Adhyaya 42

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये पातालयोगकथनं नाम एकचत्वारिंशो ऽध्यायः अथ द्वाचत्वारिंशो ऽध्यायः प्रासादलक्षणकथनं हयग्रीव उवाच प्रासादं सम्प्रवक्ष्यामि सर्वसाधारणं शृणु चतुरस्रीकृतं क्षेत्रं भजेत् षोडशधा बुधः

Như vậy, trong Agni Purāṇa—bộ Mahāpurāṇa nguyên thủy—kết thúc chương bốn mươi mốt mang tên “Thuật chuyện Pātāla-yoga”. Nay bắt đầu chương bốn mươi hai: “Mô tả các đặc trưng của prāsāda (đền tháp/cung điện)”. Hayagrīva nói: “Nay ta sẽ giảng về prāsāda theo phép tắc chung; hãy lắng nghe. Bậc trí nên chọn một khu đất hình vuông và chia thành mười sáu phần.”

Verse 2

मध्ये तस्य चतुर्भिस्तु कुर्यादायसमन्वितं समप्रासादमानत इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः द्वदशैव तु भागानि भित्त्यर्थं परिकल्पयेत्

Ở trung tâm, nên làm phần lõi bằng bốn phần, gia cố bằng sắt, giữ cho kích thước của prāsāda được đồng nhất; và để dựng tường, phải định rõ mười hai phần chia một cách chuẩn xác.

Verse 3

जङ्घोच्छ्रायन्तु कर्तव्यं चतुर्भागेण चायतं जङ्घायां द्विगुणोच्छ्रायं मञ्जर्याः कल्पयेद् बुधः

Chiều cao của phần “jaṅghā” (đoạn chân/đế thấp) phải làm với độ dài bằng một phần tư (đơn vị đã định). Trên jaṅghā ấy, người thợ khéo, bậc trí, nên tạo “mañjarī” (chùm trang trí lá/hoa) có chiều cao gấp đôi thước ấy.

Verse 4

तुर्यभागेन मञ्जर्याः कार्यः सम्यक् प्रदक्षिणः तन्माननिर्गमं कार्यमुभयोः पार्श्वयोः समं

Dùng chuẩn một phần tư, phải bố trí đúng phần lệch đi vòng nhiễu (pradakṣiṇa, quay phải) quanh yếu tố mañjarī; và phần chiếu/nhô của chuẩn đo ấy phải thực hiện đồng đều ở cả hai bên.

Verse 5

शिखरेण समं कार्यमग्रे जगति विस्तरं द्विगुणेनापि कर्तव्यं यथाशोभानुरूपतः

Bề rộng của jagatī (bệ phía trước) nên làm bằng với kích thước của śikhara; hoặc cũng có thể làm rộng gấp đôi, tùy theo vẻ đẹp và tỷ lệ thích hợp cần đạt.

Verse 6

विस्तारान्मण्डपस्याग्रे गर्भसूत्रद्वयेन तु दैर्घ्यात्पादाधिकं कुर्यान्मध्यस्तम्भैर् विभूषितं

Ở phía trước maṇḍapa, dùng hai garbha-sūtra (dây trục trung tâm), phải làm chiều dài vượt chiều rộng một pāda, và trang sức bằng các cột trụ ở giữa.

Verse 7

प्रासादगर्भमानं वा कुर्वीत मुखमण्डपं एकाशीतिपदैर् व्यास्तुं पश्चात् मण्डपमारभेत्

Nên dựng mukha-maṇḍapa (tiền sảnh) theo đúng kích thước của garbha (chính điện/thánh thất) của đền; rồi sau khi bố trí đồ án theo lưới 81 ô (81-pada), tiếp đó mới khởi công maṇḍapa (đại sảnh).

Verse 8

शुकान् प्राग्द्वारविन्यासे पादान्तःस्थान् यजेत् सुरान् तथा प्राकारविन्यासे यजेद् द्वात्रिंशदन्तगान्

Trong việc bố trí (vinyāsa) cổng phía Đông, nên thờ cúng các Śuka (thần vẹt) và các thần an vị ở tận cùng các phương; cũng vậy, trong việc bố trí tường bao (prākāra), nên thờ cúng ba mươi hai vị thần ở phía trong.

Verse 9

सर्वसाधारणं चैतत् प्रासादस्य च लक्षणं मानेन प्रतिमाया वा प्रासादमपरं शृणु

Đây là những đặc trưng phổ quát của đền tháp (prāsāda). Nay hãy nghe một loại đền khác, được định theo thước đo—hoặc theo tỷ lệ của tượng thờ (pratimā) hoặc theo mô-đun đã quy định.

Verse 10

प्रतिमायाः प्रमाणन कर्तव्या पिण्डिका शुभा गर्भस्तु पिण्डिकार्धेन गर्भमानास्तु भित्तयः

Phải định chuẩn kích thước của tượng thờ (pratimā) theo đúng tỷ lệ. Nên làm bệ đỡ cát tường (piṇḍikā); nội thất của thánh thất (garbha) lấy bằng một nửa kích thước bệ, và tường vách được đo theo tỷ lệ với kích thước của garbha.

Verse 11

भित्तेरायाममानेन उत्सेधन्तु प्रकल्पयेत् भित्त्युच्छ्रायात्तु द्विगुणं शिखरं कल्पयेद् बुधः

Lấy chiều dài của tường làm chuẩn, phải định chiều cao (elevation) cho tương ứng; và từ chiều cao của tường, kiến trúc sư minh triết nên thiết kế tháp đỉnh (śikhara) cao gấp đôi mức ấy.

Verse 12

शिखरस्य तु तुर्येण भ्रमणं परिकल्पयेत् शिखरस्य चतुर्थेन व्यग्रतो मुखमण्डपं

Hành lang nhiễu quanh (bhramaṇa) nên quy định bằng một phần tư của śikhara. Và tiền đường (mukhamaṇḍapa) phía trước cũng phải bố trí với độ dài bằng một phần tư śikhara, nhô ra về phía trước.

Verse 13

चत्युर्भागेण वा युतमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः चतुर्भागेण संयुतमिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः सम्यक् कुर्यात् प्रदक्षिणमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः द्वात्रिंशदन्तरे इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः अष्टमांसेन गर्भस्य रथकानान्तु निर्गमः परिधेर्गुणभागेन रथकांस्तत्र कल्पयेत्

“Hợp với một phần tư”—đó là cách đọc của một bản thủ bản có đánh dấu; “kết hợp với một phần tư”—là cách đọc của bản khác; “phải làm việc nhiễu quanh cho đúng phép”—là cách đọc của một thủ bản được đánh dấu; và “ở khoảng cách ba mươi hai”—cũng là cách đọc của một thủ bản được đánh dấu. Phần nhô (offset) của các bộ phận rathaka từ lõi trung tâm của garbha phải theo một phần tám (đơn vị đo). Tại đó, cần định tỷ lệ và kiến tạo các thành phần rathaka theo chu vi, dùng bội số phân phần thích đáng của chu vi ấy.

Verse 14

तत्तृतीयेण वा कुर्याद्रथकानान्तु निर्गमं वामत्रयं स्थापनीयं रथकत्रितये सदा

Hoặc theo phân chia thứ ba, nên sắp đặt phần lối ra (hay phần nhô ra ngoài) của các rathaka; và ở phía trái, luôn đặt một bộ ba cố định cho tam rathaka.

Verse 15

शिखरार्थं हि सूत्राणि चत्वारि विनिपातयेत् शुकनाशोर्ध्वतः सूत्रं तिर्यग्भूतं निपातयेत्

Để bố trí śikhara (tháp thượng), nên thả bốn dây đo (dây dọi). Phía trên śukanāsa, nên thả một dây theo phương ngang.

Verse 16

शिखरस्यार्धभागस्थं सिंहं तत्र तु कारयेत् शुकनासां स्थिरीकृत्य मध्यसन्धौ निधापयेत्

Nên cho tạc hình sư tử (siṃha) tại đó, đặt ở phần giữa của śikhara. Sau khi cố định vững śukanāsā, nên đặt nó vào mối nối trung tâm (madhya-sandhi).

Verse 17

अपरे च तथा पार्श्वं तद्वत् सूत्रं निधापयेत् तदूर्ध्वन्तु भवेद्वेदी सकण्टा मनसारकं

Cũng vậy, ở phía bên kia, nên đặt dây đo theo cùng cách thức. Phía trên đó là vedī (bệ đàn), có phần cổ nhô (kaṇṭa) và được bố trí theo kiểu manasāra.

Verse 18

स्कन्धभग्नं न कर्तव्यं विकरालं तथैव च ऊर्ध्वं च वेदिकामानात् कलशं परिकल्पयेत्

Không nên làm phần skandha (vai/cổ) bị gãy, cũng không nên làm thô dị hay méo mó. Kalaśa (bình đỉnh) phải được định tỷ lệ hướng lên theo các số đo của vedī.

Verse 19

विस्ताराद्द्विगुणं द्वारं कर्तव्यं तु सुशोभनं उदुम्बरौ तदूर्ध्वञ्च न्यसेच्छाखां सुमङ्गलैः

Cửa nên làm cho đẹp, với chiều cao gấp đôi bề rộng. Dùng gỗ udumbara làm trụ cửa, và đặt phía trên một cành cây cát tường như biểu tượng đại cát tường.

Verse 20

द्वारस्य तु चतुर्थांशे कार्यौ चण्डप्रचण्दकौ विश्वक्सेनवत्सदण्डौ शिखोर्ध्वोडुम्बरे श्रियं

Ở phần một phần tư của cửa, nên tạc/đặt các hộ vệ dữ dằn là Caṇḍa và Pracaṇḍa; lại có Viśvaksena và Vatsa-daṇḍa. Phía trên, nơi đỉnh cửa (śikhara), trên xà udumbara, nên an vị Śrī (Lakṣmī) làm chủ tể của điềm lành.

Verse 21

दिग्गजैः स्नाप्यमानान्तां घटेः साब्जां सुरूपिकां प्रासादस्य चतुर्थांशैः प्राकारस्योच्छ्रयो भवेत्

Ở phần kết của đồ án trang trí, nên có một bình kalaśa cân đối, kèm hoa sen, như được các voi của tám phương tắm rưới. Và chiều cao tường bao (prākāra) nên bằng một phần tư chiều cao của prāsāda (tháp/điện thờ).

Verse 22

प्रासादात् पादहीनस्तु गोपुरस्योच्छ्रयो भवेत् पञ्चहस्तस्य देवस्य एकहस्ता तु पीठिका

Chiều cao của gopura (tháp cổng) nên thấp hơn prāsāda một pāda (tức kém một phần tư). Với tượng thần cao năm hasta, bệ pīṭhikā nên cao một hasta.

Verse 23

गारुडं मण्डपञ्चाग्रे एकं भौमादिधाम च कुर्याद्धि प्रतिमायान्तु दिक्षु चाष्टमासु चोपरि

Ở phía trước phần tiền diện năm nếp của maṇḍapa, nên làm một biểu tượng/ảnh tượng Garuḍa; đồng thời sắp đặt các vị trí thuộc địa giới (bhūma) và các trạm vị khác theo phương hướng. Quả thật, các tượng thờ phải được đặt ở tám phương, và cả ở phía trên nữa.

Verse 24

पूर्वे वराहं दक्षे च नृसिंहं श्रीधरं जले उत्तरे तु हयग्रीवनाग्नेय्यां जामदग्न्यकं

Ở phương Đông nên an trí/quán tưởng Varāha; phương Nam Narasiṃha; phương Tây (hướng thủy) Śrīdhara; phương Bắc Hayagrīva; và phương Đông‑Nam (phần của Agni) Jāmadagnya (Paraśurāma).

Verse 25

तत्तुरीयेणेति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः नैरृत्यां रामकं वायौ वामनं वासुदेवकं ईशे प्रासादरचना देया वस्वर्ककादिभिः द्वारस्य चाष्टमाद्यंशं त्यत्का बेधो न दोषभाक्

“Bằng phần thứ tư”—đó là cách đọc theo một dị bản thủ bản có đánh dấu. Ở phương Tây‑Nam (nairṛtya) nên định loại (bố cục) gọi là Rāmaka; ở phương Tây‑Bắc (hướng Vāyu) loại gọi là Vāmana; và (cũng) loại Vāsudevaka. Ở phương Đông‑Bắc (īśāna) nên thiết lập cấu trúc đền tháp theo các mô‑đun/đơn vị đo bắt đầu từ Vasu, Arka, v.v. Nếu chừa phần một phần tám đầu tiên của cửa rồi mới đục mở (bedha), thì không mang दोषभाक्, tức không mắc lỗi nghi lễ/kết cấu.