 64

नाहं मर्त्यस्य वै राजन्पुत्रानिच्छे कथंचन । दैवतेभ्यः प्रसादाच्च पुत्रानिच्छे नराधिप

ഹേ രാജൻ, ഞാൻ യാതൊരു വിധത്തിലും മർത്ത്യനായ പുരുഷനിൽ നിന്നു പുത്രന്മാരെ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. ഹേ നരാധിപ, ദേവന്മാരുടെ കൃപയും പ്രസാദവും കൊണ്ടുമാത്രം പുത്രന്മാരെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 65

प्रार्थयंत्यै त्वया शक्र कुंत्यै देयो नरस्ततः । वचसा च मदीयेन एवं कुरु शचीपते

ഹേ ശക്രാ, നിന്നോടു പ്രാർത്ഥിക്കുന്ന കുന്തിക്കു അതിനാൽ ഒരു പുരുഷനെ (സന്താനാർത്ഥം) നൽകണം. എന്റെ വചനപ്രകാരം—അങ്ങനെ തന്നെ ചെയ്യുക, ഹേ ശചീപതേ.

Verse 66

अथाब्रवीत्तदा विष्णुं देवेशो दुःखितो वचः । अस्मिन्मन्वंतरेऽतीते चतुर्विंशतिके युगे

അപ്പോൾ ദേവേശൻ ദുഃഖിതനായി വിഷ്ണുവിനോട് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു—“ഈ കഴിഞ്ഞ മന്വന്തരത്തിൽ, ഇരുപത്തിനാലാം യുഗത്തിൽ…”।

Verse 67

अवतीर्य रघुकुले गृहे दशरथस्य च । रावणस्य वधार्थाय शांत्यर्थं च दिवौकसाम्

രഘുകുലത്തിൽ അവതരിച്ച് ദശരഥന്റെ ഗൃഹത്തിൽ, രാവണവധാർത്ഥവും ദിവൗകസന്മാരുടെ ശാന്ത്യാർത്ഥവും (അവൻ വന്നു).

Verse 68

रामरूपेण भवता सीतार्थमटता वने । मत्पुत्रो हिंसितो देव सूर्यपुत्रहितार्थिना

ഹേ ദേവാ, നിങ്ങൾ രാമരൂപത്തിൽ സീതാന്വേഷണാർത്ഥം വനത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ, സൂര്യപുത്രൻ (സുഗ്രീവൻ) ഹിതം തേടിയ ഒരാൾ എന്റെ പുത്രനെ വധിച്ചു.

Verse 69

वालिनाम प्लवंगेंद्रः सुग्रीवार्थे त्वया यतः । दुःखेनानेन तप्तोहं गृह्णामि न सुतं नरम्

സുഗ്രീവന്റെ ഹിതത്തിനായി നീ വാനരേന്ദ്രൻ വാലിയെ വധിച്ചു; ഈ ദുഃഖാഗ്നിയിൽ ഞാൻ ദഗ്ധനാകുന്നു; അതുകൊണ്ട് ഹേ നരാ, നിന്റെ പുത്രനെ ഞാൻ സ്വീകരിക്കുകയില്ല।

Verse 70

अगृह्णमानं देवेंद्रं कारणांतरवादिनम् । हरिः प्रोचे शुनासीरं भुवो भारावतारणे

ദേവേന്ദ്രനായ ഇന്ദ്രൻ സ്വീകരിക്കാൻ മനസ്സില്ലാതെ മറ്റു കാരണങ്ങൾ പറഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, ഭൂമിയുടെ ഭാരനിവാരണത്തെക്കുറിച്ച് ഹരി ശുനാസീരനോട് പ്രസ്താവിച്ചു।

Verse 71

अवतारं करिष्यामि मर्त्यलोके त्वहं प्रभो । सूर्यपुत्रस्य नाशार्थं जयार्थमात्मजस्य ते

ഹേ പ്രഭോ, ഞാൻ മർത്ത്യലോകത്തിൽ അവതാരം ചെയ്യും; സൂര്യപുത്രന്റെ നാശത്തിനും നിങ്ങളുടെ പുത്രന്റെ ജയത്തിനും വേണ്ടി।

Verse 72

सारथ्यं च करिष्यामि नाशं कुरुकुलस्य च । ततो हृष्टोभवच्छक्रो विष्णुवाक्येन तेन ह

“ഞാൻ സാരഥ്യവും ചെയ്യും; കുരുകുലത്തിന്റെ നാശവും വരുത്തും.” വിഷ്ണുവിന്റെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) അത്യന്തം ഹൃഷ്ടനായി।

Verse 73

प्रतिगृह्य नरं हृष्टः सत्यं चास्तु वचस्तव । एवमुक्त्वा वरं देवः प्रेषयित्वाऽच्युतः स्वयम्

ആ നരനെ സന്തോഷത്തോടെ സ്വീകരിച്ച് ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു—“നിന്റെ വചനം സത്യമായിരിക്കട്ടെ.” ഇങ്ങനെ വരം നൽകി അച്യുതൻ അവനെ അയച്ചു।

Verse 74

गत्वा तु पुंडरीकाक्षो ब्रह्माणं प्राह वै पुनः । त्वया सृष्टमिदं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्

അപ്പോൾ പുണ്ഡരീകാക്ഷൻ (പദ്മനേത്രനായ ഭഗവാൻ) ബ്രഹ്മാവിന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു വീണ്ടും പറഞ്ഞു— “നിനക്കാൽ തന്നെയാണ് ചരാചരസഹിതമായ ഈ സമസ്ത ത്രിലോകവും സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടത്।”

Verse 75

आवां कार्यस्य करणे सहायौ च तव प्रभो । स्वयं कृत्वा पुनर्नाशं कर्तुं देव न बुध्यसे

“ഹേ പ്രഭോ, കാര്യനിർവഹണത്തിൽ ഞങ്ങൾ ഇരുവരും നിന്റെ സഹായികളാണ്; എന്നാൽ നീ തന്നേ ചെയ്തതിനെ വീണ്ടും നശിപ്പിക്കുക (തിരിച്ചു മാറ്റുക) എങ്ങനെ—ഹേ ദേവാ—നിനക്കറിയുന്നില്ല।”

Verse 76

कृतं जुगुप्सितं कर्म शंभुमेतं जिघांसता । त्वया च देवदेवस्य सृष्टः कोपेन वै पुमान्

“ഈ ശംഭുവിനെ വധിക്കുവാൻ ഉദ്ദേശിച്ച് നീ നിന്ദ്യമായ കർമ്മം ചെയ്തു; ദേവദേവന്റെ കോപത്തിൽ നിന്ന് (ആ കോപത്താൽ) ഒരു പുരുഷൻ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു।”

Verse 77

शुद्ध्यर्थमस्य पापस्य प्रायश्चित्तं परं कुरु । गृह्णन्वह्नित्रयं देव अग्निहोत्रमुपाहर

“ഈ പാപത്തിന്റെ ശുദ്ധിക്കായി പരമ പ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്യുക; ഹേ ദേവാ, ത്രിവിധ പവിത്ര അഗ്നികളെ സ്വീകരിച്ച് അഗ്നിഹോത്രം അനുഷ്ഠിക്ക.”

Verse 78

पुण्यतीर्थे तथा देशे वने वापि पितामह । स्वपत्न्या सहितो यज्ञं कुरुष्वास्मत्परिग्रहात्

“ഹേ പിതാമഹാ, പുണ്യതീർത്ഥത്തിലോ, പവിത്രദേശത്തിലോ, അല്ലെങ്കിൽ വനത്തിലോ പോലും—സ്വപത്നിയോടുകൂടെ, ഞങ്ങൾ അർപ്പിച്ച (നീ സ്വീകരിച്ച) സാമഗ്രികളാൽ യജ്ഞം അനുഷ്ഠിക്ക.”

Verse 79

सर्वे देवास्तथादित्या रुद्राश्चापि जगत्पते । आदेशं ते करिष्यंति यतोस्माकं भवान्प्रभुः

ഹേ ജഗത്പതേ! എല്ലാ ദേവന്മാരും, ആദിത്യന്മാരും, രുദ്രന്മാരും കൂടി നിന്റെ ആജ്ഞ അനുസരിക്കും; കാരണം നീയേ ഞങ്ങളുടെ പ്രഭു।

Verse 80

एकोहि गार्हपत्योग्निर्दक्षिणाग्निर्द्वितीयकः । आहवनीयस्तृतीयस्तु त्रिकुंडेषु प्रकल्पय

ഗാർഹപത്യാഗ്നി ഒന്നാണ്, ദക്ഷിണാഗ്നി രണ്ടാമത്, ആഹവനീയാഗ്നി മൂന്നാമത്—ഈ മൂന്നിനെയും മൂന്ന് കുണ്ഡങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കൂ।

Verse 81

वर्तुले त्वर्चयात्मानम्मामथो धनुराकृतौ । चतुःकोणे हरं देवं ऋग्यजुःसामनामभिः

വൃത്താകൃതിയിൽ എന്നെ ആരാധിക്കൂ, പിന്നെ ധനുസ്സാകൃതിയിൽ; ചതുഷ്കോണമാകൃതിയിൽ ഋഗ്-യജുഃ-സാമ നാമങ്ങളാൽ ദേവ ഹരനെ പൂജിക്കൂ।

Verse 82

अग्नीनुत्पाद्य तपसा परामृद्धिमवाप्य च । दिव्यं वर्षसहस्रं तु हुत्वाग्नीन्शमयिष्यसि

അഗ്നികളെ പ്രജ്വലിപ്പിച്ച് തപസ്സിലൂടെ പരമ സമൃദ്ധി പ്രാപിച്ച്, ദിവ്യമായ ആയിരം വർഷം ഹോമം നടത്തി, പിന്നെ അഗ്നികളെ ശമിപ്പിക്കും।

Verse 83

अग्निहोत्रात्परं नान्यत्पवित्रमिह पठ्यते । सुकृतेनाग्निहोत्रेण प्रशुद्ध्यंति भुवि द्विजाः

ഇവിടെ അഗ്നിഹോത്രത്തേക്കാൾ മേലായ മറ്റൊരു പവിത്രകർമ്മം പറയപ്പെടുന്നില്ല; നന്നായി നിർവഹിച്ച അഗ്നിഹോത്രം ഭൂമിയിൽ ദ്വിജരെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു।

Verse 84

पंथानो देवलोकस्य ब्राह्मणैर्दशितास्त्वमी । एकोग्निः सर्वदा धार्यो गृहस्थेन द्विजन्मना

ദേവലോകത്തിലേക്കുള്ള പാതകൾ ബ്രാഹ്മണർ കാണിച്ചുതന്നിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ ദ്വിജനായ ഗൃഹസ്ഥൻ എപ്പോഴും ഏക പവിത്ര അഗ്നിയെ നിത്യമായി ധരിക്കണം.

Verse 85

विनाग्निना द्विजेनेह गार्हस्थ्यन्न तु लभ्यते । भीष्म उवाच । योऽसौ कपालादुत्पन्नो नरो नाम धनुर्द्धरः

അഗ്നിയില്ലാതെ ഈ ലോകത്തിൽ ദ്വിജന് ഗാർഹസ്ഥ്യധർമ്മത്തിന് യോജ്യമായ അന്നാഹാരം ലഭ്യമാകില്ല. ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—“കപാലത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച ‘നര’ എന്ന ധനുർധരൻ…”

Verse 86

किमेष माधवाज्जात उताहो स्वेन कर्मणा । उत रुद्रेण जनितो ह्यथवा बुद्धिपूर्वकम्

ഇവൻ മാധവനിൽ (വിഷ്ണുവിൽ) നിന്നു ജനിച്ചതോ, അല്ലെങ്കിൽ സ്വന്തം കർമ്മഫലത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ചതോ? അതോ രുദ്രൻ ജനിപ്പിച്ചതോ—അല്ലെങ്കിൽ ബുദ്ധിപൂർവം, സംकल्पത്തോടെ സൃഷ്ടിച്ചതോ?

Verse 87

ब्रह्मन्हिरण्यगर्भोऽयमंडजातश्चतुर्मुखः । अद्भुतं पञ्चमं तस्य वक्त्रं तत्कथमुत्थितम्

ഹേ ബ്രഹ്മൻ! ഈ ഹിരണ്യഗർഭൻ അണ്ഡജന്യനും ചതുര്മുഖനും ആകുന്നു. എന്നാൽ അദ്ദേഹത്തിന് ആ അത്ഭുതമായ അഞ്ചാം മുഖം എങ്ങനെ ഉദ്ഭവിച്ചു?

Verse 88

सत्वे रजो न दृश्येत न सत्वं रजसि क्वचित् । सत्वस्थो भगवान्ब्रह्मा कथमुद्रेकमादधात्

സത്ത്വത്തിൽ രജസ് ദൃശ്യമല്ല; രജസ്സിൽ സത്ത്വം എവിടെയും ഇല്ല. ഭഗവാൻ ബ്രഹ്മാ സത്ത്വസ്ഥനായിരിക്കെ, രജോഉദ്രേകം അദ്ദേഹത്തിൽ എങ്ങനെ ഉണ്ടായി?

Verse 89

मूढात्मना नरो येन हंतुं हि प्रहितो हरं । पुलस्त्य उवाच । महेश्वरहरी चैतो द्वावेव सत्पथि स्थितौ

പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—ഹരനെ (ശിവനെ) വധിക്കുവാൻ അയക്കപ്പെട്ട ആ മോഹിതനായ മനുഷ്യനെ അറിയുക; മഹേശ്വരൻ (ശിവൻ)യും ഹരി (വിഷ്ണു)യും—ഈ രണ്ടുപേരും സത്പഥത്തിൽ സ്ഥാപിതരാണ്।

Verse 90

तयोरविदितं नास्ति सिद्धासिद्धं महात्मनोः । ब्रह्मणः पंचमं वक्त्रमूर्द्ध्वमासीन्महात्मनः

ആ രണ്ടു മഹാത്മാക്കൾക്കു സിദ്ധവും അസിദ്ധവും ഒന്നും അജ്ഞാതമായിരുന്നില്ല. മഹാത്മാവായ ബ്രഹ്മാവിന് മേലോട്ടു തിരിഞ്ഞ അഞ്ചാമത്തെ മുഖം ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 91

ततो ब्रह्माभवन्मूढो रजसा चोपबृंहितः । ततोऽयं तेजसा सृष्टिममन्यत मया कृता

അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് രജോഗുണം മൂലം കൂടുതൽ ഉന്മത്തനായി മോഹിതനായി. പിന്നെ സ്വന്തം തേജസ്സാൽ പ്രേരിതനായി—ഈ സൃഷ്ടി ഞാൻ തന്നെയാണു ചെയ്തതെന്ന് കരുതിച്ചു।

Verse 92

मत्तोऽन्यो नास्ति वै देवो येन सृष्टिः प्रवर्तिता । सह देवाः सगंधर्वाः पशुपक्षिमृगाकुलाः

എന്നെക്കാൾ വേറൊരു ദേവൻ ഇല്ല; ഈ സൃഷ്ടി പ്രവൃത്തിപ്പിച്ചതും ഞാനേ—ദേവന്മാരോടുകൂടി, ഗന്ധർവന്മാരോടുകൂടി, മൃഗ-പക്ഷി-വന്യമൃഗസമൂഹങ്ങളോടുകൂടി।

Verse 93

एवं मूढः स पंचास्यो विरिंचिरभवत्पुनः । प्राग्वक्त्रं मुखमेतस्य ऋग्वेदस्य प्रवर्तकम्

ഇങ്ങനെ മോഹിതനായിരുന്ന ആ പഞ്ചമുഖൻ വീണ്ടും വിരിഞ്ചി (ബ്രഹ്മാവ്) ആയി. അവന്റെ കിഴക്കോട്ടുള്ള മുഖം ഋഗ്വേദത്തിന്റെ പ്രവർത്തകനായി നിലകൊണ്ടു।

Verse 94

द्वितीयं वदनं तस्य यजुर्वेदप्रवर्तकम् । तृतीयं सामवेदस्य अथर्वार्थं चतुर्थकम्

അവന്റെ രണ്ടാം മുഖം യജുര്‍വേദത്തെ പ്രവൃത്തിപ്പിച്ചു; മൂന്നാം മുഖം സാമവേദത്തിന്റെ ഉറവയായി; നാലാം മുഖം അഥര്‍വവേദത്തിന്റെ അര്‍ഥവും താത്പര്യവും പ്രകാശിപ്പിച്ചു।

Verse 95

सांगोपांगेतिहासांश्च सरहस्यान्ससंग्रहान् । वेदानधीते वक्त्रेण पंचमेनोर्द्ध्वचक्षुषा

ഊര്‍ധ്വദൃഷ്ടിയുള്ള തന്റെ അഞ്ചാം മുഖംകൊണ്ട് അദ്ദേഹം വേദങ്ങളെ സാംഗോപാംഗമായി, ഇതിഹാസങ്ങളോടും രഹസ്യോപദേശങ്ങളോടും സമാഹാരങ്ങളോടും കൂടി സമ്യക് അധ്യയനം ചെയ്തു।

Verse 96

तस्याऽसुरसुराः सर्वे वक्त्रस्याद्भुतवर्चसः । तेजसा न प्रकाशंते दीपाः सूर्योदये यथा

അവന്റെ മുഖത്തിലെ അത്ഭുതപ്രഭയുടെ മുമ്പിൽ ദേവാസുരന്മാർ എല്ലാവരും തേജസ്സോടെ പ്രകാശിക്കാനായില്ല—സൂര്യോദയത്തിൽ ദീപങ്ങൾ നിഷ്പ്രഭമാകുന്നതുപോലെ।

Verse 97

स्वपुरेष्वपि सोद्वेगा ह्यवर्तंत विचेतसः । न कंचिद्गणयेच्चान्यं तेजसा क्षिपते परान्

അവർ സ്വന്തം നഗരങ്ങളിലുപോലും ഉത്കണ്ഠയോടെ, മനസ്സ് അസ്ഥിരമായി സഞ്ചരിച്ചു. മറ്റാരെയും ഗണിക്കാതെ, തങ്ങളുടെ തേജസ്സാൽ മറ്റുള്ളവരെ തള്ളിവീഴ്ത്തി।

Verse 98

नाभिगंतु न च द्रष्टुं पुरस्तान्नोपसर्पितुम् । शेकुस्त्रस्ताः सुरास्सर्वे पद्मयोनिं महाप्रभुम्

ഭീതിയിലായ എല്ലാ ദേവന്മാരും ആ മഹാപ്രഭുവായ പദ്മയോനി (ബ്രഹ്മാവ്) യുടെ മുമ്പിലേക്ക് പോകാനും, കാണാനും, സമീപിക്കാനും കഴിയാതെ നിന്നു।

Verse 99

अभिभूतमिवात्मानं मन्यमाना हतत्विषः । सर्वे ते मंत्रयामासुर्दैवता हितमात्मनः

തങ്ങളെ തങ്ങൾ തന്നെ പരാജിതരെന്നപോലെ കരുതി, തേജസ് മങ്ങിയ നിലയിൽ, ആ ദേവന്മാർ എല്ലാവരും സ്വന്തം ക്ഷേമം എന്തെന്നു ചേർന്ന് ആലോചിച്ചു।

Verse 100

गच्छामः शरणं शंभुं निस्तेजसोऽस्य तेजसा । देवा ऊचुः । नमस्तेसर्वसत्वेश महेश्वर नमोनमः

അവന്റെ തേജസ്സാൽ ഞങ്ങൾ നിസ്തേജരായി; ശംഭുവിന്റെ ശരണം തേടുന്നു. ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—ഹേ സർവ്വസത്ത്വേശ! ഹേ മഹേശ്വര! നിനക്കു വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം।

Verse 101

जगद्योने परंब्रह्म भूतानां त्वं सनातनः । प्रतिष्ठा सर्वजगतां त्वं हेतुर्विष्णुना सह

ഹേ ജഗദ്യോനി, ഹേ പരബ്രഹ്മ! നീ സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ സനാതനൻ. നീ സർവ്വലോകങ്ങളുടെ അധിഷ്ഠാനം; വിഷ്ണുവിനോടൊപ്പം നീയേ കാരണം।

Verse 102

एवं संस्तूयमानोसौ देवर्षिपितृदानवैः । अंतर्हित उवाचेदं देवाः प्रार्थयतेप्सितम्

ദേവന്മാർ, ദേവർഷികൾ, പിതൃകൾ, ദാനവർ എന്നിവർ ഇങ്ങനെ സ്തുതിച്ചപ്പോൾ, അവൻ അദൃശ്യനായി പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവന്മാരേ, നിങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്ന വരം അപേക്ഷിക്കൂ।

Verse 103

देवा ऊचुः । प्रत्यक्षदर्शनं दत्वा देहि देव यथेप्सितम् । कृत्वा कारुण्यमस्माकं वरश्चापि प्रदीयताम्

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവാ! ഞങ്ങൾക്ക് പ്രത്യക്ഷ ദർശനം നൽകി, ഞങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നതു ദയചെയ്യുക. ഞങ്ങളോടു കരുണ കാണിച്ച് ഒരു വരവും നൽകണമേ।

Verse 104

यदस्माकं महद्वीर्यं तेज ओजः पराक्रमः । तत्सर्वं ब्रह्मणा ग्रस्तं पंचमास्यस्य तेजसा

ഞങ്ങളിലുണ്ടായിരുന്ന മഹാവീര്യം, തേജസ്, ഓജസ്, പരാക്രമം—അവയെല്ലാം ബ്രഹ്മാവ് തന്റെ പഞ്ചമുഖരൂപത്തിന്റെ ദീപ്തിയാൽ ഗ്രസിച്ചു।

Verse 105

विनेशुः सर्वतेजांसि त्वत्प्रसादात्पुनः प्रभो । जायते तु यथापूर्वं तथा कुरु महेश्वर

സകല തേജസ്സുകളും നശിച്ചു; പ്രഭോ, നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ അവ വീണ്ടും യഥാപൂർവ്വം ഉദിക്കട്ടെ—അങ്ങനെ ചെയ്യുക, മഹേശ്വരാ।

Verse 106

ततः प्रसन्नवदनो देवैश्चापि नमस्कृतः । जगाम यत्र ब्रह्माऽसौ रजोहंकारमूढधीः

അപ്പോൾ അദ്ദേഹം പ്രസന്നമുഖനായി, ദേവന്മാർക്കും നമസ്കൃതനായി, രജസ്സും അഹങ്കാരവും മൂലം മോഹിതബുദ്ധിയുള്ള ആ ബ്രഹ്മാവുള്ള സ്ഥലത്തേക്ക് പോയി।

Verse 107

स्तुवंतो देवदेवेशं परिवार्य समाविशन् । ब्रह्मा तमागतं रुद्रं न जज्ञे रजसावृतः

ദേവദേവേശനെ സ്തുതിച്ചുകൊണ്ട് അവർ അദ്ദേഹത്തെ ചുറ്റി അകത്ത് പ്രവേശിച്ചു; എന്നാൽ രജസ്സാൽ ആവൃതനായ ബ്രഹ്മാവ് വന്ന രുദ്രനെ തിരിച്ചറിഞ്ഞില്ല।

Verse 108

सूर्यकोटिसहस्राणां तेजसा रंजयन्जगत् । तदादृश्यत विश्वात्मा विश्वसृग्विश्वभावनः

അപ്പോൾ വിശ്വാത്മാവ്—വിശ്വസൃഷ്ടാവും വിശ്വപാലകനും—സഹസ്രകോടി സൂര്യന്മാരുടെ തേജസ്സാൽ ലോകത്തെ പ്രകാശിപ്പിച്ച് പ്രത്യക്ഷനായി।

Verse 109

सपितामहमासीनं सकलं देवमंडलम् । अभिगम्य ततो रुद्रो ब्रह्माणं परमेष्ठिनम्

പിതാമഹനോടുകൂടി സമസ്ത ദേവമണ്ഡലവും ആസീനമായിരിക്കെ, രുദ്രൻ പരമേഷ്ഠിയായ ബ്രഹ്മാവിനെ സമീപിച്ചു ചെന്നു।

Verse 110

अहोतितेजसा वक्त्रमधिकं देव राजते । एवमुक्त्वाट्टहासं तु मुमोच शशिशेखरः

“അഹോ ദേവാ! നിന്റെ മുഖം ജ്വലിക്കുന്ന തേജസ്സാൽ അത്യധികം ദീപ്തമാണ്.” എന്നു പറഞ്ഞ് ശശിശേഖരൻ അട്ടഹാസം മുഴക്കി।

Verse 111

वामांगुष्ठनखाग्रेण ब्रह्मणः पंचमं शिरः । चकर्त कदलीगर्भं नरः कररुहैरिव

ഇടത് അങ്കുഷ്ഠത്തിന്റെ നഖാഗ്രംകൊണ്ട് അദ്ദേഹം ബ്രഹ്മാവിന്റെ അഞ്ചാം ശിരസ്സിനെ ഛേദിച്ചു—മനുഷ്യൻ നഖങ്ങളാൽ വാഴത്തണ്ടിന്റെ മൃദുഗർഭം പിളർക്കുന്നതുപോലെ।

Verse 112

विच्छिन्नं तु शिरः पश्चाद्भवहस्ते स्थितं तदा । ग्रहमंडलमध्यस्थो द्वितीय इव चंद्रमाः

പിന്നീട് ഛിന്നമായ ആ ശിരസ് ഭവന്റെ (ശിവന്റെ) കൈയിൽ നിലകൊണ്ടു; ഗ്രഹമണ്ഡലത്തിന്റെ മദ്ധ്യേ അത് രണ്ടാമൊരു ചന്ദ്രനെന്നപോലെ തോന്നി।

Verse 113

करोत्क्षिप्तकपालेन ननर्त च महेश्वरः । शिखरस्थेन सूर्येण कैलास इव पर्वतः

കൈയിൽ ഉയർത്തിയ കപാലപാത്രവുമായി മഹേശ്വരൻ നൃത്തം ചെയ്തു; ശിഖരത്തിൽ സൂര്യൻ നിലകൊള്ളുന്ന ആ പർവ്വതം കൈലാസംപോലെ തോന്നി।

Verse 114

छिन्ने वक्त्रे ततो देवा हृष्टास्तं वृषभध्वजम् । तुष्टुवुर्विविधैस्तोत्रैर्देवदेवं कपर्दिनम्

അപ്പോൾ മുഖം ഛേദിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ ദേവന്മാർ ആനന്ദിതരായി, വൃഷഭധ്വജനായ ദേവദേവൻ ജടാധാരിയായ കപർദി ശിവനെ പലവിധ സ്തോത്രങ്ങളാൽ സ്തുതിച്ചു।

Verse 115

देवा ऊचुः । नमः कपालिने नित्यं महाकालस्य कालिने । ऐश्वर्यज्ञानयुक्ताय सर्वभागप्रदायिने

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—കപാലീ, മഹാകാലന്റെ കാലസ്വരൂപനേ! നിനക്കു നിത്യ നമസ്കാരം. ഐശ്വര്യവും ജ്ഞാനവും യുക്തനായും, സർവ്വ ഭാഗ്യ-ഫലങ്ങൾ നൽകുന്നവനായും ഉള്ള നിനക്കു പ്രണാമം।

Verse 116

नमो हर्षविलासाय सर्वदेवमयाय च । कलौ संहारकर्ता त्वं महाकालः स्मृतो ह्यसि

ഹർഷവിലാസസ്വരൂപനേ, സർവ്വദേവമയനേ! നിനക്കു നമസ്കാരം. കലിയുഗത്തിൽ സംഹാരകർത്താവ് നീയേ; നിശ്ചയമായി നീ ‘മഹാകാലൻ’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 117

भक्तानामार्तिनाशस्त्वं दुःखांतस्तेन चोच्यसे । शंकरोष्याशुभक्तानां तेन त्वं शंकरः स्मृतः

ഭക്തരുടെ ആർതി നശിപ്പിക്കുന്നവൻ നീയാകയാൽ നിന്നെ ‘ദുഃഖാന്തൻ’ എന്നു വിളിക്കുന്നു. വേഗം ഭക്തരാകുന്നവർക്ക് നീ മംഗളകാരകൻ; അതുകൊണ്ട് നീ ‘ശങ്കരൻ’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 118

छिन्नं ब्रह्मशिरो यस्मात्त्वं कपालं बिभर्षि च । तेन देव कपाली त्वं स्तुतो ह्यद्य प्रसीद नः

നീ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശിരസ് ഛേദിച്ചതിനാൽ കപാലം ധരിക്കുന്നു, ഹേ ദേവാ! അതുകൊണ്ട് നീ ‘കപാലി’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. ഇന്ന് ഞങ്ങൾ നിന്നെ സ്തുതിക്കുന്നു—ഞങ്ങളോട് പ്രസന്നനാകണമേ।

Verse 119

एवं स्तुतः प्रसन्नात्मा देवान्प्रस्थाप्य शंकरः । स्वानि धिष्ण्यानि भगवांस्तत्रैवासीन्मुदान्वितः

ഇങ്ങനെ സ്തുതിക്കപ്പെട്ട് പ്രസന്നഹൃദയനായ ശങ്കരൻ ദേവന്മാരെ യാത്രയാക്കി; ഭഗവാൻ തന്റെ ദിവ്യധാമങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ച് അവിടെയേ ആനന്ദത്തോടെ വസിച്ചു।

Verse 120

विज्ञाय ब्रह्मणो भावं ततो वीरस्य जन्म च । शिरो नीरस्य वाक्यात्तु लोकानां कोपशांतये

ബ്രഹ്മാവിന്റെ അഭിപ്രായവും പിന്നെ ആ വീരന്റെ ജനനവും അറിഞ്ഞ്, ‘നീരസൻ’ എന്ന വചനാജ്ഞയാൽ ലോകങ്ങളുടെ കോപശമനത്തിനായി ഒരു ശിരസ് ഉത്ഭവിച്ചു।

Verse 121

शिरस्यंजलिमाधाय तुष्टावाथ प्रणम्य तम् । तेजोनिधि परं ब्रह्म ज्ञातुमित्थं प्रजापतिम्

അവൻ തലയിൽ അഞ്ജലി വെച്ച് അവനെ നമസ്കരിച്ചു സ്തുതിച്ചു; തേജസ്സിന്റെ നിധിയായ പരബ്രഹ്മ പ്രജാപതിയെ അറിയാൻ ഇങ്ങനെ ചെയ്തു।

Verse 122

निरुक्तसूक्तरहस्यैरृग्यजुः सामभाषितैः । रुद्र उवाच । अप्रमेय नमस्तेस्तु परमस्य परात्मने

ഋഗ്-യജുഃ-സാമ വേദഭാഷയിലെ സൂക്തരഹസ്യങ്ങളാൽ രുദ്രൻ പറഞ്ഞു—ഹേ അപ്രമേയാ! പരമ പരാത്മാവായ നിനക്കു നമസ്കാരം।

Verse 123

अद्भुतानां प्रसूतिस्त्वं तेजसां निधिरक्षयः । विजयाद्विश्वभावस्त्वं सृष्टिकर्ता महाद्युते

നീ അത്ഭുതങ്ങളുടെ പ്രസൂതി, തേജസ്സുകളുടെ അക്ഷയ നിധി. വിജയത്താൽ നീ വിശ്വസ്വരൂപൻ; ഹേ മഹാദ്യുതേ, നീ സൃഷ്ടിയുടെ കർത്താവ്।

Verse 124

ऊर्द्ध्ववक्त्र नमस्तेस्तु सत्वात्मकधरात्मक । जलशायिन्जलोत्पन्न जलालय नमोस्तु ते

ഊർദ്ധ്വമുഖനേ! നിനക്കു നമസ്കാരം—നീ സത്ത്വസ്വരൂപനും ധരാധരനും. ജലശായി, ജലോത്ഭവൻ, ജലാലയമേ! നിനക്കു പ്രണാമം.

Verse 125

जलजोत्फुल्लपत्राक्ष जय देव पितामह । त्वया ह्युत्पादितः पूर्वं सृष्ट्यर्थमहमीश्वर

പൂർണ്ണമായി വിരിഞ്ഞ താമരഇതളുകളെപ്പോലെയുള്ള കണ്ണുകളുള്ളവനേ! ജയം, ഹേ ദേവപിതാമഹ ബ്രഹ്മാ. സൃഷ്ടിക്കായി, ഹേ ഈശ്വരാ, എന്നെ മുൻപ് നീയേ ഉത്പാദിപ്പിച്ചു.

Verse 126

यज्ञाहुतिसदाहार यज्ञांगेश नमोऽस्तु ते । स्वर्णगर्भ पद्मगर्भ देवगर्भ प्रजापते

യജ്ഞാഹുതികളേ നിത്യാഹാരമാക്കിയവനേ, ഹേ യജ്ഞാംഗേശാ! നിനക്കു നമസ്കാരം. ഹേ പ്രജാപതേ—സ്വർണഗർഭ, പദ്മഗർഭ, ദേവഗർഭ—നിനക്കു പ്രണാമം.

Verse 127

त्वं यज्ञस्त्वं वषट्कारः स्वधा त्वं पद्मसंभव । वचनेन तु देवानां शिरश्छिन्नं मया प्रभो

നീയേ യജ്ഞം, നീയേ വഷട്കാരം, നീയേ സ്വധാ, ഹേ പദ്മസംഭവാ. എന്നാൽ, ഹേ പ്രഭോ, എന്റെ വചനത്താൽ ദേവന്മാരുടെ ശിരസ്സുകൾ ഛേദിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 128

ब्रह्महत्याभिभूतोस्मि मां त्वं पाहि जगत्पते । इत्युक्तो देवदेवेन ब्रह्मा वचनमब्रवीत्

“ഞാൻ ബ്രഹ്മഹത്യാപാപത്താൽ അഭിഭൂതനാണ്; ഹേ ജഗത്പതേ, എന്നെ രക്ഷിക്കണമേ.” ദേവദേവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ബ്രഹ്മാ ഈ വചനങ്ങൾ അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 129

ब्रह्मोवाच । सखा नाराणो देवः स त्वां पूतं करिष्यति । कीर्तनीयस्त्वया धन्यः स मे पूज्यः स्वयं विभुः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ദേവനായ നാരായണൻ നിന്റെ സഖാവാണ്; അവൻ നിന്നെ ശുദ്ധീകരിക്കും. ധന്യനേ, അവനെ കീർത്തിക്ക; അവൻ തന്നെയാണ് എന്റെ പൂജ്യൻ, സ്വയം പ്രഭു।

Verse 130

अनुध्यातोऽसि वै नूनं तेन देवेन विष्णुना । येन ते भक्तिरुत्पन्ना स्तोतुं मां मतिरुत्थिता

നിശ്ചയമായും ആ ദേവനായ വിഷ്ണു നിന്നെ സ്മരിച്ചു ധ്യാനിച്ചിട്ടുണ്ട്; അവനാൽ തന്നെയാണ് നിനക്കു ഭക്തി ഉദിച്ചതു, എന്നെ സ്തുതിക്കാനുള്ള മതി ഉയർന്നതു।

Verse 131

शिरश्छेदात्कपाली त्वं सोमसिद्धांतकारकः । कोटीः शतं च विप्राणामुद्धर्तासि महाद्युते

ശിരഛേദം മൂലം നീ കപാലിയായി, സോമസിദ്ധാന്തം സ്ഥാപിച്ചവനായി. ഹേ മഹാദ്യുതേ, നീ ശതകോടി ബ്രാഹ്മണരുടെ ഉദ്ധാരകനാണ്।

Verse 132

ब्रह्महत्याव्रतं कुर्या नान्यत्किंचन विद्यते । अभाष्याः पापिनः क्रूरा ब्रह्मघ्नाः पापकारिणः

ബ്രഹ്മഹത്യയ്ക്കുള്ള പ്രായശ്ചിത്തവ്രതം അനുഷ്ഠിക്കണം; ഇതൊഴികെ മറ്റൊരു മാർഗമില്ല. ബ്രഹ്മഘ്നർ പാപികൾ, ക്രൂരർ, സംഭാഷണയോഗ്യമല്ലാത്തവർ, പാപകർമ്മകർ।

Verse 133

वैतानिका विकर्मस्था न ते भाष्याः कथंचन । तैस्तु दृष्टैस्तथा कार्यं भास्करस्यावलोकनम्

വൈതാനിക കർമങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവരായിട്ടും നിഷിദ്ധകർമ്മങ്ങളിൽ ലീനരായവരോട് ഒരുവിധത്തിലും സംസാരിക്കരുത്. അത്തരക്കാരെ കണ്ടാൽ ചെയ്യേണ്ടത്—ഭാസ്കരനായ സൂര്യനെ ദർശിക്കുക।

Verse 134

अंगस्पर्शे कृते रुद्र सचैलो जलमाविशेत् । एवं शुद्धिमवाप्नोति पूर्वं दृष्टां मनीषिभिः

ഹേ രുദ്രാ! അംഗസ്പർശം സംഭവിച്ചാൽ വസ്ത്രസഹിതം ജലത്തിൽ പ്രവേശിക്കണം; ഇങ്ങനെ ചെയ്താൽ പൂർവ്വ മുനിമാർ അംഗീകരിച്ച ശുദ്ധി ലഭിക്കുന്നു.

Verse 135

स भवान्ब्रह्महन्तासि शुद्ध्यर्थं व्रतमाचर । चीर्णे व्रते पुनर्भूयः प्राप्स्यसि त्वं वरान्बहून्

നീ തീർച്ചയായും ബ്രാഹ്മണഹന്തയാണ്; അതിനാൽ ശുദ്ധിക്കായി വ്രതം ആചരിക്ക. വ്രതം പൂർത്തിയായാൽ നീ വീണ്ടും അനേകം വരങ്ങൾ പ്രാപിക്കും.

Verse 136

एवमुक्त्वा गतो ब्रह्मा रुद्रस्तन्नाभिजज्ञिवान् । अचिंतयत्तदाविष्णुं ध्यानगत्या ततः स्वयं

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ബ്രഹ്മാവ് പുറപ്പെട്ടു. രുദ്രന്‍ അതു ഗ്രഹിക്കാനായില്ല; അപ്പോൾ സ്വശക്തിയാൽ ധ്യാനമാർഗത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് വിഷ്ണുവിനെ ധ്യാനിച്ചു.

Verse 137

लक्ष्मीसहायं वरदं देवदेवं सनातनम् । अष्टांगप्रणिपातेन देवदेवस्त्रिलोचनः

ലക്ഷ്മീസഹായനായ വരദൻ, ദേവദേവൻ, സനാതനനായ പ്രഭുവിന് ത്രിനേത്ര ദേവദേവൻ (ശിവൻ) അഷ്ടാംഗ പ്രണാമം ചെയ്തു.

Verse 138

तुष्टाव प्रणतो भूत्वा शंखचक्रगदाधरम् । रुद्र उवाच । परं पराणाममृतं पुराणं परात्परं विष्णुमनंतवीर्यं

പ്രണാമം ചെയ്ത് രുദ്രൻ ശംഖചക്രഗദാധാരിയായ പ്രഭുവിനെ സ്തുതിച്ചു പറഞ്ഞു—“വിഷ്ണു പരമങ്ങളിൽ പരമൻ, അമൃതസ്വരൂപൻ, പുരാണപുരുഷൻ; പരാത്പരൻ, അനന്തവീര്യൻ.”

Verse 139

स्मरामि नित्यं पुरुषं वरेण्यं नारायणं निष्प्रतिमं पुराणम् । परात्परं पूर्वजमुग्रवेगं गंभीरगंभीरधियां प्रधानम्

ഞാൻ നിത്യവും ആ വരണീയ പുരുഷനായ നാരായണനെ സ്മരിക്കുന്നു—അവൻ ഉപമയില്ലാത്ത പുരാതനൻ; പരാത്പരൻ, ആദിജൻ, അപ്രതിരോധ്യവേഗശാലി, ഗംഭീരധ്യാനബുദ്ധികളുടെ പരമാധാരം।

Verse 140

नतोस्मि देवं हरिमीशितारं परात्परं धामपरं च धाम । परापरं तत्परमं च धाम परापरेशं पुरुषं विशालम्

ഞാൻ ദേവനായ ഹരിയെ—പരമേശ്വരനും നിയന്താവുമായവനെ—നമസ്കരിക്കുന്നു; അവൻ പരാത്പരൻ; പരമധാമവും എല്ലാ ധാമങ്ങളുടെയും ആധാരധാമവും; പര-അപരാതീതൻ, പരമാശ്രയം; പരാപരേശൻ, വിശാല സർവ്വവ്യാപി പുരുഷൻ।

Verse 141

नारायणं स्तौमि विशुद्धभावं परापरं सूक्ष्ममिदं ससर्ज । सदास्थितत्वात्पुरुषप्रधानं शांतं प्रधानं शरणं ममास्तु

ഞാൻ വിശുദ്ധഭാവമുള്ള നാരായണനെ സ്തുതിക്കുന്നു—അവൻ പരവും അപരവും, ഈ സൂക്ഷ്മ ജഗത്തിനെ സൃഷ്ടിച്ചവൻ. സദാ നിലനിൽക്കുന്നതിനാൽ അവൻ പരമപുരുഷൻ, പ്രധാനതത്ത്വം, ശാന്തനും ആദിയും; അവൻ എന്റെ ശരണം ആകട്ടെ।

Verse 142

नारायणं वीतमलं पुराणं परात्परं विष्णुमपारपारम् । पुरातनं नीतिमतां प्रधानं धृतिक्षमाशांतिपरं क्षितीशम्

ഞാൻ നാരായണനെ നമസ്കരിക്കുന്നു—അവൻ മലിനതയറ്റ പുരാതനൻ; പരാത്പരനായ വിഷ്ണു, അപാരനും അതീതനും. അവൻ സനാതനൻ, നീതിമാന്മാരിൽ പ്രധാനൻ; ധൃതി, ക്ഷമ, ശാന്തി സ്വഭാവം; ഭൂമിയുടെ ഈശ്വരൻ।

Verse 143

शुभं सदा स्तौमि महानुभावं सहस्रमूर्द्धानमनेकपादम् । अनंतबाहुं शशिसूर्यनेत्रं क्षराक्षरं क्षीरसमुद्रनिद्रम्

ഞാൻ സദാ ആ ശുഭമായ മഹാനുഭാവനായ പ്രഭുവിനെ സ്തുതിക്കുന്നു—സഹസ്രശിരസ്സും അനേകപാദങ്ങളും ഉള്ളവൻ; അനന്തബാഹു, ചന്ദ്രസൂര്യന്മാർ അവന്റെ നേത്രങ്ങൾ; ക്ഷരവും അക്ഷരവും ആയ സ്വരൂപൻ, ക്ഷീരസമുദ്രത്തിൽ ശയിക്കുന്നവൻ।

Verse 144

नारायणं स्तौमि परं परेशं परात्परं यत्त्रिदशैरगम्यम् । त्रिसर्गसंस्थं त्रिहुताशनेत्रं त्रितत्वलक्ष्यं त्रिलयं त्रिनेत्रम्

ദേവന്മാർക്കും അഗമ്യനായ പരമേശ്വരൻ, പരാത്പരനായ നാരായണനെ ഞാൻ സ്തുതിക്കുന്നു. അവൻ ത്രിസൃഷ്ടിയുടെ ആധാരം; ത്രിഹുതാശനമാണ് അവന്റെ നേത്രം; ത്രിതത്ത്വലക്ഷ്യം, ത്രിലയം, ത്രിനേത്രൻ.

Verse 145

नमामि नारायणमप्रमेयं कृते सितं द्वापरतश्च रक्तम् । कलौ च कृष्णं तमथो नमामि ससर्ज यो वक्त्रत एव विप्रान्

അപ്രമേയനായ നാരായണനെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു—കൃതയുഗത്തിൽ ശ്വേതവർണ്ണൻ, ദ്വാപരത്തിൽ രക്തവർണ്ണൻ, കലിയുഗത്തിൽ കൃഷ്ണവർണ്ണൻ. തന്റെ മുഖത്തിൽ നിന്നുതന്നെ ബ്രാഹ്മണരെ സൃഷ്ടിച്ച അവനേയും വീണ്ടും നമസ്കരിക്കുന്നു.

Verse 146

भुजांतरात्क्षत्रमथोरुयुग्माद्विशः पदाग्राच्च तथैव शूद्रान् । नमामि तं विश्वतनुं पुराणं परात्परं पारगमप्रमेयम्

അവന്റെ ഭുജങ്ങളിൽ നിന്ന് ക്ഷത്രിയർ, അവന്റെ ഉരുയുഗ്മത്തിൽ നിന്ന് വൈശ്യർ, അവന്റെ പാദാഗ്രത്തിൽ നിന്ന് ശൂദ്രരും ഉദ്ഭവിച്ചു. വിശ്വം തന്നേ ദേഹമായ പുരാതനൻ, പരാത്പരൻ, പാരാപാരാതീതൻ, അപ്രമേയൻ—അവനെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.

Verse 147

सूक्ष्ममूर्त्तिं महामूर्त्तिं विद्यामूर्त्तिममूर्तिकम् । कवचं सर्वदेवानां नमस्ये वारिजेक्षणम्

സൂക്ഷ്മമൂർത്തി, മഹാമൂർത്തി, വിദ്യാമൂർത്തി, എങ്കിലും അമൂർത്തൻ—സകല ദേവന്മാർക്കും കവചമായ താമരക്കണ്ണനായ പ്രഭുവിനെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.

Verse 148

सहस्रशीर्षं देवेशं सहस्राक्षं महाभुजम् । जगत्संव्याप्य तिष्ठंतं नमस्ये परमेश्वरम्

സഹസ്രശിരസ്സുള്ള ദേവേശൻ, സഹസ്രനേത്രൻ, മഹാബാഹു—സകല ജഗത്തെയും വ്യാപിച്ച് അതിനെ ധരിച്ചു നിലകൊള്ളുന്ന പരമേശ്വരനെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.

Verse 149

शरण्यं शरणं देवं विष्णुं जिष्णुं सनातनम् । नीलमेघप्रतीकाशं नमस्ये शार्ङ्गपाणिनम्

ശരണ്യനും ശരണവും ആയ ദേവൻ, സദാ ജയശാലിയായ സനാതന വിഷ്ണുവിനെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു—നീലമേഘസദൃശമായി ദീപ്തനായ, ശാർങ്ഗധനുസ്സു ധരിച്ചവനെ.

Verse 150

शुद्धं सर्वगतं नित्यं व्योमरूपं सनातनम् । भावाभावविनिर्मुक्तं नमस्ये सर्वगं हरिम्

ശുദ്ധനും സർവ്വവ്യാപിയും നിത്യനും വ്യോമസ്വരൂപനായ സനാതനൻ; ഭാവവും അഭാവവും അതീതനായ, എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ച ഹരിയെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.

Verse 151

न चात्र किंचित्पश्यामि व्यतिरिक्तं तवाच्युत । त्वन्मयं च प्रपश्यामि सर्वमेतच्चराचरम्

ഹേ അച്യുതാ! ഇവിടെ നിന്നിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായ ഒന്നും ഞാൻ കാണുന്നില്ല; ചലവും അചലവും ആയ ഈ സർവ്വവും നിന്റെ സ്വരൂപമയമായി വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നതായി ഞാൻ ദർശിക്കുന്നു.

Verse 152

एवं तु वदतस्तस्य रुद्रस्य परमेष्ठिनः । इतीरितेस्तेन सनातन स्वयं परात्परस्तस्य बभूव दर्शने

ഇങ്ങനെ പരമേഷ്ഠിയായ രുദ്രൻ പ്രസ്താവിക്കുമ്പോൾ, അവൻ ഇപ്രകാരം പ്രഖ്യാപിച്ചതോടെ, സ്വയം സനാതനൻ—പരാത്പര പരമൻ—അവന്റെ മുമ്പിൽ പ്രത്യക്ഷ ദർശനമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 153

रथांगपाणिर्गरुडासनो गिरिं विदीपयन्भास्करवत्समुत्थितः । वरं वृणीष्वेति सनातनोब्रवीद्वरस्तवाहं वरदः समागतः

അപ്പോൾ ചക്രധാരിയും ഗരുഡാസനനുമായ സനാതന പ്രഭു സൂര്യനെപ്പോലെ ഉദിച്ച് പർവ്വതത്തെ പ്രകാശിപ്പിച്ചു. അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു—“വരം തിരഞ്ഞെടുക്കുക; ഞാൻ വരദൻ, നിനക്ക് വരം നൽകാൻ വന്നിരിക്കുന്നു.”

Verse 154

इतीरिते रुद्रवरो जगाद ममातिशुद्धिर्भविता सुरेश । न चास्य पापस्य हरं हि चान्यत्संदृश्यतेग्र्यं च ऋते भवं तम्

ഇപ്രകാരം പറയപ്പെട്ടപ്പോൾ രുദ്രൻ പറഞ്ഞു: 'ഹേ സുരേശാ, എനിക്ക് പരമമായ ശുദ്ധി കൈവരും. ഈ പാപത്തെ നശിപ്പിക്കാൻ ആ ഭവനല്ലാതെ (പരമാത്മാവല്ലാതെ) മറ്റൊരു ഉത്തമ മാർഗ്ഗവും കാണുന്നില്ല.'

Verse 155

ब्रह्महत्याभिभूतस्य तनुर्मे कृष्णतां गता । शवगंधश्च मे गात्रे लोहस्याभरणानि मे

ബ്രഹ്മഹത്യാ പാപത്താൽ ബാധിക്കപ്പെട്ട എൻ്റെ ശരീരം കറുത്തുപോയിരിക്കുന്നു. എൻ്റെ അവയവങ്ങളിൽ ശവഗന്ധം വമിക്കുന്നു, എൻ്റെ ആഭരണങ്ങൾ ഇരുമ്പായി മാറിയിരിക്കുന്നു.

Verse 156

कथं मे न भवेदेवमेतद्रूपं जनार्दनम् । किं करोमि महादेव येन मे पूर्विका तनूः

ഹേ ജനാർദ്ദനാ, എൻ്റെ ഈ രൂപം എന്തുകൊണ്ട് ഇങ്ങനെയായിക്കൂടാ? ഹേ മഹാദേവാ, എൻ്റെ പഴയ ശരീരം തിരികെ ലഭിക്കാൻ ഞാൻ എന്തുചെയ്യണം?

Verse 157

त्वत्प्रसादेन भविता तन्मे कथय चाच्युत । विष्णुरुवाच । ब्रह्मवध्या परा चोग्रा सर्वकष्टप्रदा परा

'അങ്ങയുടെ കാരുണ്യത്താൽ അത് സംഭവിക്കും, ഹേ അച്യുതാ, എന്നോട് അത് പറഞ്ഞാലും.' വിഷ്ണു പറഞ്ഞു: 'ബ്രഹ്മഹത്യ പരമവും ഉഗ്രവും എല്ലാവിധ കഷ്ടപ്പാടുകളും നൽകുന്നതുമാണ്.'

Verse 158

मनसापि न कुर्वीत पापस्यास्य तु भावनाम् । भवता देववाक्येन निष्ठा चैषा निबोधिता

മനസ്സുകൊണ്ട് പോലും ഈ പാപത്തെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കരുത്. അങ്ങയുടെ ദൈവവചനത്താൽ ഈ നിശ്ചയം ബോധ്യപ്പെടുത്തപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 159

इदानीं त्वं महाबाहो ब्रह्मणोक्तं समाचर । भस्मसर्वाणि गात्राणि त्रिकालं घर्षयेस्तनौ

ഹേ മഹാബാഹോ, ബ്രഹ്മാവ് കല്പിച്ചതുപോലെ നീ ഇപ്പോൾ പ്രവർത്തിക്കുക; ദിവസവും മൂന്നുനേരം നിന്റെ ശരീരത്തിലെ എല്ലാ അവയവങ്ങളിലും ഭസ്മം പൂശുക.

Verse 160

शिखायां कर्णयोश्चैव करे चास्थीनि धारय । एवं च कुर्वतो रुद्र कष्टं नैव भविष्यति

ശിഖയിലും കാതുകളിലും കൈയിലും അസ്ഥികൾ ധരിക്കുക. ഹേ രുദ്രാ, ഇപ്രകാരം ചെയ്യുന്നവന് യാതൊരു കഷ്ടപ്പാടും ഉണ്ടാവുകയില്ല.

Verse 161

संदिश्यैवं स भगवांस्ततोंऽतर्द्धानमीश्वरः । लक्ष्मीसहायो गतवान्रुद्रस्तं नाभिजज्ञिवान्

ഇപ്രകാരം ഉപദേശിച്ചശേഷം ആ ഭഗവാൻ അവിടെനിന്നും അപ്രത്യക്ഷനായി. ലക്ഷ്മീദേവിയോടൊപ്പം അദ്ദേഹം പോയെങ്കിലും രുദ്രന് അദ്ദേഹത്തെ തിരിച്ചറിയാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.

Verse 162

कपालपाणिर्देवेशः पर्यटन्वसुधामिमाम् । हिमवंतं समैनाकं मेरुणा च सहैव तु

കപാലപാണിയായ ദേവേശൻ ഈ ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിക്കാൻ തുടങ്ങി; അദ്ദേഹം ഹിമവാന്, മൈനാകം, മേരു എന്നീ പർവ്വതങ്ങളിൽ എത്തിച്ചേർന്നു.

Verse 163

कैलासं सकलं विंध्यं नीलं चैव महागिरिम् । कांचीं काशीं ताम्रलिप्तां मगधामाविलां तथा

കൈലാസം, വിന്ധ്യപർവ്വതം, നീലഗിരി, മഹാപർവ്വതം, കാഞ്ചി, കാശി, താമ്രലിപ്ത, മഗധ, ആവില എന്നിവിടങ്ങളിലും അദ്ദേഹം സഞ്ചരിച്ചു.

Verse 164

वत्सगुल्मं च गोकर्णं तथा चैवोत्तरान्कुरून् । भद्राश्वं केतुमालं च वर्षं हैरण्यकं तथा

അവൻ വത്സഗുല്മവും ഗോകർണവും, കൂടാതെ ഉത്തരകുരുക്കളെയും പരാമർശിച്ചു; അതുപോലെ ഭദ്രാശ്വം, കേതുമാലം, ഹിരണ്യകം എന്ന വർ‍ഷവും പറഞ്ഞു.

Verse 165

कामरूपं प्रभासं च महेंद्रं चैव पर्वतम् । ब्रह्महत्याभिभूतोसौ भ्रमंस्त्राणं न विंदति

അവൻ കാമരൂപം, പ്രഭാസം, മഹേന്ദ്രപർവ്വതം എന്നിവിടങ്ങളിലേക്കും അലഞ്ഞു; എന്നാൽ ബ്രഹ്മഹത്യാപാപം മൂടിയതിനാൽ എവിടെയും ത്രാണം—മോക്ഷാശ്രയം കണ്ടെത്തിയില്ല.

Verse 166

त्रपान्वितः कपालं तु पश्यन्हस्तगतं सदा । करौ विधुन्वन्बहुशो विक्षिप्तश्च मुहुर्मुहुः

ലജ്ജയാൽ നിറഞ്ഞവനായി, കൈയിൽ എപ്പോഴും ഉണ്ടായിരുന്ന കപാലം അവൻ വീണ്ടും വീണ്ടും നോക്കി; പലവട്ടം കൈകൾ കുലുക്കി, ആവർത്തിച്ച് വ്യാകുലതയിൽ അവയെ ഇങ്ങോട്ടും അങ്ങോട്ടും വീശി.

Verse 167

यदास्य धुन्वतो हस्तौ कपालं पतते न तु । तदास्य बुद्धिरुत्पन्ना व्रतं चैतत्करोम्यहम्

കൈകൾ കുലുക്കിയിട്ടും കപാലം വീണില്ലെന്ന് കണ്ടപ്പോൾ, അവനിൽ ബോധം ഉദിച്ചു—“ഞാൻ ഈ വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കും.”

Verse 168

मदीयेनैव मार्गेण द्विजा यास्यंति सर्वतः । ध्यात्वैवं सुचिरं देवो वसुधां विचचार ह

“എന്റെ തന്നെ മാർഗ്ഗത്തിലൂടെ ദ്വിജർ എല്ലായിടത്തും സഞ്ചരിക്കും.” ഇങ്ങനെ ദീർഘകാലം ധ്യാനിച്ച് ആ ദേവൻ ഭൂമിയിലുടനീളം വിഹരിച്ചു.

Verse 169

पुष्करं तु समासाद्य प्रविष्टोऽरण्यमुत्तमम् । नानाद्रुमलताकीर्णं नानामृगरवाकुलम्

പുഷ്കരത്തെ പ്രാപിച്ച് അദ്ദേഹം ഉത്തമമായ വനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. നാനാവിധ വൃക്ഷലതകളാൽ നിറഞ്ഞതും വിവിധ വന്യമൃഗങ്ങളുടെ നാദം മുഴങ്ങുന്നതുമായിരുന്നുവത്।

Verse 170

द्रुमपुष्पभरामोद वासितं यत्सुवायुना । बुद्धिपूर्वमिव न्यस्तैः पुष्पैर्भूषितभूतलम्

വൃക്ഷപുഷ്പങ്ങളുടെ ഗന്ധം നിറഞ്ഞ സുമൃദുവായ കാറ്റാൽ ആ സ്ഥലം സുഗന്ധിതമായിരുന്നു. ഭൂതലം ബുദ്ധിപൂർവ്വം വിരിച്ച പുഷ്പങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ചതുപോലെ തോന്നി।

Verse 171

नानागधंरसैरन्यैः पक्वापक्वैः फलैस्तथा । विवेश तरुवृंदेन पुष्पामोदाभिनंदितः

പുഷ്പസൗരഭം കൊണ്ടു പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്ന വൃക്ഷവൃന്ദത്തിനകത്ത് അദ്ദേഹം പ്രവേശിച്ചു. അവിടെ നാനാവിധ ഗന്ധരസങ്ങളുള്ള ഫലങ്ങൾ—ചിലത് പക്വം, ചിലത് അപക്വം—ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 172

अत्राराधयतो भक्त्या ब्रह्मा दास्यति मे वरम् । ब्रह्मप्रसादात्संप्राप्तं पौष्करं ज्ञानमीप्सितम्

ഇവിടെ ഭക്തിയോടെ ആരാധിച്ചാൽ ബ്രഹ്മാവ് എനിക്ക് വരം നൽകും. ബ്രഹ്മപ്രസാദത്താൽ എനിക്ക് പുഷ്കരസംബന്ധമായ അഭീഷ്ടമായ പവിത്രജ്ഞാനം ലഭിച്ചു।

Verse 173

पापघ्नं दुष्टशमनं पुष्टिश्रीबलवर्द्धनम् । एवं वै ध्यायतस्तस्य रुद्रस्यामिततेजसः

അവൻ പാപഹരൻ, ദുഷ്ടശമകൻ, പുഷ്ടി, ശ്രീ, ബലം എന്നിവ വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നവൻ. അപാരതേജസ്സുള്ള ആ രുദ്രനെ ധ്യാനിക്കുന്നവന് ഇതുതന്നെ ഫലം।

Verse 174

आजगाम ततो ब्रह्मा भक्तिप्रीतोऽथ कंजजः । उवाच प्रणतं रुद्रमुत्थाप्य च पुनर्गुरुः

അപ്പോൾ താമരജനായ ബ്രഹ്മാവ് രുദ്രന്റെ ഭക്തിയിൽ പ്രസന്നനായി അവിടെ എത്തി. പ്രണാമിച്ച് കുനിഞ്ഞിരുന്ന രുദ്രനെ എഴുന്നേൽപ്പിച്ച്, പൂജ്യഗുരു വീണ്ടും അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 175

दिव्यव्रतोपचारेण सोहमाराधितस्त्वया । भवता श्रद्धयात्यर्थं ममदर्शनकांक्षया

നിന്റെ ദിവ്യവ്രതാചാരങ്ങളും ഉപചാരസേവയുംകൊണ്ട് നീ എന്നെ ആരാധിച്ചു. അത്യന്തം ശ്രദ്ധയോടെ, എന്റെ ദർശനം ആകാംക്ഷിച്ച് നീ ഇതു ചെയ്തു।

Verse 176

व्रतस्था मां हि पश्यंति मनुष्या देवतास्तथा । तदिच्छया प्रयच्छामि वरं यत्प्रवरं वरम्

വ്രതത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന മനുഷ്യരും ദേവതകളും എന്നെ ദർശിക്കുന്നു. ആ ആഗ്രഹപ്രകാരം ഞാൻ നിനക്കു വരങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠമായ വരം നൽകുന്നു।

Verse 177

सर्वकामप्रसिद्ध्यर्थं व्रतं यस्मान्निषेवितम् । मनोवाक्कायभावैश्च संतुष्टेनांतरात्मना

അതുകൊണ്ട് എല്ലാ ആഗ്രഹസിദ്ധിക്കുമായി ഈ വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കണം—അന്തരാത്മ സംതൃപ്തനായി, മനസ്സ്, വാക്ക്, ശരീരം, ഭാവം എന്നിവയിൽ സംയമമുള്ളവൻ।

Verse 178

कं ददामि च वै कामं वद भोस्ते यथेप्सितम् । रुद्र उवाच । एष एवाद्य भगवन्सुपर्याप्तो महा वरः

“ആർക്കു നൽകണം, ഏതു വരം വേണം? മഹാശയാ, നിനക്കിഷ്ടമുള്ളതുപോലെ പറയുക.” രുദ്രൻ പറഞ്ഞു—“ഭഗവൻ, ഇന്ന് ഇതൊന്നേ മഹാവരം; പൂർണ്ണമായി മതിയാകുന്നു.”

Verse 179

यद्दृष्टोसि जगद्वंद्य जगत्कर्तर्नमोस्तुते । महता यज्ञसाध्येन बहुकालार्जितेन च

ഹേ ജഗത്കർത്താവേ, ഹേ സർവ്വജഗദ്വന്ദ്യനേ—നിനക്കു നമസ്കാരം. ദീർഘകാല പരിശ്രമത്തിൽ സമ്പാദിച്ച മഹായജ്ഞസാധനയാൽ ഇന്ന് നിന്റെ ദർശനം ലഭിച്ചു.

Verse 180

प्राणव्ययकरेण त्वं तपसा देव दृश्यते । इदं कपालं देवेश न करात्पतितं विभो

ഹേ ദേവാ, പ്രാണവ്യയകരമായ തപസ്സിലൂടെയേ നിന്റെ ദർശനം ലഭ്യമാകുന്നു. ഹേ ദേവേശാ, ഹേ വിഭോ—ഈ കപാലപാത്രം നിന്റെ കൈയിൽ നിന്ന് വീണിട്ടില്ല.

Verse 181

त्रपाकरा ऋषीणां च चर्यैषा कुत्सिता विभो । त्वत्प्रसादाद्व्रतं चेदं कृतं कापालिकं तु यत्

ഹേ വിഭോ, ഈ ചര്യ ഋഷിമാർക്കു ലജ്ജാകരവും നിന്ദ്യവും ആകുന്നു. എങ്കിലും നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ ഇതേ കാപാലികവ്രതം സ്വീകരിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 182

सिद्धमेतत्प्रपन्नस्य महाव्रतमिहोच्यताम् । पुण्यप्रदेशे यस्मिंस्तु क्षिपामीदं वदस्व मे

ശരണാഗതനായി ഇത് നിശ്ചയമായി. ഇനി ഇവിടെ മഹാവ്രതത്തെ വിവരിക്കൂ; ഏത് പുണ്യപ്രദേശത്തിൽ ഞാൻ ഇത് വേഗത്തിൽ അനുഷ്ഠിക്കണമെന്ന് എനിക്ക് പറഞ്ഞുതരൂ.

Verse 183

पूतो भवामि येनाहं मुनीनां भावितात्मनाम् । ब्रह्मोवाच । अविमुक्तं भगवतः स्थानमस्ति पुरातनम्

എതിനാൽ ഞാൻ പവിത്രനാകുമോ—ധ്യാനത്തിൽ സംസ്കൃതാത്മാക്കളായ മുനിമാരുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ. ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: ഭഗവാന്റെ ‘അവിമുക്ത’ എന്ന പുരാതന പുണ്യസ്ഥലം ഉണ്ട്.

Verse 184

कपालमोचनं तीर्थं तव तत्र भविष्यति । अहं च त्वं स्थितस्तत्र विष्णुश्चापि भविष्यति

അവിടെ നിനക്കായി ‘കപാലമോചന’ എന്ന പുണ്യതീർത്ഥം ഉദ്ഭവിക്കും. അവിടെ ഞാനും നീയും വസിക്കും; വിഷ്ണുവും അവിടെ തന്നേ സന്നിധനായിരിക്കും.

Verse 185

दर्शने भवतस्तत्र महापातकिनोपि ये । तेपि भोगान्समश्नंति विशुद्धा भवने मम

അവിടെ നിന്റെ ദർശനമാത്രം കൊണ്ടു മഹാപാതകികളായവരും ദിവ്യഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിച്ച്, എന്റെ ധാമത്തിൽ ശുദ്ധരാകുന്നു.

Verse 186

वरणापि असीचापि द्वे नद्यौ सुरवल्लभे । अंतराले तयोः क्षेत्रे वध्या न विशति क्वचित्

ഹേ ദേവപ്രിയേ, വരണാ എന്നും അസീ എന്നും രണ്ടു നദികളുണ്ട്. അവയുടെ ഇടയിലുള്ള പുണ്യക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് വധാർഹൻ ഒരിക്കലും പ്രവേശിക്കുകയില്ല.

Verse 187

तीर्थानां प्रवरं तीर्थं क्षेत्राणां प्रवरं तव । आदेहपतनाद्ये तु क्षेत्रं सेवंति मानवाः

തീർത്ഥങ്ങളിൽ നീയേ ശ്രേഷ്ഠതീർത്ഥം; ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നീയേ അഗ്രശ്രേഷ്ഠക്ഷേത്രം. ദേഹപതനം (മരണം) വരെയും മനുഷ്യർ ഈ പുണ്യക്ഷേത്രസേവയിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 188

ते मृता हंसयानेन दिवं यांत्यकुतोभयाः । पंचक्रोशप्रमाणेन क्षेत्रं दत्तं मया तव

അവിടെ മരിച്ചവർ ഹംസയാനത്തിൽ ആരൂഢരായി, എല്ലാദിക്കുകളിലുമുള്ള ഭയത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തരായി, സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോകുന്നു. അഞ്ചു ക്രോശപരിമിതിയുള്ള ഈ ക്ഷേത്രം ഞാൻ നിനക്കു ദാനം ചെയ്തിരിക്കുന്നു.

Verse 189

क्षेत्रमध्याद्यदा गंगा गमिष्यति सरित्पतिम् । तदा सा महती पुण्या पुरी रुद्र भविष्यति

പുണ്യക്ഷേത്രത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ നിന്ന് ഗംഗ നദിപതി സമുദ്രത്തിലേക്ക് ഗമിക്കുമ്പോൾ, ആ സ്ഥലം രുദ്രന്റെ മഹത്തായ പുണ്യപുരിയായി മാറും.

Verse 190

पुण्या चोदङ्मुखी गंगा प्राची चापि सरस्वती । उदङ्मुखी योजने द्वे गच्छते जाह्नवी नदी

പുണ്യമായ ഗംഗ വടക്കോട്ടു ഒഴുകുന്നു; സരസ്വതി കിഴക്കോട്ടു ഒഴുകുന്നു; ജാഹ്നവീ നദിയും രണ്ട് യോജന വരെ വടക്കോട്ടു ഗമിക്കുന്നു.

Verse 191

तत्र वै विबुधाः सर्वे मया सह सवासवाः । आगता वासमेष्यंति कपालं तत्र मोचय

അവിടെ എല്ലാ ദേവന്മാരും—എന്നോടും ഇന്ദ്രനോടും കൂടി—വന്നിട്ടുണ്ട്; അവിടെ തന്നെയാകും അവർ വസിക്കുക; അവിടെ ആ കപാലം വിട്ടുകളയുക.

Verse 192

तस्मिंस्तीर्थे तु ये गत्वा पिण्डदानेन वै पितॄन् । श्राद्धैस्तु प्रीणयिष्यंति तेषां लोकोऽक्षयो दिवि

ആ തീർത്ഥത്തിൽ ചെന്നു പിണ്ഡദാനത്താൽ പിതൃകളെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തി, ശ്രാദ്ധകർമ്മങ്ങളാൽ പ്രീതിപ്പെടുത്തുന്നവർക്ക് സ്വർഗത്തിൽ അക്ഷയ ലോകം ലഭിക്കും.

Verse 193

वाराणस्यां महातीर्थे नरः स्नातो विमुच्यते । सप्तजन्मकृतात्पापाद्गमनादेव मुच्यते

വാരണാസിയിലെ മഹാതീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ വിമുക്തനാകുന്നു; അവിടെ പോകുന്നതുമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ ഏഴ് ജന്മങ്ങളിലെ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 194

तत्तीर्थं सर्वतीर्थानामुत्तमं परिकीर्तितम् । त्यजंति तत्र ये प्राणान्प्राणिनः प्रणतास्तव

ആ തീർത്ഥം എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലും ശ്രേഷ്ഠമെന്നു പ്രസിദ്ധമാണ്. അവിടെ നിനക്കു പ്രണാമം ചെയ്ത് ഭക്തിയോടെ പ്രാണത്യാഗം ചെയ്യുന്നവർ പരമഗതി പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 195

रुद्रत्वं ते समासाद्य मोदंते भवता सह । तत्रापि हि तु यद्दत्तं दानं रुद्र यतात्मना

അവർ രുദ്രത്വം പ്രാപിച്ച് നിനക്കൊപ്പം ആനന്ദിക്കുന്നു. ഹേ രുദ്രാ, അവിടെയും നിയന്ത്രിതാത്മാവ് നൽകിയ ദാനം സത്യമായ പുണ്യവർദ്ധകമാകുന്നു.

Verse 196

स्यान्महच्च फलं तस्य भविता भावितात्मनः । स्वांगस्फुटित संस्कारं तत्र कुर्वंति ये नराः

ഭാവിതാത്മാവായ നിയന്ത്രിതനു ഫലം തീർച്ചയായും മഹത്തായിരിക്കും. അവിടെ സ്വന്തം ദേഹത്തെ വിധിപൂർവ്വം സംസ്കരിച്ചു ശുദ്ധീകരിച്ച് നിർദ്ദിഷ്ട കർമ്മം ചെയ്യുന്നവർക്ക്.

Verse 197

ते रुद्रलोकमासाद्य मोदंते सुखिनः सदा । तत्र पूजा जपो होमः कृतो भवति देहिनां

അവർ രുദ്രലോകം പ്രാപിച്ച് എപ്പോഴും സുഖത്തോടെ ആനന്ദിക്കുന്നു. അവിടെ ദേഹികള്ക്കായി പൂജയും ജപവും ഹോമവും ചെയ്തതുപോലെ ഫലിക്കുന്നു.

Verse 198

अनंतफलदः स्वर्गो रुद्रभक्तियुतात्मनः । तत्र दीपप्रदाने तु ज्ञानचक्षुर्भवेन्नरः

രുദ്രഭക്തിയാൽ നിറഞ്ഞ ഹൃദയമുള്ളവന് സ്വർഗം അനന്തഫലം നൽകുന്നു. അവിടെ ദീപദാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യന് ജ്ഞാനചക്ഷു ലഭിക്കുന്നു.

Verse 199

अव्यंगं तरुणं सौम्यं रूपवंतं तु गोसुतम् । योङ्कयित्वा मोचयति स याति परमं पदम्

കുറ്റമില്ലാത്ത, യുവാവായ, സൗമ്യവും രൂപവാനുമായ കാളക്കുട്ടിയെ നുകത്തിൽ കെട്ടി പിന്നെ വിട്ടയക്കുന്നവൻ പരമപദം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 200

पितृभिः सहितो मोक्षं गच्छते नात्र संशयः । अथ किं बहुनोक्तेन यत्तत्र क्रियते नरैः

പിതൃകളോടൊപ്പം അവൻ മോക്ഷം പ്രാപിക്കുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല. പിന്നെ അധികം പറയേണ്ടതെന്ത്? അവിടെ മനുഷ്യർ ചെയ്യുന്നതുതന്നെ ഫലിക്കുന്നു।