Sukta 74

Mantra 1

शिशुर्न जातोऽव चक्रदद्वने स्वर्यद्वाज्यरुषः सिषासति । दिवो रेतसा सचते पयोवृधा तमीमहे सुमती शर्म सप्रथः ॥

ਨਵਜਾਤ ਬੱਚੇ ਵਾਂਗ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰੋ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਅਰੁਣ—ਵਾਜ੍ਯ (ਬਲਵਾਨ) —ਸ੍ਵਰ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼) ਨੂੰ ਲੱਭਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦਿਵ ਦੇ ਰੇਤਸ (ਬੀਜ) ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ, ਪਯੋਵ੍ਰਿਧਾ—ਦੁੱਧ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ—ਬਣਦਾ ਹੈ; ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਸੁਮਤੀ (ਸਦਬੁੱਧੀ) ਲਈ ਅਸੀਂ ਉਸ ਦਾ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।

Mantra 2

दिवो यः स्कम्भो धरुणः स्वातत आपूर्णो अंशुः पर्येति विश्वतः । सेमे मही रोदसी यक्षदावृता समीचीने दाधार समिषः कविः ॥

ਜੋ ਦਿਵ ਦੇ ਸਕੰਭ—ਆਧਾਰ ਤੇ ਧਾਰਣ—ਹੈ, ਆਪਣੀ ਹੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਵਿੱਚ ਤਾਣਿਆ ਹੋਇਆ; ਉਹ ਪੂਰਾ ਅੰਸ਼ੁ ਸਭ ਪਾਸਿਆਂ ਵੱਲ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਦੋ ਮਹਾਨ ਰੋਦਸੀ (ਦਿਆਵਾ-ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ) ਨੂੰ ਯਕ੍ਸ਼ਦ੍-ਆਵ੍ਰਿਤ—ਆਲਿੰਗਨ ਕਰਕੇ—ਸਾਮ੍ਹਣੇ-ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਟਿਕਾ ਕੇ ਧਾਰਿਆ ਹੈ; ਕਵੀ ਸਮਿਸ਼ਃ—ਆਨੰਦ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ—ਨੂੰ ਸਮਰਸਤਾ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Mantra 3

महि प्सरः सुकृतं सोम्यं मधूर्वी गव्यूतिरदितेॠतं यते । ईशे यो वृष्टेरित उस्रियो वृषापां नेता य इतऊतिॠग्मियः ॥

ਵੱਡੀ ਹੈ ਵਹਿੰਦੀ ਗਤੀ—ਸੁਕ੍ਰਿਤ, ਸੋਮ੍ਯ ਮਧੁ; ਅਦਿਤੀ ਦੀ ਗਵ੍ਯੂਤੀ—ਵਿਸ਼ਾਲ ਚਰਾਗਾਹ-ਰਾਹ—ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਋ਤ। ਜੋ ਇੱਥੋਂ ਵਰਖਾ ਅਤੇ ਚਮਕਦੀਆਂ ਉਸ੍ਰਿਯਃ—ਗਾਂਵਾਂ/ਕਿਰਣ-ਧੇਨੂਆਂ—ਉੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਵ੍ਰਿਸ਼ਾ, ਆਪਾਂ ਨੇਤਾ; ਉਸ ਦੀ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਊਤੀ ਋ਗ੍ਮਿਯ—ਸਤੁਤੀ-ਯੋਗ—ਹੈ।

Mantra 4

आत्मन्वन्नभो दुह्यते घृतं पय ऋतस्य नाभिरमृतं वि जायते । समीचीनाः सुदानवः प्रीणन्ति तं नरो हितमव मेहन्ति पेरवः ॥

ਆਤ੍ਮਨ੍ਵਤ ਨਭਃ—ਸਵੈ-ਅਧੀਨ ਆਕਾਸ਼—ਤੋਂ ਘ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਪਯਸ ਦੁੱਧ ਵਾਂਗ ਦੋਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਋ਤ ਦੀ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਅਮ੍ਰਿਤ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੈਲਦਾ ਹੈ। ਸਮੀਚੀਨਾਃ—ਠੀਕ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ—ਸੁਦਾਨਵਃ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਨਰ ਉਸ ਨੂੰ ਹਿਤ—ਅੰਦਰ ਟਿਕਾ ਕੇ—ਪੇਰਵਃ ਪਾਲਣਹਾਰ ਵਰਖਾ ਵਾਂਗ ਉਸ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਢਾਲਦੇ ਹਨ।

Mantra 5

अरावीदंशुः सचमान ऊर्मिणा देवाव्यं मनुषे पिन्वति त्वचम् । दधाति गर्भमदितेरुपस्थ आ येन तोकं च तनयं च धामहे ॥

ਅੰਸ਼ੁ (ਸੋਮ-ਕਿਰਣ) ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਸੰਗ ਚਲਦਾ ਹੋਇਆ ਗੱਜਦਾ ਹੈ; ਦੇਵ-ਅਭਿਲਾਸ਼ੀ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਉਹ ਤ੍ਵਚਾ—ਬਾਹਰੀ ਆਵਰਨ—ਨੂੰ ਪੁਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਉਪਸਥ ਵਿੱਚ ਗਰਭ ਧਾਰਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਟੋਕ (ਬੱਚਾ) ਅਤੇ ਤਨਯ (ਸੰਤਾਨ), ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਧਾਮ ਨੂੰ ਧਾਰ ਸਕੀਏ।

Mantra 6

सहस्रधारेऽव ता असश्चतस्तृतीये सन्तु रजसि प्रजावतीः । चतस्रो नाभो निहिता अवो दिवो हविर्भरन्त्यमृतं घृतश्चुतः ॥

ਸਹਸ੍ਰਧਾਰਾ ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਉਹ ਅਟੁੱਟ ਵਹੇ ਹਨ; ਤ੍ਰਿਤੀਯ ਰਜਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪ੍ਰਜਾਵਤੀ ਹੋਣ। ਚਾਰ ਨਾਭੀਆਂ ਦਿਵ ਦੇ ਆਸਰੇ ਵਜੋਂ ਨਿਹਿਤ ਹਨ; ਉਹ ਹਵਿਸ ਲਿਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ—ਅਮ੍ਰਿਤ, ਘ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਚੁਟਦਾ (ਘ੍ਰਿਤਸ਼੍ਚੁਤ)।

Mantra 7

श्वेतं रूपं कृणुते यत्सिषासति सोमो मीढ्वाँ असुरो वेद भूमनः । धिया शमी सचते सेमभि प्रवद्दिवस्कवन्धमव दर्षदुद्रिणम् ॥

ਜਦੋਂ ਉਹ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਸ਼ਵੇਤ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਸੋਮ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਦਾਤਾ, ਭੂਮਨ (ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ) ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਅਸੁਰ। ਧੀਆ ਨਾਲ ਉਹ ਸ਼ਮੀ (ਸ਼ਾਂਤਿਕਾਰਕ ਸ਼ਕਤੀ) ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਦਿਵ੍ਯ ਕਵੰਧ (ਪਾਤਰ/ਕਾਸਕ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਕੇ—ਉੱਠੇ ਹੋਏ ਉਦ੍ਰਿਣ (ਉੱਛਲਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ) ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਵਰ੍ਹਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Mantra 8

अध श्वेतं कलशं गोभिरक्तं कार्ष्मन्ना वाज्यक्रमीत्ससवान् । आ हिन्विरे मनसा देवयन्तः कक्षीवते शतहिमाय गोनाम् ॥

ਫਿਰ ਗਊਆਂ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਸਫ਼ੈਦ ਕਲਸ਼ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤੂ ਬਲ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ—ਦਬਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਦੇਵ-ਅਭਿਲਾਸ਼ੀ ਮਨ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਦੇ ਹਨ—ਕਕਸ਼ੀਵਾਨ ਵੱਲ, ਗਊਆਂ (ਕਿਰਣਾਂ/ਗਿਆਨ-ਕਿਰਣਾਂ) ਦੀ ਸ਼ਤ-ਹਿਮ (ਸੌ ਸਰਦੀਆਂ) ਵਾਲੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਲਈ।

Mantra 9

अद्भिः सोम पपृचानस्य ते रसोऽव्यो वारं वि पवमान धावति । स मृज्यमानः कविभिर्मदिन्तम स्वदस्वेन्द्राय पवमान पीतये ॥

ਹੇ ਸੋਮ, ਜਲਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਤੇਰਾ ਰਸ—ਅਵ੍ਯ (ਉਨ) ਦੇ ਗਾਲਣ ਨਾਲ ਗਾਲਿਆ ਹੋਇਆ—ਹੇ ਪਵਮਾਨ, ਜਦ ਤੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈਂ ਤਾਂ ਛਾਣਨੀ ਰਾਹੀਂ ਵਹਿ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਕਵੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪਰਿਮਾਰਜਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਦਿਰ ਆਨੰਦ ਬਣ, ਹੇ ਪਵਮਾਨ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਪਾਨ ਲਈ ਮਿੱਠਾ ਹੋ ਜਾ।