Rig Veda Sukta 73
Mandala 9Sukta 739 Mantras

Sukta 73

Sukta 9.73

Rishi

Unknown/uncertain in provided input (Soma Pavamāna corpus; traditionally attributed within the Pavamāna hymn families)

Devata

Soma Pavamāna with strong invocation of Varuṇa and Ṛta (purifying Soma as the power that clarifies Vāc and guards vrata)

Chandas

Jagatī (probable for RV 9.73; verify against a metrical count in a critical edition)

ഈ പവമാന സോമസ്തുതി പവിത്രത്തിലൂടെ ചുരന്ന് ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെടുന്ന സോമധാരയെ പുകഴ്ത്തുന്നു; അത് ദീപ്തമായ പ്രചോദനം ജനിപ്പിക്കുകയും ഇന്ദ്രന്റെ ശക്തിയെ വർധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. സ്തുതിയിൽ സോമത്തിന്റെ തെളിമപ്പെടുത്തൽ വാച്‌ (പ്രചോദിത വാക്ക്) ന്റെ തെളിമപ്പെടുത്തലുമായി, കൂടാതെ വരുണനും ഋതവും കീഴിൽ വ്രത (പവിത്ര നിയമം/ആചരണം) സംരക്ഷണവുമായി ആവർത്തിച്ച് ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു; ശുദ്ധീകരണം യാഗകൃത്യവും ഒരേസമയം ബ്രഹ്മാണ്ഡ-നൈതിക ക്രമവ്യവസ്ഥയുടെ സ്ഥാപനം കൂടിയാണെന്ന് ചിത്രീകരിക്കുന്നു.

Sanskrit recitationRig Veda 9.73

Mantras

Mantra 1

स्रक्वे द्रप्सस्य धमतः समस्वरन्नृतस्य योना समरन्त नाभयः । त्रीन्त्स मूर्ध्नो असुरश्चक्र आरभे सत्यस्य नावः सुकृतमपीपरन् ॥

ദ്രപ്സ (ബിന്ദു)യുടെ ഒഴുക്കിന്നായി സ്രക്വേ (ഓഠങ്ങൾ/പീഡനത്തിന്റെ ഓഠങ്ങൾ) ഒരേ സ്വരത്തിൽ മുഴങ്ങി; നാഭയഃ (നാഭികേന്ദ്രങ്ങൾ) ഋതസ്യ യോനൗ (ഋതത്തിന്റെ ഗർഭത്തിൽ) ഒന്നായി ചേർന്നു. അസുര (പ്രഭുശക്തി) ആധാരമായി മൂന്ന് മൂർധ്നഃ (ശിഖര-ബിന്ദുക്കൾ) സ്ഥാപിച്ചു; സത്യസ്യ നാവഃ (പാത്രങ്ങൾ/വാഹനങ്ങൾ) സുകൃത (സുഘടിത കർമ്മം) ഞങ്ങളിലകത്ത് വീർപ്പിച്ചു വളർത്തി.

Mantra 2

सम्यक्सम्यञ्चो महिषा अहेषत सिन्धोरूर्मावधि वेना अवीविपन् । मधोर्धाराभिर्जनयन्तो अर्कमित्प्रियामिन्द्रस्य तन्वमवीवृधन् ॥

സമ്യക്—നേരെയും നേരായ വഴിയിലും—മഹിഷന്മാർ (മഹാബലവാന്മാർ) ഉന്മേഷത്തോടെ പൊങ്ങി; സിന്ധുവിന്റെ ഊർമി (തിര)മേൽ വേനന്മാർ (ആകാംക്ഷികൾ/ദർശകർ) വിറച്ചു അതിനെ തന്നെ കുലുക്കി. മധുവിന്റെ ധാരകളാൽ അവർ അർക (സ്തുതി-കിരണം/പ്രകാശഗാനം) ജനിപ്പിച്ചു; ഇന്ദ്രന്റെ പ്രിയ തനു (പ്രിയ ദേഹം-ശക്തി)യെ അന്തരത്തിൽ വർധിപ്പിച്ചു.

Mantra 3

पवित्रवन्तः परि वाचमासते पितैषां प्रत्नो अभि रक्षति व्रतम् । महः समुद्रं वरुणस्तिरो दधे धीरा इच्छेकुर्धरुणेष्वारभम् ॥

ശുദ്ധീകരണശക്തിയാൽ നിറഞ്ഞവർ പ്രചോദിത വാണിയുടെ ചുറ്റും ഇരിക്കുന്നു. അവരുടെ ഉള്ളിലെ പ്രാചീന പിതാവ് അവരുടെ ഋത-വ്രതത്തെ കാക്കുന്നു. വരുണൻ മഹത്തായ ‘വസ്ത’ത്തിന്റെ സമുദ്രത്തിന്മേൽ, എന്നപോലെ, ഒരു മറ വെക്കുന്നു; ധീരരായ പ്രകാശിത അന്വേഷകർ ആധാരമായ ധാരണകളെ പിടിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

Mantra 4

सहस्रधारेऽव ते समस्वरन्दिवो नाके मधुजिह्वा असश्चतः । अस्य स्पशो न नि मिषन्ति भूर्णयः पदेपदे पाशिनः सन्ति सेतवः ॥

ഹേ സഹസ്രധാരാ, നിന്നിൽ നിന്ന് മധുജിഹ്വാ പ്രവാഹങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് ഉയരുന്നു—അവിച്ഛിന്നമായി—ദിവത്തിന്റെ നാകത്തിൽ, ശിഖരത്തിൽ. അവന്റെ സ്പശഃ (കാവൽക്കാർ) കണ്ണിമയ്ക്കുന്നില്ല; ഓരോ പാദത്തിലും പാശിനഃ—ബന്ധനധാരികൾ—മറ്റും സേതവഃ—കടക്കാനുള്ള പാലങ്ങൾ പണിയുന്നവർ—പഥത്തിന്റെ രക്ഷകരായി നിലകൊള്ളുന്നു.

Mantra 5

पितुर्मातुरध्या ये समस्वरन्नृचा शोचन्तः संदहन्तो अव्रतान् । इन्द्रद्विष्टामप धमन्ति मायया त्वचमसिक्नीं भूमनो दिवस्परि ॥

പിതാവിലും മാതാവിലും നിന്നു അവർ ഋചയാൽ ഏകസ്വരമായി ഉയരുന്നു; ജ്വലിച്ചുകൊണ്ട് അവർ അവ്രത—നിയമരഹിതമായ ചലനങ്ങളെ ദഹിപ്പിച്ചു നശിപ്പിക്കുന്നു. മായാ—രൂപം കൊടുക്കുന്ന ദർശനശക്തിയാൽ അവർ ഇന്ദ്രദ്വിഷ്ടമായ കറുത്ത ത്വക്ക് ഊതി അകറ്റുന്നു, ദ്യൗവിനെ ചുറ്റിയ വിശാല വ്യാപ്തിയിൽ നിന്നു.

Mantra 6

प्रत्नान्मानादध्या ये समस्वरञ्छ्लोकयन्त्रासो रभसस्य मन्तवः । अपानक्षासो बधिरा अहासत ऋतस्य पन्थां न तरन्ति दुष्कृतः ॥

പ്രാചീനമായ മാനത്തിൽ നിന്നു അവർ ഏകസ്വരമായി ഉയരുന്നു—ശ്ലോകത്തിന് യന്ത്രംപോലെ ബന്ധിക്കപ്പെട്ട, രഭസമായ പ്രേരണയാൽ തള്ളപ്പെടുന്ന ഈ ചിന്തകൾ. എന്നാൽ ദുഷ്കൃതർ—അക്ഷമില്ലാത്തവർ, ബധിരർ—ഒഴിഞ്ഞുവീഴുന്നു; അവർ ഋതത്തിന്റെ പഥം കടക്കാൻ കഴിയില്ല.

Mantra 7

सहस्रधारे वितते पवित्र आ वाचं पुनन्ति कवयो मनीषिणः । रुद्रास एषामिषिरासो अद्रुहः स्पशः स्वञ्चः सुदृशो नृचक्षसः ॥

സഹസ്രധാരകളായി വിശാലമായി വിരിഞ്ഞ പവിത്രത്തിൽ കവികളും മനീഷികളും വാചിനെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു. അവരുടെ ശക്തികൾ രുദ്രസദൃശം—വേഗവാൻ, അദ്രുഹ (ദ്വേഷമില്ലാത്ത); അവരുടെ സ്പശഃ—കാവൽക്കാരൻമാർ—സ്വയംനേരായ, സുദൃശ, നൃചക്ഷസഃ—മനുഷ്യനെ തിരിച്ചറിയുന്ന ദൃഷ്ടിയുള്ളവർ.

Mantra 8

ऋतस्य गोपा न दभाय सुक्रतुस्त्री ष पवित्रा हृद्यन्तरा दधे । विद्वान्त्स विश्वा भुवनाभि पश्यत्यवाजुष्टान्विध्यति कर्ते अव्रतान् ॥

ഋതത്തിന്റെ ഗോപാ—കാവൽക്കാരൻ—വഞ്ചിക്കപ്പെടാത്തവൻ, ശുക്രതു (ശുദ്ധസങ്കൽപവാൻ) ആകുന്നു; ഹൃദയത്തിനകത്ത് മൂന്നു പവിത്രകരമായ പവിത്രങ്ങളെ അവൻ സ്ഥാപിക്കുന്നു. എല്ലാഭുവനങ്ങളെയും അറിഞ്ഞവൻ അവയെല്ലാം നിരീക്ഷിക്കുന്നു; അവാജുഷ്ടർ—അസ്വീകാര്യർ—അവ്രതർ, അക്രമം സൃഷ്ടിക്കുന്നവർ—അവരെ അവൻ പ്രഹരിച്ച് വീഴ്ത്തുന്നു.

Mantra 9

ऋतस्य तन्तुर्विततः पवित्र आ जिह्वाया अग्रे वरुणस्य मायया । धीराश्चित्तत्समिनक्षन्त आशतात्रा कर्तमव पदात्यप्रभुः ॥

ഋതത്തിന്റെ തന്തു പവിത്രമായി വിരിഞ്ഞിരിക്കുന്നു; വരുണന്റെ മായ (രചനാശക്തി)കൊണ്ട് ജിഹ്വയുടെ അഗ്രത്തിൽ അത് സ്ഥാപിതമാണ്. ധീരന്മാരും അതിലേക്കു തന്നെ ചേർന്നു നിൽക്കണം; അവർ അതിനെ പ്രാപിക്കുന്നു. ഇവിടെ വക്രതയുടെ കർത്താവ് പടിപടിയായി വീഴുന്നു—അപ്രഭു, ശക്തിഹീനൻ.

Frequently Asked Questions

It praises Soma while it is being purified through the ritual filter, describing how the clarified flow strengthens Indra and also purifies inspired speech (Vāc) and right observance (vrata) under Ṛta.

Varuṇa is closely linked with Ṛta and vrata (cosmic and moral order). The hymn invokes him to show that Soma’s purification is not only physical but also an ordering of truth, discipline, and right action.

Alongside the literal filtering of Soma, it symbolizes refining speech and insight—making expression truthful, luminous, and effective, like Soma becoming clear and fit for offering.

Ask anything about Sukta 73 of the Rig Veda

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App