
Sukta 9.101
ഈ പവമാന സ്തോത്രം, സോമൻ പിഴിഞ്ഞ് ഉണ്ണിനിർമ്മിതമായ ചരിപ്പിലൂടെയായി ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെടുമ്പോൾ അവനെ പുകഴ്ത്തുന്നു; യാജകസഹചാരികൾ അവനെ ജയദായകവും ബലവർധകവുമായ പാനീയമാകാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു. തടസ്സം സൃഷ്ടിക്കുന്ന ശക്തികളെ അകറ്റാനും, ഏറ്റവും പ്രബലമായ കീർത്തിയും പോഷണവും കൊണ്ടുവരാനും, ഇന്ദ്രനായി ഒരുക്കിയ “തുറന്ന ഇടം”വിലേക്കു ഒഴുകി യജ്ഞത്തെയും ജനത്തെയും ശക്തിപ്പെടുത്താനും സോമനോട് അപേക്ഷിക്കുന്നു.
Mantra 1
पुरोजिती वो अन्धसः सुताय मादयित्नवे । अप श्वानं श्नथिष्टन सखायो दीर्घजिह्व्यम् ॥
ഹേ സഖാക്കളേ, പുരോജിതീ (മുൻനിരവിജയം നൽകുന്ന) നിങ്ങളുടെ അന്ധസ്—സോമരസം, സുത (പിഴിഞ്ഞത്) ആക്കി ആനന്ദമയ മദത്തിനായി; വാതിൽ കാക്കുന്ന ദീർഘജിഹ്വ്യ (നീണ്ട നാവുള്ള) ശ്വാനത്തെ അടിച്ചു അകറ്റി നീക്കുവിൻ.
Mantra 2
यो धारया पावकया परिप्रस्यन्दते सुतः । इन्दुरश्वो न कृत्व्यः ॥
പാവക (പ്രകാശമാന-ശുദ്ധികര) ധാരയാൽ, സുത (പിഴിഞ്ഞത്) ആയി, എല്ലാടവും പരിപ്രസ്യന്ദിതമായി ഒഴുകുന്നവൻ—ആ ഇന്ദു പ്രവർത്തിക്കായി സന്നദ്ധനായ വേഗവാൻ അശ്വംപോലെ ആകുന്നു.
Mantra 3
तं दुरोषमभी नरः सोमं विश्वाच्या धिया । यज्ञं हिन्वन्त्यद्रिभिः ॥
ആ ദുഷ്പ്രഹാര്യ സോമത്തേയ്ക്ക് പുരുഷന്മാർ സർവ്വവ്യാപകമായ ധിയയോടെ മുന്നേറുന്നു; അദ്രി (പിഷണക്കല്ലുകൾ)കൊണ്ട് അവർ യജ്ഞത്തെ മുന്നോട്ട് തള്ളുന്നു.
Mantra 4
सुतासो मधुमत्तमाः सोमा इन्द्राय मन्दिनः । पवित्रवन्तो अक्षरन्देवान्गच्छन्तु वो मदाः ॥
സുത സോമങ്ങൾ—മധുരത്തിൽ അത്യന്തം സമൃദ്ധവും ഇന്ദ്രനു ആനന്ദകരവും—പവിത്ര (പവിത്രക)ത്തിലൂടെ ഒഴുകുന്നു; നിങ്ങളുടെ മദങ്ങൾ (ഉല്ലാസങ്ങൾ) ദേവന്മാരിലേക്കു പോകട്ടെ.
Mantra 5
इन्दुरिन्द्राय पवत इति देवासो अब्रुवन् । वाचस्पतिर्मखस्यते विश्वस्येशान ओजसा ॥
“ഇന്ദ്രനുവേണ്ടി ഇന്ദു പവിത്രമായി ഒഴുകട്ടെ,” എന്ന് ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു; വാചസ്പതി യജ്ഞത്തിൽ ബലവാനാകുന്നു—ഓജസ്സാൽ സർവ്വത്തിന്റെ ഈശാനൻ (അധിപതി).
Mantra 6
सहस्रधारः पवते समुद्रो वाचमीङ्खयः । सोमः पती रयीणां सखेन्द्रस्य दिवेदिवे ॥
സഹസ്രധാരയായി സോമൻ പവിത്രനായി ഒഴുകുന്നു—വാക്കിനെ ഉണർത്തുന്ന സമുദ്രംപോലെ. സോമൻ റയി-സമൃദ്ധികളുടെ പതി; ഇന്ദ്രന്റെ സഖാവ്, ദിനംപ്രതി.
Mantra 7
अयं पूषा रयिर्भगः सोमः पुनानो अर्षति । पतिर्विश्वस्य भूमनो व्यख्यद्रोदसी उभे ॥
ഈ സോമൻ, പുനാന (പവിത്രനാകുന്നവൻ), ധാരയായി ഒഴുകുന്നു—പൂഷാ, റയി, ഭഗ (സൗഭാഗ്യദാതാവ്) ആയി. സർവ്വവ്യാപകമായ ഭൂമൻ (വിശാലത) ന്റെ പതി ആയി, ദ്യൗയും പൃഥ്വിയും—ഇരുവരെയും സത്യരൂപത്തിൽ വെളിപ്പെടുത്തി.
Mantra 8
समु प्रिया अनूषत गावो मदाय घृष्वयः । सोमासः कृण्वते पथः पवमानास इन्दवः ॥
ഒരുമിച്ച് പ്രിയ പ്രകാശ-കിരണങ്ങൾ മദ (ആനന്ദോന്മാദം) നിമിത്തം സോമനെ സ്തുതിക്കുന്നു; ദീപ്തമായ ഊർജങ്ങൾ മുന്നോട്ട് തള്ളിപ്പോകുന്നു. പവമാന ഇന്ദുവിന്റെ തുള്ളികൾ—സ്വയം പവിത്രരാകുമ്പോൾ—പാതകൾ നിർമ്മിക്കുന്നു.
Mantra 9
य ओजिष्ठस्तमा भर पवमान श्रवाय्यम् । यः पञ्च चर्षणीरभि रयिं येन वनामहै ॥
ഹേ പവമാന സോമാ! ഏറ്റവും ഓജസ്വിയും ശ്രവണയോഗ്യവും (ശ്രവായ്യ) ആയ അതിനെ ഞങ്ങളിലേക്കു കൊണ്ടുവരിക; അതിലൂടെ ഞങ്ങൾ അഞ്ചു ചർഷണികളെ (പഞ്ച-ചർഷണി) വ്യാപിച്ചു താങ്ങുന്ന റയി—സമൃദ്ധി—നേടട്ടെ.
Mantra 10
सोमाः पवन्त इन्दवोऽस्मभ्यं गातुवित्तमाः । मित्राः सुवाना अरेपसः स्वाध्यः स्वर्विदः ॥
സോമബിന്ദുക്കൾ ഞങ്ങള്ക്കായി ശുദ്ധിയിലേക്കു ഒഴുകുന്നു—പാതകളെ ഏറ്റവും നന്നായി അറിയുന്നവർ (ഗാതുവിത്തമ). അവർ മിത്രങ്ങളായി വരുന്നു, നന്നായി പിഴിഞ്ഞവർ, കളങ്കരഹിതർ; സ്വാധ്യ—സ്വകാര്യ പ്രവർത്തിയിൽ സ്വയം-നിയന്ത്രിതർ—സ്വർവിദ്, ഉന്നത പ്രകാശത്തിന്റെ കണ്ടെത്തികൾ.
Mantra 11
सुष्वाणासो व्यद्रिभिश्चिताना गोरधि त्वचि । इषमस्मभ्यमभितः समस्वरन्वसुविदः ॥
നന്നായി പിഴിഞ്ഞവർ, പിഴിയുന്ന കല്ലുകളാൽ പുറത്തേക്കു തള്ളപ്പെട്ടവർ, അവർ ഗോവിന്റെ ത്വക്കിന്മേൽ സമാഹരിക്കപ്പെടുന്നു; പിന്നെ എല്ലാ ദിക്കുകളിൽ നിന്നുമെല്ലാം ഞങ്ങള്ക്കായി ഒരുമിച്ചു മുഴങ്ങുന്നു ബലത്തിന്റെ പ്രേരണം (ഇഷ)—വസുവിദ്, സത്യസമ്പത്തിന്റെ കണ്ടെത്തികൾ.
Mantra 12
एते पूता विपश्चितः सोमासो दध्याशिरः । सूर्यासो न दर्शतासो जिगत्नवो ध्रुवा घृते ॥
ഇവ ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ട, വിപശ്ചിത് (സൂക്ഷ്മദർശികൾ) സോമരസങ്ങൾ—പോഷക ദധി-ആശിർ (തൈര്-മിശ്രണം) ചേർന്നവ. സൂര്യന്മാരെപ്പോലെ ദർശനീയർ; ലക്ഷ്യത്തിലേക്ക് പാഞ്ഞുചേരുന്നു, ഘൃതത്തിൽ സ്ഥിരം—പ്രകാശസമൃദ്ധിയിൽ അചഞ്ചലർ.
Mantra 13
प्र सुन्वानस्यान्धसो मर्तो न वृत तद्वचः । अप श्वानमराधसं हता मखं न भृगवः ॥
സുന്വാന (പിഴിഞ്ഞെടുത്ത) മധുര അന്ധസിൽ നിന്ന് വചനം പുറപ്പെടട്ടെ; മർത്ത്യന്റെ പോലെ തടഞ്ഞുവെക്കപ്പെടരുത്. യഥാർത്ഥ ലാഭമില്ലാത്ത കുരയ്ക്കുന്ന ശ്വാനസദൃശ വൈരിയെ അകറ്റുക—ഭൃഗുക്കൾ യജ്ഞത്തിൽ തടസ്സശക്തിയെ അടിക്കുന്നതുപോലെ അതിനെ സംഹരിക്കുക.
Mantra 14
आ जामिरत्के अव्यत भुजे न पुत्र ओण्योः । सरज्जारो न योषणां वरो न योनिमासदम् ॥
ആത്മീയൻ (ജാമി) അത്ക (വസ്ത്രം) മേൽ നെയ്തിരിക്കുന്നു—രണ്ടു മാതാക്കളുടെ മടിയിൽ പുത്രനെപ്പോലെ. സ്ത്രീകളിലേക്കു പ്രണയിയെപ്പോലെ വേഗത്തിൽ നീങ്ങുന്നു; വരനെപ്പോലെ യോനിയിൽ ആസനം എടുക്കുന്നു—പ്രകടനത്തിന്റെ ഗർഭത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു.
Mantra 15
स वीरो दक्षसाधनो वि यस्तस्तम्भ रोदसी । हरिः पवित्रे अव्यत वेधा न योनिमासदम् ॥
അവൻ വീരൻ—ദക്ഷതയാൽ സിദ്ധി നേടുന്നവൻ; ‘രോദസി’യായ ഇരുലോകങ്ങളെ വേർതിരിച്ച് താങ്ങി നിർത്തിയവൻ. ഹരി പവിത്രം (ശോധക-ചാലനി) വഴി നെയ്തൊഴുകുന്നു; വേധാ (ജ്ഞാനി ക്രമവിധാതാവ്)പോലെ യോനിയിൽ ആസനം ഏൽക്കുന്നു—കർമ്മത്തിന്റെ ഋത-അടിത്തറ സ്ഥാപിക്കുന്നവൻ.
Mantra 16
अव्यो वारेभिः पवते सोमो गव्ये अधि त्वचि । कनिक्रदद्वृषा हरिरिन्द्रस्याभ्येति निष्कृतम् ॥
ഊനനൂൽ (അവ്യ) ചാലനികളിലൂടെ സോമൻ സ്വയം ശുദ്ധനാകുന്നു—ഗവ്യമായ, പ്രകാശമുള്ള ത്വചയിൽ. ഗർജ്ജിച്ചു വിളിച്ചുകൊണ്ട്, ശക്തിമാൻ വൃഷഭനായ ഹരി, ഇന്ദ്രന്റെ നിഷ്കൃതം—മുക്തമായ തുറന്ന മണ്ഡലത്തിലേക്ക് നീങ്ങുന്നു.
The priests/companions rally around the pressed Soma and command the removal of a guarding, obstructive force (“long-tongued hound”), clearing the threshold for the victorious draught.
Soma is invoked as the strongest, most ‘worthy of hearing,’ asked to bring sustaining wealth and power that reaches the ‘fivefold peoples,’ while his purification and forward surge are repeatedly emphasized.
Soma’s purified, roaring strength is pictured at full intensity—bull-like and tawny—moving decisively toward Indra’s prepared, open field where victory and release are secured.
The hymn settles into the image of Soma fully clarified through the filters, fit for divine reception, concluding with his successful movement into Indra’s domain and the rite’s fulfilled aim.
dīrghajihvyam śvānam (the long-tongued hound)
य ओजिष्ठस्तमा भर पवमान श्रवाय्यम् । यः पञ्च चर्षणीरभि रयिं येन वनामहै ॥avyo vārebhiḥ pavate somaḥ
It is about Soma as he is pressed and purified (pavamāna) through the filter, becoming a powerful offering that brings strength, wealth, and success in the sacrifice.
It is a poetic image for an obstructing or guarding force at the threshold—symbolizing impurities or hindrances that must be driven away so Soma can flow freely and be offered.
Indra is the chief drinker of Soma in many Vedic rites; purified Soma is said to empower Indra’s victorious force, so the hymn pictures Soma streaming toward Indra’s prepared ‘open space.’
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.