Adhyaya 96

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे नारसिंहे पञ्चनवतितमो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः कथं देवो महादेवो विश्वसंहारकारकः शरभाख्यं महाघोरं विकृतं रूपमास्थितः

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਵਿਸ਼ਵ-ਸੰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇਵ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ‘ਸ਼ਰਭ’ ਨਾਮ ਦਾ ਅਤਿ ਘੋਰ ਤੇ ਅਦਭੁਤ ਵਿਕ੍ਰਿਤ ਰੂਪ ਕਿਵੇਂ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ?

Verse 2

किं किं धैर्यं कृतं तेन ब्रूहि सर्वम् अशेषतः सूत उवाच एवमभ्यर्थितो देवैर् मतिं चक्रे कृपालयः

“ਉਸ ਨੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਧੀਰਜ ਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਸੰਕਲਪ ਕੀਤਾ—ਸਭ ਕੁਝ ਬਿਨਾ ਛੱਡੇ ਦੱਸੋ।” ਸੂਤ ਜੀ ਬੋਲੇ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਐਸੀ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣ ਕੇ ਕਰੁਣਾਨਿਧਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਨਿਸਚਾ ਕੀਤਾ।

Verse 3

यत्तेजस्तु नृसिंहाख्यं संहर्तुं परमेश्वरः तदर्थं स्मृतवान् रुद्रो वीरभद्रं महाबलम्

ਨਰਸਿੰਹ ਨਾਮ ਦੇ ਉਸ ਜਵਲੰਤ ਤੇਜ ਨੂੰ ਸੰਹਾਰ ਕੇ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਉਸੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਮਹਾਬਲੀ ਰੁਦ੍ਰ—ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ।

Verse 4

भैरव (देस्च्रिप्तिओन्) आत्मनो भैरवं रूपं महाप्रलयकारकम् आजगाम पुरा सद्यो गणानामग्रतो हसन्

ਭੈਰਵ—ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਮਹਾਪ੍ਰਲਯ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ—ਆਪਣੇ ਹੀ ਭੈਰਵ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਹੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਗਣਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 5

साट्टहासैर् गणवरैर् उत्पतद्भिर् इतस्ततः नृसिंहरूपैरत्युग्रैः कोटिभिः परिवारितः

ਉਹ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਕਰੋੜਾਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਉਹ ਅੱਟਹਾਸ ਕਰਦੇ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਉਛਲ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਅਤਿ ਉਗ੍ਰ ਨਰਸਿੰਹ-ਰੂਪ ਧਾਰੇ ਹੋਏ ਸਨ।

Verse 6

तावद्भिर् अभितो वीरैर् नृत्यद्भिश् च मुदान्वितैः क्रीडद्भिश् च महाधीरैर् ब्रह्माद्यैः कन्दुकैरिव

ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਨੱਚਦੇ ਤੇ ਖੇਡਦੇ ਉਹ ਵੀਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਮਹਾਧੀਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਇਉਂ ਦਿਸੇ ਜਿਵੇਂ ਦਿਵ੍ਯ ਕ੍ਰੀੜਾ ਵਿੱਚ ਗੇਂਦ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਰਹੇ ਹੋਣ।

Verse 7

अदृष्टपूर्वैरन्यैश् च वेष्टितो वीरवन्दितः कल्पान्तज्वलनज्वालो विलसल्लोचनत्रयः

ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਾ ਵੇਖੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹੋਰ ਅਦਭੁਤ ਸੱਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਵੀਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੰਦਿਤ, ਕਲਪਾਂਤ ਦੀ ਅੱਗ ਦੀ ਲਪਟ ਵਾਂਗ ਦਹਕਦਾ, ਤ੍ਰਿਨੇਤਰ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ—ਜਿਸ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਪਸ਼ੂ ਦੇ ਪਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਗਲਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 8

आत्तशस्त्रो जटाजूटे ज्वलद्बालेन्दुमण्डितः बालेन्दुद्वितयाकारतीक्ष्णदंष्ट्राङ्कुरद्वयः

ਜਟਾਜੂਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਜਗਮਗਾਉਂਦੇ ਅਰਧਚੰਦਰ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਅਤੇ ਦੋ ਅਰਧਚੰਦਰਾਂ ਵਰਗੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਵਾਲੀਆਂ ਤਿੱਖੀਆਂ ਦੰਸ਼ਟ੍ਰਾ-ਕਲੀਆਂ ਦੇ ਜੋੜੇ ਸਮੇਤ—ਉਹ ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਭਿਆਨਕ ਵੀ ਤੇ ਰੱਖਿਆਕਰਤਾ ਵੀ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

Verse 9

आखण्डलधनुःखण्डसंनिभभ्रूलतायुतः महाप्रचण्डहुङ्कारबधिरीकृतदिङ्मुखः

ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਧਨੁਸ਼ਾਕਾਰ ਭੌਂਹਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਅਤੇ ਮਹਾ ਪ੍ਰਚੰਡ ਹੁੰਕਾਰ ਨਾਲ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਮੁਖ ਬਹਿਰੇ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ—ਉਸ ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਤੁੱਲ ਮਹਿਮਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ; ਪਸ਼ੂ ਤੇ ਪਾਸ਼ ਆਪੇ ਹੀ ਕੰਬ ਉਠਦੇ ਹਨ।

Verse 10

नीलमेघाञ्जनाकारभीषणश्मश्रुरद्भुतः वादखण्डम् अखण्डाभ्यां भ्रामयंस्त्रिशिखं मुहुः

ਨੀਲੇ ਮੀਂਹ-ਬੱਦਲ ਵਰਗੇ ਅੰਜਨ ਰੰਗ, ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਦਾਢੀ ਵਾਲਾ, ਅਟੁੱਟ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ-ਉਪਕਰਣ ਨੂੰ ਘੁਮਾਉਂਦਾ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਖ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਘੁਮਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ—ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਤੇਜ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਅਜੈ ਸ਼ਕਤੀ ਬਣ ਕੇ ਪਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਛੇਦਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

Verse 11

वीरभद्रो ऽपि भगवान् वीरशक्तिविजृम्भितः स्वयं विज्ञापयामास किमत्र स्मृतिकारणम्

ਵੀਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਭਗਵਾਨ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਨੇ ਆਪ ਪੁੱਛਿਆ—“ਇਸ ਵਿਚ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਉੱਠਣ ਦਾ ਕਾਰਣ ਕੀ ਹੈ?”

Verse 12

आज्ञापय जगत्स्वामिन् प्रसादः क्रियतां मयि शिव ओर्देर्स् थे देस्त्रुच्तिओन् ओफ़् नृसिंह श्रीभगवानुवाच अकाले भयमुत्पन्नं देवानामपि भैरव

“ਹੇ ਜਗਤ-ਸਵਾਮੀ, ਮੈਨੂੰ ਹੁਕਮ ਕਰੋ; ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ।” ਤਦ ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਬੋਲੇ—“ਹੇ ਭੈਰਵ, ਅਕਾਲ ਵੇਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਡਰ ਉੱਠਿਆ ਹੈ।”

Verse 13

ज्वलितः स नृसिंहाग्निः शमयैनं दुरासदम् सान्त्वयन् बोधयादौ तं तेन किं नोपशाम्यति

ਉਹ ਜ੍ਵਲੰਤ ‘ਨ੍ਰਿਸਿੰਹ-ਅਗਨੀ’ ਬਹੁਤ ਦੁਰਲਭ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦੇ ਕੇ ਸਮ੍ਯਕ ਬੋਧ ਕਰਾ; ਉਸ ਸਦੁਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਕੀ ਨਹੀਂ ਠੰਢਾ ਪੈਂਦਾ?

Verse 14

ततो मत्परमं भावं भैरवं संप्रदर्शय सूक्ष्मं सूक्ष्मेण संहृत्य स्थूलं स्थूलेन तेजसा

ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਪਰਮ ਭਾਵ—ਭੈਰਵ ਤੱਤ—ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਾ; ਸੂਖਮ ਨੂੰ ਸੂਖਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਸਥੂਲ ਨੂੰ ਸਥੂਲ ਤੇਜ ਨਾਲ ਅਧੀਨ ਕਰਕੇ।

Verse 15

वक्त्रमानय कृत्तिं च वीरभद्र ममाज्ञया इत्यादिष्टो गणाध्यक्षः प्रशान्तवपुरास्थितः

“ਵੀਰਭਦ੍ਰ, ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਚਿਹਰਾ ਅਤੇ ਖਾਲ ਵੀ ਲਿਆ।” ਇਉਂ ਹੁਕਮ ਪਾ ਕੇ ਗਣਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਸ਼ਾਂਤ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਿਹਾ, ਪਤੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ।

Verse 16

जगाम रंहसा तत्र यत्रास्ते नरकेसरी ततस्तं बोधयामास वीरभद्रो हरो हरिम्

ਉਹ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਨਰਕੇਸਰੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਤਦ ਹਰ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਸ਼੍ਰੀ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਨੇ ਹਰਿ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਨੂੰ ਜਗਾ ਕੇ ਚੇਤਨ ਕੀਤਾ।

Verse 17

उवाच वाक्यमीशानः पिता पुत्रमिवौरसम् दिस्चुस्सिओन् ओफ़् नृसिंह अन्द् वीरभद्र श्रीवीरभद्र उवाच जगत्सुखाय भगवन्न् अवतीर्णो ऽसि माधव

ਈਸ਼ਾਨ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਔਰਸ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਬਚਨ ਕਿਹਾ। ਤਦ ਸ਼੍ਰੀ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਬੋਲੇ—“ਹੇ ਭਗਵਾਨ ਮਾਧਵ, ਜਗਤ ਦੇ ਸੁਖ-ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਅਵਤਰੀਤ ਹੋਏ ਹੋ।”

Verse 18

स्थित्यर्थेन च युक्तो ऽसि परेण परमेष्ठिना जन्तुचक्रं भगवता रक्षितं मत्स्यरूपिणा

ਹੇ ਮਾਧਵ, ਪਰਮ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਨੇ ਜਗਤ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਮਰਥ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮੱਛੀ-ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਚੱਕਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ।

Verse 19

पुच्छेनैव समाबध्य भ्रमन्नेकार्णवे पुरा बिभर्षि कूर्मरूपेण वाराहेणोद्धृता मही

ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਏਕਾਰ্ণਵ (ਮਹਾਪ੍ਰਲਯ ਦਾ ਜਲ) ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੁਸੀਂ ਕੇਵਲ ਪੁੱਛ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਠਹਿਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਕੂਰਮ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਆਧਾਰ ਬਣੇ, ਅਤੇ ਵਾਰਾਹ-ਰੂਪ ਨਾਲ ਉੱਠਾਈ ਧਰਤੀ ਧਾਰਿਤ ਹੋਈ।

Verse 20

अनेन हरिरूपेण हिरण्यकशिपुर्हतः वामनेन बलिर्बद्धस् त्वया विक्रमता पुनः

ਇਸੇ ਹਰਿ-ਰੂਪ ਨਾਲ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਾਮਨ ਬਣ ਕੇ, ਵਿਕ੍ਰਮ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਦਮ ਧਰ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਬਲੀ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਿਆ। ਇਕੋ ਪਤੀ (ਪ੍ਰਭੂ) ਅਧਰਮ-ਨਿਗ੍ਰਹ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਦੇ ਪਾਸ਼-ਮੋਚਨ ਲਈ ਅਨੇਕ ਸ਼ਕਤੀ-ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 21

त्वम् एव सर्वभूतानां प्रभावः प्रभुर् अव्ययः यदा यदा हि लोकस्य दुःखं किंचित् प्रजायते

ਤੂੰ ਹੀ ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਤੇਜ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈਂ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਪ੍ਰਭੂ। ਜਦੋਂ-ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਦੁੱਖ ਉੱਠਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਤੂੰ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈਂ।

Verse 22

तदा तदावतीर्णस्त्वं करिष्यसि निरामयम् नाधिकस्त्वत्समो ऽप्यस्ति हरे शिवपरायण

ਉਦੋਂ ਉਦੋਂ ਅਵਤਾਰ ਧਾਰ ਕੇ ਤੂੰ ਜਗਤ ਨੂੰ ਨਿਰਾਮਯ ਕਰੇਂਗਾ। ਹੇ ਹਰੀ, ਸ਼ਿਵ-ਪਰਾਇਣ—ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਤੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਵੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ (ਸ਼ਿਵ-ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ)।

Verse 23

त्वया धर्माश् च वेदाश् च शुभे मार्गे प्रतिष्ठिताः यदर्थम् अवतारो ऽयं निहतः सो ऽपि केशव

ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਧਰਮ ਅਤੇ ਵੇਦ ਸ਼ੁਭ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਜਿਸ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਇਹ ਅਵਤਾਰ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ (ਸ਼ਤਰੂ) ਵੀ ਹੁਣ ਨਿਹਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 24

अत्यन्तघोरं भगवन् नरसिंह वपुस्तव उपसंहर विश्वात्मंस् त्वमेव मम संनिधौ

ਹੇ ਭਗਵਾਨ ਨਰਸਿੰਹ, ਆਪਣਾ ਇਹ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਸਮੇਟ ਲੈ। ਹੇ ਵਿਸ਼ਵਾਤਮਾ, ਤੂੰ ਹੀ ਮੇਰੇ ਸਨਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਹੈਂ (ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਰੱਖਿਆਕ)।

Verse 25

सूत उवाच इत्युक्तो वीरभद्रेण नृसिंहः शान्तया गिरा ततो ऽधिकं महाघोरं कोपं प्रज्वालयद्धरिः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ ਵੀ ਨਰਸਿੰਹ ਹਰੀ ਸ਼ਾਂਤ ਨਾ ਹੋਇਆ; ਸਗੋਂ ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਵੀ ਮਹਾਘੋਰ ਕ੍ਰੋਧ ਭੜਕਾ ਲਿਆ।

Verse 26

श्रीनृसिंह उवाच आगतो ऽसि यतस्तत्र गच्छ त्वं मा हितं वद इदानीं संहरिष्यामि जगदेतच्चराचरम्

ਸ੍ਰੀ ਨ੍ਰਿਸਿੰਹ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਜਿਥੋਂ ਤੂੰ ਆਇਆ ਹੈਂ, ਓਥੇ ਹੀ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਜਾ; ਮੈਨੂੰ ‘ਹਿਤ’ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾ ਦੇ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਸ ਸਾਰੇ ਚਰਾਚਰ ਜਗਤ ਨੂੰ ਲਯ ਵਿੱਚ ਸੰਹਾਰ ਦਿਆਂਗਾ।

Verse 27

संहर्तुर् न हि संहारः स्वतो वा परतो ऽपि वा शासितं मम सर्वत्र शास्ता को ऽपि न विद्यते

ਸੰਹਾਰਕ ਲਈ ਸੰਹਾਰ ਨਹੀਂ—ਨਾ ਆਪਣੇ ਤੋਂ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤੋਂ। ਹਰ ਥਾਂ ਮੇਰਾ ਹੀ ਸ਼ਾਸਨ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸ਼ਾਸਤਾ ਨਹੀਂ।

Verse 28

मत्प्रसादेन सकलं समर्यादं प्रवर्तते अहं हि सर्वशक्तीनां प्रवर्तकनिवर्तकः

ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਮਰਯਾਦਾ ਤੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਹੀ ਸਭ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਰੋਕ ਕੇ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ।

Verse 29

यद् यद् विभूतिमत् सत्त्वं श्रीमदूर्जितमेव वा तत्तद्विद्धि गणाध्यक्ष मम तेजोविजृम्भितम्

ਹੇ ਗਣਾਧ੍ਯਕ੍ਸ਼! ਜੋ ਜੋ ਸੱਤਾ ਵਿਭੂਤੀ, ਸ਼੍ਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੰਡ ਊਰਜਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਮੇਰੇ ਤੇਜ ਦਾ ਹੀ ਵਿਸਤਾਰ ਜਾਣ।

Verse 30

देवतापरमार्थज्ञा ममैव परमं विदुः मदंशाः शक्तिसम्पन्ना ब्रह्मशक्रादयः सुराः

ਦੇਵਤਾ ਪਰਮਾਰਥ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਪਰਮ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਕਤੀ-ਸੰਪੰਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਆਦਿ ਸੁਰ ਮੇਰੇ ਹੀ ਅੰਸ਼ ਹਨ।

Verse 31

मन्नाभिपङ्कजाज्जातः पुरा ब्रह्मा चतुर्मुखः तल्ललाटसमुत्पन्नो भगवान्वृषभध्वजः

ਮੇਰੀ ਨਾਭੀ-ਕਮਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਚਤੁਰਮੁਖ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜਨਮੇ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਲਲਾਟ ਤੋਂ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧਵਜ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।

Verse 32

रजसाधिष्ठितः स्रष्टा रुद्रस्तामस उच्यते अहं नियन्ता सर्वस्य मत्परं नास्ति दैवतम्

ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਰਜੋਗੁਣ ਦਾ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਤਮੋਗੁਣ ਦਾ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਮੈਂ ਸਭ ਦਾ ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਨਿਯੰਤਾ ਹਾਂ—ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕੋਈ ਦੇਵ ਨਹੀਂ।

Verse 33

विश्वाधिकः स्वतन्त्रश् च कर्ता हर्ताखिलेश्वरः इदं तु मत्परं तेजः कः पुनः श्रोतुमिच्छति

ਉਹ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਪੂਰਨ ਸੁਤੰਤਰ, ਕਰਤਾ ਅਤੇ ਹਰਤਾ, ਅਖਿਲੇਸ਼ਵਰ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਰਾ ਪਰਮ ਤੇਜ ਹੈ; ਫਿਰ ਹੋਰ ਕੌਣ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ?

Verse 34

अतो मां शरणं प्राप्य गच्छ त्वं विगतज्वरः अवेहि परमं भावम् इदं भूतमहेश्वरः

ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਜ्वर-ਕਲੇਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਜਾ। ਇਹ ਪਰਮ ਭਾਵ ਜਾਣ—ਮੈਂ ਭੂਤਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹਾਂ।

Verse 35

कालो ऽस्म्यहं कालविनाशहेतुर् लोकान् समाहर्तुम् अहं प्रवृत्तः मृत्योर्मृत्युं विद्धि मां वीरभद्र जीवन्त्येते मत्प्रसादेन देवाः

ਮੈਂ ਕਾਲ ਹਾਂ—ਕਾਲ ਦੇ ਨਾਸ ਦਾ ਵੀ ਕਾਰਣ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਟਣ ਲਈ ਮੈਂ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿੱਤ ਹੋਇਆ ਹਾਂ। ਹੇ ਵੀਰਭਦ੍ਰ, ਮੈਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਵੀ ਮੌਤ ਜਾਣ; ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਦੇਵ ਜੀਵਿਤ ਹਨ।

Verse 36

सूत उवाच साहङ्कारमिदं श्रुत्वा हरेर् अमितविक्रमः विहस्योवाच सावज्ञं ततो विस्फुरिताधरः

ਸੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਅਪਾਰ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਹਰੀ ਹੱਸਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਅਵਗਿਆ ਦੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ; ਸੰਯਤ ਖਿਝ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਹੋਠ ਕੰਬ ਉਠੇ।

Verse 37

श्रीवीरभद्र उवाच किं न जानासि विश्वेशं संहर्तारं पिनाकिनम् असद्वादो विवादश् च विनाशस्त्वयि केवलः

ਸ਼੍ਰੀ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਕੀ ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ, ਪਿਨਾਕ ਧਾਰਣ ਵਾਲੇ ਸੰਹਾਰਕਰਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ? ਝੂਠੀ ਬੋਲੀ, ਝਗੜਾ ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਕੇਵਲ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

Verse 38

तवान्योन्यावताराणि कानि शेषाणि सांप्रतम् कृतानि येन केनापि कथाशेषो भविष्यति

ਤੇਰੇ ਬਾਕੀ ਅਵਤਾਰ—ਜੋ ਨਾਨਾ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਰ ਵਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਹੁਣ ਕਿਹੜੇ ਕਿਹੜੇ ਹਨ? ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਚਾਹੇਂ ਦੱਸ ਦੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਦਾ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਾ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇ।

Verse 39

दोषं त्वं पश्य एतत्त्वम् अवस्थामीदृशीं गतः तेन संहारदक्षेण क्षणात्संक्षयमेष्यसि

ਆਪਣਾ ਦੋਸ਼ ਵੇਖ—ਤੂੰ ਐਸੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਹੈਂ; ਸੰਹਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਤੂੰ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ।

Verse 40

प्रकृतिस्त्वं पुमान् रुद्रस् त्वयि वीर्यं समाहितम् त्वन्नाभिपङ्कजाज्जातः पञ्चवक्त्रः पितामहः

ਹੇ ਰੁਦ੍ਰ! ਤੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈਂ ਅਤੇ ਤੂੰ ਹੀ ਪੁਰੁਸ਼। ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਜਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਵੀਰਯ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਮਾਹਿਤ ਹੈ। ਤੇਰੀ ਨਾਭੀ-ਕਮਲ ਤੋਂ ਪੰਜ-ਮੁਖ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 41

सृष्ट्यर्थेन जगत्पूर्वं शङ्करं नीललोहितम् ललाटे चिन्तयामास तपस्युग्रे व्यवस्थितः

ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਹੇਤੁ, ਜਗਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਗ੍ਰ ਤਪ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਨੀਲਲੋਹਿਤ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਮੱਥੇ ਵਿੱਚ ਧਿਆਇਆ।

Verse 42

तल्ललाटादभूच्छंभोः सृष्ट्यर्थं तन्न दूषणम् अंशो ऽहं देवदेवस्य महाभैरवरूपिणः

ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਉਸੇ ਮੱਥੇ ਤੋਂ ਮੈਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਕਾਰਜ ਲਈ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹਾਭੈਰਵ-ਰੂਪ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਹਾਂ।

Verse 43

त्वत्संहारे नियुक्तो ऽस्मि विनयेन बलेन च एवं रक्षो विदार्यैव त्वं शक्तिकलया युतः

ਤੇਰੇ ਸੰਹਾਰ-ਕਾਰਜ ਲਈ ਮੈਂ ਨਿਯੁਕਤ ਹਾਂ—ਵਿਨਮ੍ਰਤਾ ਅਤੇ ਬਲ ਨਾਲ ਯੁਕਤ। ਇਸ ਲਈ ਰਾਖਸ਼ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ, ਸ਼ਕਤੀ-ਕਲਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਤੂੰ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਕਰ।

Verse 44

अहङ्कारावलेपेन गर्जसि त्वमतन्द्रितः उपकारो ह्यसाधूनाम् अपकाराय केवलम्

ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਨਾਲ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਤੂੰ ਬੇਚੈਨ ਗੱਜਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ। ਅਸਾਧੂਆਂ ਉੱਤੇ ਕੀਤਾ ਉਪਕਾਰ ਕੇਵਲ ਅਪਕਾਰ ਦਾ ਹੀ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 45

यदि सिंह महेशानं स्वपुनर्भूत मन्यसे न त्वं स्रष्टा न संहर्ता न स्वतन्त्रो हि कुत्रचित्

ਹੇ ਸਿੰਹ! ਜੇ ਤੂੰ ਮਹੇਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਮੁੜ ਦੇਹਧਾਰੀ ਸਮਝਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਜਾਣ ਲੈ—ਤੂੰ ਨਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਹੈਂ, ਨਾ ਸੰਹਾਰਕ; ਕਿਤੇ ਵੀ ਸੁਤੰਤਰ ਨਹੀਂ।

Verse 46

कुलालचक्रवच्छक्त्या प्रेरितो ऽसि पिनाकिना अद्यापि तव निक्षिप्तं कपालं कूर्मरूपिणः

ਜਿਵੇਂ ਘੁਮਿਆਰ ਦਾ ਪਹੀਆ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਨਾਕਿਨ (ਸ਼ਿਵ) ਦੁਆਰਾ ਤੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੈਂ। ਕਛੂਏ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੇਰੀ ਖੋਪੜੀ ਅੱਜ ਵੀ ਉੱਥੇ ਪਈ ਹੈ।

Verse 47

हरहारलतामध्ये मुग्ध कस्मान्न बुध्यसे विस्मृतं किं तदंशेन दंष्ट्रोत्पातनपीडितः

ਹੇ ਮੋਹਿਤ! ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਮਾਲਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਜਾਗਦਾ? ਕੀ ਦੰਦ ਪੁੱਟਣ ਦੇ ਦਰਦ ਕਾਰਨ ਤੂੰ ਉਸ ਅੰਸ਼ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਹੈਂ?

Verse 48

वाराहविग्रहस्ते ऽद्य साक्रोशं तारकारिणा दग्धो ऽसि यस्य शूलाग्रे विष्वक्सेनच्छलाद्भवान्

ਵਰਾਹ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਅੱਜ ਤਾਰਕਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਤੂੰ ਉਹੀ ਹੈਂ ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਕਸੇਨ ਦੇ ਛਲ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਦੀ ਨੋਕ 'ਤੇ ਆ ਗਿਆ ਸੀ।

Verse 49

दक्षयज्ञे शिरश्छिन्नं मया ते यज्ञरूपिणः अद्यापि तव पुत्रस्य ब्रह्मणः पञ्चमं शिरः

ਦਕਸ਼ ਯੱਗ ਵਿੱਚ, ਯੱਗ ਰੂਪੀ ਤੇਰਾ ਸਿਰ ਮੈਂ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਅੱਜ ਵੀ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਸਿਰ (ਕੱਟਿਆ ਹੋਇਆ) ਮੌਜੂਦ ਹੈ।

Verse 50

छिन्नं तमेनाभिसंधं तदंशं तस्य तद्बलम् निर्जितस्त्वं दधीचेन संग्रामे समरुद्गणः

ਉਹ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਉਸਦਾ ਅੰਸ਼ ਅਤੇ ਬਲ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਮਰੁਦਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਤੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦਧੀਚੀ ਦੁਆਰਾ ਹਰਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

Verse 51

कण्डूयमाने शिरसि कथं तद्विस्मृतं त्वया चक्रं विक्रमतो यस्य चक्रपाणे तव प्रियम्

ਜਦੋਂ ਤੇਰਾ ਸਿਰ ਖੁਜਲਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੂੰ ਉਹ ਚੱਕਰ ਕਿਵੇਂ ਭੁੱਲ ਗਿਆ—ਜਿਸ ਦਾ ਵਿਕਰਮ ਅਜੇਯ ਹੈ, ਜੋ ਚੱਕਰਪਾਣੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਉਹ ਚੱਕਰ?

Verse 52

कुतः प्राप्तं कृतं केन त्वया तदपि विस्मृतम् ते मया सकला लोका गृहीतास्त्वं पयोनिधौ

ਉਹ ਕਿੱਥੋਂ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਕਿਸ ਨੇ ਕੀਤਾ—ਕੀ ਤੂੰ ਇਹ ਵੀ ਭੁੱਲ ਗਿਆ? ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਕਾਬੂ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਤੇ ਤੂੰ ਤਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਿਹਾ।

Verse 53

निद्रापरवशः शेषे स कथं सात्त्विको भवान् त्वदादिस्तम्बपर्यन्तं रुद्रशक्तिविजृम्भितम्

ਜੇ ਤੂੰ ਸ਼ੇਸ਼ ਉੱਤੇ ਨੀਂਦ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋ ਕੇ ਪਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਸਾਤ੍ਤਵਿਕ ਕਿਵੇਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈਂ? ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਤੰਭ ਤੱਕ ਸਭ ਕੁਝ ਰੁਦ੍ਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਹੀ ਵਿਸਤਾਰ ਹੈ।

Verse 54

शक्तिमानभितस्त्वं च ह्य् अनलस्त्वं च मोहितः तत्तेजसो ऽपि माहात्म्यं युवां द्रष्टुं न हि क्षमौ

ਤੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਅਗਨੀ-ਸਰੂਪ ਵੀ ਹੈਂ—ਤਾਂ ਵੀ ਮੋਹਿਤ ਹੈਂ। ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਤੇਜ ਦਾ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕਦੇ; ਤੁਸੀਂ ਸਮਰਥ ਨਹੀਂ।

Verse 55

स्थूला ये हि प्रपश्यन्ति तद्विष्णोः परमं पदम् द्यावापृथिव्या इन्द्राग्नियमस्य वरुणस्य च

ਜੋ ਸਥੂਲ-ਬੁੱਧੀ ਹਨ, ਉਹ ਉਸੇ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਪਰਮ ਪਦ ਸਮਝਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਆਵਾ-ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਅਤੇ ਇੰਦਰ, ਅਗਨੀ, ਯਮ, ਵਰੁਣ ਆਦਿ ਦੇ ਲੋਕ-ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਰਮ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਪਤੀ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਅਨੁਸੰਧਾਨਕ ਲਈ ਇਹ ਸਭ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੀਮਿਤ ਅਹੁਦੇ ਹਨ; ਪਾਸ਼ ਤੋਂ ਅੰਤਿਮ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ।

Verse 56

ध्वान्तोदरे शशाङ्कस्य जनित्वा परमेश्वरः कालो ऽसि त्वं महाकालः कालकालो महेश्वरः

ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ! ਅੰਧਕਾਰ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿਚ ਸ਼ਸ਼ਾਂਕ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇ ਕੇ ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਕਾਲ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਮਹਾਕਾਲ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਕਾਲ ਨੂੰ ਵੀ ਵੱਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਾਲਕਾਲ—ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ।

Verse 57

अतस्त्वमुग्रकलया मृत्योर्मृत्युर्भविष्यसि स्थिरधन्वा क्षयो वीरो वीरो विश्वाधिकः प्रभुः

ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੀ ਉਗ੍ਰ-ਕਲਾ ਨਾਲ ਤੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਵੀ ਮੌਤ ਬਣੇਂਗਾ। ਹੇ ਸਥਿਰਧਨ੍ਵਾ! ਤੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਵੀਰ—ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵੀਰ—ਅਤੇ ਜਗਤ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਅਧਿਪਤੀ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇਂਗਾ।

Verse 58

उपहस्ता ज्वरं भीमो मृगपक्षिहिरण्मयः शास्ताशेषस्य जगतो न त्वं नैवचतुर्मुखः

‘ਉਪਹਸਤਾ, ਜ੍ਵਰ, ਭੀਮ, ਮ੍ਰਿਗ-ਪੰਛੀ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਿਰਣ੍ਮਯ—ਉਹੀ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦਾ ਸ਼ਾਸਤਾ (ਨਿਯੰਤਾ) ਹੈ। ਤੂੰ ਉਹ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਚਤੁਰਮੁਖ ਬ੍ਰਹਮਾ।’

Verse 59

इत्थं सर्वं समालोक्य संहरात्मानम् आत्मना नो चेदिदानीं क्रोधस्य महाभैरवरूपिणः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮੇਟ ਲੈ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਹੁਣੇ ਹੀ ਮਹਾਭੈਰਵ-ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰੋਧ ਦਾ ਪ੍ਰਕੋਪ ਫੂਟ ਪਵੇਗਾ।

Verse 60

वज्राशनिरिव स्थाणोस् त्व् एवं मृत्युः पतिष्यति सूत उवाच इत्युक्तो वीरभद्रेण नृसिंहः क्रोधविह्वलः

‘ਜਿਵੇਂ ਥੰਮ੍ਹ ਉੱਤੇ ਵਜ੍ਰ ਦਾ ਆਘਾਤ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਮੌਤ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆ ਪਵੇਗੀ।’ ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਦੇ ਇਹ ਕਹਿਣ ਤੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਵਿਹਵਲ ਨਰਸਿੰਹ (ਜਵਾਬ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ)।

Verse 61

ननाद तनुवेगेन तं गृहीतुं प्रचक्रमे अत्रान्तरे महाघोरं विपक्षभयकारणम्

ਉਹ ਗੱਜਦਾ ਹੋਇਆ ਦੇਹ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜਨ ਲਈ ਜੁਟ ਗਿਆ। ਓਸੇ ਵੇਲੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੋਰ, ਵਿਰੋਧੀ ਪੱਖ ਲਈ ਡਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਨ ਵਾਲਾ ਇਕ ਭਿਆਨਕ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ।

Verse 62

गगनव्यापि दुर्धर्षशैवतेजःसमुद्भवम् वीरभद्रस्य तद्रूपं तत्क्षणादेव दृश्यते

ਉਸੇ ਪਲ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਦਾ ਉਹ ਰੂਪ ਦਿਸ ਪਿਆ—ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਅਜਿੱਤ ਸ਼ੈਵ ਤੇਜ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ, ਸਾਰੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ, ਅਤੇ ਪਾਸ-ਬੱਧ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਅਸਹਿਣ ਪਤੀ-ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਚੰਡ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ।

Verse 63

न तद्धिरण्मयं सौम्यं न सौरं नाग्निसंभवम् न तडिच्चन्द्रसदृशम् अनौपम्यं महेश्वरम्

ਉਹ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨਾ ਸੋਨੇ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਨਾ ਕੇਵਲ ਸੌਮ੍ਯ ਚੰਦਰ-ਸਰੂਪ, ਨਾ ਸੂਰਜ-ਸਰੂਪ, ਨਾ ਅੱਗ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ; ਨਾ ਉਹ ਬਿਜਲੀ ਜਾਂ ਚੰਦਰਮਾ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਭੂ ਅਨੁਪਮ ਹੈ—ਸਭ ਉਪਮਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ।

Verse 64

तदा तेजांसि सर्वाणि तस्मिन् लीनानि शाङ्करे ततो व्यक्तो महातेजा व्यक्ते संभवतस्ततः

ਤਦੋਂ ਸਾਰੇ ਤੇਜ-ਬਲ ਉਸੇ ਸ਼ਾਂਕਰ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਮਹਾਤੇਜ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਤੱਤ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਚਲ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹੋਈ।

Verse 65

रुद्रसाधारणं चैव चिह्नितं विकृताकृति ततः संहाररूपेण सुव्यक्तः परमेश्वरः

ਰੁਦ੍ਰ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਉਹ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਿਲੱਖਣ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਸੰਹਾਰ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਪਸ਼ਟ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।

Verse 66

पश्यतां सर्वदेवानां जयशब्दादिमङ्गलैः सहस्रबाहुर् जटिलश् चन्द्रार्धकृतशेखरः

ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਜੈ-ਜੈਕਾਰ ਅਤੇ ਮੰਗਲ ਧੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ—ਸਹਸ੍ਰਬਾਹੂ, ਜਟਾਧਾਰੀ, ਚੰਦਰਾਰਧ-ਸ਼ੇਖਰ। ਉਹ ਪਸ਼ੁਪਤੀ, ਪਰਮ ਮੰਗਲ ਸ਼ਿਵ ਹਨ, ਜੋ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਪਾਸ਼ ਬੰਧਨ ਕੱਟਦੇ ਹਨ।

Verse 67

स मृगार्धशरीरेण पक्षाभ्यां चञ्चुना द्विजाः अतितीक्ष्णमहादंष्ट्रो वज्रतुल्यनखायुधः

ਹੇ ਦਵਿਜ ਰਿਸ਼ਿਓ, ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਅੱਧਾ ਮ੍ਰਿਗ ਵਰਗਾ ਸੀ; ਪੰਖ ਅਤੇ ਚੋਂਚ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਦੰਦ ਬਹੁਤ ਤਿੱਖੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਨਖ ਵਜ੍ਰ ਵਰਗੇ ਹਥਿਆਰ—ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣੇ।

Verse 68

कण्ठे कालो महाबाहुश् चतुष्पाद् वह्निसंभवः युगान्तोद्यतजीमूतभीमगंभीरनिःस्वनः

ਉਸ ਦੇ ਕੰਠ ਵਿੱਚ ਕਾਲ (ਸਮਾਂ/ਮੌਤ) ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਚਤੁਰਪਾਦ ਅਤੇ ਅੱਗ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਗੰਭੀਰ ਭਿਆਨਕ ਗੂੰਜ ਯੁਗਾਂਤ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗੀ—ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਕਾਲ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰਕੇ ਪਾਸ਼ਾਂ ਦਾ ਲਯ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 69

समं कुपितवृत्ताग्निव्यावृत्तनयनत्रयः स्पष्टदंष्ट्रो ऽधरोष्ठश् च हुङ्कारेण युतो हरः

ਤਦੋਂ ਹਰ ਡਟ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ—ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਘੁੰਮਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ। ਦੰਦ ਸਾਫ਼ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੇ ਸਨ, ਹੋਠ ਪਿੱਛੇ ਖਿੱਚੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਉਹ ‘ਹੁੰ’ਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ—ਇਸੇ ਉਗਰ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਪਾਸ਼ ਕੱਟਦਾ ਹੈ।

Verse 70

शिव ओवेर्चोमेस् विष्णु हरिस्तद्दर्शनादेव विनष्टबलविक्रमः बिभ्रद् और्म्यं सहस्रांशोर् अधः खद्योतविभ्रमम्

ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹਰੀ, ਉਸ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਹੀ, ਬਲ ਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਗਿਆ; ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਜਿਵੇਂ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗ ਕੇ ਜੁਗਨੂ ਦੀ ਟਿਮਟਿਮਾਹਟ ਬਣ ਜਾਵੇ—ਉਹੋ ਜਿਹੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਲੀ ਮੰਦ ਜੋਤ ਹੀ ਉਹ ਧਾਰਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।

Verse 71

अथ विभ्रम्य पक्षाभ्यां नाभिपादे ऽभ्युदारयन् पादावाबध्य पुच्छेन बाहुभ्यां बाहुमण्डलम्

ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਪਰ ਫੜਫੜਾ ਕੇ ਨਾਭੀ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ। ਪੂੰਛ ਨਾਲ ਪੈਰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਅਤੇ ਅੱਗਲੇ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਭੁਜਾ-ਮੰਡਲ ਨੂੰ ਜਕੜ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਬਲ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧੀ ਨੂੰ ਦਬਾ ਲਿਆ।

Verse 72

भिन्दन्नुरसि बाहुभ्यां निजग्राह हरो हरिम् ततो जगाम गगनं देवैः सह महर्षिभिः

ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਛਾਤੀ ਨੂੰ ਚੀਰਦਿਆਂ ਹਰਾ ਨੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਪਕੜ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 73

सहसैव भयाद्विष्णुं विहगश् च यथोरगम् उत्क्षिप्योत्क्षिप्य संगृह्य निपात्य च निपात्य च

ਫਿਰ ਅਚਾਨਕ ਡਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੜ ਲਿਆ ਜਿਵੇਂ ਪੰਛੀ ਸੱਪ ਨੂੰ ਫੜਦਾ ਹੈ। ਵਾਰ ਵਾਰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਕੱਸ ਕੇ ਫੜ ਕੇ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਹੇਠਾਂ ਪਟਕਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 74

उड्डीयोड्डीय भगवान् पक्षाघातविमोहितम् हरिं हरन्तं वृषभं विश्वेशानं तमीश्वरम्

ਵਾਰ ਵਾਰ ਉੱਡਦਾ ਭਗਵਾਨ—ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ, ਪਰਮ ਈਸ਼ਵਰ—ਪਰਾਂ ਦੇ ਵਾਰ ਨਾਲ ਹਰੀ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਉਸ ਜਗਦੀਸ਼ਵਰ ਦੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 75

अनुयान्ति सुराः सर्वे नमोवाक्येन तुष्टुवुः नीयमानः परवशो दीनवक्त्रः कृताञ्जलिः

ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲੇ ਅਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਪਰਾਧੀਨ ਹੋ ਕੇ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਉਹ ਬੇਸਹਾਰਾ ਸੀ, ਮੂੰਹ ਉਦਾਸ, ਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਤੁਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 76

तुष्टाव परमेशानं हरिस्तं ललिताक्षरैः विष्णु प्रैसेस् शिव श्रीनृसिंह उवाच नमो रुद्राय शर्वाय महाग्रासाय विष्णवे

ਹਰੀ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਨੇ ਸੁੰਦਰ ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ ਪਰਮੇਸ਼ਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ। ਸ਼੍ਰੀ ਨ੍ਰਿਸਿੰਹ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਰੁਦ੍ਰ, ਸ਼ਰਵ, ਮਹਾਗ੍ਰਾਸ ਅਤੇ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਵਿਸ਼ਨੂਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 77

नम उग्राय भीमाय नमः क्रोधाय मन्यवे नमो भवाय शर्वाय शङ्कराय शिवाय ते

ਤੂੰ ਉਗ੍ਰ ਅਤੇ ਭੀਮ ਹੈਂ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਧਰਮਯੁਕਤ ਮਨ੍ਯੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਭਵ, ਸ਼ਰਵ, ਸ਼ੰਕਰ, ਸ਼ਿਵ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਹੇ ਪਾਸ਼-ਵਿਮੋਚਕ ਪਤੀ।

Verse 78

कालकालाय कालाय महाकालाय मृत्यवे वीराय वीरभद्राय क्षयद्वीराय शूलिने

ਕਾਲ ਦਾ ਵੀ ਕਾਲ, ਆਪ ਹੀ ਕਾਲ, ਮਹਾਕਾਲ ਅਤੇ ਮੌਤ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਵੀਰ, ਵੀਰਭਦ੍ਰ, ਖ਼ਯ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵੀਰ ਅਤੇ ਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 79

महादेवाय महते पशूनां पतये नमः एकाय नीलकण्ठाय श्रीकण्ठाय पिनाकिने

ਮਹਾਨ ਮਹਾਦੇਵ, ਸਭ ਪਸ਼ੂਆਂ (ਬੱਧ ਜੀਵਾਂ) ਦੇ ਪਤੀ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਏਕ, ਨੀਲਕੰਠ, ਸ਼੍ਰੀਕੰਠ ਅਤੇ ਪਿਨਾਕਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 80

नमो ऽनन्ताय सूक्ष्माय नमस्ते मृत्युमन्यवे पराय परमेशाय परात्परतराय ते

ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਸੂਖਮ ਸਰੂਪ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਮੌਤ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਮਨ੍ਯੂ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਪਰਮ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਪਰਾਤਪਰ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚੇ—ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।

Verse 81

परात्पराय विश्वाय नमस्ते विश्वमूर्त्तये नमो विष्णुकलत्राय विष्णुक्षेत्राय भानवे

ਪਰਾਤਪਰ, ਵਿਸ਼ਵ-ਸਰੂਪ, ਵਿਸ਼ਵ-ਮੂਰਤੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਵਿਸ਼ਨੂ-ਕਲਤ੍ਰ, ਵਿਸ਼ਨੂ-ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਭਾਨੂ-ਰੂਪ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।

Verse 82

कैवर्ताय किराताय महाव्याधाय शाश्वते भैरवाय शरण्याय महाभैरवरूपिणे

ਕੈਵਰਤ-ਰੂਪ, ਕਿਰਾਤ-ਰੂਪ, ਮਹਾਵਿਆਧ-ਰੂਪ ਸਦੀਵੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਭੈਰਵ, ਸ਼ਰਨਦਾਤਾ, ਮਹਾਭੈਰਵ-ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।

Verse 83

नमो नृसिंहसंहर्त्रे कामकालपुरारये महापाशौघसंहर्त्रे विष्णुमायान्तकारिणे

ਨ੍ਰਿਸਿੰਹ-ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਕਾਮ-ਕਾਲ ਦੇ ਪੁਰਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀ, ਮਹਾਪਾਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ-ਮਾਇਆ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।

Verse 84

त्र्यंबकाय त्र्यक्षराय शिपिविष्टाय मीढुषे मृत्युञ्जयाय शर्वाय सर्वज्ञाय मखारये

ਤ੍ਰਿਅੰਬਕ, ਤ੍ਰਿਅਕਸ਼ਰ-ਸਤੁਤ੍ਯ, ਸ਼ਿਪਿਵਿਸ਼ਟ, ਮੀਢੁਸ਼ੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁੰਜਯ, ਸ਼ਰਵ, ਸਰਵਜ੍ਞ ਅਤੇ ਮਖਾਰਿ (ਯਜ੍ਞਾਧਿਪਤੀ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।

Verse 85

मखेशाय वरेण्याय नमस्ते वह्निरूपिणे महाघ्राणाय जिह्वाय प्राणापानप्रवर्तिने

ਮਖੇਸ਼, ਵਰੈਣ੍ਯ, ਵਹ੍ਨਿ-ਰੂਪ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਮਹਾਘ੍ਰਾਣ, ਜਿਹਵਾ-ਰੂਪ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣ-ਅਪਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਰਤਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।

Verse 86

त्रिगुणाय त्रिशूलाय गुणातीताय योगिने संसाराय प्रवाहाय महायन्त्रप्रवर्तिने

ਤ੍ਰਿਗੁਣ-ਸਰੂਪ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ, ਗੁਣਾਤੀਤ ਪਰਮ ਯੋਗੀ; ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅਟੁੱਟ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਮਹਾਯੰਤਰ (ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਪ੍ਰਲਯ) ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 87

नमश्चन्द्राग्निसूर्याय मुक्तिवैचित्र्यहेतवे वरदायावताराय सर्वकारणहेतवे

ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਸੂਰਜ-ਸਰੂਪ; ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਕਾਰਣ; ਵਰਦਾਤਾ, ਅਵਤਾਰ-ਰੂਪ, ਅਤੇ ਸਭ ਕਾਰਣਾਂ ਦੇ ਵੀ ਕਾਰਣ ਪਰਮ ਪਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 88

कपालिने करालाय पतये पुण्यकीर्त्तये अमोघायाग्निनेत्राय लकुलीशाय शंभवे

ਕਪਾਲਧਾਰੀ, ਭਿਆਨਕ-ਸਰੂਪ; ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਰਤੀ ਵਾਲੇ ਪਰਮ ਪਤੀ; ਅਮੋਘ, ਅੱਗ-ਨੇਤਰ ਧਾਰੀ; ਲਕੁਲੀਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੰਭੂ—ਪਾਸ਼-ਬੰਧਨ ਵਿਚ ਫਸੇ ਪਸ਼ੂ-ਆਤਮਿਆਂ ਦੇ ਮੁਕਤਿਕਰਤਾ—ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 89

भिषक्तमाय मुण्डाय दण्डिने योगरूपिणे मेघवाहाय देवाय पार्वतीपतये नमः

ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਪਰੇ ਪਰਮ ਵੈਦ, ਮੁੰਡਿਤ ਸਿਰ ਵਾਲਾ ਤਪਸਵੀ, ਡੰਡਧਾਰੀ, ਯੋਗ-ਸਰੂਪ; ਬੱਦਲ-ਵਾਹਨ ਦੇਵ, ਪਾਰਵਤੀਪਤੀ—ਪਾਸ਼ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਪਸ਼ੂ-ਆਤਮਿਆਂ ਨੂੰ ਛੁਡਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਤੀ—ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 90

अव्यक्ताय विशोकाय स्थिराय स्थिरधन्विने स्थाणवे कृत्तिवासाय नमः पञ्चार्थहेतवे

ਅਵ੍ਯਕਤ, ਵਿਸ਼ੋਕ; ਸਥਿਰ, ਅਡੋਲ ਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀ; ਸਥਾਣੂ, ਕ੍ਰਿੱਤੀਵਾਸ—ਪੰਚਾਰਥ (ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਤੱਤਵ) ਦੇ ਹੇਤੂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 91

वरदायैकपादाय नमश्चन्द्रार्धमौलिने नमस्ते ऽध्वरराजाय वयसां पतये नमः

ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਏਕਪਾਦ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਸਤਕ ਉੱਤੇ ਅਰਧਚੰਦਰ ਸ਼ੋਭਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ। ਯੱਗਾਂ ਦੇ ਅਧਿਰਾਜ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪਤੀ-ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਨਮਹ।

Verse 92

योगीश्वराय नित्याय सत्याय परमेष्ठिने सर्वात्मने नमस्तुभ्यं नमः सर्वेश्वराय ते

ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ, ਨਿੱਤ, ਸੱਚ, ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜੋ ਸਭ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਤਮਾ ਰੂਪ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ; ਹੇ ਸਰਵੇਸ਼ਵਰ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਹ।

Verse 93

एकद्वित्रिचतुःपञ्चकृत्वस् ते ऽस्तु नमोनमः दशकृत्वस्तु साहस्रकृत्वस्ते च नमोनमः

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਦੋ ਵਾਰ, ਤਿੰਨ, ਚਾਰ, ਪੰਜ ਵਾਰ—ਤੈਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਮੋ ਨਮਹ। ਦਸ ਵਾਰ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਨਮੋ ਨਮਹ; ਹੇ ਪਤੀ, ਬੇਅੰਤ ਵਾਰ ਮੇਰੀ ਵੰਦਨਾ ਤੈਨੂੰ ਹੀ।

Verse 94

नमो ऽपरिमितं कृत्वा-नन्तकृत्वो नमोनमः नमोनमो नमो भूयः पुनर्भूयो नमोनमः

ਅਪਰਿਮਿਤ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਬੇਅੰਤ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਵੀ—ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਮੋ ਨਮਹ। ਨਮੋ ਨਮੋ; ਫਿਰ ਨਮਹ; ਵਾਰ ਵਾਰ, ਪੁਨਹ ਪੁਨਹ ਤੈਨੂੰ ਨਮੋ ਨਮਹ।

Verse 95

सूत उवाच नाम्नामष्टशतेनैवं स्तुत्वामृतमयेन तु पुनस्तु प्रार्थयामास नृसिंहः शरभेश्वरम्

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਠ ਸੌ ਨਾਮਾਂ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਮਈ ਸਤੋਤਰ ਨਾਲ ਸ਼ਰਭੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰ ਕੇ, ਨ੍ਰਿਸਿੰਹ ਨੇ ਫਿਰ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 96

यदा यदा ममाज्ञानम् अत्यहङ्कारदूषितम् तदा तदापनेतव्यं त्वयैव परमेश्वर

ਜਦੋਂ-ਜਦੋਂ ਮੇਰਾ ਅਗਿਆਨ ਅਤਿ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦੋਂ-ਤਦੋਂ ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਜੜ੍ਹੋਂ ਸਮੇਤ ਦੂਰ ਕਰੋ।

Verse 97

एवं विज्ञापयन्प्रीतः शङ्करं नरकेसरी नन्वशक्तो भवान् विष्णो जीवितान्तं पराजितः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਰਕੇਸਰੀ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ— “ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਤੁਸੀਂ ਅਸ਼ਕਤ ਹੋ; ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਪਰਾਜਿਤ ਹੋ।”

Verse 98

तद्वक्त्रशेषमात्रान्तं कृत्वा सर्वस्य विग्रहम् शुक्तिशित्यं तदा मङ्गं वीरभद्रः क्षणात्ततः

ਤਦ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਨੇ ਇਕ ਛਿਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਮੁਖ-ਸ਼ੇਸ਼ ਤੱਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਫਿੱਕਾ ਤੇ ਟੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਕਰ ਦਿੱਤਾ—ਯੱਗ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਚੂਰ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 99

देवा ऊचुः अथ ब्रह्मादयः सर्वे वीरभद्र त्वया दृशा जीविताः स्मो वयं देवाः पर्जन्येनेव पादपाः

ਦੇਵਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ— “ਤਦ, ਹੇ ਵੀਰਭਦ੍ਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਅਸੀਂ ਸਭ ਤੁਹਾਡੀ ਕੇਵਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਜੀ ਉੱਠੇ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਵਰਖਾ-ਮੇਘ ਨਾਲ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਵਜੀਵਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਦੇਵ ਮੁੜ ਜੀਏ।”

Verse 100

यस्य भीषा दहत्यग्निर् उदेति च रविः स्वयम् वातो वाति च सो ऽसि त्वं मृत्युर्धावति पञ्चमः

ਜਿਸ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਅੱਗ ਸੜਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਆਪ ਉਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਹਵਾ ਵਗਦੀ ਹੈ—ਉਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਤੁਸੀਂ ਹੋ; ਅਤੇ ਪੰਜਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਦੌੜਦੀ ਹੈ।

Verse 101

यदव्यक्तं परं व्योम कलातीतं सदाशिवम् भगवंस्त्वामेव भवं वदन्ति ब्रह्मवादिनः

ਜੋ ਅਵ੍ਯਕਤ, ਪਰਮ ਵ੍ਯੋਮ-ਸਰੂਪ, ਕਲਾਤੀਤ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਹੈ—ਹੇ ਭਗਵਨ, ਬ੍ਰਹਮਵਾਦੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੀ ‘ਭਵ’ (ਪਰਮ ਪਤੀ) ਆਖਦੇ ਹਨ।

Verse 102

के वयमेव धातुक्ये वेदने परमेश्वरः न विद्धि परमं धाम रूपलावण्यवर्णने

ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਧਾਤੂਆਂ ਦੇ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਬੱਝੇ ਅਤੇ ਸੀਮਿਤ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਅਸੀਂ ਕੌਣ ਹਾਂ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਾਣ ਸਕੀਏ? ਤੁਹਾਡਾ ਪਰਮ ਧਾਮ ਰੂਪ, ਲਾਵਣ੍ਯ ਜਾਂ ਰੰਗ ਦੇ ਵਰਣਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ।

Verse 103

उपसर्गेषु सर्वेषु त्रायस्वास्मान् गणाधिप एकादशात्मन् भगवान् वर्तते रूपवान् हरः

ਸਾਰੇ ਉਪਸਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਹੇ ਗਣਾਧਿਪ। ਹੇ ਏਕਾਦਸ਼ਾਤਮਨ ਭਗਵਨ, ਰੂਪਵਾਨ ਹਰ ਸਦਾ ਵਿਦਯਮਾਨ ਹੈ।

Verse 104

ईदृशान् ते ऽवताराणि दृष्ट्वा शिव बहूंस्तमः कदाचित् संदिहेन् नास्मांस् त्वच्चिन्तास्तमया तथा

ਹੇ ਸ਼ਿਵ, ਤੇਰੇ ਐਸੇ ਬਹੁਤੇ ਅਵਤਾਰ ਵੇਖ ਕੇ, ਤਮਸ ਅਤੇ ਮੋਹ ਸਾਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਸੰਦੇਹ ਵਿੱਚ ਨਾ ਪਾਵਣ; ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰੀ ਚਿੰਤਾ-ਭਕਤੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਅੰਧਕਾਰ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 105

गुञ्जागिरिवरतटा-मितरूपाणि सर्वशः अभ्यसंहर गम्यं ते न नीतव्यं परापरा

ਹੇ ਪਰਾਪਰਾ, ਗੁੰਜਾਗਿਰੀ ਦੇ ਉੱਚੇ ਢਲਾਨਾਂ ਦੀ ਮਿਣਤ ਵਰਗੇ ਅਣਗਿਣਤ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਸਮੇਟ ਕੇ ਸੰਹਾਰ ਕਰ। ਤੇਰਾ ਤੱਤਵ ਅੰਤਰ-ਸਾਕਸ਼ਾਤਕਾਰ ਨਾਲ ਹੀ ਗਮ੍ਯ ਹੈ; ਬਾਹਰੀ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਨਾ ਉਹ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਫੜਿਆ।

Verse 106

द्वे तनू तव रुद्रस्य वेदज्ञा ब्राह्मणा विदुः घोराप्यन्या शिवाप्यन्या ते प्रत्येकमनेकधा

ਹੇ ਰੁਦ੍ਰ! ਵੇਦ-ਜਾਣੂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤੇਰੀਆਂ ਦੋ ਤਨੂਆਂ ਹਨ—ਇੱਕ ਘੋਰ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਸ਼ਿਵ (ਮੰਗਲਮਈ); ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਆਪਣੀ ਆਪਣੀ ਰੀਤ ਨਾਲ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 107

इहास्मान्पाहि भगवन् नित्याहतमहाबलः भवता हि जगत्सर्वं व्याप्तं स्वेनैव तेजसा

ਹੇ ਭਗਵਾਨ! ਇੱਥੇ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ—ਤੁਹਾਡਾ ਮਹਾਬਲ ਕਦੇ ਘਟਦਾ ਨਹੀਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਵਿਆਪਤ ਹੈ।

Verse 108

ब्रह्मविष्ण्विन्द्रचन्द्रादि वयं च प्रमुखाः सुराः सुरासुराः सम्प्रसूतास् त्वत्तः सर्वे महेश्वर

ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ! ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੂ, ਇੰਦਰ, ਚੰਦਰ ਆਦਿ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦੇਵ—ਦੇਵ ਤੇ ਅਸੁਰ ਸਭ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਹਾਂ।

Verse 109

ब्रह्मा च इन्द्रो विष्णुश् च यमाद्या न सुरासुरान् ततो निगृह्य च हरिं सिंह इत्य् उपचेतसम्

ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇੰਦਰ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਅਤੇ ਯਮ ਆਦਿ—ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਜਥੇ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ; ਇਸ ਲਈ ਹਰੀ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ‘ਸਿੰਹ’ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਸੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 110

यतो बिभर्षि सकलं विभज्य तनुमष्टधा अतो ऽस्मान् पाहि भगवन् सुरान् दानैर् अभीप्सितैः

ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਤਨੂ ਨੂੰ ਅੱਠ ਧਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈਂ; ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਸਾਨੂੰ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਇੱਛਿਤ ਦਾਨ-ਵਰ ਬਖ਼ਸ਼।

Verse 111

उवाच तान् सुरान्देवो महर्षींश् च पुरातनान् यथा जले जलं क्षिप्तं क्षीरं क्षीरे घृतं घृते

ਦੇਵ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ— ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਪਾਇਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਘਿਉ ਵਿੱਚ ਘਿਉ ਵੀ ਇਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਗਿਆਨੀ ਆਪਣੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਭੇਦਾਤੀਤ ਪਰਮ ਸ਼ਿਵ-ਤੱਤਵ, ਉਸ ਪਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰੇ।

Verse 112

एक एव तदा विष्णुः शिवलीनो न चान्यथा एष एव नृसिंहात्मा सदर्पश् च महाबलः

ਉਸ ਵੇਲੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਇਕੋ ਹੀ ਸੀ— ਸ਼ਿਵ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ। ਉਹੀ ਨਰਸਿੰਹ-ਸਰੂਪ, ਬਲ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਅਤੇ ਮਹਾਂਬਲਵਾਨ ਸੀ।

Verse 113

जगत्संहारकारेण प्रवृत्तो नरकेसरी याजनीयो नमस्तस्मै मद्भक्तिसिद्धिकाङ्क्षिभिः

ਜਗਤ ਦੇ ਸੰਹਾਰ ਦੇ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਲੱਗਿਆ ਨਰਕੇਸਰੀ ਨਰਸਿੰਹ ਸੰਹਾਰ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮੇਰੀ (ਸ਼ਿਵ ਦੀ) ਭਗਤੀ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਯਾਜਨੀਯ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ।

Verse 114

एतावदुक्त्वा भगवान् वीरभद्रो महाबलः अपश्यन् सर्वभूतानां तत्रैवान्तरधीयत

ਇਤਨਾ ਕਹਿ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਮਹਾਂਬਲਵਾਨ ਵੀਰਭਦ੍ਰ— ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਓਝਲ ਹੋ ਕੇ— ਓਥੇ ਹੀ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 115

नृसिंहकृत्तिवसनस् तदाप्रभृति शङ्करः वक्त्रं तन्मुण्डमालायां नायकत्वेन कल्पितम्

ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਨਰਸਿੰਹ ਦੀ ਖਾਲ ਨੂੰ ਵਸਤ੍ਰ ਵਾਂਗ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਉਸ (ਸਿੰਘ-ਮੁਖ) ਸਿਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੁੰਡਮਾਲਾ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 116

ततो देवा निरातङ्काः कीर्तयन्तः कथामिमाम् विस्मयोत्फुल्लनयना जग्मुः सर्वे यथागतम्

ਤਦੋਂ ਦੇਵਗਣ ਨਿਡਰ ਤੇ ਨਿਰੁਪਦ੍ਰਵ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਦਾ ਮੁੜ ਮੁੜ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਖਿੜੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਸਭ ਜਿਵੇਂ ਆਏ ਸਨ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 117

य इदं परमाख्यानं पुण्यं वेदैः समन्वितम् पठित्वा शृणुते चैव सर्वदुःखविनाशनम्

ਜੋ ਇਸ ਪਰਮ ਪੁੰਨਮਈ, ਵੇਦਾਂ ਨਾਲ ਸਮਨ્વਿਤ ਆਖਿਆਨ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਸਭ ਦੁੱਖ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 118

धन्यं यशस्यम् आयुष्यम् आरोग्यं पुष्टिवर्धनम् सर्वविघ्नप्रशमनं सर्वव्याधिविनाशनम्

ਇਹ ਧੰਨਤਾ ਤੇ ਸੁਭਾਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਯਸ਼ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ, ਆਯੁ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਆਰੋਗਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਟੀ-ਬਲ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਵਿਘਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਸਭ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 119

अपमृत्युप्रशमनं महाशान्तिकरं शुभम् अरिचक्रप्रशमनं सर्वाधिप्रविनाशनम्

ਇਹ ਅਕਾਲ ਮੌਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸ਼ੁਭ ਮਹਾਂ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ, ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਦਬਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਅਧਿਪਤੀ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 120

ततो दुःस्वप्नशमनं सर्वभूतनिवारणम् विषग्रहक्षयकरं पुत्रपौत्रादिवर्धनम्

ਫਿਰ ਇਹ ਮੰਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਦੁਰਾਤਮਾ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ ਆਦਿ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼-ਬਾਧਾ ਅਤੇ ਮੰਦ ਗ੍ਰਹਿ-ਬੰਧਨ ਦੇ ਕਲੇਸ਼ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ-ਪੌਤਰ ਆਦਿ ਦੀ ਵਾਧਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 121

योगसिद्धिप्रदं सम्यक् शिवज्ञानप्रकाशकम् शेषलोकस्य सोपानं वाञ्छितार्थैकसाधनम्

ਇਹ ਯੋਗ ਦੀਆਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਾਕੀ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਸੀੜ੍ਹੀ ਹੈ; ਪਾਸ਼ ਛੇਦਣ ਵਾਲੇ ਪਤੀ-ਸ਼ਿਵ ਦੁਆਰਾ ਮੋਖ਼ਸ਼ ਰੂਪ ਇੱਛਿਤ ਅਰਥ ਸਿਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇਕੋ ਹੀ ਸਾਧਨ ਹੈ।

Verse 122

विष्णुमायानिरसनं देवतापरमार्थदम् वाञ्छासिद्धिप्रदं चैव ऋद्धिप्रज्ञादिसाधनम्

ਇਹ ਵਿਸ਼ਨੂ-ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮੋਹ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਪਰਮ ਅਰਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇੱਛਿਤ ਸਿੱਧੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਿੱਧੀ, ਪ੍ਰਜ್ಞਾ ਆਦਿ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 123

इदं तु शरभाकारं परं रूपं पिनाकिनः प्रकाशितव्यं भक्तेषु चिरेषूद्यमितेषु च

ਪਿਨਾਕਿਨ (ਸ਼ਿਵ) ਦਾ ਇਹ ਸ਼ਰਭ-ਆਕਾਰ ਪਰਮ ਰੂਪ—ਇਸ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਉਹਨਾਂ ਭਗਤਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਅਡੋਲ, ਸੰਯਮੀ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਸਾਧਨਾ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹੇ ਹਨ।

Verse 124

तैरेव पठितव्यं च श्रोतव्यं च शिवात्मभिः शिवोत्सवेषु सर्वेषु चतुर्दश्यष्टमीषु च

ਉਹੀ ਸਤੋਤਰ ਸ਼ਿਵ-ਆਤਮ ਭਗਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੜ੍ਹੇ ਵੀ ਜਾਣ ਅਤੇ ਸੁਣੇ ਵੀ ਜਾਣ—ਸਾਰੇ ਸ਼ਿਵੋਤਸਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਅਤੇ ਅਸ਼ਟਮੀ ਤਿਥੀਆਂ ਨੂੰ।

Verse 125

पठेत्प्रतिष्ठाकालेषु शिवसन्निधिकारणम् चोरव्याघ्राहिसिंहान्तकृतो राजभयेषु च

ਲਿੰਗ-ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਦੇ ਵੇਲੇ ਇਸ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਨਿੱਧੀ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚੋਰ, ਬਾਘ, ਸੱਪ, ਸਿੰਘ, ਮੌਤ-ਸਬੰਧੀ ਖ਼ਤਰੇ ਅਤੇ ਰਾਜਭਯ ਆਦਿ ਤੋਂ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 126

अत्रान्योत्पातभूकम्पदवाग्निपांसुवृष्टिषु उल्कापाते महावाते विना वृष्ट्यातिवृष्टिषु

ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਉਤਪਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ—ਭੂਚਾਲ, ਦਾਵਾਗਨੀ, ਧੂੜ ਦੀ ਵਰਖਾ, ਉਲਕਾ-ਪਾਤ, ਤੇਜ਼ ਹਵਾਵਾਂ, ਵਰਖਾ ਦਾ ਅਭਾਵ (ਅਨਾਵ੍ਰਿਸ਼ਟੀ) ਅਤੇ ਅਤਿਵਰਖਾ—ਇਹ ਸਭ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਮਝਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

Verse 127

अतस्तत्र पठेद्विद्वाञ् छिवभक्तो दृढव्रतः यः पठेच्छृणुयाद्वापि स्तवं सर्वमनुत्तमम्

ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਵਿਦਵਾਨ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ-ਵ੍ਰਤੀ, ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਹ ਸਰਵੋਤਮ ਸਤਵ ਪੂਰੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਂ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸੁਣੇ, ਉਹ ਇਸ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁੰਨ-ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਭਾਗੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 128

स रुद्रत्वं समासाद्य रुद्रस्यानुचरो भवेत्

ਉਹ ਰੁਦ੍ਰਤ੍ਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਅਨੁਚਰ ਅਤੇ ਅਨੁਗਾਮੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।