
Sukta 9.74
Jagatī (probable; verify)
ഈ പവമാന സോമസ്തുതിയിൽ പിഴിഞ്ഞെടുത്ത സോമനെ പ്രകാശമേറിയ, നവജാതശക്തിയായി പുകഴ്ത്തുന്നു—അവൻ സ്വർ (പ്രകാശം) ലക്ഷ്യമാക്കി വേഗത്തിൽ പാഞ്ഞുചെന്ന്, ഉണ്ണിനിറഞ്ഞ ഫിൽറ്ററിലൂടെ ഗർജ്ജിച്ച് ഒഴുകി, ജലങ്ങളുമായി ലയിക്കുന്നു. സോമനെ സ്വർഗ്ഗത്തിന്റെ വിത്തായും അദിതിയുടെ ഗർഭശക്തിയായും ചിത്രീകരിച്ച്, യജമാനന് സമൃദ്ധി (പാൽ, ബലം, സന്തതി) വർധിപ്പിക്കുന്നവനായി പറയുന്നു. അവസാനം സോമന്റെ അന്തിമ ശുദ്ധീകരണത്തിലേക്ക് സ്തുതി എത്തി, ഇന്ദ്രന്റെ പാനത്തിനായി അവൻ മധുരവും ഉന്മേഷകരവും ആകണമെന്ന വ്യക്തമായ പ്രാർത്ഥനയോടെ സമാപിക്കുന്നു.
Mantra 1
शिशुर्न जातोऽव चक्रदद्वने स्वर्यद्वाज्यरुषः सिषासति । दिवो रेतसा सचते पयोवृधा तमीमहे सुमती शर्म सप्रथः ॥
പുതുതായി ജനിച്ച ശിശുവുപോലെ അവൻ വനത്തിൽ കരയുന്നു, അരുണൻ—വാജ്യ (ബലവാൻ) —സ്വർ (പ്രകാശം) തേടുമ്പോൾ. ദിവ്യത്തിന്റെ രേതസ് (ബീജം) അവൻ ചേർന്നു, പയോവൃധാ—ക്ഷീരസമൃദ്ധി വർധിപ്പിക്കുന്നവൻ—ആകുന്നു; വിശാലമായ ശാന്തിക്കും പ്രകാശമയമായ സുമതി (സദ്ബുദ്ധി)ക്കും വേണ്ടി അവനെ ഞങ്ങൾ ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു.
Mantra 2
दिवो यः स्कम्भो धरुणः स्वातत आपूर्णो अंशुः पर्येति विश्वतः । सेमे मही रोदसी यक्षदावृता समीचीने दाधार समिषः कविः ॥
ദിവ്യമായ ആകാശത്തിന്റെ സ്കംഭം—ആധാരവും ധാരകനുമായ—അവൻ, തന്റെ തന്നെ വിശാലതയിൽ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നവൻ; ആ പൂർണ്ണ അംശു എല്ലാദിക്കുകളിലും ചുറ്റി സഞ്ചരിക്കുന്നു. അവൻ ഈ രണ്ടു മഹാ രോദസി (ദ്യാവാ-പൃഥിവി)കളെ യക്ഷദ്-ആവൃത—ആലിംഗനം ചെയ്ത്—പരസ്പരം അഭിമുഖമായി നിലനിർത്തി ധരിച്ചു; കവി സമിഷഃ—ആനന്ദശക്തികളെ—സമരസതയിൽ ഏകീകരിക്കുന്നു.
Mantra 3
महि प्सरः सुकृतं सोम्यं मधूर्वी गव्यूतिरदितेॠतं यते । ईशे यो वृष्टेरित उस्रियो वृषापां नेता य इतऊतिॠग्मियः ॥
മഹത്തായതാണ് ഒഴുകുന്ന ഗതി—സുകൃതമായ, സോമ്യ മധു; അദിതിയുടെ ഗവ്യൂതി—വിശാലമായ മേച്ചൽ-പാത—വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു, മുന്നോട്ട് പോകുന്ന ഋത. ഇവിടെ നിന്നു മഴയെയും പ്രകാശമുള്ള ഉസ്രിയഃ—ഗോവുകൾ/കിരണ-ധേനുക്കൾ—എന്നിവയെയും ആധിപത്യം ചെയ്യുന്നവൻ; അവൻ വൃഷാ, ആപാം നേതാ; അവന്റെ ഇവിടെ നിന്നുള്ള ഊതി ഋഗ്മിയ—സ്തുത്യർഹ—ആകുന്നു.
Mantra 4
आत्मन्वन्नभो दुह्यते घृतं पय ऋतस्य नाभिरमृतं वि जायते । समीचीनाः सुदानवः प्रीणन्ति तं नरो हितमव मेहन्ति पेरवः ॥
ആത്മന്വത് നഭഃ—സ്വാധീനമായ ആകാശത്തിൽ നിന്ന്—ഘൃതവും പയസ്സും ദോഹിക്കപ്പെടുന്നു; ഋതസ്യ നാഭിയിൽ നിന്ന് അമൃതം ജനിച്ച് വ്യാപിക്കുന്നു. സമീചീനാഃ—ശരിയായ ഏകോപനത്തിൽ നടക്കുന്ന—സുദാനവഃ അവനിൽ ആനന്ദിക്കുന്നു; നരഃ അവനെ ഹിത—അന്തരത്തിൽ സ്ഥാപിച്ച്—ചെയ്ത്, പേരവഃ പോഷകമായ വൃഷ്ടിപോലെ അവനെ താഴേക്ക് ചൊരിയുന്നു.
Mantra 5
अरावीदंशुः सचमान ऊर्मिणा देवाव्यं मनुषे पिन्वति त्वचम् । दधाति गर्भमदितेरुपस्थ आ येन तोकं च तनयं च धामहे ॥
അംശു (സോമകിരണം) തരംഗത്തോടൊപ്പം സഞ്ചരിച്ച് ഗർജ്ജിക്കുന്നു; ദേവാന്വേഷിയായ മനുഷ്യനുവേണ്ടി അത് ത്വചം—ബാഹ്യാവരണം—പുഷ്ടിപ്പെടുത്തുന്നു. അത് അദിതിയുടെ ഉപസ്ഥത്തിൽ ഗർഭം സ്ഥാപിക്കുന്നു; അതിനാൽ ഞങ്ങൾ ടോകം (കുഞ്ഞ്)യും തനയം (സന്തതി)യും, അനന്തത്തിൽ സ്ഥാപിതമായ ധാമവും ധരിക്കട്ടെ.
Mantra 6
सहस्रधारेऽव ता असश्चतस्तृतीये सन्तु रजसि प्रजावतीः । चतस्रो नाभो निहिता अवो दिवो हविर्भरन्त्यमृतं घृतश्चुतः ॥
സഹസ്രധാരയായ ഉറവിടത്തിൽ നിന്ന് താഴേക്ക് അവ അഖണ്ഡമായി ഒഴുകി; തൃതീയ രജസിൽ അവ പ്രജാവതികളാകട്ടെ. നാലു നാഭികൾ ദിവത്തിന്റെ ആശ്രയങ്ങളായി സ്ഥാപിതം; അവ ഹവിസ് കൊണ്ടുവരുന്നു—അമൃതം, ഘൃതം ചോരുന്ന (ഘൃതശ്ചുത).
Mantra 7
श्वेतं रूपं कृणुते यत्सिषासति सोमो मीढ्वाँ असुरो वेद भूमनः । धिया शमी सचते सेमभि प्रवद्दिवस्कवन्धमव दर्षदुद्रिणम् ॥
അവൻ പ്രേരിതനായി സ്ഥാപിക്കപ്പെടാൻ ആഗ്രഹിക്കുമ്പോൾ ശ്വേതരൂപം ധരിക്കുന്നു—സോമൻ, ദൃഢദാതാവ്, ഭൂമൻ (വിശാലത) അറിയുന്ന അസുരൻ. ധിയയാൽ അവൻ ശമി (ശാന്തികാരക ശക്തി)യോടു ചേർന്നു നിൽക്കുന്നു; പിന്നെ അവൻ മുന്നോട്ടു തള്ളുന്നു—ദിവ്യ കബന്ധം (പാത്രം/കാസ്ക്) ദൃശ്യമാക്കി—ഉന്നതമായ ഉദ്രിണം (ഉയർന്നൊഴുകുന്ന പ്രളയം) താഴേക്ക് ചൊരിയുന്നു.
Mantra 8
अध श्वेतं कलशं गोभिरक्तं कार्ष्मन्ना वाज्यक्रमीत्ससवान् । आ हिन्विरे मनसा देवयन्तः कक्षीवते शतहिमाय गोनाम् ॥
അതിനുശേഷം ഗോങ്ങളുടെ തേജസ്സാൽ അഭിഷിക്തമായ ശ്വേത കലശത്തെ ജയശക്തി കയറുന്നു—അമർത്തിക്കൊണ്ട് മുന്നേറുന്നു. ദേവനെ തേടുന്നവർ മനസ്സാൽ അതിനെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു—കക്ഷീവാനിലേക്കു, ഗോങ്ങളുടെ (കിരണങ്ങൾ/ജ്ഞാനകിരണങ്ങൾ) ശത-ഹിമ (നൂറു ശീതകാല) സമൃദ്ധിക്കായി.
Mantra 9
अद्भिः सोम पपृचानस्य ते रसोऽव्यो वारं वि पवमान धावति । स मृज्यमानः कविभिर्मदिन्तम स्वदस्वेन्द्राय पवमान पीतये ॥
ഹേ സോമ, ജലങ്ങളോടു കലർന്ന നിന്റെ രസം—അവ്യ (ഊൻ) ഗാലനത്തിലൂടെ ഗാലിക്കപ്പെട്ടത്—ഹേ പവമാന, നീ ശുദ്ധിയാകുമ്പോൾ ചരിപ്പിലൂടെ ഒഴുകി പുറപ്പെടുന്നു. കവികളാൽ പരിമാർജിതനായി അത്യന്തം മദിരാനന്ദരൂപനായി, ഹേ പവമാന, ഇന്ദ്രന്റെ പാനത്തിനായി മധുരനാകുക.
Soma is introduced with vivid birth-and-forest imagery: like a newborn crying out, the ruddy force seeks svar and is invoked for wide peace and right-mindedness.
The hymn expands Soma’s cosmic generativity—joining heaven’s seed, swelling plenitude, and placing the embryo in Aditi—linking purification with fertility, home, and increase.
Soma’s roaring, wave-driven surge as a radiant aṃśu culminates in his fully clarified, inspired potency shaped by the kavis (seer-poets).
The hymn closes with a direct liturgical petition: as he runs through the wool-filter and is cleansed, Soma should become sweet and maximally exhilarating for Indra to drink.
शिशुर्न जातोऽव चक्रदद्वने स्वर्यद्वाज्यरुषः सिषासति । दिवो रेतसा सचते पयोवृधा तमीमहे सुमती शर्म सप्रथः ॥अरावीदंशुः सचमान ऊर्मिणा देवाव्यं मनुषे पिन्वति त्वचम् । दधाति गर्भमदितेरुपस्थ आ येन तोकं च तनयं च धामहे ॥svadasvendrāya pavamāna pītaye
The hymn praises Soma as Pavamāna—Soma juice that purifies itself as it flows through the woolen filter during the Soma sacrifice.
It uses birth and light imagery to show Soma’s fresh, living force: he ‘cries out’ as he is pressed and then rushes like a radiant beam seeking svar (the Light).
It describes the actual filtration—Soma mixed with water running through the wool strainer—and asks that the clarified Soma become sweet and power-giving for Indra to drink.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.