Sukta 74

Mantra 1

शिशुर्न जातोऽव चक्रदद्वने स्वर्यद्वाज्यरुषः सिषासति । दिवो रेतसा सचते पयोवृधा तमीमहे सुमती शर्म सप्रथः ॥

જેમ નવજાત શિશુ વનમાં રડે તેમ, જ્યારે અરુણ—વાજ્ય (બળવંત) —સ્વર (પ્રકાશ)ને ઇચ્છે છે. તે દ્યૌના રેતસ (બીજ) સાથે જોડાય છે, પયઃવૃધા—દૂધની સમૃદ્ધિ વધારનાર—બને છે; તેને અમે આહ્વાન કરીએ છીએ: વિશાળ શાંતિ અને તેજસ્વી સુમતિ (સદ્‌બુદ્ધિ) માટે.

Mantra 2

दिवो यः स्कम्भो धरुणः स्वातत आपूर्णो अंशुः पर्येति विश्वतः । सेमे मही रोदसी यक्षदावृता समीचीने दाधार समिषः कविः ॥

જે દિવ્ય આકાશનો સ્કંભ—આધાર અને ધારણ—છે, પોતાની જ વિસ્તૃતિમાં વિસ્તરેલો; તે પૂર્ણ અંશુ સર્વ દિશાઓમાં પરિભ્રમે છે. તેણે આ બે મહાન રોદસી (દ્યાવા-પૃથિવી)ને યક્ષદ્-આવૃત—આલિંગિત—કરી, સામસામે સ્થિત રાખી ધારણ કરી છે; કવિ સમિષઃ—આનંદની શક્તિઓ—ને સમરસતામાં એકત્ર કરે છે.

Mantra 3

महि प्सरः सुकृतं सोम्यं मधूर्वी गव्यूतिरदितेॠतं यते । ईशे यो वृष्टेरित उस्रियो वृषापां नेता य इतऊतिॠग्मियः ॥

મહાન છે પ્રવાહમાન ગતિ—સુ-કૃત, સોમ્ય મધુ; અદિતિની ગવ્યૂતિ—વિસ્તૃત ચરાગાહ-પથ—વિસ્તારેલી છે, આગળ વધતું ઋત. જે અહીંથી વૃષ્ટિ અને તેજસ્વી ઉસ્રિયઃ—પ્રકાશમાન ગાયો/કિરણ-ધેનુઓ—પર અધિકાર કરે છે; તે વृषા, આપાં નેતા; તેની અહીંથી મળતી ઊતિ ઋગ્મિય—સ્તુતિ-યોગ્ય—છે.

Mantra 4

आत्मन्वन्नभो दुह्यते घृतं पय ऋतस्य नाभिरमृतं वि जायते । समीचीनाः सुदानवः प्रीणन्ति तं नरो हितमव मेहन्ति पेरवः ॥

આત્મન્વત્ નભઃ—સ્વાધીન આકાશ—માંથી ઘૃત અને પયઃ દોહાય છે; ઋતની નાભિમાંથી અમૃત જન્મે છે અને વ્યાપે છે. સમીચીનાઃ—યોગ્ય સમન્વયમાં ચાલનારા—સુદાનવઃ તેને પ્રીણાવે છે; નરોઃ તેને હિત—અંતરમાં સ્થાપિત—કરી, પેરવઃ પોષક વૃષ્ટિ સમે તેને નીચે વરસાવે છે.

Mantra 5

अरावीदंशुः सचमान ऊर्मिणा देवाव्यं मनुषे पिन्वति त्वचम् । दधाति गर्भमदितेरुपस्थ आ येन तोकं च तनयं च धामहे ॥

અંશુ (સોમકિરણ) તરંગ સાથે સંચરતો ગર્જના કરે છે; દેવ-અભિલાષી મનુષ્ય માટે તે ત્વચા—બાહ્ય આવરણ—ને પુષ્ટ કરે છે. તે અદિતિના ઉપસ્થમાં ગર્ભ સ્થાપે છે; જેના દ્વારા અમે ટોક (બાળક) અને તનય (સંતાન), અને અનંતમાં સ્થિર ધામ ધારણ કરી શકીએ.

Mantra 6

सहस्रधारेऽव ता असश्चतस्तृतीये सन्तु रजसि प्रजावतीः । चतस्रो नाभो निहिता अवो दिवो हविर्भरन्त्यमृतं घृतश्चुतः ॥

સહસ્રધારા સ્ત્રોતમાંથી નીચે તેઓ અખંડ વહે છે; તૃતીય રજસમાં તેઓ પ્રજાવતી રહે. ચાર નાભિઓ દિવના આધારરૂપે સ્થાપિત છે; તેઓ હવિ લાવે છે—અમૃત, ઘૃતથી ચુટતું (ઘૃતશ્ચુત).

Mantra 7

श्वेतं रूपं कृणुते यत्सिषासति सोमो मीढ्वाँ असुरो वेद भूमनः । धिया शमी सचते सेमभि प्रवद्दिवस्कवन्धमव दर्षदुद्रिणम् ॥

જ્યારે તે ગતિમાં સ્થાપિત થવા ઇચ્છે છે, ત્યારે તે શ્વેત રૂપ ધારણ કરે છે—સોમ, દૃઢ દાતા, ભૂમન (વિસ્તાર) જાણનાર અસુર. ધિયા દ્વારા તે શમી (શાંતિકારક શક્તિ) સાથે જોડાય છે; અને તે આગળ ધપાવે છે—દિવ્ય કવંધ (કાસ્ક) ને પ્રગટ કરી—ઉન્નત ઉદ્રિણ (ઉછળતો પ્રવાહ) ને નીચે વરસાવે છે.

Mantra 8

अध श्वेतं कलशं गोभिरक्तं कार्ष्मन्ना वाज्यक्रमीत्ससवान् । आ हिन्विरे मनसा देवयन्तः कक्षीवते शतहिमाय गोनाम् ॥

પછી ગૌઓના તેજથી અભિષિક્ત શ્વેત કલશ પર વિજયી બળ ચઢે છે—દબાવતાં આગળ વધે છે. દેવને ઇચ્છનારા મનથી તેને પ્રેરિત કરે છે—કક્ષીવત તરફ, ગૌઓ (કિરણો/જ્ઞાન-કિરણો)ની શત-હિમ (સો શિયાળાં) સમૃદ્ધિ માટે.

Mantra 9

अद्भिः सोम पपृचानस्य ते रसोऽव्यो वारं वि पवमान धावति । स मृज्यमानः कविभिर्मदिन्तम स्वदस्वेन्द्राय पवमान पीतये ॥

હે સોમ, જળોથી મિશ્રિત તારો રસ—અવ્ય (ઊનના) ગાળણથી ગાળાયેલો—હે પવમાન, છણણીમાંથી વહેતો નીકળે છે, જ્યારે તું પોતે શુદ્ધ થાય છે. કવિઓ દ્વારા પરિમાર્જિત થઈ સર્વાધિક મદિર આનંદરૂપ બની, હે પવમાન, ઇન્દ્રના પાન માટે મધુર થા.