Sukta 101
Sukta 9.101
Soma Pavamāna (with addressed companions/priests as agents)
ଏହି ପବମାନ ସୂକ୍ତରେ ସୋମଙ୍କୁ ଚାପି ଉନର ଛାଣନୀ ମାଧ୍ୟମରେ ଶୋଧିତ ହେବାବେଳେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି; ପୁରୋହିତ-ସହଚରମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରେରିତ କରି ବିଜୟୀ ଓ ବଳଦାୟକ ପାନୀୟ ହେବାକୁ କହନ୍ତି। ସୋମଙ୍କୁ ଅନ୍ତରାୟକାରୀ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଦୂର କରିବା, ସର୍ବାଧିକ ପ୍ରବଳ ଯଶ ଓ ପୋଷଣ ଆଣିବା, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରସ୍ତୁତ ‘ଖୋଲା ସ୍ଥାନ’ ଦିଗକୁ ଧାରାବାହି ହୋଇ ପ୍ରବାହିତ ହେବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି—ଯାହା ଯଜ୍ଞ ଓ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସଶକ୍ତ କରେ।
Mantras
Mantra 1
पुरोजिती वो अन्धसः सुताय मादयित्नवे । अप श्वानं श्नथिष्टन सखायो दीर्घजिह्व्यम् ॥
ହେ ସଖାମାନେ, ପୁରୋଜିତୀ (ଅଗ୍ରବିଜୟଦାୟକ) ତୁମମାନଙ୍କ ଅନ୍ଧସ୍—ସୋମରସକୁ, ସୁତ (ପିଷିତ/ନିଷ୍ପିଡିତ) କରି ଆନନ୍ଦମୟ ମଦ ପାଇଁ; ଦ୍ୱାରରକ୍ଷକ ଦୀର୍ଘଜିହ୍ୱ୍ୟ (ଲମ୍ବା ଜିଭ ଥିବା) ଶ୍ୱାନକୁ ପ୍ରହାର କରି ଦୂରେ ହଟାଅ।
Mantra 2
यो धारया पावकया परिप्रस्यन्दते सुतः । इन्दुरश्वो न कृत्व्यः ॥
ଯେ ପାବକ (ପ୍ରକାଶମାନ-ଶୋଧକ) ଧାରାଦ୍ୱାରା, ସୁତ (ପିଷିତ/ନିଷ୍ପିଡିତ) ହୋଇ, ସବୁଦିଗରେ ପରିପ୍ରସ୍ୟନ୍ଦିତ ହୋଇ ବହେ—ସେଇ ଇନ୍ଦୁ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ତତ୍ପର, ବେଗବାନ ଅଶ୍ୱ ସମାନ।
Mantra 3
तं दुरोषमभी नरः सोमं विश्वाच्या धिया । यज्ञं हिन्वन्त्यद्रिभिः ॥
ସେଇ ଦୁର୍ହର ସୋମ ପ୍ରତି ନରମାନେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଧିୟା ସହ ଆଗେଇ ଯାଆନ୍ତି; ଅଦ୍ରି (ପିଷଣ-ପଥର) ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଯଜ୍ଞକୁ ଆଗକୁ ଚାଲାନ୍ତି।
Mantra 4
सुतासो मधुमत्तमाः सोमा इन्द्राय मन्दिनः । पवित्रवन्तो अक्षरन्देवान्गच्छन्तु वो मदाः ॥
ସୁତ ସୋମମାନେ—ମଧୁରତାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସମୃଦ୍ଧ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦଦାୟକ—ପବିତ୍ର (ପବିତ୍ରକ) ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରବାହିତ ହୁଅନ୍ତି; ତୁମ ମଦ (ଉଲ୍ଲାସ) ଦେବମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଉ।
Mantra 5
इन्दुरिन्द्राय पवत इति देवासो अब्रुवन् । वाचस्पतिर्मखस्यते विश्वस्येशान ओजसा ॥
“ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ଇନ୍ଦୁ ପବିତ୍ର ହୋଇ ପ୍ରବାହିତ ହେଉ,” ବୋଲି ଦେବମାନେ କହିଲେ; ବାଚସ୍ପତି ଯଜ୍ଞରେ ବଳବାନ ହୁଅନ୍ତି—ଓଜସା ଦ୍ୱାରା ସର୍ବର ଈଶାନ (ଅଧିପତି)।
Mantra 6
सहस्रधारः पवते समुद्रो वाचमीङ्खयः । सोमः पती रयीणां सखेन्द्रस्य दिवेदिवे ॥
ସହସ୍ରଧାରା ସୋମ ପବିତ୍ର ହୋଇ ବହେ—ବାଣୀକୁ ଉଦ୍ବୋଧିତ କରୁଥିବା ସମୁଦ୍ର ସମ। ସୋମ ରୟି-ସମୃଦ୍ଧିର ପତି; ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସଖା, ଦିନେ ଦିନେ।
Mantra 7
अयं पूषा रयिर्भगः सोमः पुनानो अर्षति । पतिर्विश्वस्य भूमनो व्यख्यद्रोदसी उभे ॥
ଏହି ସୋମ, ପୁନାନ (ପବିତ୍ର ହେଉଥିବା), ଧାରାରୂପେ ବହେ—ପୂଷା, ରୟି, ଭଗ (ସୌଭାଗ୍ୟଦାତା) ହୋଇ। ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଭୂମନ (ବିଶାଳତା) ର ପତି ହୋଇ, ଦ୍ୟୌ ଓ ପୃଥ୍ୱୀ—ଉଭୟକୁ ସତ୍ୟରୂପେ ପ୍ରକାଶ କରିଛି।
Mantra 8
समु प्रिया अनूषत गावो मदाय घृष्वयः । सोमासः कृण्वते पथः पवमानास इन्दवः ॥
ଏକାସାଥି ପ୍ରିୟ ପ୍ରକାଶ-କିରଣମାନେ ମଦ (ଆନନ୍ଦୋନ୍ମାଦ) ପାଇଁ ସୋମଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି; ଦୀପ୍ତ ଶକ୍ତିମାନେ ଆଗକୁ ଧାଉଥାନ୍ତି। ପବମାନ ଇନ୍ଦୁର ବିନ୍ଦୁମାନେ—ନିଜେ ପବିତ୍ର ହୋଇ—ପଥଗୁଡ଼ିକୁ ଗଢ଼ନ୍ତି।
Mantra 9
य ओजिष्ठस्तमा भर पवमान श्रवाय्यम् । यः पञ्च चर्षणीरभि रयिं येन वनामहै ॥
ହେ ପବମାନ ସୋମ! ଯେ ସର୍ବାଧିକ ଓଜସ୍ବୀ ଏବଂ ଶ୍ରବଣଯୋଗ୍ୟ (ଶ୍ରବାୟ୍ୟ) ଅଛି, ସେହିକୁ ଆମ ପାଖକୁ ଆଣ; ଯାହାଦ୍ୱାରା ଆମେ ପଞ୍ଚ ଚର୍ଷଣୀ (ପଞ୍ଚ-ଚର୍ଷଣୀ) ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟାପି ତାଙ୍କୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ରୟି—ସମୃଦ୍ଧି—ଜିତିପାରିବୁ।
Mantra 10
सोमाः पवन्त इन्दवोऽस्मभ्यं गातुवित्तमाः । मित्राः सुवाना अरेपसः स्वाध्यः स्वर्विदः ॥
ସୋମବିନ୍ଦୁମାନେ ଆମ ପାଇଁ ପବିତ୍ର ହୋଇ ପ୍ରବାହିତ ହୁଅନ୍ତି—ପଥମାନଙ୍କର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଜ୍ଞାତା (ଗାତୁବିତ୍ତମାଃ)। ସେମାନେ ମିତ୍ରରୂପେ ଆସନ୍ତି, ସୁଭଳି ପିଷ୍ଟ, ନିର୍ମଳ; ସ୍ୱାଧ୍ୟ—ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସ୍ୱୟଂ-ନିୟନ୍ତ୍ରିତ—ଏବଂ ସ୍ୱର୍ବିଦ୍, ଉଚ୍ଚ ପ୍ରକାଶର ଖୋଜି।
Mantra 11
सुष्वाणासो व्यद्रिभिश्चिताना गोरधि त्वचि । इषमस्मभ्यमभितः समस्वरन्वसुविदः ॥
ସୁଭଳି ପିଷ୍ଟ, ପିଷଣ-ଶିଳାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବାହାରକୁ ଧକ୍କା ଦିଆଯାଇ, ସେମାନେ ଗୋର ତ୍ୱଚା ଉପରେ ସଂଗୃହୀତ ହୁଅନ୍ତି; ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଆମ ପାଇଁ ଏକସାଥି ଧ୍ୱନିତ କରନ୍ତି ବଳର ପ୍ରେରଣା (ଇଷ)—ବସୁବିଦ୍, ସତ୍ୟ ଧନର ଖୋଜି।
Mantra 12
एते पूता विपश्चितः सोमासो दध्याशिरः । सूर्यासो न दर्शतासो जिगत्नवो ध्रुवा घृते ॥
ଏମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିବା, ବିପଶ୍ଚିତ୍ (ସ୍ପଷ୍ଟଦର୍ଶୀ) ସୋମରସ—ପୋଷକ ଦଧି-ଆଶିର (ଦହି-ମିଶ୍ରଣ) ସହ ଯୁକ୍ତ। ସୂର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କ ପରି ଦର୍ଶନୀୟ; ଲକ୍ଷ୍ୟ ଦିଗକୁ ଧାଉଛନ୍ତି, ଘୃତରେ ଧ୍ରୁବ—ତେଜସ୍ୱୀ ସମୃଦ୍ଧିରେ ଅଚଳ।
Mantra 13
प्र सुन्वानस्यान्धसो मर्तो न वृत तद्वचः । अप श्वानमराधसं हता मखं न भृगवः ॥
ସୁନ୍ୱାନ (ପିଡ଼ିତ/ନିଷ୍ପିଡ଼ିତ) ମଧୁର ଅନ୍ଧସରୁ ବଚନ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରୁ; ମର୍ତ୍ୟର ପରି ରୋକାଯାଉ ନାହିଁ। ଯଥାର୍ଥ ଲାଭ ନ ଦେଇଥିବା ଭଉଁକୁଥିବା ଶ୍ୱାନ-ସଦୃଶ ବିରୋଧୀକୁ ଅପସାରଣ କର—ଭୃଗୁମାନେ ଯଜ୍ଞରେ ଅବରୋଧକ ଶକ୍ତିକୁ ହତ କରନ୍ତି, ସେପରି ତାହାକୁ ଘାତ କର।
Mantra 14
आ जामिरत्के अव्यत भुजे न पुत्र ओण्योः । सरज्जारो न योषणां वरो न योनिमासदम् ॥
ଆତ୍ମୀୟ (ଜାମି) ଅତ୍କ (ବସ୍ତ୍ର) ଉପରେ ବୁଣାଯାଇଛି—ଦୁଇ ମାତାଙ୍କ କୋଳରେ ପୁତ୍ର ପରି। ଯୋଷିତାମାନଙ୍କ ଦିଗକୁ ପ୍ରେମୀ ପରି ଦ୍ରୁତ ଗତି କରେ; ବର ପରି ଯୋନିରେ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରେ—ପ୍ରକଟତାର ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରେ।
Mantra 15
स वीरो दक्षसाधनो वि यस्तस्तम्भ रोदसी । हरिः पवित्रे अव्यत वेधा न योनिमासदम् ॥
ସେ ହେଉଛି ବୀର—ଦକ୍ଷତାରେ ସାଧନା ସିଦ୍ଧ କରୁଥିବା; ଯିଏ ରୋଦସୀ—ଦୁଇ ଲୋକକୁ ଭିନ୍ନ କରି ଧାରଣ କଲା। ହରି ପବିତ୍ର (ଛାଣନୀ) ମଧ୍ୟରେ ବୁଣାଯାଇ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ; ୱେଧା (ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟବସ୍ଥାପକ) ପରି ଯୋନିରେ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରେ—କର୍ମର ଋତ-ଆଧାରକୁ ସ୍ଥାପନ କରୁଥିବା।
Mantra 16
अव्यो वारेभिः पवते सोमो गव्ये अधि त्वचि । कनिक्रदद्वृषा हरिरिन्द्रस्याभ्येति निष्कृतम् ॥
ଊନମୟ (ଅବ୍ୟ) ଛାଣନୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୋମ ନିଜେ ନିଜକୁ ପବିତ୍ର କରେ—ଗବ୍ୟ, ଦୀପ୍ତିମୟ ତ୍ୱଚା ଉପରେ। ଗର୍ଜନ କରି, ବଳବାନ ବୃଷଭ ହରି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିଷ୍କୃତ—ମୁକ୍ତ, ଖୋଲା କ୍ଷେତ୍ର ଦିଗକୁ ଅଗ୍ରସର ହୁଏ।
Frequently Asked Questions
It is about Soma as he is pressed and purified (pavamāna) through the filter, becoming a powerful offering that brings strength, wealth, and success in the sacrifice.
It is a poetic image for an obstructing or guarding force at the threshold—symbolizing impurities or hindrances that must be driven away so Soma can flow freely and be offered.
Indra is the chief drinker of Soma in many Vedic rites; purified Soma is said to empower Indra’s victorious force, so the hymn pictures Soma streaming toward Indra’s prepared ‘open space.’
Ask anything about Sukta 101 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.