Adhyaya 21

Verse 1

नारद उवाच । तमालोक्य पलायंतं विध्वस्तध्वजकार्मुकम् । दैत्यांश्च मुदितानिंद्रः कर्तव्यं नाध्यगच्छत

ナーラダは言った。「彼が逃げ去り、旗印と弓が砕け散っているのを見、またダイティヤたちが歓喜するのを見て、インドラは何をなすべきか定め得なかった。」

Verse 2

अथायान्निकटं विष्णोः सुरेशस्त्वरयान्वितः । उवाच चैनं मधुरमुत्साहपरिबृंहितम्

そのとき神々の主インドラは急ぎヴィシュヌのもとへ近づき、励ましと決意に満ちた甘美な言葉で彼に語りかけた。

Verse 3

किमेभिः क्रीडसे देव दानवैर्दुष्टमानसैः । दुर्जनैर्लब्धरंध्रस्य पुरुषस्य कुतः क्रियाः

「主よ、なぜ邪心のダーナヴァどもと戯れておられるのですか。悪しき者が隙を得れば、人はなおいかなる善き行いを成し得ましょうか。」

Verse 4

शक्तेनोपेक्षितो नीचो मन्यते बलमात्मनः । तस्मान्न नीचं मतिमानुषेक्षेत कथंचन

「強き者に顧みられぬと、卑しき者は己に力ありと思い上がる。ゆえに賢者は、いかなる形であれ卑劣なる者を侮り捨ててはならぬ。」

Verse 5

अथाग्रेसरसंपत्त्या रथिनो जयमाययुः । कस्ते सखाभवत्पूर्वं हिरण्याक्षवधे विभो

「そして前線で優勢を得て、戦車の勇士たちは勝利へと近づいた。大いなる御力の主よ、かつてヒラニヤークシャを討つとき、あなたに比肩する盟友が誰かいたでしょうか。」

Verse 6

हिरण्यकशिपुर्दैत्यो वीर्यशाली मदोद्धतः । प्राप्य त्वां तृमवन्नष्टस्तत्र कोऽग्रेसरस्तव

ヒラニヤカシプというダイティヤは、勇力に富み、驕りに酔っていたが、汝に遭って草の葉のごとく滅びた。ゆえに、誰が汝に勝り得ようか。

Verse 7

पूर्वं प्रतिबला दैत्या मधुकैटभसन्निभाः । निविष्टास्त्वां तु संप्राप्य शलभा इव पावकम्

かつて、マドゥとカイタバに似た大いなる力のダイティヤたちが汝に突進したが、汝に至るや、火に飛び込む蛾のように滅び去った。

Verse 8

युगेयुगे च दैत्यानां त्वत्तो नाशोऽभवद्धरे । तथैवाद्येह भीतानां त्वं हि विष्णो सुराश्रयः

あらゆるユガにおいて、地を支える御方よ、ダイティヤは汝によって滅びを受けた。ゆえに今日ここにおいても、恐れおののく神々の帰依処は汝、ヴィシュヌである。

Verse 9

एवं संनोदितो विष्णुर्व्यवर्धत महाभुजः । बलेन तेजसा ऋद्ध्या सर्वभूताश्रयोऽरिहा

かくして促されると、大いなる腕をもつヴィシュヌは、力と光輝と神聖なる繁栄において増大した。万有の帰依処にして、敵を滅する者である。

Verse 10

अथोवाच सहस्राक्षं केशवः प्रहसन्निव । एवमेतद्यथा प्राह भवानस्मद्गतं वचः

そのときケーシャヴァは、ほほえむかのようにして千眼者（インドラ）に告げた。「まことにそのとおり—汝が語ったとおりである。この言葉は汝より我に届いたものだ。」

Verse 11

त्रैलोक्यदानवान्सर्वान्दग्धुं शक्तः क्षणादहम् । दुर्जस्तारकः किं तु मुक्त्वा सप्तदिनं शिशुम्

「我は刹那にして三界のダーナヴァをことごとく焼き尽くす力を有する。されど、打ち難きターラカは—七日齢の幼子を放ったのち—なお特別の例として残る。」

Verse 12

महिषश्चैव शुंभश्च उभौ वध्यौ च योषिता । जंभो दुर्वाससा शप्तः शक्रवध्यो भवानिति । तस्मात्त्वं दिव्यवीर्येण जहि जंभं मदोत्कटम्

「マヒシャとシュンバ—この二者は女によって討たれる定め。だがジャンバはドゥルヴァーサスに呪われた、『汝はシャクラ（インドラ）に討たれん』と。ゆえに汝の神なる武勇をもって、驕りの酔いに膨れたジャンバを討て。」

Verse 13

अवध्यः सर्वभूतानां त्वामृते स तु दानवः

「そのダーナヴァは、あらゆる存在にとって不敗—ただ汝を除いて。」

Verse 14

मया गुप्तो रणे जंभो जगत्कंटकमुद्धर । तद्वैकुंठवचः श्रुत्वा सहस्राक्षोमरारिहा

「戦場においてジャンバは我が護りの内にある。世の棘たる彼を抜き去れ。」このヴァイクンタの言葉を聞き、千眼のサハスラークシャ—神々の敵を討つ者—は行動の備えを整えた。

Verse 15

समादिशत्सुराध्यक्षान्सैन्यस्य रचनां प्रति । ततश्चाभ्यर्थितो देवैर्विष्णुः सैन्यमकल्पयत्

彼は軍勢の布陣について諸天の首領たちに命じた。ついで神々に請われ、ヴィシュヌは軍団を整え編成した。

Verse 16

यत्सारं सर्वलोकस्य वीर्यस्य तपसोऽपि च । तदैकादश रुद्रांश्च चकाराग्रेसरान्हरिः

ハリ（ヴィシュヌ）はルドラの十一の分を現し、先導の主として立てた――それは万界の精髄、勇力の精髄、さらには苦行（タパス）の精髄をも引き出したものである。

Verse 17

व्यालीढांगा महादेवा बलिनो नीलकंधराः । चंद्रखंडत्रिपुंड्राश्च पिंगाक्षाः शूलपाणयः

そのマハーデーヴァたちは、踏みしめるような剛なる構えで立った――力強く、青き喉（ニーラカンタ）をもち、三日月の印とトリプンダラ（三本の聖線）を帯び、黄褐の眼で、手にトリシューラ（三叉戟）を執っていた。

Verse 18

पिंगोत्तुंगजटाजूटाः सिंहचर्मावसायिनः । भस्मोद्धूलितगात्राश्च भुजमंडलभैरवाः

黄褐の高くそびえるジャターの束を結い、獅子の皮をまとい、身にはバスマ（聖灰）を塗して、逞しい腕の輪の威により恐るべき姿を現していた。

Verse 19

कपालीशादयो रुद्रा विद्रावितमहाऽसुराः । कपाली पिंगलो भीमो विरुपाक्षो विलोहितः

カパーリーシャ（Kapālīśa）をはじめ、大いなるアスラを蹴散らして退けたルドラたちが現れた――カパーリー、ピンガラ、ビー マ、ヴィルーパークシャ、ヴィローヒタ。

Verse 20

अजकः शासनः शास्ता शंभुश्चंद्रो भवस्तथा । एत एकादशनंतबला रुद्राः प्रभाविनः

アジャカ、シャーサナ、シャースター、シャンブ、チャンドラ、そしてバヴァ――これらは十一ルドラのうちに数えられ、力は無量、威光は燦然としている。

Verse 21

अपालयंत त्रिदशान्विगर्जंत इवांबुदाः । हिमाचलाभे महति कांचनांबुरुहस्रहि

彼らは雨雲の雷鳴のごとく轟きつつ諸天を守護し、ヒマラヤにも似た大いなる山岳の地に立った。そこは幾千もの黄金の蓮華により荘厳されていた。

Verse 22

प्रचंचलमहाहेमघंटासंहतिमंडिते । ऐरावते चतुर्दंते मत्तमातंग आस्थितः

彼はアイラーヴァタに騎乗した。四つの牙を備え、発情の滴に酔い狂う象王であり、揺れては澄んだ音を立てる大いなる黄金の鈴の房で飾られていた。

Verse 23

महामदजलस्रावे कामरूपे शतक्रतुः । तस्थौ हिमगिरेः श्रृंगे भानुमानिव दीप्तिमान् । तस्यारक्षत्पदं सव्यं मारुतोऽमितविक्रमः

シャタクラトゥ（インドラ）は、激しくマダ水を流す象カーマルーパに乗り、ヒマギリの峰に立って太陽のごとく輝いた。さらにその左には、無量の武勇をもつマルタが立ち、その位を守護した。

Verse 24

जुगोपापरमग्निश्च ज्वालापूरितदिङ्मुखः । पृष्ठरक्षोऽभव द्विष्णुः समरेशः शतक्रतोः

また、十方の面を炎で満たす至上のアグニが後方を守って立ち、戦場の主たるドヴィシュヌがシャタクラトゥ（インドラ）の背後の護り手となった。

Verse 25

आदित्या वसवो विश्वे मरुतश्चाश्विनावपि । गंधर्वा राक्षसा यक्षाः सकिंनरमहोरगाः

アーディティヤ、ヴァス、ヴィシュヴェ・デーヴァ、マルット、そして二柱のアシュヴィンもまた—ガンダルヴァ、ラークシャサ、ヤクシャ、さらにキンナラと大いなるナーガたち—ことごとく集い来た。

Verse 26

कोटिशःकोटिशः गृत्वा वृंदं चिह्नोपलक्षितम् । विश्रावयंतः स्वां कीर्तिं बंदिवृन्दैः पुरः सरैः

幾千万、幾千万と、彼らは識別の印をもつ隊伍を結び、先頭を進む讃歌の詠み手たる触れ役が、その名声を四方に高らかに告げ広めた。

Verse 27

चेलुर्दैत्यवधे दृप्ता नानावर्णायुधध्वजाः

ダイティヤを討ち滅ぼしたことに昂ぶり、彼らは進軍した――さまざまな色の武器と旗印を掲げて。

Verse 28

शतक्रतोरमरनिकायपालिता पताकिनी याननिनादनादिता । सितोन्नतध्वजपटकोटिमंडिता बभूव सा दितिसुतोकवर्धिनी

その旗印の軍勢は、シャタクラトゥ（インドラ）の神々の群に守られ、戦車の轟きに満ちていた。幾千万もの高く白き旗と吹き流しに飾られて燦然と輝き、ディティの子らに恐怖と苦悩をいよいよ増し加える軍となった。

Verse 29

आयांतीं तां विलोक्याथ सुरसेनां गजासुरः । गजरूपी महांश्चैव संहारांभोधिविक्रमः

神々の軍が迫り来るのを見て、ガジャースラは――巨躯にして象の姿をとり、その武勇は滅びの大海のごとき者――迎え撃つべく進み出た。

Verse 30

परश्वधायुधो दैत्यो दशनौष्ठकसंपुटः । ममर्द चरणे देवांश्चिक्षेपान्यान्करेण च

斧を武器とするその魔は、歯と唇をむき出して凄まじく、ある神々を足下で踏み砕き、またある者を手で投げ飛ばした。

Verse 31

परान्परशुना जघ्ने दैत्येंद्रो रौद्रविक्रमः । तस्यैवं निघ्नतः क्रुद्धा देवगन्धर्वकिंनराः

恐るべき武勇を誇る魔王は、その斧で多くの者をなぎ倒した。彼がこのように殺戮を続ける中、神々やガンダルヴァ、キンナラたちは激しい怒りに燃えた。

Verse 32

मुमुचुः संहताः सर्वे चित्रशस्त्रास्त्रसंहतिम् । परश्वधांश्च चक्राणि भिण्डिपालान्समुद्गरान्

彼らは団結し、斧、円盤（チャクラ）、投げ槍、重い棍棒など、多種多様な武器を一斉に放った。

Verse 33

कुन्तान्प्रासाञ्छरांस्तीक्ष्णान्मुद्गरांश्चापि दुःसहान् । तान्सर्वान्सोग्रसद्दैत्यो यूथपः कवलानिव

槍、長槍、鋭い矢、そして耐え難いほどの棍棒さえも、その悪魔は、まるで群れのリーダーが食物を頬張るかのように飲み込んでしまった。

Verse 34

कोपस्फुरितदंष्ट्राग्रः करस्फोटेन नादयन् । सुरान्नघ्नंश्चराराजौ दुष्प्रेक्ष्यः सोऽथ दानवः

怒りに牙の先を震わせ、手を打ち鳴らして咆哮しながら、直視することさえ困難なそのダーナヴァ（悪魔）は戦場を動き回り、神々をなぎ倒した。

Verse 35

यस्मिन्यस्मिन्निपतति सुर वृंदे गजासुरः । तस्मिस्तीस्मिन्महाशब्दो हाहाकारो व्यजायत

ガジャースラが神々の軍勢に襲いかかるところではどこでも、大混乱が生じ、「ああ！ああ！」という悲鳴が響き渡った。

Verse 36

अथ विद्रवमानं तब्लं प्रेक्ष्व समंततः । रुद्राः परस्परं प्रोचुरहंकारोत्थितार्चिषः

そのとき、軍勢が四方へ逃げ散るのを見て、憤れる我慢より生じた火焔に燃えるルドラたちは、互いに語り合った。

Verse 37

भोभो गृह्णत दैत्येंद्रं भिंदतैनं महाबलाः । कर्षतैनं शितैः शूलैर्भञ्जतैनं हि मर्मसु

「おお、おお！阿修羅の王を捕らえよ！猛き者たちよ、突き貫け！鋭きトリシューラで引きずり、急所を打ち砕け！」

Verse 38

कपाली वाक्यमाकर्ण्य शूलं सितशितंमुखे । संमार्ज्य वामहस्तेन संरंभाद्विवृतेक्षणः

その言葉を聞くや、カパーリーは猛き決意に目を見開き、左手で光り輝く鋭尖のトリシューラをぬぐった。

Verse 39

प्रोत्फुल्लारुणनीलाब्जसंहतिः सर्वतो दिशः । अथागाद्भुकुटीवक्रो दैत्येंद्राभिमुखो रणे

四方に紅と青の蓮華が満開となって群れ現れ、ついで眉をひそめ、戦場に進み出て阿修羅の王に向き合った。

Verse 40

दृढेन मुष्टिबन्धेन शूलं विषृभ्य निर्मलः । जघान कुम्भदेशे तु कपाली गजदानवम्

清浄なるカパーリーは固く拳を結んでトリシューラを投げ放ち、象形のダーナヴァのこめかみを打ち貫いた。

Verse 41

ततो दशापि ते रुद्रा निर्मलायोमयै रणे । जघ्नुः शूलैस्तु दैत्येंद्रं शैलवर्ष्माणमाहवे

そのとき、戦場にて清らかに輝く十柱のルドラは、三叉戟をもってダーナヴァの王を討った—その身は山のごとくであった。

Verse 42

सुस्राव शोणितं पश्चात्सर्वस्रोतस्सु तस्य वै । शूलरक्तेन रुद्रस्य शुशुभे गजदानवः

やがて、その身のあらゆる孔より血がほとばしり、ルドラの三叉戟に付いた血に染まって、象の魔は凄まじくも妖しく輝いて見えた。

Verse 43

प्रोत्फुल्लामलनीलाब्जं शरदीवामलं सरः । भस्मशुभ्रतनुच्छायै रुद्र र्हंसैरिवावृतम्

それは、澄みわたる秋の湖に清らかな青蓮が咲き、聖灰のごとく白く輝く身をもつルドラの白鳥に覆われているかのようであった。

Verse 44

क्रुद्धं कपालिनं दैत्यः प्रचलत्कर्णपल्लवः । भवं च दन्तैर्बिभिदे नाभिदेशे जगासुरः

怒れる魔は耳朶をはためかせてカパーリーを傷つけ、さらに象のアスラは牙でバヴァ（シヴァ）を臍のあたりで突き貫いた。

Verse 45

दृष्ट्वानुरक्तं रुद्राभ्यां नवरुद्रास्ततो द्रुतम् । विव्यधुर्विशिखैः शूलैः शरीरममरद्विषः

二柱のルドラと組み合うのを見て、九柱のルドラはたちまち、矢のごとく鋭い三叉戟で神々の敵の身を貫いた。

Verse 46

ततः कपालिनं त्यक्त्वा भवं चासुरपुंगवः । वेगेन कुपितो दैत्यो नव रुद्रानुपाद्रवत् । ममर्द चरणाघातैर्दन्तैश्चापि करेण च

そのとき阿修羅の雄は、カパーリーとバヴァを捨て、怒りと疾さのままに九柱のルドラへ突進し、足の蹴り、牙、そして手の打撃で彼らを打ち砕いた。

Verse 47

ततोऽसौ शूलयुद्धेन श्रममासादितो यदा । तदा कपाली जग्राह करमस्यामरद्विषः

三叉戟の戦いで彼が疲弊したとき、神々の敵であるその者の手を、カパーリーは掴み取った。

Verse 48

भ्रामयामास चातीव वेगेन च गजासुरम् । दृष्ट्वाश्रमातुरं दैत्यं किंचिच्च्यावितजीवितम्

そして大いなる力で、ガジャースラを激しく回転させた。疲労に苦しむその魔が、生命の気を揺さぶられ、すでに失われかけているのを見て。

Verse 49

निरुत्साहं रणे तस्मिन्गतयुद्धोत्सवोऽभवत् । ततो भ्रमत एवास्य चर्म उत्कृत्त्य भैरवम्

その戦いで彼は気力を失い、戦の歓喜も消え去った。するとなお回転するさなか、バイラヴァがその皮を切り剥いだ。

Verse 50

स्रवत्सर्वांगर क्तौघं चकारांबरमात्मनः । तुष्टुवुस्तं तदा देवा बहुधा बहुभिः स्तवैः

全身の肢から血潮が奔流となって流れ出ると、彼はそれを自らの衣のごとくまとった。そのときデーヴァたちは多くの讃歌をもって、さまざまに彼を讃えた。

Verse 51

ऊचुश्चैनं चयो हन्यात्स म्रियेत ततस्त्वसौ । दृष्ट्वा कपालिनो रूपं गजचर्मांबरावृतम्

彼らは言った。「彼を打つ者は、ただちに死ぬであろう。」髑髏を携える者の姿――象皮の衣をまとったその形相――を見て、衆はことごとく恐怖に囚われた。

Verse 52

वित्रेसुर्दुद्रुवुर्जघ्नुर्निपेतुश्च सहस्रशः । एवं विलुलिते तस्मिन्दानवेन्द्रे महाबले

彼らは恐怖に震え、ある者は逃げ、ある者は打ちかかり、幾千もが倒れた。かくして、大いなる力をもつダーナヴァの王が乱れに翻弄されるとき、

Verse 53

गजं मत्तमथारुह्य शतदुन्दुभिनादितम् । निमिरभ्यपतत्तूर्णं सुरसैन्यानि लोडयन्

ニミは発情の狂いに燃える象に乗り、百の戦鼓の轟きのただ中で、たちまち前へと突進し、神々の軍勢を踏み散らし、打ち崩した。

Verse 54

यांयां निमिगजो याति दिशं तांतां सवाहनाः । दुद्रुवुश्चुक्रुशुर्देवा भयेनाकंपिता मुहुः

ニミの象が向かう方角ごとに、その方へと神々は乗り物もろとも走り去り、叫び声を上げ、恐れに幾度も身を震わせた。

Verse 55

गन्धेन सुरमातंगा दुद्रुवुस्तस्य हस्तिनः । पलायितेषु सैन्येषु सुराणां पाकशासनः

その匂いだけで、神々の象たちはその象から逃げ去った。さらに天軍が逃走して散り散りとなると、インドラ――パーカを懲らしめる者――は危急のただ中にさらされた。

Verse 56

तस्थौ दिक्पालकैः सार्धमष्टभिः केशवेन च । संप्राप्तस्तस्य मातंगो यावच्छक्रगजं प्रति

彼は八方の守護神たち八柱と、ケーシャヴァと共に立っていた。そのマータンガの象は、インドラの象へと迫り来た。

Verse 57

तावच्छक्रगजो भीतो मुक्त्वा नादं सुभैरवम् । ध्रियमाणोऽपि यत्नेन चकोर इव तिष्ठति

そのときインドラの象は恐れおののき、ことのほか凄まじい咆哮を放った。懸命に押しとどめられても、チャコーラ鳥のように立ちすくんだ。

Verse 58

पलायति गजे तस्मिन्नारूढः पाकशासनः । विपरीतमुखं युद्धं दानवेन्द्रेण सोऽकरोत्

その象が逃走すると、背に乗るパーカシャーサナ（インドラ）は、後ろを向いたままダーナヴァの王に抗して戦った。

Verse 59

शतक्र तुस्तु शूलेन निमिं वक्षस्यताडयत् । गदया दंतिनं तस्य गल्लदेशेहनद्भृशम्

だがシャタクラトゥ（インドラ）は槍でニミの胸を突き、さらに棍棒でその象の頬のあたりを激しく打ち据えた。

Verse 60

तं प्रहारचिंत्यैव निमिर्निर्भयपौरुषः । ऐरावतं कटीदेशे मुद्गरेणाभ्यताडयत्

ただ一撃を念じるのみのニミは、勇猛にして恐れなく、棍棒でアイラーヴァタの脇腹を打ち砕いた。

Verse 61

स हतो मुद्गरेणाथ शक्रकुञ्जर आहवे । जगाम पश्चात्पद्भ्यां च पृथिवीं भूधराकृतिः

戦場にて棍棒に打たれ、帝釈天の象はよろめいた。後ろへ一歩一歩退き、山のごとき身をもつその獣は大地へと沈み伏した。

Verse 62

लाघवात्क्षिप्रमुत्थाय ततोऽमरमहागजः । रणादपससर्पाथ भीषितो निमिहस्तिना

そののち、天界の大象は身軽さゆえにたちまち跳ね起き、戦場から退いた――尼弥の象のごとき威力におびえたのである。

Verse 63

ततो वायुर्ववौ रूक्षो बहुशर्करपांशुलः । सम्मुखो निमिमातंगोऽकंपनोऽचलकंपनः । स्रुतरक्तो बभौ शैलो घनधातुह्रदो यता

そのとき、砂礫と塵を多く含む荒き風が吹きすさんだ。正面には尼弥が立つ――武人の中の象として――みずからは揺るがず、しかも山々をも震わせる。血を流すその姿は、濃き鉱脈と赤き淵に彩られた断崖のごとくであった。

Verse 64

धनेशोऽपि गदां गुर्वी तस्य दानवहस्तिनः । मुमोच वेगान्न्यपतत्सा गदा तस्य मूर्धनि

財宝神ダネーシャ（クベーラ）もまた、その魔象に重き棍棒を投げ放った。勢いよく放たれた棍棒は、その頭上に激しく落ちかかった。

Verse 65

गजो गदानिपातेन स तेन परिमूर्छितः । दंतैर्भित्वा धरां वेगात्पपाताचलसन्निभः

その棍棒の落下により、象は打ちのめされ気を失った。牙で大地をえぐりつつ勢いよく倒れ、崩れ落ちる山のように地に伏した。

Verse 66

पतिते च गजे तस्मिन्सिंहनादो महानभूत् । सर्वतः सुरसैन्यानां गजबृंहितबृंहितः

その象が倒れると、神々の軍勢のあらゆる方角から大いなる獅子吼が起こり、象の喇叭の響きと交じり合って轟いた。

Verse 67

हेषारवेण चाश्वानां राणास्फोटैश्च धन्विनाम् । गजं तं निहतं दृष्ट्वा निमिं चापि पराङ्मुखम्

馬のいななきと弓手の弦のはじける音のただ中で、その象が討たれ、さらにニミが背を向けたのを見て、

Verse 68

सुराणां सिंहनादं च सन्नादितदिगंतरम् । जंभो जज्वाल कोपेन संदीप्त इव पावकः

神々の獅子吼が四方の果てまで鳴り響くのを聞くや、ジャンバは怒りに燃え、燃えさかる火のごとく激しく燃え立った。

Verse 69

ततः स कोपरक्ताक्षो ध्नुष्यारोप्य सायकम् । तिष्ठेति चाब्रवीत्तारं सारथिं चाप्यनंदयत्

そのとき怒りで眼を赤くし、矢を弓に番えて「止まれ！」と叫び、御者ターラをも励まして駆り立てた。

Verse 70

तमायांतमभिप्रेक्ष्य धनुष्याहितसा यकम् । शतक्रतुरदीनात्मा दृढमादत्त कार्मुकम्

矢をすでに番えたまま迫り来る彼を見て、シャタクラトゥ（インドラ）は心揺るがず、己の弓を固く握りしめた。

Verse 71

बाणं च तैलधौताग्रमर्धचंद्रमजिह्मगम्

そして（彼は）一本の矢を取った――油で磨かれた鏃、半月の形、少しも逸れず真っ直ぐに飛ぶ矢を。

Verse 72

तेनास्यट सशरं चापं चिच्छेद बलवृत्रहा । अपास्य तद्धनुश्छिन्नं जंभो दानवनंदनः

その矢によって、強大なるヴリトラ殺しは、弓と、そこに番えられていた矢とを断ち切った。折れた弓を投げ捨て、ダーナヴァたちの歓びであるジャンバは、なお戦いに備えた。

Verse 73

अन्यत्कार्मुकादाय वेगवद्भारसाधनम् । शरांश्चाशीविषाकारांस्तैलधौताजिह्मगान्

さらに別の弓を取り上げた――迅速で、重い引き絞りにも耐える弓である。加えて、毒蛇のごとき姿の矢を取り、油で磨かれ、真っ直ぐに飛ぶ矢を備えた。

Verse 74

शक्रं विव्याध दशभिर्जत्रुदेशे च पत्रिबिः । हृदये च त्रिभिश्चैव द्वाभ्यां च स्कन्धयोर्द्वयोः

彼は羽根ある矢十本でシャクラの鎖骨のあたりを射抜き、さらに三本を心臓に、二本を左右の肩に突き立てた。

Verse 75

शक्रोपि दानवेन्द्राय बाणजालम भीरयन् । अप्राप्तान्दानवेन्द्रस्तु शराश्छक्रभुजेरितान्

シャクラもまた怯まず、ダーナヴァの主に向けて矢の網を放った。だがダーナヴァ王は、シャクラ自身の腕から放たれたその矢を、届く前にことごとく斬り落とした。

Verse 76

चिच्छेद शतधाऽकाशे शरैरग्निशिखोपमैः । ततश्च शरजालेन देवेन्द्रो दानवेश्वरम्

インドラは火の舌のごとき矢で、空中にてそれらを百に断ち裂いた。ついで神々の主は、密なる矢の網をもってダーナヴァの王を覆い攻めた。

Verse 77

आच्छादयत यत्नेन वर्षास्विव घनैर्नभः । दैत्योऽपि बाणजालेन विव्याध सायकैः शितैः

力を尽くして彼は、雨季の雲のように天を覆った。ダイティヤもまた矢の網を張り、鋭き飛び矢で応戦した。

Verse 78

यथा वायुर्घनाटोपं यदवार्यं दिशां मुखे । शक्रोऽथ क्रोधसंरंभान्न विशेषयते यदा

風が雲の大群を押し流し、四方の前にて止め難いように、シャクラもまた—怒りの奔流に捉えられるとき—もはや分別して節度を保たない。

Verse 79

दानवेन्द्रं तदा चक्रे गंधर्वास्त्रं महाद्भुतम् । ततोऽस्य तेजसा व्याप्तमभूद्गनगोचरम्

そのとき彼は、ダーナヴァの主に対して驚異なるガンダルヴァの武器を用いた。するとその光熱の威力により、天と戦場は満ちわたり、ガナの群の境域に動くかのようであった。

Verse 80

गन्धर्वनगरैश्चापि नानाप्राकारतोरणैः । मुंचद्भिरद्भुताकारैरस्त्रवृष्टिं समंततः

またそれらの「ガンダルヴァの都」は、さまざまな城壁と門楼を備え、四方より驚異の形をなす武器の雨が、周囲一面に投げ放たれて降り注いだ。

Verse 81

तयास्त्रवृष्ट्या दैत्यानां हन्यमाना महाचमूः । जंभं शरणमागच्छत्त्राहित्राहीति भारत

その武器の雨に打たれて、ダイティヤの大軍は次々と討たれた。彼らはジャンバのもとへ避難し、「救ってくれ、救ってくれ！」と叫んだ。おお、バーラタよ。

Verse 82

ततो जंभो महावीर्यो विनद्य प्रहसन्मुहुः । स्मरन्साधुसमाचारं दैत्यानामभयं ददौ

そのとき大勇のジャンバは轟くように吼え、幾度も笑った。聖なる者の正しい作法を思い起こし、ダイティヤたちに無畏の保証を与えた。

Verse 83

ततोऽस्त्रं मौशलंनाम मुमोच सुमहाभयम् । अथोग्रमुसलैः सर्वमभवत्पूरितं जगत्

ついで彼は、きわめて恐るべき「マウシャラ」と名づけられた武器を放った。すると世界のすべてが、凄惨な鉄の棍棒で満ちたかのようであった。

Verse 84

तैश्च भग्नानि सर्वाणि गंधर्वनगराणि च । अथोग्रैक प्रहारेण रथमश्वं गजं सुरम्

それらの棍棒によって、ガンダルヴァの都々もことごとく打ち砕かれた。さらにただ一撃の猛打で、戦車も馬も象も、そして戦士たちも打ち倒された。

Verse 85

चूर्णयामास तत्क्षिप्रं शतशोऽथ सहस्रशः । ततः सुराधिपः सक्रस्त्वाष्ट्रमस्त्रमुदैरयत्

彼はたちまち彼らを、百、千と粉砕した。すると神々の主シャクラ（インドラ）は、トヴァシュトリの作りし武器、トヴァーシュトラ・アストラを掲げた。

Verse 86

संध्यमाने ततश्चास्त्रे निश्चेरुः पावकार्चिषः । ततो यंत्रमया विद्याः प्रादुरासन्सहस्रशः

その武器が用いられるや、火の火花がほとばしり出た。すると、機巧より成るヴィディヤー（秘学・呪法）が幾千も現れ出た。

Verse 87

तैर्यंत्रैरभवद्युद्धमंतरिक्षं वितारकम् । तैर्यंत्रैर्मौशलं भग्नं हन्यंते चासुरास्तदा

それらの機巧によって戦いは虚空一面に広がった。同じ装置によりモーシャラの武器は砕かれ、その時アスラたちは討たれた。

Verse 88

शैलास्त्रं मुमुचे जंभो यंत्रसंघातचूर्णनम् । व्यामप्रमाणैरुपलैस्ततो वर्षः प्रवर्तत

その後ジャンバは、機巧の群れを粉砕するシაიラの武器を放った。たちまち、各々が一ヴィヤーマの大きさの岩が雨のごとく降り始めた。

Verse 89

त्वाष्ट्रोण निर्मितान्याशु यानि यंत्राणि भारत । तेनोपल निपातेन गतानि तिलशस्ततः

おおバーラタよ、トヴァシュトリが速やかに造った機巧は、その石の落下によって粉々となり、胡麻の粒のように散り散りとなった。

Verse 90

ततः शिरस्सु देवानां शिलाः पेतुर्महाजवाः । दारयंत्यश्च वसुधां चतुरंगबलं च तत्

その後、凄まじい速さで巨岩が神々の頭上に降り注いだ。それらは大地をも裂き、戦車・象・馬・歩兵より成る四軍を引き裂いた。

Verse 91

ततो वज्रास्त्रमकरोत्सस्राक्षः पुरंदरः । शिलामहार्षंव्यशीर्यत समंततः

そのとき千眼のプランダラ（インドラ）は金剛（ヴァジュラ）の武器を放ち、巨大な岩の雨は四方ことごとく砕け散った。

Verse 92

ततः प्रशांतैः शैलास्त्रैर्जंभो भूधरसन्निभः । ऐषीकमस्त्रमकरोच्चूर्णितान्यपराक्रमः

ついで山のごとき姿のジャンバは、岩の武器が鎮められたのを見て、アイシーカの武器を放ち、猛き武勇で敵を粉砕した。

Verse 93

ऐषीकेणागमन्नाशं वज्रास्त्रं गिरिदारणम् । विजृंभत्यथ चैषीके परमास्त्रेऽतिदारुणे

アイシーカによって、山を裂くヴァジュラの武器は滅びを迎えた。さらにそのアイシーカという至上にして甚だ恐るべき武器は、威力を増して広がっていった。

Verse 94

जज्वलुर्देवसैन्यानि सस्यंदनगजानि च । दह्यमानेष्व नीकेषु तेजसास्त्रस्य सर्वतः

神々の軍勢は戦車や戦象とともに燃え上がり、テージャサーストラ（光輝の武器）の光により、部隊は四方で焼き尽くされていった。

Verse 95

आग्नेयमस्त्रमकरोद्बलहा पाकशासनः । तेनास्त्रेण च तन्नाशमैषीकमगमत्तदा

そのときバラハー、パーカシャーサナ（インドラ）はアーグネーヤの武器を放ち、そのアストラによってアイシーカの武器はただちに滅ぼされた。

Verse 96

तस्मिन्प्रतिहते चास्त्रे पावकास्त्रं व्यजृंभत । जज्वाल सेना जंभस्य रथः सारथिरेव च

その武器が退けられるや、パーヴァカ・アストラ（火の神兵）が燃え上がった。ジャンバの軍勢は炎に包まれ、戦車も御者もまた焼かれた。

Verse 97

तः प्रतिहतास्त्रोऽसौ दैत्येंद्रः प्रतिभानवान् । वारुणास्त्रं मुमोचाथशमनं पावकार्चिषाम्

武器を阻まれると、光輝あるダイティヤの王はヴァルナ・アストラを放った。これは火のアストラの炎を鎮める水の神兵である。

Verse 98

ततो जलधरैर्व्योम स्फुरद्विद्युल्लताकुलैः । गंभीराक्षसमाधारैश्चाभ्यपूर्यत मोदिनी

そのとき天空は雨雲に満ち、稲妻の閃光が縦横に走った。大地モーディニーは、深く轟く豪雨により満ちあふれた。

Verse 99

करींद्रकरतुल्याभिर्धाराभिः पूरितं जगत् । शांतमाग्नेयमस्त्रं च विलोक्येंद्रश्चकार ह

王象の鼻のごとき奔流が世界を満たした。アグネーヤ・アストラが鎮められたのを見て、インドラはそれに応じて動いた。

Verse 100

वायव्यमस्त्रमतुलं तेन मेघा ययुः क्षयम् । वायव्यास्त्रबलेनाथ निर्धूते मेघमंडले

ついで彼は比類なきヴァーヤヴィヤ・アストラを放った。その力により雲は滅びへと追いやられた。ヴァーヤヴィヤの神兵の威力で雲の輪が払われると、空は澄みわたった。

Verse 101

बभूवानाविलं व्योम नीलोत्पलदलप्रभम् । वायुना चातिरूपेण कंपिताश्चैव दानवाः

虚空は濁りなく澄みわたり、青蓮華の花弁のごとく輝いた。さらにその比類なき強風によって、ダーナヴァたちもまた揺り動かされた。

Verse 102

न शेकुस्तत्र ते स्थातुं रणेऽपि बलिनोऽपि ये । जभस्ततोऽभवच्छौलो दशयोजनविस्तृतः

その場では、たとえ剛力の者であっても、戦場にあってさえ踏みとどまれなかった。すると十由旬にわたり広がる、白く燃えさかる巨大な塊が現れた。

Verse 103

मारुतप्रतिघातार्थं दानवानां बलाधिपः । नानाश्चर्यसमायुक्तो नानाद्रुमलतावृतः

風の猛撃を退けんとして、ダーナヴァ軍の総帥は一つの奇瑞を現した。そこには数多の不思議が備わり、さまざまな樹木と蔓草が覆い茂っていた。

Verse 104

ततः प्रशमिते वायौ दैत्येंद्र पर्वताकृतौ । महाशनिं वज्रमयीं मुमोचाशु शतक्रतुः

やがて風が鎮まり、ダイティヤ王が山のごとき姿を取ると、シャタクラトゥ（インドラ）は金剛（ヴァジュラ）より成る大いなる雷槌をたちまち放った。

Verse 105

तयाशन्या पतितया दैत्यस्याच लरूपिणः । कंदराणि व्यशीर्यंतं समंतान्निर्झराणि च

その雷槌が山の姿となったダイティヤに落ちかかると、彼の岩窟は砕け散り、四方より渓流と滝とが一斉に噴き出した。

Verse 106

ततः सा दानवेंद्रस्य शैलमाया न्यवर्तत । निवृत्तशैलमायोऽथ दानवेंद्रो मदोत्कटः

その時、ダーナヴァの王の山の幻影は消え去った。その山のマーyā（幻力）が止むと、驕り高ぶる猛々しいダーナヴァの主は別の姿をとった。

Verse 107

बभूव कुंजरो भीमो महाशैलमयाकृतिः । ममर्द च सुरानीकं दंतैश्चाभ्यहनत्सुरान्

彼は大山のような体を持つ恐ろしい象となった。彼は神々の軍勢を踏み砕き、その牙で神々を打ち据えた。

Verse 108

बभंज पृष्ठतः कांश्चित्करेणाकृष्य दानवः । ततः क्षपयतस्तस्य सुरसैन्यानि वृत्रहा

そのダーナヴァは鼻で彼らの一部を引きずり寄せ、背後から粉砕した。そこでヴリトラハ（インドラ）はそのダーナヴァの軍勢を滅ぼし始め、神々の敵軍を減らしていった。

Verse 109

अस्त्रं त्रैलोक्यदुर्धर्षं नारसिंहं मुमोच ह । ततः सिंहसस्राणि निश्चेरुर्मंत्रतेजसा

彼は三界において抵抗不可能なナラシンハの武器を放った。すると、マントラの燃え盛る力によって、数千もの獅子が飛び出した。

Verse 110

हृष्टदंष्ट्राट्टहासानि क्रकचाभनखानि च । तैर्विपाटितगात्रोऽसौ गजमायां व्यपोहयत्

むき出しの牙と轟くような哄笑、そして鋸のような爪で、彼らはその手足を切り裂いた。こうして彼はその象の幻影を打ち払った。

Verse 111

ततश्चाशीविषो घोरोऽभवत्फणसमाकुलः । विषनिःश्वासनिर्दग्धसुरसैन्यमहारथः

そのとき彼は、無数の鎌首をうねらせる恐るべき猛毒の大蛇となり、毒の息で神々の軍の大車戦士たちを焼き焦がした。

Verse 112

ततोऽस्त्रं गारुडं चक्रे शक्रः संप्रहरन्रॅणे । ततस्तस्माद्गरुत्मंतः सहस्राणि विनिर्ययुः

そこでシャクラ（インドラ）は戦場で打ちかかり、ガルダの武器を放った。するとそこから、幾千ものガルダがほとばしり出た。

Verse 113

तैर्गरुत्मद्भिरासाद्य जंभं भुजगरूपिणम् । कृतस्तु संढशो दैत्यः सास्य माया व्यनश्यत

それらのガルダに襲われ、蛇の姿のジャンバは引き裂かれて粉々となり、同時にそのマーヤー（幻術）も滅び去った。

Verse 114

मायायाम च प्रनष्टायां ततो जंभो महासुरः । चकार रूपमतुलं चंद्रादित्यपदानुगम्

その幻力が滅び去ると、偉大なるアスラのジャンバは比類なき姿を現し、月と太陽の運行にも並ぶほど広大となった。

Verse 115

विवृत्तनयनो ग्रस्तुमियेष सुरपुंगवान् । ततोऽस्य प्रविशद्वक्त्र समहारथकुंजरा

眼をぐるりと回しつつ、アスラの首魁は神々の勇士を呑み込まんとした。するとその軍の戦象と大戦車が、彼の口へとなだれ込んだ。

Verse 116

सुरसेनाऽभवद्भीमं पातालोत्तालतालुकम् । सैन्येषु ग्रस्यमानेषु दानवेन बलीयसा

より強きダーナヴァが軍勢を呑み込んでゆくとき、神々の軍には恐怖が満ちた――高く上顎を持ち上げて大口を開くパーターラ（冥界）のごとく、凄まじくおそろしかった。

Verse 117

शक्रो दीनत्वमापन्नः श्रांतवाहनवाहनः । कर्तव्यतां नाध्यगच्छत्प्रोवाचेदं जनार्दनम्

シャクラ（インドラ）は意気消沈し、乗り物も疲れ果てていた。なすべきことが分からず、彼はジャナールダナ（ヴィシュヌ）にこう語った。

Verse 118

किमनंतरमेवास्ति कर्तव्यं नो विशेषतः । तदादिश घटामोऽस्य दानवस्य युयुत्सतः

「今ただちに、我らは何をなすべきか――明確に、断乎として。お命じください。この戦いを求めるダーナヴァに対し、我らはそれを遂げましょう。」

Verse 119

ततो हरिरुवाचेदं वज्रायुधमुदारधीः । न सांप्रतं रणं त्याज्यं शत्रुकातरभैरवम्

そのとき高き智慧を備えたハリは、金剛（ヴァジュラ）を執る者に告げた。「今は戦を捨てる時ではない――敵が恐れ、動揺しているのだから。」

Verse 120

मा गच्छ मोहं मा गच्छ क्षिप्रमस्त्रं स्मर प्रभो । नारायणास्त्रं प्रयतः श्रुत्वेति मुमुचे स च

「迷いに落ちるな――惑うな。速やかにその武器を想起せよ、主よ！」と。『（用いよ）ナーラーヤナ・アストラ』と聞くや、彼もまた心を一つにして、それを放った。

Verse 121

एतस्मिन्नंतरे दैत्यो विवृतास्योऽग्रसत्क्षणात् । त्रीणित्रीणि च लक्षाणि किंनरोरगरक्षसाम्

その時、悪魔は大きく口を開け、キンナラ、ナーガ、ラークシャサをそれぞれ三十万ずつ瞬く間に飲み込んだ。

Verse 122

ततो नारायणास्त्रं च निपपातास्य वक्षसि । महास्त्रभिन्नहृदयः सुस्राव रुधिरं च सः

その時、ナーラーヤナの武器が彼の胸を打った。その強大な武器によって心臓が裂かれ、彼は血を流した。

Verse 123

ततः स्वतेजसा रूपं तस्य दैत्यस्य नाशितंम् । ततश्चां तर्दधे दैत्यः कृत्वा हासं महोत्कटम्

その後、自身の炎の力によってその悪魔の姿は崩れ去り、彼は恐ろしい高笑いを残して姿を消した。

Verse 124

गगनस्थः स दैत्येन्द्रः शस्त्राशनिमतींद्रियः । मुमोच सुरसैन्यानां सहारकरणीं पराम्

空に留まり、感覚が稲妻のようなその悪魔の王は、神々の軍隊を滅ぼす至高の力を放った。

Verse 125

तथा परश्वधांश्चक्रवज्रबाणान्समुद्गरान् । कुंतान्खड्गान्भिंडिपालानयोमुखगुडांस्तथा

彼はまた、斧、円盤、稲妻、矢、棍棒、槍、剣、ビンディパーラ、そして鉄の頭を持つ棒を投げつけた。

Verse 126

ववर्ष दानवो रोषादवध्यानक्षयानपि । तैरस्त्रैर्दानवोन्मुक्तैर्देवानीकेषु भीषणैः

ダーナヴァは激怒し、防ぎようのない無尽蔵の武器を雨のように降らせた。悪魔によって放たれたその恐ろしい武器により、神々の軍勢は恐怖に襲われた。

Verse 127

बाहुभिर्धरणी पूर्णा शिरोभिश्च सकुंडलैः । ऊरुभिर्गजहस्ताभैः करींद्रैश्चाचलोपमैः

大地は、腕や耳飾りをつけたままの切断された頭部、象の鼻のような太腿、そして山のように横たわる象の王たちで埋め尽くされた。

Verse 128

भग्नेषा दंडचक्राक्षै रथैभिः सह । दुःसंचाराभवत्पृथ्वी मांसशोणितकर्दमा

戦車は粉砕され、車軸や車輪は壊れ、大地は肉と血の泥沼となり、通行することが困難になった。

Verse 129

रुधिरौघह्रदावर्ता गजदेहशिलोच्चया । कबंधनृत्यबहुला महा सुरप्रवाहिनी

戦士たちの大河が押し寄せた。その淵と渦は血の激流でできており、岩の塚は象の死体、そしてその広がりは狂乱して踊る首のない胴体で埋め尽くされていた。

Verse 130

श्रृगालगृध्रध्वांक्षाणां परमानंदकारिणी । पिशाचजातिभिः कीर्णं पीत्वाऽमिषं सशोणितम्

それはジャッカル、ハゲワシ、カラスにとって至福の源となり、ピシャーチャ（悪鬼）の群れが群がり、肉と血を共に貪り食った。

Verse 131

असंभ्रमाभिर्भार्याभिः सह नृत्यद्भिरुद्धता । काचित्पत्नी प्रकुपिता गजकुंभांतमौक्तिकैः

ある妻は怒りに燃えて荒れ狂い、奔放な女たちと共に舞い、象のこめかみの珠にも似た真珠で身を飾っていた。

Verse 132

पिशाचो यत्र चाश्वानां खुरानेकत्र चाकरोत् । कर्णपूरेषु मोदंते पश्यंत्यन्याः सरोषतः

そこではピシャーチャが馬の蹄を一か所に集めた。ある者は耳飾りを喜び、またある者は怒りをもって見つめていた。

Verse 133

प्रसादयंति बहुधा महाकर्णार्थकोविदाः । केचिद्वदन्ति भो देवा भो दैत्याः प्रार्थयामहे

「大いなる耳」の意を汲み取ることに長けた者たちは、さまざまにして彼をなだめようとした。ある者は言った、「おおデーヴァよ！ おおダイティヤよ！ どうかお聞き届けください！」

Verse 134

आकल्पमेवं योद्धव्यमस्माकं तृप्तिहेतवे । केचिदूचुरयं दैत्यो देवोयमतिमांसलः

「このように休みなく戦うべきだ、我らを満たすために。」そう言う者がいた。また「これはダイティヤ、これはデーヴァ——これは肉付きがあまりに厚い」と語る者もいた。

Verse 135

म्रियते यदि संग्रामे धातुर्दद्भोऽपयाचितम् । केचिद्युध्यत्सु वीरेषु सृक्किणी संलिहंति च

「もし戦場で『支え』が死ねば、『歯』は乞わずとも残る。」そしてある者は——勇士たちがなお戦うさなか——しきりに唇を舐めていた。

Verse 136

एतेन पयसा विद्मो दुर्जनः सुजनो यथा । केचिद्रक्तनदीनां च तीरेष्वास्तिक्यबुद्धयः

「この『飲みもの』によってこそ、悪しき者と善き者の違いが知られる。」そして、信心に傾く心をもつ者たちは、血の川の岸辺に立っていた。

Verse 137

पितॄन्देवांस्तर्पयंति शोणितैश्चामिषैः शुभैः । केचिदामिषराशिस्था दृष्ट्वान्यस्य करामिषम्

ある者は血と選りすぐりの肉によって、祖霊ピトリ（Pitṛ）と諸天デーヴァ（Deva）をタर्पナして満たした。別の者は肉の山の上に立ち、他者の手にある肉を見つめていた。

Verse 138

देहिदेहीति वाशांतो धनिनः कृपणा यथा । केचित्स्वयं प्रतृप्ताश्च दृष्ट्वा वै खादतः परान्

「くれ、くれ」と叫ぶさまは、富める者の前で乞う吝嗇の貧者のようであった。ある者は自ら満ち足りていながら、他者が食われてゆくのを見守っていた。

Verse 139

सरोषमोष्ठौ निर्भुज्य पश्यंत्येवात्यसूयया । केचित्स्वमुदरं क्रुद्धा निंदंति ताडयंति च

怒りに唇を噛みしめ、激しい嫉みをもって見つめた。ある者は憤り、罵り、さらには自らの腹を打った。

Verse 140

सर्वभक्षमभीप्संतस्तृप्ताः परधनं यथा । केचिदाहुरद्य एव श्लाघ्या सृष्टिस्तु वेधसः

ある者は言った。「今日に至るまで、創造主ヴェーダス（Vedhas）の創り給う世界はまことに称賛に値する。」—生きとし生けるものは、すでに満ち足りていながら、なお「食らい尽くせるすべて」を欲し、他人の財を貪るがごとくである。

Verse 141

सुप्रभातं सुनक्षत्रं पूर्वमासीद्धृथैव तत् । एवं बहुविधालापे पलादानां ततस्ततः

先には輝く暁と吉祥の星々が現れたが、その瑞相はむなしく担われただけであった。かくして種々の語らいのさなか、パラーダーナの群れはあちらこちらへと動き回った。

Verse 142

अदृश्यः समरे जंभो देवाञ्ठस्त्रैरचूर्णयत् । ततः शक्रोधनेशश्च वरुणः पवनोऽनलः

戦場にて姿を見せぬジャンバは、その武器で神々を粉砕した。そこでシャクラ（インドラ）、ダネーシャ（クベーラ）、ヴァルナ、パヴァナ（ヴァーユ）、アナラ（アグニ）が応戦のため立ち上がった。

Verse 143

यमोऽथ निरृतिश्चापि दिव्यास्त्राणि महाबलाः । आकाशे मुमुचुः सर्वे दानवायाभिसंध्य तु

ついでヤマとニルリティもまた—大いなる力を備えた者たち—天なる空へ神聖なる武器を放ち、ダーナヴァを狙い定めた。

Verse 144

व्यर्थतां जग्मुरस्त्राणि देवानां दानवं प्रति । यथातिक्रूरचित्तानामार्ये कृत्यशतान्यपि

神々の武器はダーナヴァに対してむなしくなった。まことに、心があまりに残酷な者には、いかに高貴な働きを百重に尽くしても実りがない。

Verse 145

गतिं न विविदुश्चापि श्रांता दैत्याश्च देवताः । दैत्यास्त्रभिन्नसर्वांगा गावः शीतार्दिता इव

いずれの陣も前へ進む道を見いだせず、ダイティヤも神々も疲れ果てた。ダイティヤの武器により全身を裂かれ、寒さに打たれた牛の群れのように震えていた。

Verse 146

परस्परं व्यलीयंत हाहाकिंभाविवादिनः । तामवस्थां हरिर्दृष्ट्वा देवाञ्छक्रमुवाचह

彼らは互いに退き、混乱して「嗚呼、どうなるのか」と叫んだ。その有様を見たハリは、神々に語りかけ、さらにシャクラ（インドラ）に告げた。

Verse 147

अघोरमंत्रं स्मर देवराज अस्त्रं हि यत्पाशुपतप्रभावम् । रुद्रेण तुष्टेन तव प्रदत्तमव्याहतं वीरवराभिघाति

「神々の王よ、アゴーラの真言を想起せよ――パーシュパタの威力を宿す武器である。満悦したルドラが汝に授けたもの、抗しがたく、最上の勇士すら打ち倒す。」

Verse 148

एवं स शक्रो हरिबोधितस्तदा प्रणम्य देवं वृषकेतुमीश्वरम् । समाददे बाणममित्रघातनं संपूजितं दैवरणेऽर्द्धचंद्रम्

かくしてハリに教えられたシャクラは、その時、牛を標章とする主宰イーシュヴァラに礼拝し、天の戦いで崇められる半月の印ある敵殺しの矢を取り上げた。

Verse 149

धनुष्यजय्ये विनियोज्य बुद्धिमान्न्ययोजयत्तत्र अघोरमंत्रम्

賢者は弓と勝利の放ちに心智を定め、そこでアゴーラの真言を施した。

Verse 150

ततो वधायाशु मुमोच तस्य वा आकृष्य कर्णांतमकुंठदीधितिम् । अथासुरः प्रेक्ष्य महास्त्रमापतद्विसृज्य मायां सहसा व्यवस्थितः

そして彼を討たんとして、耳まで引き絞り、光輝の鈍らぬその大いなる武器を素早く放った。猛き飛弾が迫るのを見たアスラは、たちまちマーヤー（幻力）を放ち、身構えて踏みとどまった。

Verse 151

प्रवेपमानेन मुखेन युज्यताचलेन गात्रेण च संभ्रमाकुलः । ततस्तु तस्यास्त्रवराभिमंत्रितः शरोर्धचंद्रः प्रसभं महारणे

その顔は震え、身体はよろめき、恐怖の混乱に呑まれた。すると大合戦のただ中、真言により加持された半月形の妙なる矢が、激しく彼に向けて放たれた。

Verse 152

पुरंदरस्येष्वसनप्रमुक्तो मध्यार्कविंवं वपुषा विडंबयन्

プランダラの弓より放たれたそれは、自らの姿の輝きによって、真昼の太陽の円盤をも嘲るかのようであった。

Verse 153

किरीटकूटस्फुरकांतिसंकुलं सुगंधिनानाकुसुमाधिवासितम् । प्रकीर्णधूमज्वलनाभमूर्धजं न्यपातयज्जंभिशिरः सकुंडलम्

耳飾りを帯びたジャンバの首は打ち落とされた。高き冠のきらめく光に満ち、さまざまな花の香に薫り、髪は散る煙をまとった炎のごとく燃え映えていた。

Verse 154

तस्मिन्निंद्रहते जंभे प्रशशंसुः सुरा बहु । वासुदेवोऽपि भगवान्साधु साध्विति चाब्रवीत्

インドラがジャンバを討ち果たすと、神々は大いに称賛した。さらに世尊ヴァースデーヴァも「善いぞ、善いぞ」と告げられた。

Verse 155

ततो जंभं हतं दृष्ट्वा दानवेन्द्राः पराङ्मुखाः । सर्वे ते भग्नसंकल्पा दुद्रुवुस्तारकं प्रति

それからジャンバが討たれたのを見て、ダーナヴァの諸王は背を向けた。志は砕け、皆こぞってターラカのもとへ逃げ去った。

Verse 156

तांश्च त्रस्तान्समालोक्य श्रुत्वा स चतुरो हतान् । सारथिं प्रेरयामास याहींद्रं लघु संगरे

彼らが恐怖に震えるのを見、さらに四人が討たれたと聞くや、魔王は御者を促して言った。「戦場にて、インドラのもとへ速やかに駆けよ！」

Verse 157

तथेत्युक्त्वा स च प्रायात्तारके रथमास्थिते । सावलेपं च सक्रोधं सगर्वं सपराक्रमम्

御者は「しかるべし」と答えて進み、タ―ラカは戦車に乗り込んだ――不遜と憤怒に満ち、驕り高ぶり、武威を示さんとする勢いで。

Verse 158

साविष्कारं सधिक्कारं प्रयातो दानवेश्वरः । स युक्तं रथमास्थाय सहस्रेण गरुत्मताम्

ダーナヴァの主は、姿をあらわにして侮辱の言葉を投げつつ進軍した。すでに繋がれた戦車に乗り、ガルダのごとき駿馬千頭を従えて出陣した。

Verse 159

सर्वायुधपरिष्कारं सर्वास्त्रपरिरक्षितम् । त्रैलोक्यऋद्धिसंपन्नं कल्पांतांतकनादितम्

その戦車はあらゆる武器で整えられ、あらゆるアストラにより守護されていた。三界の威力を具え、劫末の破壊者の咆哮のごとく轟き渡った。

Verse 160

सैन्येन महता युक्तो नादयन्विदिशो दिशः । सहस्राक्षश्च तं दृष्ट्वा त्यक्त्वा वाहनदंतिनम्

大軍を従え、八方とその間の方角までも轟かせて進む彼を見て、千眼のインドラは自らの乗騎たる象を捨て去った。

Verse 161

रथं मातलिना युक्तं तप्तहेमपरिष्कृतम् । चतुर्योजनविस्तीर्णं सिद्धसंघपरिष्कृतम्

マータリにより繋がれた戦車は、火で精錬された黄金にて荘厳され—幅は四ヨージャナ—壮麗に整えられ、シッダ（成就者）の群れに随侍されて光輝を増していた。

Verse 162

गंधर्वकिंनरोद्गीतमप्सरोनृत्यसंकुलम्

そこにはガンダルヴァとキンナラの歌声が鳴り響き、アプサラスの舞が満ちていた。

Verse 163

सर्वायुधमहाबाधं महारत्नसमाचितम् । अध्यतिष्ठत्तं रथं च परिवार्य समंततः

その戦車はあらゆる武器を備えて威容を示し、大いなる宝珠で飾られていた。四方を従者に囲まれつつ、彼はそれに乗り、車上に毅然と立った。

Verse 164

दांशिता लोकपालाश्च तसथुः सगरुडध्वजाः । ततश्चचाल वसुधा ववौ रूक्षो मरुद्गणैः

ローカパーラ（世界の守護神）たちは、ガルダの印を掲げる旗をもって備え立った。すると大地は揺れ、マルト（風神群）の軍勢とともに荒き風が吹きすさんだ。

Verse 165

चेलुश्च सागराः सप्त तथाऽनश्यद्रवेः प्रभा । ततो जज्वलुरस्त्राणि ततोऽकंपंत वाहनाः

七つの海はうねり、太陽の光輝はかすんだ。ついで武器は赫々と燃え立ち、さらに乗り物と乗騎は震えはじめた。

Verse 166

ततः समस्तमुद्वृत्तं ततोदृस्यत तारकः । एकतस्तारको दैत्यः सुरसंघास्तथैकतः

そのとき万事は大いに動揺し、やがてターラカが姿を現した――一方にはダイティヤのターラカ、他方には集いし神々の軍勢が立っていた。

Verse 167

लोकावसाद मेकत्र लोकोद्धरणमेकतः । चराचराणि भूतानि भयविस्मयवंति च

一方には諸世界の滅びがあり、他方には諸世界を引き上げ救い出す力があった。動くものも動かぬものも、あらゆる存在は恐れと驚嘆に満たされた。

Verse 168

प्रशशंसुः सुराः पार्थ तदा तस्मिन्समागमे

そのとき、パールタよ、その大集会において神々は讃歌を捧げた。

Verse 169

अस्त्राणि तेजांसि धनानि योधा यशो बलं वीरपराक्रमाश्च । सत्त्वौजसान्यंग बभूवुरेषां देवासुराणां तपसः परं तु नः

彼らの武器、光輝、財宝、戦士、名声、力、そして英雄の武勇――さらに勇気と生命の精気までもが顕れた。されど神々と阿修羅のいずれにとっても、タパス（苦行・修行）こそが最上にして凌駕する力であった。

Verse 170

अथाभिमुखमायांतं देवा विनतर्पवभिः । बाणैरनलकल्पाग्रार्विव्यधुस्तारकं प्रति

ついでターラカが正面から迫り来ると、神々は彼に矢を浴びせ、燃えさかる火のごとき鏃で貫いた――それは鋭く、屈せず、うなだれる山峰の尖りのようであった。

Verse 171

स तानचिंत्य दैत्येंद्रो देवबाणक्षतान्हृदि । बाणैर्व्योम दिशः पृथ्वीं पूरयामास दानवः

しかれどもダイティヤの王は怯まず、神々の矢により胸（心臓）を傷つけられながらも、自らの矢の雨で虚空と四方と大地を満たした。

Verse 172

नारायणं च सप्तत्या नवत्या च हुताशनम् । दशभिर्मारुतं मूर्ध्नि यमं दशभिरेव च

彼はナーラーヤナを七十の矢で、アグニを九十の矢で射、さらにマールタを頭上に十矢で貫き、ヤマをもまた十矢で貫いた。

Verse 173

धनदं चैव सप्त्या वरुणं च तथाष्टभिः । विंशत्या निरृतिं दैत्यः पुनश्चाष्टभिरेव च

ダイティヤはダナダ（クベーラ）を七矢で、ヴァルナを八矢で射、ニルリティを二十矢で打ち、さらに八矢を重ねて放った。

Verse 174

विव्याध पुनरेकैकं दशभिर्मर्मभेदिभिः । तथा च मातलिं दैत्यो विव्याध त्रिभिराशुगैः

さらに彼は、急所を裂く十矢で彼ら一人一人を再び貫き、またダイティヤはマータリをも迅き三矢で射抜いた。

Verse 175

गरुडं दशभिश्चैव महिषं नवभिस्तथा । पुनर्दैर्त्योऽथ देवानां तिलशो नतपर्वभिः

彼はガルダを十矢で、マヒーシャを九矢で射た。さらにダイティヤは、崩れ落ちる山峰のごとき矢の斉射によって、神々を再び打ち砕き、まるで粉々の断片とした。

Verse 176

चकार वर्मजालानि चिच्छेद च धनूंषि च । ततो विकवचा देवा विधनुष्काः प्रपीडिताः

彼は鎧の網を作り、さらに彼らの弓をも断ち砕いた。すると、鎧を奪われ弓を失った神々は、ひどく圧迫され苦しめられた。

Verse 177

चापान्यन्यानि संगृह्य यावन्मुंचंति सायकान् । तावद्बाणं समाधाय कालानलसमप्रभम्

彼らが別の弓を取り、矢を放ち続けるその間に、彼は自らの弓に、時の終末の火（カーラの火）に等しく燃えさかる矢をつがえた。

Verse 178

ताडयामास शक्रं स हृदि सोपि मुमोचह । ततोंऽतरिक्षमालोक्य दृष्ट्वा सूर्यशताकृती

彼はシャクラ（インドラ）の心臓を打ち、インドラもまた自らの武器を放った。ついで虚空を仰ぎ見ると、百の太陽のごとく輝く姿を目にした。

Verse 179

तार्क्ष्यविष्णू समाजघ्ने शराभ्यां तावमुह्यताम् । प्रेतनाथस्य वह्नेश्च वरुणस्य शितैः शरैः

彼は二本の矢でタークシャ（ガルダ）とヴィシュヌを同時に射抜き、両者を惑乱させた。さらに霊の主ヤマ、アグニ、ヴァルナをも、剃刀のごとく鋭い矢で攻め立てた。

Verse 180

निरृतेश्चाकरोत्कार्यं भीतबीतं विमोहयन् । निरुच्छ्वासं समाहृत्य चक्रे बाणैः समीरणम्

彼はニッリティを恐怖と迷妄によって徹底して混乱に陥れ、さらに息を吸い収めると、矢の雨で風そのものをも押しとどめた。

Verse 181

ततः प्राप्य हरिः संज्ञां प्रोत्साह्य च दिशां पतीन् । बाणेन सारथेः कायाच्छिरोऽहार्षीत्सकुण्डलम्

その後、ハリ（ヴィシュヌ）は意識を取り戻し、方位を護る神々を励まして、矢もて御者の首を—耳飾りをなお付けたまま—その身より断ち落とした。

Verse 182

धूमकेतोर्ज्वलात्क्रुद्धस्तस्य च्छित्त्वा न्यपातयत् । दैत्यराजकिरीटयं च चिच्छेद वासवस्ततः

燃えさかるドゥーマケートゥに憤ったヴァーサヴァ（インドラ）は、これを斬り伏せて地に倒し、さらに魔族王の冠をも断ち割った。

Verse 183

धनेशश्च धनुः क्रुद्धो बिभेदबहुधा शरैः । वायुश्चक्रे च तिलशो रथं वा क्षोणिकूबरम्

憤ったダネーシャ（クベーラ）は矢をもって弓を幾つにも砕き、またヴァーユはクショーニクーバラの戦車を胡麻の散るがごとく微塵にした。

Verse 184

निरृतिस्तिलशो वर्ण चक्रे बाणैस्ततो रणे । कृत्वैतदतुलं कर्मतिष्ठतिष्ठेति चाब्रुवन्

ついで戦場にてニッリティは矢によって胡麻のごとく微塵に砕かれた。この比類なき業を成し遂げて、彼らは「踏みとどまれ、踏みとどまれ」と叫んだ。

Verse 185

लिहंतः सृक्किणीं देवा वासुदेवादयस्तदा । दृष्ट्वा तत्कर्म देवानां तारकोऽतुलविक्रमः

その時、ヴァースデーヴァら諸神は唇を舐めつつ、神々のその働きを見届けた。比類なき武威をもつターラカもまた、それを目にした。

Verse 186

मुमोच मुद्गरं भीमं सहस्राक्षाय संगरे । दृष्ट्वा मुद्गरमायांतमनिवार्यं रणाजिरे

彼は戦場にて、サハスラークシャに向かい恐るべき棍棒を投げ放った。その棍棒が突進して来るのを見れば――戦陣において抗し難く――

Verse 187

रथादाप्लुत्य धरणीमगमत्पाकशासनः । मुद्गरोऽपि रथोपस्थे पपात परुषस्वनः

パーカシャーサナは車から跳び降りて地に立った。棍棒もまた車座へと落ち、荒々しい轟音を発した。

Verse 188

स रथं चूर्णयामास न ममार च मातलिः । गृहीत्वा पट्टिशं दैत्यो जधानोरसि केशवम्

彼は車を粉塵に砕いたが、マータリは死ななかった。魔族は戦斧（パッティシャ）を取り、ケーシャヴァの胸を打った。

Verse 189

स्कन्धे गरुत्मतः सोऽपि निषसाद विचेतनः । खड्गेन राक्षसेन्द्रं च भित्त्वा भूमावपातयत्

彼もまたガルダの肩にもたれ、気を失って崩れ落ちた。やがて剣で羅刹の王を斬り裂き、地に投げ落とした。

Verse 190

यमं च पातयामास भूमौ दैत्यो मुखे हतम् । वह्निं च भिंडिपालेन चक्रे हत्वा विचेतनम्

ダーナヴァはヤマの顔を打ち、地に投げ倒した。さらにビンディパーラ（重き投槍）でアグニをも打ち、意識を失わせた。

Verse 191

वायुं पदा तदाक्षिप्य पातयामास भूतले । धनेशं तद्धनुष्कोट्या कुट्टयामास कोपनः

足で蹴り飛ばしてヴायु（Vāyu）を地に叩き落とし、怒りに燃えて धनेश（クベーラ）を弓の先で打ち据えた。

Verse 192

ततो देवनिकायानामेकैकं क्षणमात्रतः । तेषामेव जघानासौ शस्त्रैर्बालान्यथा गुरुः

ついで刹那のうちに、神々の軍勢を一隊ずつ打ち倒し、武器で斬り伏せた――師が幼子を戒めるがごとく。

Verse 193

लब्धसंज्ञस्ततो विष्णुश्चक्रं जग्राह दुर्धरम् । रानवेंद्रवसामेदोरुधिरेणाभिरंजितम्

そのとき意識を取り戻したヴィシュヌは、抗しがたい円盤（チャクラ）を掴み取った――それはダーナヴァの王の脂と髄と血に染まっていた。

Verse 194

मुमोच दानवेंद्रस्य दृढं वक्षसि केशवः । पपात चक्रं दैत्यस्य पतितं भास्करद्युति

ケーシャヴァは円盤を力強くダーナヴァ王の堅い胸に投げ放った。すると、太陽のごとく輝くそのダイティヤの輪形の武器も、彼の倒れるのとともに落ちた。

Verse 195

व्यशीर्यताथ कायेऽस्य नीलोत्पलमिवाश्मनि । ततो वज्रं महेन्द्रोऽपि प्रमुमोचार्चितं चिरम्

その身は裂け散り、石に押し潰された青蓮華のようであった。ついでマヘーンドラも、久しく崇められてきた金剛杵（ヴァジュラ）を放った。

Verse 196

तस्मिञ्जयाशा शक्रस्य दानवेन्द्राय संयुगे । तारकस्य च संप्राप्य शरीरं शौर्यशालिनः

その戦いにおいて、ダーナヴァの主と相まみえたシャクラ（インドラ）には勝利が手中にあるかに見え、武勇に満ちたターラカの身もまた乱戦の中で打たれた。

Verse 197

विशीर्यत विकीर्णार्चिः शतधा खण्डशो गतम् । ततो वायुरदीनात्मा वेगेन महता नदन्

それは砕け散り、炎の光は飛び散って、百にも及ぶ破片となった。すると心揺るがぬヴァーユは轟と咆哮し、凄まじい勢いで前へと突き進んだ。

Verse 198

ज्वलितज्वलनाभासमंकुशं प्रमुमोच ह । विशीर्णं तस्य तच्चांगे दृष्ट्वा वायुर्महारुषा

彼は火のごとく燃え輝く鉤棒アンクシャ（aṅkuśa）を放った。それが自らの身に当たって砕け散るのを見て、ヴァーユは大いなる憤怒にとらわれた。

Verse 199

ततः शैलेन्द्रमुत्पाट्य पुष्पितद्रुमकंदरम् । चिक्षेप दानवेन्द्राय दशयोजनविस्तृतम्

それから彼は、花咲く樹々に満ちた洞を抱く王者の山を引き抜き、十ヨージャナに広がる巨塊としてダーナヴァの主へ投げつけた。

Verse 200

महीधरं तमायांतं सस्मितं दैत्यपुंगवः । जग्राह वामहस्तेन बालः कन्दुकलीलया

その山のごときものが迫り来ると、ダイティヤの中の最勝者たる神なる童子は微笑み、左手でそれを受け止めた。まるで幼子が毬を弄ぶかのように容易く。