Sukta 74
Sukta 9.74
Unknown/uncertain in provided input
Soma Pavamāna (with imagery overlapping Agni/solar pursuit of svar)
Jagatī (probable; verify)
এই পৱমান সোম-সূক্তত চেপা সোমক দীপ্তিময়, নবজাত-সদৃশ শক্তি হিচাপে প্ৰশংসা কৰা হৈছে—যি স্বৰ (আলোক) দিশে বেগে ধাৱমান, উলৰ ছাঁকনিৰ মাজেৰে গর্জন কৰি বৈ গৈ পানীৰ সৈতে মিহলি হয়। সোমক স্বৰ্গৰ বীজ আৰু অদিতিৰ গৰ্ভ-শক্তি বুলি চিত্ৰিত কৰা হৈছে, যিয়ে যজমানৰ বাবে প্ৰাচুৰ্য (দুধ, বল, সন্তান) বৃদ্ধি কৰে। সূক্তৰ অন্তত সোমৰ চূড়ান্ত শোধন বৰ্ণিত হয় আৰু স্পষ্ট প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়—ইন্দ্ৰৰ পানৰ বাবে তেওঁ মধুৰ আৰু উল্লাসদায়ক হওক।
Mantras
Mantra 1
शिशुर्न जातोऽव चक्रदद्वने स्वर्यद्वाज्यरुषः सिषासति । दिवो रेतसा सचते पयोवृधा तमीमहे सुमती शर्म सप्रथः ॥
নৱজাত শিশুৰ দৰে সি বন-মাজত ক্ৰন্দন কৰে, যেতিয়া ৰক্তিম, বীৰ্যবাহী জনে স্বৰ—আলোক—অন্বেষণ কৰে। দ্যৌৰ ৰেতসাৰ সৈতে সি সংযুক্ত হয়, পয়ঃবৃদ্ধি—দুগ্ধ-সমৃদ্ধি—বঢ়ায়; বিস্তৃত শান্তি আৰু দীপ্ত সুমতি-শৰ্মৰ বাবে আমি তাক আহ্বান কৰোঁ।
Mantra 2
दिवो यः स्कम्भो धरुणः स्वातत आपूर्णो अंशुः पर्येति विश्वतः । सेमे मही रोदसी यक्षदावृता समीचीने दाधार समिषः कविः ॥
যি দ্যৌৰ স্তম্ভ আৰু ধাৰণ, নিজৰ বিস্তাৰত প্ৰসাৰিত—সেই পূৰ্ণ অংশু (কিৰণ) সৰ্বদিশে পৰিভ্ৰমণ কৰে। সি এই দুটা মহান ৰোদসী (দ্যৌ-পৃথিৱী)ক আলিঙ্গন কৰি, মুখামুখি স্থিত কৰি ধৰি ৰাখে; কবি-ঋষিয়ে আনন্দশক্তিসমূহ (সমিষঃ) এক সুৰত সমন্বিত কৰে।
Mantra 3
महि प्सरः सुकृतं सोम्यं मधूर्वी गव्यूतिरदितेॠतं यते । ईशे यो वृष्टेरित उस्रियो वृषापां नेता य इतऊतिॠग्मियः ॥
মহান সেই প্ৰবাহমান গতি—সুকৃত, সোমজ মধুৰতা; বিস্তৃত আদিতিৰ গৱ্যূতি-পথ, আগবঢ়ি যোৱা ঋত। ইয়াৰ পৰা সি বৰ্ষা আৰু দীপ্ত গোহৰ্ডসমূহৰ ওপৰত অধিপতি; সি বৃষ, আপাম নেতা; ইয়াৰ পৰা তাৰ সহায় ঋগ্মিয়—স্তোত্ৰযোগ্য।
Mantra 4
आत्मन्वन्नभो दुह्यते घृतं पय ऋतस्य नाभिरमृतं वि जायते । समीचीनाः सुदानवः प्रीणन्ति तं नरो हितमव मेहन्ति पेरवः ॥
আত্মৱান নভৰ পৰা ঘৃত আৰু পয়—উজ্জ্বল মধুৰতা—দোহা হয়; ঋতৰ নাভিৰ পৰা অমৃত সাৰ জন্ম লৈ বিস্তাৰিত হয়। যিসকল সঠিক সঙ্গতিত গমন কৰে, সেই সুদানৱসকল তাত আনন্দ পায়; নৰসকলে তাক অন্তৰত স্থাপন কৰি, পেৰৱসকল যেন পোষণকাৰী বৰষুণৰ দৰে ঢালি দিয়ে।
Mantra 5
अरावीदंशुः सचमान ऊर्मिणा देवाव्यं मनुषे पिन्वति त्वचम् । दधाति गर्भमदितेरुपस्थ आ येन तोकं च तनयं च धामहे ॥
অংশু (সোমৰ কিৰণ) তৰংগৰ সৈতে গতি কৰি গর্জন কৰিলে; দেৱ-অন্বেষী মনুষ্যৰ বাবে ই ত্বচা—বাহ্য প্ৰকৃতি—পুষ্ট কৰে। ই অদিতিৰ উপস্থত গৰ্ভ স্থাপন কৰে—যাৰ দ্বাৰা আমি তোক (শিশু) আৰু তনয় (সন্তান-সন্ততি), আৰু অনন্তত স্থিত এক সুপ্ৰতিষ্ঠিত ধাম ধাৰণ কৰোঁ।
Mantra 6
सहस्रधारेऽव ता असश्चतस्तृतीये सन्तु रजसि प्रजावतीः । चतस्रो नाभो निहिता अवो दिवो हविर्भरन्त्यमृतं घृतश्चुतः ॥
সহস্ৰ-ধাৰা উৎসৰ পৰা তললৈ সিহঁতে অবিচ্ছিন্নভাৱে বৈ আহিল; তৃতীয় ৰজসত সিহঁতে প্ৰজাৱতী হওক। চাৰিটা নাভি দ্যৌৰ অৱলম্বনস্বৰূপে স্থাপিত; সিহঁতে হৱিঃ আনে—অমৃত, ঘৃত-চ্যুত (ঘৃতৰ দৰে দীপ্তি-স্ৰাৱী)।
Mantra 7
श्वेतं रूपं कृणुते यत्सिषासति सोमो मीढ्वाँ असुरो वेद भूमनः । धिया शमी सचते सेमभि प्रवद्दिवस्कवन्धमव दर्षदुद्रिणम् ॥
যেতিয়া সিষাসতি—গতি লাভ কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰে—তেতিয়া সোৱমে শ্বেত ৰূপ গঢ়ে; সোম, মীঢ্বান (বলবান দাতা), ভূমনৰ জ্ঞানী অসুৰ। ধিয়াৰে শমী (শান্তিদায়িনী শক্তি)ৰ সৈতে সঙ্গতি কৰে; আৰু আগবঢ়াই, দিৱস-কৱন্ধ (স্বৰ্গীয় পিপা/পাত্ৰ) প্ৰকাশ কৰে, উদ্ধৃত বন্যা তললৈ ঢালি দিয়ে।
Mantra 8
अध श्वेतं कलशं गोभिरक्तं कार्ष्मन्ना वाज्यक्रमीत्ससवान् । आ हिन्विरे मनसा देवयन्तः कक्षीवते शतहिमाय गोनाम् ॥
তেতিয়া শ্বেত কলশ, গোৰশ্মিৰে অভিষিক্ত, বিজয়ী বেগে আগবাঢ়ি উঠিল, যেতিয়া সি পেষণত অগ্ৰসৰ হয়। দেৱ-অন্বেষীসকলে মনৰ দ্বাৰা তাক আগলৈ হেঁচি দিয়ে—কক্ষীৱানৰ দিশে, গোনাম্ৰ শত-হিম (শত-শীত) সমৃদ্ধিৰ বাবে, দীপ্ত গোহৰ (কিৰণ/জ্ঞান-ৰশ্মি) প্ৰাচুৰ্যলৈ।
Mantra 9
अद्भिः सोम पपृचानस्य ते रसोऽव्यो वारं वि पवमान धावति । स मृज्यमानः कविभिर्मदिन्तम स्वदस्वेन्द्राय पवमान पीतये ॥
হে সোম, জলৰ সৈতে মিশ্ৰিত তোমাৰ ৰস—অৱ্য (উল) ছাঁকনীৰে ছাঁকা—পৱমান হৈ ছাঁকনীৰ মাজেৰে বৈ ওলাই যায়। কবিসকলৰ দ্বাৰা পৰিষ্কৃত হৈ সৰ্বাধিক মাদক আনন্দলৈ পৰিণত হোৱা; ইন্দ্ৰৰ পানাৰ বাবে মধুৰ হওঁক—হে পৱমান।
Frequently Asked Questions
The hymn praises Soma as Pavamāna—Soma juice that purifies itself as it flows through the woolen filter during the Soma sacrifice.
It uses birth and light imagery to show Soma’s fresh, living force: he ‘cries out’ as he is pressed and then rushes like a radiant beam seeking svar (the Light).
It describes the actual filtration—Soma mixed with water running through the wool strainer—and asks that the clarified Soma become sweet and power-giving for Indra to drink.
Ask anything about Sukta 74 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.