Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 97
Devanagari script
तः प्रतिहतास्त्रोऽसौ दैत्येंद्रः प्रतिभानवान् । वारुणास्त्रं मुमोचाथशमनं पावकार्चिषाम्
Transliteration
taḥ pratihatāstro'sau daityeṃdraḥ pratibhānavān | vāruṇāstraṃ mumocāthaśamanaṃ pāvakārciṣām
Translation
武器を阻まれると、光輝あるダイティヤの王はヴァルナ・アストラを放った。これは火のアストラの炎を鎮める水の神兵である。
Word by Word
तःthen/thereupon
तः:
Adhikarana (Context/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (क्रियाविशेषण/सम्बन्धसूचक), अर्थे—तस्मात्/ततः (thereupon/then)
प्रतिहतास्त्रःwhose weapon was repelled
प्रतिहतास्त्रः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्रतिहत (कृदन्त, √हन् (धातु) + प्रति उपसर्ग, क्त) + अस्त्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मधारय-समासः—प्रतिहतम् अस्त्रम् यस्य (whose weapon is repelled)
असौthat (one), he
असौ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअसद्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम (demonstrative)
दैत्येन्द्रःthe lord of the Daityas
दैत्येन्द्रः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदैत्य (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—दैत्यानाम् इन्द्रः (lord of the Daityas)
प्रतिभानवान्brilliant, intelligent
प्रतिभानवान्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्रतिभान (प्रातिपदिक) + वत् (तद्धित-प्रत्यय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; वत्-प्रत्ययान्त (possessive)
वारुणास्त्रम्the Varuṇa-weapon (water missile)
वारुणास्त्रम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवारुण (प्रातिपदिक) + अस्त्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्मधारय—वारुणम् अस्त्रम् (Varuṇa’s weapon)
मुमोचreleased, discharged
मुमोच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√मुच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
अथthen
अथ:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय (सम्बन्ध/अनन्तर्य-बोधक), ‘then/and then’
शमनम्quelling, pacification
शमनम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootशमन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेष्यरूपेण—‘शमनम्’ (quelling)
पावकार्चिषाम्of the flames of fire
पावकार्चिषाम्:
Sambandha (Genitive/षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootपावक (प्रातिपदिक) + अर्चिस् (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—पावकस्य अर्चिषः (flames of fire)
Speaker
Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages (deduced)
Visual Art Cues
Scene: A radiant daitya-king, his prior weapon checked, releases the Vāruṇa-astra; watery force descends to quench the fiery tongues of an Agneya weapon, steam and spray rising in a dramatic clash of elements.
Characters & Entities
D
DaityendraV
VāruṇāstraP
PāvakaFAQs
Purāṇic imagery teaches that forces counterbalance one another; discernment is shown in choosing the apt remedy to a raging threat.
None—this verse is an elemental-weapons exchange, not a pilgrimage eulogy.
None—no vrata, dāna, or snāna instruction appears here.