
Sukta 9.74
Jagatī (probable; verify)
ಈ ಪವಮಾನ ಸೋಮ ಸ್ತೋತ್ರವು ಪಿಷ್ಯಲ್ಪಟ್ಟ ಸೋಮವನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಮಾನ, ನವಜಾತ ಶಕ್ತಿಯಂತೆ ಸ್ತುತಿಸುತ್ತದೆ—ಅವನು ಸ್ವರ್ (ಬೆಳಕು) ಕಡೆಗೆ ವೇಗವಾಗಿ ಧಾವಿಸಿ, ಉಣ್ಣೆಯ ಶೋಧಕದ ಮೂಲಕ ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಾ ಹರಿದು, ಜಲಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತುಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಸೋಮನು ಸ್ವರ್ಗದ ಬೀಜವೂ, ಅದಿತಿಯ ಗರ್ಭಶಕ್ತಿಯೂ ಆಗಿ, ಯಜಮಾನನಿಗೆ ಸಮೃದ್ಧಿ (ಹಾಲು, ಬಲ, ಸಂತಾನ) ಹೆಚ್ಚಿಸುವವನಾಗಿ ಚಿತ್ರಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಸ್ತೋತ್ರವು ಸೋಮನ ಅಂತಿಮ ಶುದ್ಧೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಪರ್ಯವಸಾನಗೊಂಡು, ಇಂದ್ರನ ಪಾನಾರ್ಥವಾಗಿ ಅವನು ಸಿಹಿಯಾಗಿಯೂ ಉಲ್ಲಾಸಕರವಾಗಿಯೂ ಆಗಲಿ ಎಂಬ ಸ್ಪಷ್ಟ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
Mantra 1
शिशुर्न जातोऽव चक्रदद्वने स्वर्यद्वाज्यरुषः सिषासति । दिवो रेतसा सचते पयोवृधा तमीमहे सुमती शर्म सप्रथः ॥
ನವಜಾತ ಶಿಶುವಿನಂತೆ ಅವನು ವನದಲ್ಲಿ ಅಳುತ್ತಾನೆ, ಅರುಣ—ವಾಜ್ಯ (ಬಲವಂತ) —ಸ್ವರ್ (ಪ್ರಕಾಶ)ವನ್ನು ಬಯಸುವಾಗ. ಅವನು ದಿವ್ಯದ ರೇತಸ್ (ಬೀಜ)ದೊಂದಿಗೆ ಸೇರುತ್ತಾನೆ, ಪಯೋವೃಧಾ—ಕ್ಷೀರಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವವನು—ಆಗುತ್ತಾನೆ; ವಿಶಾಲ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶಮಯ ಸುಮತಿ (ಸದ್ಬುದ್ಧಿ)ಗಾಗಿ ಅವನನ್ನು ನಾವು ಆಮಂತ್ರಿಸುತ್ತೇವೆ.
Mantra 2
दिवो यः स्कम्भो धरुणः स्वातत आपूर्णो अंशुः पर्येति विश्वतः । सेमे मही रोदसी यक्षदावृता समीचीने दाधार समिषः कविः ॥
ಯಾವನು ದಿವ್ಯದ ಸ್ಕಂಭ—ಆಧಾರವೂ ಧಾರಕವೂ—ಆಗಿ, ತನ್ನದೇ ವಿಶಾಲತೆಯಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿರುವನೋ; ಆ ಪೂರ್ಣ ಅಂಶು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲೂ ಪರ್ಯಟಿಸುತ್ತದೆ. ಅವನು ಈ ಎರಡು ಮಹಾ ರೋದಸಿ (ದ್ಯಾವಾ-ಪೃಥಿವಿ)ಗಳನ್ನು ಯಕ್ಷದ್-ಆವೃತ—ಆಲಿಂಗಿಸಿ—ಸಮೀಚೀನವಾಗಿ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಧಾರಣೆ ಮಾಡಿದನು; ಕವಿ ಸಮಿಷಃ—ಆನಂದಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು—ಸಮರಸತೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾನೆ.
Mantra 3
महि प्सरः सुकृतं सोम्यं मधूर्वी गव्यूतिरदितेॠतं यते । ईशे यो वृष्टेरित उस्रियो वृषापां नेता य इतऊतिॠग्मियः ॥
ಮಹಾನ್ ಆಗಿದೆ ಹರಿಯುವ ಚಲನೆ—ಸುಕೃತ, ಸೋಮ್ಯ ಮಧು; ಅದಿತಿಯ ಗವ್ಯೂತಿ—ವಿಶಾಲ ಮೇವು-ಮಾರ್ಗ—ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿದೆ, ಮುಂದಕ್ಕೆ ಸಾಗುವ ಋತ. ಯಾರು ಇಲ್ಲಿಂದ ವೃಷ್ಟಿಯನ್ನೂ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಉಸ್ರಿಯಃ—ಗೋವುಗಳು/ಕಿರಣ-ಧೇನುಗಳು—ಅನ್ನೂ ಆಳುತ್ತಾನೋ; ಅವನು ವೃಷಾ, ಆಪಾಂ ನೇತಾ; ಅವನ ಇಲ್ಲಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಊತಿ ಋಗ್ಮಿಯ—ಸ್ತುತಿ-ಯೋಗ್ಯ—ವಾಗಿದೆ.
Mantra 4
आत्मन्वन्नभो दुह्यते घृतं पय ऋतस्य नाभिरमृतं वि जायते । समीचीनाः सुदानवः प्रीणन्ति तं नरो हितमव मेहन्ति पेरवः ॥
ಆತ್ಮನ್ವತ್ ನಭಃ—ಸ್ವಾಧೀನ ಆಕಾಶ—ದಿಂದ ಘೃತವೂ ಪಯಸ್ಸೂ ದೋಹಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಋತಸ್ಯ ನಾಭಿಯಿಂದ ಅಮೃತ ಜನಿಸಿ ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತದೆ. ಸಮೀಚೀನಾಃ—ಯೋಗ್ಯ ಸಮನ್ವಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ—ಸುಧಾನವಃ ಅವನನ್ನು ಪ್ರೀಣಿಸುತ್ತಾರೆ; ನರಃ ಅವನನ್ನು ಹಿತ—ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ—ಮಾಡಿ, ಪೇರವಃ ಪೋಷಕ ವೃಷ್ಟಿಯಂತೆ ಅವನನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಸುರಿಸುತ್ತಾರೆ.
Mantra 5
अरावीदंशुः सचमान ऊर्मिणा देवाव्यं मनुषे पिन्वति त्वचम् । दधाति गर्भमदितेरुपस्थ आ येन तोकं च तनयं च धामहे ॥
ಅಂಶು (ಸೋಮಕಿರಣ) ಅಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾ ಗರ್ಜಿಸುತ್ತದೆ; ದೇವಾಭಿಲಾಷಿಯ ಮಾನವನಿಗಾಗಿ ಅದು ತ್ವಚೆ—ಬಾಹ್ಯ ಆವರಣ—ವನ್ನು ಪುಷ್ಟಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಅದು ಅದಿತಿಯ ಉಪಸ್ಥದಲ್ಲಿ ಗರ್ಭವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ; ಅದರಿಂದ ನಾವು ತೋಕ (ಮಗು) ಮತ್ತು ತನಯ (ಸಂತಾನ), ಹಾಗೆಯೇ ಅನಂತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾದ ಧಾಮವನ್ನು ಧರಿಸಬಲ್ಲೆವು.
Mantra 6
सहस्रधारेऽव ता असश्चतस्तृतीये सन्तु रजसि प्रजावतीः । चतस्रो नाभो निहिता अवो दिवो हविर्भरन्त्यमृतं घृतश्चुतः ॥
ಸಹಸ್ರಧಾರೆಯ ಮೂಲದಿಂದ ಕೆಳಗೆ ಅವು ಅಖಂಡವಾಗಿ ಹರಿದುಬಂದಿವೆ; ತೃತೀಯ ರಜಸದಲ್ಲಿ ಅವು ಪ್ರಜಾವತಿಗಳಾಗಿರಲಿ. ನಾಲ್ಕು ನಾಭಿಗಳು ದಿವದ ಆಧಾರಗಳಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿವೆ; ಅವು ಹವಿಸನ್ನು ತರುತ್ತವೆ—ಅಮೃತ, ಘೃತದಿಂದ ಚುಟುವ (ಘೃತಶ್ಚುತ).
Mantra 7
श्वेतं रूपं कृणुते यत्सिषासति सोमो मीढ्वाँ असुरो वेद भूमनः । धिया शमी सचते सेमभि प्रवद्दिवस्कवन्धमव दर्षदुद्रिणम् ॥
ಅವನು ಚಲನೆಗೆ ಸ್ಥಾಪಿತನಾಗಲು ಬಯಸುವಾಗ ಶ್ವೇತ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ—ಸೋಮ, ದೃಢ ದಾತ, ಭೂಮನ (ವಿಶಾಲತೆ) ತಿಳಿದ ಅಸುರ. ಧಿಯಾ ಮೂಲಕ ಅವನು ಶಮಿ (ಶಾಂತಿಕಾರಕ ಶಕ್ತಿ) ಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರುತ್ತಾನೆ; ಮತ್ತು ಅವನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ತಳ್ಳುತ್ತಾನೆ—ದಿವ್ಯ ಕವಂಧ (ಪಾತ್ರ/ಕಾಸ್ಕ)ವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿ—ಉನ್ನತ ಉದ್ರಿಣ (ಏರಿದ ಪ್ರವಾಹ)ವನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಸುರಿಸುತ್ತಾನೆ.
Mantra 8
अध श्वेतं कलशं गोभिरक्तं कार्ष्मन्ना वाज्यक्रमीत्ससवान् । आ हिन्विरे मनसा देवयन्तः कक्षीवते शतहिमाय गोनाम् ॥
ಅನಂತರ ಗೋಗಳ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಅಭಿಷಿಕ್ತವಾದ ಶ್ವೇತ ಕಲಶವನ್ನು ಜಯಶಾಲಿ ಬಲವು ಏರಿ, ಒತ್ತುತ್ತಾ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವರನ್ನು ಬಯಸುವವರು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಅದನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತಾರೆ—ಕಕ್ಷೀವಾನ್ ಕಡೆಗೆ, ಗೋಗಳ (ಕಿರಣಗಳು/ಜ್ಞಾನಕಿರಣಗಳು) ಶತ-ಹಿಮ (ನೂರು ಚಳಿಗಾಲಗಳ) ಸಮೃದ್ಧಿಗಾಗಿ.
Mantra 9
अद्भिः सोम पपृचानस्य ते रसोऽव्यो वारं वि पवमान धावति । स मृज्यमानः कविभिर्मदिन्तम स्वदस्वेन्द्राय पवमान पीतये ॥
ಹೇ ಸೋಮ, ಜಲಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಿಶ್ರಿತವಾದ ನಿನ್ನ ರಸವು—ಅವ್ಯ (ಊನ) ಗಾಳಣದಿಂದ ಗಾಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟದು—ಹೇ ಪವಮಾನ, ನೀನು ಶುದ್ಧಿಗೊಳ್ಳುವಾಗ ಚರಟೆಯ ಮೂಲಕ ಹರಿದು ಹೊರಡುತ್ತದೆ. ಕವಿಗಳಿಂದ ಪರಿಮಾರ್ಜಿತನಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಮದಿರ ಆನಂದರೂಪನಾಗಿ, ಹೇ ಪವಮಾನ, ಇಂದ್ರನ ಪಾನಕ್ಕಾಗಿ ಮಧುರನಾಗು.
Soma is introduced with vivid birth-and-forest imagery: like a newborn crying out, the ruddy force seeks svar and is invoked for wide peace and right-mindedness.
The hymn expands Soma’s cosmic generativity—joining heaven’s seed, swelling plenitude, and placing the embryo in Aditi—linking purification with fertility, home, and increase.
Soma’s roaring, wave-driven surge as a radiant aṃśu culminates in his fully clarified, inspired potency shaped by the kavis (seer-poets).
The hymn closes with a direct liturgical petition: as he runs through the wool-filter and is cleansed, Soma should become sweet and maximally exhilarating for Indra to drink.
शिशुर्न जातोऽव चक्रदद्वने स्वर्यद्वाज्यरुषः सिषासति । दिवो रेतसा सचते पयोवृधा तमीमहे सुमती शर्म सप्रथः ॥अरावीदंशुः सचमान ऊर्मिणा देवाव्यं मनुषे पिन्वति त्वचम् । दधाति गर्भमदितेरुपस्थ आ येन तोकं च तनयं च धामहे ॥svadasvendrāya pavamāna pītaye
The hymn praises Soma as Pavamāna—Soma juice that purifies itself as it flows through the woolen filter during the Soma sacrifice.
It uses birth and light imagery to show Soma’s fresh, living force: he ‘cries out’ as he is pressed and then rushes like a radiant beam seeking svar (the Light).
It describes the actual filtration—Soma mixed with water running through the wool strainer—and asks that the clarified Soma become sweet and power-giving for Indra to drink.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.