Rig Veda 9.74.2: Mandala 9, Sukta 74, Mantra 2

Sukta 9.74

Rishi: Unknown/uncertain in provided input

Devata: Soma Pavamāna as cosmic support and harmonizer (skambha/dharuṇa imagery)

Chandas: Jagatī (probable; verify)

Samhita Patha (Devanagari)

दिवो यः स्कम्भो धरुणः स्वातत आपूर्णो अंशुः पर्येति विश्वतः । सेमे मही रोदसी यक्षदावृता समीचीने दाधार समिषः कविः ॥

Transliteration

divó yáḥ skambhó dharuṇáḥ svā́tata āpū́rṇo aṃśúḥ páry eti viśvátāḥ | séme mahī́ ródasī yakṣad āvṛ́tā samīcīné dādhāra sám iṣáḥ kavíḥ ||

Translation

ദിവ്യമായ ആകാശത്തിന്റെ സ്കംഭം—ആധാരവും ധാരകനുമായ—അവൻ, തന്റെ തന്നെ വിശാലതയിൽ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നവൻ; ആ പൂർണ്ണ അംശു എല്ലാദിക്കുകളിലും ചുറ്റി സഞ്ചരിക്കുന്നു. അവൻ ഈ രണ്ടു മഹാ രോദസി (ദ്യാവാ-പൃഥിവി)കളെ യക്ഷദ്-ആവൃത—ആലിംഗനം ചെയ്ത്—പരസ്പരം അഭിമുഖമായി നിലനിർത്തി ധരിച്ചു; കവി സമിഷഃ—ആനന്ദശക്തികളെ—സമരസതയിൽ ഏകീകരിക്കുന്നു.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• दिवः: of heaven / of the sky
• दिवः: सम्बन्ध (genitive relation)
• Type: Noun
• Root: दिव् (प्रातिपदिक: दिव्/द्यौ ‘स्वर्ग/दिव्’)

• यः: who
• यः: कर्तृ (relative subject)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• स्कम्भः: pillar, prop, support
• स्कम्भः: कर्तृ/विशेष्य (subject; apposition to यः)
• Type: Noun
• Root: स्कम्भ (प्रातिपदिक; from √स्कम्भ् ‘to prop/support’)

• धरुणः: supporter, holder
• धरुणः: कर्तृ/विशेषण (appositional epithet)
• Type: Noun/Adjective
• Root: धरुण (प्रातिपदिक; from √धृ ‘to hold’)

• स्वाततः: self-extended, spread by itself
• स्वाततः: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: स्वातत (कृदन्त-प्रातिपदिक; from √तन् ‘to stretch’ with स्व- ‘self’)

• आपूर्णः: filled, full
• आपूर्णः: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: आ-√पॄ/पॢ (कृदन्त: पूर्ण ‘filled’)

• अंशुः: the Soma-stalk/beam; Soma (as a ray/stalk)
• अंशुः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अंशु (प्रातिपदिक)

• परि: around
• परि: क्रियाविशेषण (preverb to verb)
• Type: Indeclinable
• Root: परि (उपसर्ग/अव्यय)

• एति: goes, moves
• एति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √इ (गमन)

• विश्वतः: on all sides, everywhere
• विश्वतः: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: विश्वतस् (अव्यय; from विश्व ‘all’ + -तस्)

• सः: he / that one (Soma)
• सः: कर्तृ (resumptive subject)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• इमे: these two
• इमे: कर्म/आश्रय (object of दाधार)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• मही: great
• मही: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: मही (प्रातिपदिक; ‘great’)

• रोदसी: the two worlds: Heaven and Earth
• रोदसी: कर्म (that which is upheld)
• Type: Noun
• Root: रोदसी (प्रातिपदिक; dual tantum)

• यक्षदावृता: enclosed/covered with sacred power (ritual potency)
• यक्षदावृता: विशेषण
• Type: Adjective (compound epithet)
• Root: यक्षद्-आवृत (समास; yákṣad ‘worship/holy power’ + ā-√वृ ‘to cover/enclose’ → आवृत ‘enclosed’)

• समीचीने: facing each other, mutually turned
• समीचीने: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: समीचीन (प्रातिपदिक; from सम् + अञ्च् ‘to go/turn’)

• दाधार: has upheld, has supported
• दाधार: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √धृ (धारण)

• समिषः: impulse, ardour; (ritual) offering/food
• समिषः: विशेषण/सम्बोधन-भाव (appositional epithet of कविः/सः)
• Type: Noun
• Root: समिष् (प्रातिपदिक; from सम् + √इष्/इष् ‘to impel/seek’; ‘impulse/ardour/food-offering’)

• कविः: seer, poet, wise one
• कविः: कर्तृ (apposition to सः)
• Type: Noun
• Root: कवि (प्रातिपदिक)